HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH
HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ KHU VỰC I

----------------------

HOÀNG PHI TRƯỜNG

TỔ CHỨC THỰC THI CHƯƠNG TRÌNH
MỤC TIÊU QUỐC GIA VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN HẢI HÀ, TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế


Hà Nội, 2015


HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH
HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ KHU VỰC I

----------------------

HOÀNG PHI TRƯỜNG

TỔ CHỨC THỰC THI CHƯƠNG TRÌNH
MỤC TIÊU QUỐC GIA VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN HẢI HÀ, TỈNH QUẢNG NINH
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60340410


trong việc hoàn thành luận văn này.
Xin chân thành cảm ơn Huyện uỷ huyện Hải Hà, Ủy ban nhân dân
huyện Hải Hà, Phòng nông nghiệp PTNT huyện Hải Hà (là cơ quan thường
trực Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới huyện Hải
Hà) , các phòng chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân huyện Hải Hà; Xin cảm
ơn Đảng ủy, Ủy ban nhân dân các xã và bà con nhân dân trong huyện Hải Hà
đã giúp đỡ, cộng tác cùng tôi để luận văn được hoàn thành.
Hải Hà, ngày

tháng

năm 2015

Tác giả luận văn

Hoàng Phi Trường


MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
MỞ ĐẦU..................................................................................................................1
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC TỔ CHỨC THỰC thi
CHƯƠNG TRÌNH MỤC TIÊU QUỐC GIA VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN
MỚI.......................................................................................................................... 7
1.1. Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới....................7
1.1.1. Khái niệm................................................................................................7

huyện Hải Hà......................................................................................................47
2.2.1. Mục tiêu của Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn
mới được triển khai trên địa bàn huyện Hải Hà...............................................47
2.2.2. Nội dung cụ thể của chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông
thôn mới trên địa bàn huyện Hải Hà................................................................48
2.3. Thực trạng tổ chức thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về xây
dựng nông thôn mới của UBND huyện Hải Hà................................................55
2.3.1. Thực trạng chuẩn bị triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về xây
dựng nông thôn mới của UBND huyện Hải Hà...............................................55
2.3.2. Thực trạng chỉ đạo thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về xây
dựng nông thôn mới của UBND huyện Hải Hà...............................................65
2.3.3. Thực trạng kiểm soát sự thực thi Chương trình mục tiêu quốc gia về xây
dựng nông thôn mới của UBND huyện Hải Hà...............................................79
2.4. Đánh giá tổ chức thực thi Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng
NTM của UBND huyện Hải Hà.........................................................................83
2.4.1. Đánh giá theo các tiêu chí trong Bộ tiêu chí quốc gia về NTM.............83
2.4.2. Thành công và hạn chế của việc tổ chức thực hiện Chương trình.........84
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TỔ CHỨC THỰC THI CHƯƠNG
TRÌNH MỤC TIÊU QUỐC GIA VỀ XÂY DỰNG NTM TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN HẢI HÀ TỈNH QUẢNG NINH ĐẾN NĂM 2020.................................90
3.1. Phương hướng hoàn thiện tổ chức thực hiện Chương trình mục tiêu quốc


gia về xây dựng NTM của UBND huyện Hải Hà đến năm 2020.....................90
3.2. Một số giải pháp hoàn thiện tổ chức thực thi Chương trình mục tiêu quốc
gia về xây dựng NTM trên địa bàn huyện Hải Hà đến năm 2020...................94
3.2.1. Hoàn thiện chuẩn bị triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về xây
dựng nông thôn mới........................................................................................94
3.2.2. Hoàn thiện chỉ đạo thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về xây
dựng nông thôn mới........................................................................................96

SXKD
TC
TDMN
THCS
TT và TT
UBND
VH-TT-TT-DL
VPĐP

Ban Chỉ đạo
Ban chấp hành
Chương trình
Dồn điền đổi thửa
Giao thông vận tải
Hiện đại hóa
Hội đồng nhân dân
Hướng dẫn
Kế hoạch và Đầu tư
Kinh tế kỹ thuật
Lao động - Thương binh và Xã hội
Môi trường
Mặt trận Tổ Quốc
Mục tiêu quốc gia
Nông nghiệp và Phát triển nông thôn
Nghị quyết Tỉnh ủy
Nông thôn mới
Quy chuẩn Việt Nam
Quy hoạch
Sản xuất kinh doanh
Tiêu chí

dân, nông thôn. Chính phủ ban hành Nghị quyết số 24/2008/NQ-CP về
Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 Ban chấp
hành Trung ương Đảng khóa X xác định nhiệm vụ xây dựng “Chương trình
mục tiêu quốc gia về xây dụng nông thôn mới”. Ngày 04/6/2010, Quyết định
số 800/QĐ-TTg về phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng
nông thôn mới giai đoạn 2010 – 2020;
Chương trình với mục tiêu xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng
kinh tế - xã hội từng bước hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức
sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ;
gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ,
ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ, an
ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày
càng được nâng cao
Hải Hà là huyện miền núi, biên giới nằm phía Đông tỉnh Quảng Ninh,
cách thành phố Hạ Long gần 150 km và tiếp giáp với thành phố Móng Cái.
Huyện có diện tích đất tự nhiên (số liệu năm 2014) là 51.393,17 ha, gồm thị
trấn Quảng Hà và 15 xã (trong đó có xã đảo Cái Chiên), dân số là 55,2 nghìn
người, mật độ dân cư là 107 người/km2. Cơ cấu kinh tế năm 2014 là: NôngLâm - Thuỷ sản 36,7%; Công nghiệp - xây dựng 21,2%; Dịch vụ 42,1% năm.
Qua 5 năm thực hiện chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng


2

nông thôn mới, bước đầu huyện đã đạt được nhiều kết quả nhất định. Diện
mạo nông thôn thay đổi, cơ sở hạ tầng nông thôn trên địa bàn huyện đã được
đầu tư xây dựng, nhiều dự án hỗ trợ phát triển sản xuất đã được triển khai
thực hiện, trên địa bàn huyện đã dần hình thành các vùng sản xuất hàng hoá
nông nghiệp tập trung với những loại cây trồng, vật nuôi có giá trị kinh tế cao,
tỷ lệ hộ nghèo, hộ cận nghèo của huyện đã giảm mạnh, thu nhập bình quân
đầu người đã tăng nhanh, đời sống vật chất và tinh thần của người nông dân

dân thời kỳ CNH – HĐH” của Nguyễn Văn Tâm; “Đổi mới quản lý ở cấp
huyện - xã đối với nông nghiệp - nông thôn” của TS. Chu Tiến Quang; “Đầu
tư vào Nông nghiệp, nông thôn - thực trạng và định hướng” của TS. Chu Tiến
Quang vv.... Luận văn thạc sỹ kinh tế nông nghiệp của tác giả Phan Đình Hà,
đề tài: “Giải pháp đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện
Thanh Chương, tỉnh Nghệ An”, bảo vệ năm 2011. Những công trình kể trên
đều đã nêu ra được những hiện thực khách quan, phân tích và đề xuất được
những biện pháp khả thi cho việc phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam
hiện nay hoặc là đề cập đến vấn đề giải quyết các mâu thuẫn nảy sinh trong
quá trình CNH - HĐH nông nghiệp - nông thôn.
Tuy nhiên cho đến nay chưa có đề tài nào đi sâu nghiên cứu về tổ chức
thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM của huyện Hải
Hà, tỉnh Quảng Ninh.
Năm 2010, Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn
mới giai đoạn 2010 – 2020 đã được Thủ tướng Chính phủ ban hành, trên cơ
sở đó tỉnh Quảng Ninh và huyện Hải Hà đã ban hành kế hoạch và tổ chức
triển khai thực hiện đến nay đã được 04 năm. Tuy nhiên cho tới nay việc tổ
chức thực thi Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới
của huyện Hải Hà chưa nghiên cứu, đánh giá một cách khoa học từ góc độ
cơ sở lý luận đến thực tiễn và mang tính hệ thống. Từ đó xác định được
những điểm mạnh, yếu và nguyên nhân để khắc phục, hoàn thiện tổ chức


4

thực hiện Chương trình để đạt được mục tiêu và hiệu quả nhất. Trên cơ sở
nghiên cứu của đề tài có thể là tài liệu tham khảo với các địa phương khác
trong quá trình tổ chức thực thi Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng
nông thôn mới.
3. Mục tiêu nghiên cứu

Phương pháp luận chung: Luận văn được xây dựng trên cơ sở phương
pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin về duy vật biện chứng và duy vật lịch
sử, kết hợp với việc vận dụng các quan điểm, đường lối, chính sách phát triển
kinh tế của Đảng và Nhà nước đối với việc tổ chức thực thi chương trình mục
tiêu quốc gia về xây dựng NTM để làm sáng tỏ vấn đề nghiên cứu.
Phương pháp chuyên ngành: Luận văn sử dụng các phương pháp như:
- Phương pháp nghiên cứu các tài liệu thứ cấp (các văn bản, các đề tài
nghiên cứu trước, niên giám thống kê, tạp chí, các báo cáo của địa phương,
các số liệu trên các trang website ...); phương pháp thống kê để đánh giá thực
trạng, phương pháp mô tả - khái quát, phương pháp diễn giải - quy nạp,
phương pháp phân tích tổng hợp, phương pháp đối chiếu so sánh, kết hợp với
lý thuyết hệ thống và tư duy logic để đề xuất giải pháp và luận giải các vấn đề
có liên quan của luận văn;
- Phương pháp tham khảo ý kiến của chuyên gia và các nhà quản lý địa
phương về hệ thống văn bản, chính sách liên quan trong việc tổ chức thực thi
chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng NTM
6. Dự kiến đóng góp của luận văn
- Luận văn sẽ có những đóng góp thiết thực như: Làm rõ khung lý
thuyết, trên cơ sở đó phân tích thực trạng đánh giá khách quan điểm mạnh,
điểm yếu của quá trình tổ chức thực thi Chương trình mục tiêu Quốc gia về
xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Hải Hà.
- Đưa ra một số đề xuất giải pháp chủ yếu hoàn thiện tổ chức thực thi
Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới tại huyện Hải Hà.


6

- Luận văn có thể được dùng làm tài liệu tham khảo cho các cấp chính
quyền, các cán bộ công chức huyện Hải Hà, sinh viên, học viên có nhu cầu
tìm hiểu.

nơi cung cấp lương thực, thực phẩm cho đời sống của người dân, cung cấp
nguyên liệu cho công nghiệp và xuất khẩu, cung cấp hàng hóa cho xuất khẩu,
cung cấp lao động cho công nghiệp và thành thị, là thị trường rộng lớn để tiêu
thụ những sản phẩm của công nghiệp và dịch vụ).
Theo góc độ kinh tế, nông thôn chủ yếu là sản xuất nông, lâm, thủy sản.
Theo giáo trình Kinh tế Chính trị Mác - Lê Nin của Việt Nam: Nông
thôn là khái niệm dùng để chỉ một địa bàn mà ở đó sản xuất nông nghiệp
chiếm tỷ trọng lớn, là phần lãnh thổ được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là
Uỷ ban nhân dân xã


8

Khái niệm nông thôn chỉ có tính chất tương đối và luôn biến động theo
thời gian để phản ánh biến đổi về kinh tế xã hội của mỗi quốc gia trên thế giới.
* Phát triển nông thôn
Theo Ngân hàng Thế giới (1975) đã đưa ra định nghĩa: “Phát triển
nông thôn là một chiến lược nhằm cải thiện các điều kiện sống kinh tế và xã
hội của một nhóm người cụ thể - người nghèo ở vùng nông thôn. Nó giúp
những người nghèo nhất trong những người dân sống ở các vùng nông thôn
được hưởng lợi ích từ sự phát triển”.
Khái niệm phát triển nông thôn mang tính toàn diện, đảm bảo tính bền
vững về môi trường. Vì vậy trong điều kiện của Việt Nam, thuật ngữ này
được hiểu:
Phát triển nông thôn là một quá trình cải thiện có chủ ý một cách bền
vững về kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng
cuộc sống của người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của Nhà nước và
các tổ chức khác.
1.1.1.2. Khái niệm về nông thôn mới và xây dựng nông thôn mới
Nông thôn mới là vùng nông thôn có nền sản xuất tiếp thu được những

1.1.1.3. Khái niệm Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới
Chương trình là một tổ hợp các chính sách, các thủ tục, các nguyên tắc
và các nguồn lực cần thiết có thể huy động nhằm thực hiện các mục tiêu nhất
định mang tính độc lập tương đối.
Từ khái niệm này, Chương trình mục tiêu quốc gia về NTM là một tổ
hợp các chính sách, các thủ tục, các nguyên tắc và các nguồn lực có thể huy
động nhằm thực hiện các mục tiêu: Xây dựng nông thôn có kết cấu hạ tầng
kinh tế, kỹ thuật từng bước hiện đại; Cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức
sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ;


10

gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; Xã hội nông thôn dân chủ,
ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; Môi trường sinh thái được bảo vệ; An
ninh trật tự được giữ vững; Đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày
càng được nâng cao; Giữ vững thể chế chính trị
1.1.2. Mục tiêu xây dựng nông thôn mới từ năm 2010 đến năm 2020
1.1.2.1. Mục tiêu chung:
Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế, kỹ thuật từng bước
hiện đại; Cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông
nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn
với đô thị theo quy hoạch; Xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc
văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; An ninh trật tự được giữ
vững; Đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao.
1.1.2.2. Mục tiêu cụ thể:
Theo Bộ tiêu chí quốc gia (TCQG) về nông thôn mới:
+ Đến năm 2015: 20% số xã đạt tiêu chuẩn nông thôn mới.
+ Đến năm 2020: 50% số xã đạt tiêu chuẩn nông thôn mới.
1.1.2.3. Sự khác biệt giữa xây dựng nông thôn trước đây với xây dựng nông

lại. Xây dựng nông thôn mới phải đảm bảo giữ gìn và cải tạo môi trường tự
nhiên vốn có của nông thôn truyền thống, đồng thời làm giảm nguy cơ ô
nhiễm môi trường.
1.1.3. Nguyên tắc của chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông
thôn mới
- Nguyên tắc 1: Các nội dung, hoạt động của Chương trình xây dựng
nông thôn mới phải hướng tới thực hiện 19 tiêu chí của Bộ TCQG về nông
thôn mới đã ban hành tại Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ
tướng Chính phủ.


12

- Nguyên tắc 2: Phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng dân cư địa
phương là chính, Nhà nước đóng vai trò định hướng, ban hành các chính sách,
cơ chế hỗ trợ, đào tạo cán bộ và hướng dẫn thực hiện. Các hoạt động cụ thể
do chính cộng đồng người dân ở thôn, xã bàn bạc dân chủ để quyết định và tổ
chức thực hiện.
- Nguyên tắc 3: Kế thừa và lồng ghép chương trình mục tiêu quốc gia,
chương trình hỗ trợ có mục tiêu, các chương trình, dự án khác đang triển khai
trên địa bàn nông thôn.
- Nguyên tắc 4: Thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới phải
gắn với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, có quy hoạch và
cơ chế đảm bảo thực hiện các quy hoạch xây dựng nông thôn mới đã được
cấp có thẩm quyền phê duyệt.
- Nguyên tắc 5: Công khai, minh bạch về quản lý, sử dụng các nguồn
lực; tăng cường phân cấp, trao quyền cho cấp xã quản lý và tổ chức thực hiện
các công trình dự án của Chương trình xây dựng NTM; phát huy vai trò làm
chủ của người dân và công đồng, thực hiện dân chủ cơ sở trong quá trình lập
kế hoạch, tổ chức thực hiện và giám sát, đánh giá.

công trình đảm bảo cung cấp điện phục vụ sinh hoạt và sản xuất trên địa bàn
xã. Đến 2015 có 85% số xã đạt tiêu chí NTM và năm 2020 là 95% số xã đạt
chuẩn; Hoàn thiện hệ thống các công trình phục vụ nhu cầu về hoạt động văn
hoá thể thao trên địa bàn xã. Đến 2015 có 30% số xã có nhà văn hoá xã, thôn
đạt chuẩn, đến 2020 có 75% số xã đạt chuẩn; Hoàn thiện hệ thống các công
trình phục vụ việc chuẩn hoá về y tế trên địa bàn xã. Đến 2015 có 50% số xã
đạt chuẩn và đến 2020 có 75% số xã đạt chuẩn; Hoàn thiện hệ thống các công
trình phục vụ việc chuẩn hoá về giáo dục trên địa bàn xã. Đến 2015 có 45%
số xã đạt tiêu chí và năm 2020 có 75% số xã đạt chuẩn; Hoàn chỉnh trụ sở xã


14

và các công trình phụ trợ. Đến 2015 có 65% số xã đạt tiêu chí và năm 2020 có
85% số xã đạt chuẩn; Cải tạo, xây mới hệ thống thủy lợi trên địa bàn xã. Đến
2015 có 45% số xã đạt chuẩn (có 50% kênh cấp 3 trở lên được kiên cố hoá).
Đến 2020 có 77% số xã đạt chuẩn (cơ bản cứng hoá hệ thống kênh mương nội
đồng theo quy hoạch).
- Chuyển dịch cơ cấu, phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập.
+ Mục tiêu: Đạt yêu cầu tiêu chí số 10; 12 trong Bộ tiêu chí quốc gia
nông thôn mới. Đến năm 2015 có 20% số xã đạt, đến 2020 có 50% số xã đạt;
+ Nội dung: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu sản xuất nông nghiệp
theo hướng phát triển sản xuất hàng hoá, có hiệu quả kinh tế cao; Tăng cường
công tác khuyến nông; Đẩy nhanh nghiên cứu ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ
thuật vào sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp; Cơ giới hoá nông nghiệp, giảm
tổn thất sau thu hoạch trong sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp; Bảo tồn và phát
triển làng nghề truyền thống theo phương châm "mỗi làng một sản phẩm",
phát triển ngành nghề theo thế mạnh của địa phương; Đẩy mạnh đào tạo nghề
cho lao động nông thôn, thúc đẩy đưa công nghiệp vào nông thôn, giải quyết
việc làm và chuyển dịch nhanh cơ cấu lao động nông thôn.