Tài liu lun vn s phm 1 of 63.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN
======

VÀNG THỊ LAN

YẾU TỐ KÌ ẢO TRONG
TẬP CHUYỆN CŨ VIẾT LẠI
CỦA LỖ TẤN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

HÀ NỘI, 2019

Footer Page 1 of 63.


Tài liu lun vn s phm 2 of 63.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN
======

VÀNG THỊ LAN

YẾU TỐ KÌ ẢO TRONG
TẬP CHUYỆN CŨ VIẾT LẠI
CỦA LỖ TẤN

Vàng Thị Lan

Footer Page 3 of 63.


Tài liu lun vn s phm 4 of 63.

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài: Yếu tố kì ảo trong tập Chuyện cũ viết lại của
Lỗ Tấn là công trình nghiên cứu khoa học do chính tôi thực hiện, dưới sự
hướng dẫn của ThS. Giảng viên Bùi Thùy Linh, kết quả nghiên cứu không
trùng lặp với kết quả của các nhà nghiên cứu khác.

Hà Nội, ngày 06 tháng 05 năm 2019
Sinh viên thực hiện

Vàng Thị Lan

Footer Page 4 of 63.


Tài liu lun vn s phm 5 of 63.

MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài .......................................................................................... 1
2. Lịch sử vấn đề .............................................................................................. 3
3. Mục đích nghiên cứu ................................................................................... 4
4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi khảo sát .............................................. 4

KẾT LUẬN .................................................................................................... 42

Footer Page 6 of 63.


Tài liu lun vn s phm 7 of 63.

MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Trung Quốc là một cường quốc lớn – cái nôi của văn minh nhân loại.
Nhắc đến Trung Quốc người ta nhớ đến một đất nước có bề dày lịch sử hàng
nghìn năm. Ngoài ra, nhắc đến Trung Quốc chúng ta không thể không nhắc
đến những thành tựu về văn học. Văn học Trung Quốc là một nền văn học
được hình thành và phát triển rất sớm gắn liền với tiến trình lịch sử dân tộc.
Ngay từ trước Công Nguyên văn học Trung Quốc đã có những thành tựu rực
rỡ đánh dấu sự phát triển của văn học như cổ tích, thần thoại, kinh thi, văn
xuôi triết học, Sở từ... Sang thời trung đại đỉnh cao văn học gắn với thơ
Đường, tiểu thuyết Minh Thanh. Đến thời kì hiện đại, văn học Trung Quốc
càng chứng minh được giá trị lớn mạnh của mình và càng khẳng định được cả
số lượng và chất lượng. Một trong những tác giả tiêu biểu thời kì này phải kể
đến Lỗ Tấn.
Lỗ Tấn là nhà văn vĩ đại của Trung Quốc nói riêng và của cả thế giới
nói chung. Ông được xem là bậc thầy của dòng văn học hiện thực chủ nghĩa
thế kỉ XX. Xã hội đương thời và các thế hệ sau đều phải công nhận rằng Lỗ
Tấn là một “thầy thuốc văn chương”, nhà văn cách mạng. Ông là một nhà
văn, nhà chính trị hoạt động cách mạng - người chiến sĩ cộng sản đầu tiên
của Trung Quốc thời kì “Phong trào Ngũ Tứ”. Lỗ Tấn không chỉ là một trong
những lá cờ đầu dẫn đường và truyền bá Chủ nghĩa Mác Lê-nin vào Trung
Quốc mà ông còn là một nhà văn kiệt xuất lãnh đạo nhân dân Trung Quốc cả
về mặt tư tưởng và trên thực tế mặt trận.

phẩm. Đi vào khai thác yếu tố kì ảo giúp chúng ta khám phá tư tưởng mà nhà
văn gửi gắm trong tác phẩm cũng như làm nổi bật những đóng góp của tác giả
với văn học dân tộc.
Việc lựa chọn đề tài: Yếu tố kì ảo trong tập Chuyện cũ viết lại của Lỗ
Tấn còn mang ý nghĩa sư phạm và ý nghĩa thực tiễn quan trọng. Ở Việt Nam,
Lỗ Tấn là cái tên rất quen thuộc, gần gũi với học sinh – sinh viên và các độc
giả. Trong quá trình học tập ở bậc phổ thông và lên bậc đại học chúng tôi có
nhiều cơ hội để tìm hiểu, nghiên cứu kĩ hơn về Lỗ Tấn. Đây chính là cơ hội giúp
người viết hiểu rõ hơn về tác giả và có nhiều kiến thức để nghiên cứu và hoàn
thành khóa luận này dễ dàng hơn.
Nghiên cứu đề tài này có ý nghĩa và cần thiết với những sinh viên
chuyên ngành Sư phạm Ngữ văn như chúng tôi, nó không chỉ giúp người đọc
và người thực hiện đề tài hiểu sâu sắc hơn về tài năng sáng tạo nghệ thuật của

2
Footer Page 8 of 63.


Tài liu lun vn s phm 9 of 63.

nhà văn yêu nước Lỗ Tấn cũng như vị trí của ông trong lịch sử văn học Trung
Quốc và thế giới.
2. Lịch sử vấn đề
Lỗ Tấn là nhà văn hiện thực vĩ đại của Trung Quốc, suốt cuộc đời cầm
bút của mình, ông đã để lại cho dân tộc Trung Hoa nói riêng và nhân loại nói
chung một sự nghiệp sáng tác đồ sộ, phong phú. Lỗ Tấn được xem là nhân vật
khổng lồ của văn hóa Trung Hoa hiện đại. Ở mỗi thể loại, Lỗ Tấn đều thành
công và đạt dấu ấn mạnh mẽ. Do đó, sáng tác của ông đã thu hút được sự chú
ý của các nhà nghiên cứu trong nước cũng như trên thế giới.
Ở Việt Nam, “Lỗ Tấn đến Việt Nam tương đối muộn”. Đây là lời nhận

tới mục đích “giải thiêng” các anh hùng quá khứ, mà còn thể hiện tinh thần
dân chủ, lối tiếp cận giá trị đời sống một cách “đa nguyên”, “phi quy phạm”.
Nó mở rộng quan niệm về hiện thực, đưa văn học đến gần với nguyên tắc “trò
chơi”” [4].
Như vậy, công trình nghiên cứu của Nguyễn Thị Mai Chanh mới chỉ
nghiên cứu ở khía cạnh nhân vật. Chúng tôi đã kế thừa các nghiên cứu trước
để làm rõ được yếu tố kì ảo trong tác phẩm chúng ta cần đi sâu vào phân tích
biểu hiện của yếu tố kì ảo thông qua cốt truyện, không gian và thời gian;
phương thức xây dựng yếu tố kì ảo trong tác phẩm như thế nào? Từ đó chúng
ta có thể hiểu rõ hơn vai trò của yếu tố kì ảo đến sự thành công của tác phẩm.
3. Mục đích nghiên cứu
Việc nghiên cứu đề tài này nhằm mục đích tìm hiểu sâu sắc hơn về yếu
tố kì ảo trong tập Chuyện cũ viết lại của Lỗ Tấn biểu hiện thông qua cốt
truyện, nhân vật, không gian, thời gian và phương thức xây dựng yếu tố kì ảo.
Từ đó, ta thấy được tài năng nghệ thuật của tác giả và có cái nhìn toàn diện
hơn về giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo trong tác phẩm. Ngoài ra, nghiên
cứu đề tài này còn nhằm phục vụ trực tiếp cho công tác giảng dạy sau này.
4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi khảo sát
Đối tượng nghiên cứu: yếu tố kì ảo trong tập Chuyện cũ viết lại của Lỗ
Tấn.
Phạm vi khảo sát: tập Chuyện cũ viết lại của Lỗ Tấn (Ngô Trần Trung
Nghĩa (dịch), NXB Văn học, 2017).
5. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp so sánh văn học: công việc so sánh được tiến hành ở các
tác phẩm khác nhau nhằm nhận ra các nét hấp dẫn riêng ở mỗi loại nhân vật
trong truyện ngắn của Lỗ Tấn và nét riêng ở nhân vật của Lỗ Tấn với các
nhân vật trong Thần thoại, Cổ tích mang điểm gì tương đồng và khác biệt.
4
Footer Page 10 of 63.


mạch của văn học truyền thống và trở thành vấn đề nhận được nhiều sự quan
tâm đặc biệt của văn học thế giới nói chung.
Trước hết, về mặt từ nguyên học, yếu tố kì ảo là khái niệm bắt nguồn từ
tiếng Hy Lạp – Fantastike hoặc tiếng Anh là The Fantastic và tiếng Pháp là
Lefantastique có nghĩa là: “nghệ thuật của trí tưởng tượng” và “tạo ra những
hình ảnh về tinh thần”.
Theo Nguyễn Hải Hà: “yếu tố kì ảo trong văn học Nga được gọi bằng
thuật ngữ hoang đường với nghĩa: là cái phi thường, kì ảo, siêu nhiên, phi lí,
không có thực”. Theo ông, có hai cách để có thể vận dụng cái hoang đường
là: “Dùng theo thi pháp cổ tích trong văn học dân gian và dùng cái hoang
đường như một thủ pháp nghệ thuật hỗ trợ. Như một thủ pháp nghệ thuật, cái
hoang đường được vận dụng theo hai cách: cái hoang đường dưới dạng lực
lượng siêu nhiên, huyền bí (thần tiên, ma quỷ, phép lạ mà các nhân vật có,
hoặc nó có thể là yêu quái nhưng chúng có một sức mạnh phi phàm nào đó)
và cái hoang đường dưới dạng vô lí, khó tin, khó hiểu mà lí trí con người
chưa khám phá hết hoặc chưa khám phá được” [8,53].
Trong văn học nói chung, yếu tố kì ảo được các tác giả sử dụng như
một phương tiện nghệ thuật nhằm chuyển tải những nội dung, nội hàm của
khái niệm “kì ảo”. Theo Từ điển tiếng Việt: “kì nghĩa là lạ đến mức làm người
ta phải ngạc nhiên còn ảo có nghĩa là giống như thật, nhưng nó lại không có

6
Footer Page 12 of 63.


Tài liu lun vn s phm 13 of 63.

thật. Như vậy, “kì ảo” chính là kì lạ, tựa như không có thật mà chỉ có trong
tưởng tượng” [13].
Như vậy, từ những quan điểm khái niệm trên, ta có thể thống nhất rằng:



Tài liu lun vn s phm 14 of 63.

Trong văn học phương Đông nói chung và văn học Trung Quốc nói
riêng, kì ảo, kì lạ đươc coi là một phạm trù thẩm mĩ đặc trưng. Xuyên suốt
lịch sử hình thành và phát triển của văn học dân tộc từ văn học dân gian cho
đến văn học trung đại rồi văn học hiện đại, yếu tố kì ảo luôn được sử dụng và
nó là yếu tố không thể thiếu trong văn học. Mặc dù ở mỗi thời kì văn học nó
được sử dụng với mức độ và tần suất khác nhau nhưng yếu tố kì ảo luôn phát
huy được sức mạnh phi thường của mình. Đó chính là tạo ra sức hấp dẫn cho
câu chuyện được kể, lôi cuốn người đọc bước vào một thế giới huyền ảo do
nó tạo ra, bên cạnh đó nó còn có vai trò rất lớn: giúp truyền tải ý đồ nghệ
thuật của tác giả.
Ở mỗi thời kì văn học yếu tố kì ảo được sử dụng với những mục đích
khác nhau.
Theo Trần Thế Mạnh: “cội nguồn của yếu tố kì ảo trong văn học nhân
loại có từ sáng tác dân gian, rồi thành dòng sông đổ ra thời cổ đại, trung đại,
Phục hưng, Cổ điển, mải miết chảy trôi qua thế kỉ Ánh sáng, sang thế kỉ XIX
và ào ạt tuôn trào cho tới mãi hôm nay...” [11,25].
Yếu tố kì ảo xuất phát từ văn học dân gian và được sử dụng với những
mục đích khác nhau. Tuy nhiên, khi xem xét yếu tố kì ảo chúng tôi chỉ xem
xét trong các tác phẩm tự sự thuộc các thể loại như: thần thoại, truyền thuyết,
truyện cổ tích... Vì đây là những thể loại có sử dụng nhiều và thành công các
yếu tố kì ảo.
Tiếp nối văn học dân gian chính là văn học trung đại. Đối với các sáng
tác trung đại, yếu tố kì ảo được sử dụng mang tính chất siêu nhiên nhưng
đằng sau nó lại thể hiện tư tưởng, triết lí của nhân dân. Trong văn học trung
đại, thể loại sử dụng nhiều và thành công nhất yếu tố kì ảo chính là truyện
truyền kỳ.

hiện của những yếu tố kỳ, quái, dị (đều có nghĩa là “lạ”). Chẳng hạn: Huyền
quái lục, Liêu trai chí dị, Phách án kinh kỳ Kim cổ kỳ quan, Bao Công kỳ án,
Hoàn kiếm kỳ tình lục, Thiên vân sơn truyền kỳ...” [8,78].
Cùng với sự chuyển biến của lịch sử, mỗi thời kì yếu tố kì ảo được sử
dụng với những mục đích khác nhau. Trong văn học dân gian, sử dụng yếu tố
kì ảo nhằm giải thích các hiện tượng tự nhiên hoặc giải trí. Đây cũng là nền
văn học biểu hiện rõ nhất những yếu tố hoàng đường, kì ảo. Đến thế kỉ XX,
đặc biệt là văn học Ngũ tứ, văn học kháng chiến, văn học thời kì đầu của công
cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội , tinh thần khoa học được đề cao, tiếp thu tinh
thần của chủ nghĩa hiện thực, chữ “kỳ” trở nên mờ nhạt trong sáng tác của
một số nhà văn tiêu biểu thời kì đó như Mao Thuẫn, Lão Xá... tuy nhiên, đến

9
Footer Page 15 of 63.


Tài liu lun vn s phm 16 of 63.

sáng tác của Lỗ Tấn có thể được xem là sự tiếp nối truyền thống “hiếu kỳ” khi
bằng phép “lạ hóa”, bằng ngòi bút hiện thực tỉnh táo, ông đã đem đến những
nhận thức mới là từ những hình tượng điển hình như “người điên”, Khổng Ất
Kỉ, AQ,... từ những hình tượng nhân vật rất quen thuộc trong thần thoại, chí
quái như Nữ Oa, My Gian Xích, hiệp sĩ mặt đen đúa... thành nhân vật mang
những đặc điểm khác biệt trên cơ sở hình tượng cũ. Ông muốn gửi gắm
những triết lí nhân sinh, những bài học qua tác phẩm của mình và đằng sau
lớp ngôn từ là hiện thực xã hội Trung Quốc lúc bấy giờ. Trong sáng tác của
Lỗ Tấn yếu tố kì ảo thể hiện rõ nhất là tập Chuyện cũ viết lại.
Chuyện cũ viết lại thực chất là hiện tượng liên văn bản. Đây là khái
niệm do nhà ký hiệu học - nhà phê bình chủ nghĩa nữ quyền người Pháp Julia
Kristeva đề xuất lần đầu tiên vào cuối những năm 60 của thế kỉ XX... “Liên

Lỗ Tấn, tên thật là Chu Thụ Nhân, tự Dự Tài, sinh ngày 25-9-1881
trong một gia đình nho học tại phủ thành Thiệu Hưng, thuộc tỉnh Chiết Giang.
Mồ côi cha từ nhỏ, gia đình rơi vào cảnh sa sút. Lỗ Tấn đã trải qua một tuổi
thơ thiếu thốn, đối mặt với sự kì thị, hắt hủi từ những người xung quanh.
Sinh ra trong thời kì xã hội đầy biến động, Lỗ Tấn sớm ý thức được vận
mệnh của mình với đất nước nên ông không ngừng học tập và tiếp thu những
tư tưởng tiến bộ để nhìn nhận vai trò quan trọng của nhà văn đối với xã hội.
Sau này ông đã lấy bút danh Lỗ Tấn là vì mấy lí do sau: thứ nhất lấy từ họ mẹ
(họ Lỗ), thứ hai vì Chu Lỗ là những nước cùng họ (ý nói thiên tử nhà Chu và
vua nước Lỗ thời Xuân Thu đều họ Cơ), cuối cùng ông lấy ý “ngu lỗ nhi tấn
tốc” (ngu muội nhưng chịu khó đi nhanh).
Lỗ Tấn là nhà văn có bút pháp sáng tác đa dạng. Hai mươi nhăm truyện
ngắn trong hai tập Gào thét và Bàng hoàng của ông đã chứng minh điều đó,
mỗi tác phẩm là một hình thức mới, không hề lặp lại. Chuyện cũ viết lại (Cố
sự tân biên) mặc dù không được đánh giá cao như hai tập truyện trên nhưng
cũng mang phong cách thể hiện hết sức mới mẻ. Tuy nhiên, khác với truyện
ngắn lịch sử truyền thống, Chuyện cũ viết lại không tuân thủ tiêu chí phản ánh
hiện thực “giống như thật”, mà có sự sáng tạo theo tinh thần nghệ thuật hiện
đại, chuyên chở những thông điệp gắn với các vấn đề “nhạy cảm” của xã hội
Trung Quốc những năm đầu thế kỉ XX. Hiện thực ở đây cũng không tuân theo
nguyên tắc “chân thực, lịch sử, cụ thể” như các tác phẩm của chủ nghĩa hiện
thực đương thời, mà được phản ánh thông qua phương thức nghệ thuật có xu
hướng trở thành kĩ thuật sáng tác của văn chương hiện đại - đó là phương
thức huyền thoại.
Với khả năng và vốn hiểu biết, ham hiểu thực tế, Lỗ Tấn đã quyết tâm
theo sự nghiệp văn chương với mong muốn có thể dùng nó để thay đổi xã hội.
11
Footer Page 17 of 63.



Lên trăng cũng sử dụng cốt truyện đã có trong truyền thuyết... Cách hiểu thứ
2, Lỗ Tấn đặt tên nhan đề cho tập truyện như vậy là vì: lúc đầu ông định viết
thật nghiêm túc nhưng Lỗ Tấn đã từ nghiêm túc sa vào đùa cợt. Đùa cợt là kẻ
đại thù của sáng tác, vì thế mà ông rất bất mãn với bản thân. Tập truyện này
12
Footer Page 18 of 63.


Tài liu lun vn s phm 19 of 63.

khi mới bắt đầu sáng tác Lỗ Tấn đang độ đôi mươi nhưng phải đến lúc năm
mươi ông mới hoàn thiện. Đây cũng là tập truyện ngắn cuối cùng mà Lỗ Tấn
để lại cho nhân loại.
Chuyện cũ viết lại thuộc dạng vẫn giữ nguyên cốt truyện và nhân vật
trong các tác phẩm xưa, đồng thời có sự bổ sung những tình tiết, chi tiết mới
để làm nổi bật được đặc điểm nhân vật và dụng ý nghệ thuật của nhà văn. Vận
dụng yếu tố kì ảo, mục đích chính của tác giả không nhằm “vượt thoát” cái
nhìn thiên kiến, tập thể về các nhân vật lịch sử hay “cảm nhận lịch sử khác
đi”, mà để thông qua đó, thể hiện một cách tiếp cận hiện thực sinh động, ấn
tượng, giàu sức ám ảnh [4,17].
Trong tập Chuyện cũ viết lại, Lỗ Tấn đã vận dụng yếu tố kì ảo bằng
cách là: “Dùng theo thi pháp cổ tích trong văn học dân gian và dùng cái hoang
đường như một thủ pháp nghệ thuật hỗ trợ. Như một thủ pháp nghệ thuật, cái
hoang đường được vận dụng theo hai cách: “cái hoang đường dưới dạng lực
lượng siêu nhiên, huyền bí (thần tiên, ma quỷ, phép lạ mà các nhân vật có,
hoặc nó có thể là yêu quái nhưng chúng có một sức mạnh phi phàm nào đó)”
và “cái hoang đường dưới dạng vô lí, khó tin, khó hiểu mà lí trí con người
chưa khám phá hết hoặc chưa khám phá được”” [8,53].
Lỗ Tấn sử dụng rất nhiều yếu tố hoang đường, kì ảo để làm cho nhân
vật nổi bật được sức mạnh của mình, khẳng định khả năng đặc biệt. Chẳng

những tác phẩm hấp dẫn người đọc. Tuy nhiên, trong tập Chuyện cũ viết lại
không phải tác phẩm nào cũng thể hiện rõ cốt truyện kì ảo. Chẳng hạn Vá
trời, Đúc kiếm, Sống dậy yếu tố kì ảo thể hiện rất rõ trong các chi tiết, sự kiện
theo tiến trình cốt truyện, nhưng ngược lại Phản chiếu, Xuất quan, Lên trăng,
Trị thủy, Hái rau vi yếu tố kì ảo biểu hiện tương đối mờ nhạt và không xuyên
suốt tác phẩm mà nó chỉ sử dụng để làm nổi bật một chi tiết, sự kiện hoặc một
khía cạnh nào đó của tác phẩm.
Ở Vá trời, yếu tố kì ảo tham gia vào việc triển khai diễn biến cốt
truyện, các sự kiện, tình tiết ở đây được liên kết với nhau linh hoạt thành một
câu chuyện. Vá trời tựa gốc là Núi Bất Chu, được đăng lần đầu trên “Thần
báo”. Mở đầu tác phẩm với hình ảnh “Nữ Oa bỗng nhiên tỉnh dậy. Bà tựa như
thoát ra khỏi giấc mơ, song lại không nhớ rõ mình mơ cái gì, chỉ là rất chán
nản, vừa cảm thấy thiếu gì đó, vừa cảm thấy có gì đó quá thừa. Cơn gió hiu
hiu lay động, vầng dương ấm áp mới vừa ló rạng mang khí lực của bà thổi
vào khoảng vũ trụ mênh mông” [14, 19].
Trên nền trời hồng nhạt có rất nhiều đám mây nổi màu thạch lục uốn
lượn quanh co còn mặt đất thì toàn một màu xanh nhạt. Bà cảm thấy cuộc
14
Footer Page 20 of 63.


Tài liu lun vn s phm 21 of 63.

sống thật vô vị. Bà “nhúng tay vốc lên nắm bùn pha lẫn nước, vo nặn mấy lần
rồi được thứ nhỏ bé giống như hình dáng của bà trong hai bàn tay”. Bà “ngạc
nhiên và thích thú với sự hăng say và vui vẻ trước kia chưa từng có”. Loài
nhỏ bé bà vừa tạo ra vui cười. “Đây là nụ cười đầu tiên bà thấy được trong
trời đất, do đó cũng lần đầu bà tự mình cười cợt vui tươi”. Nhưng rồi cuộc vui
ấy cũng làm bà mệt mỏi, bà cảm thấy mọi thứ vẫn chưa được như ý muốn.
Những con vật bà vừa tạo ra cũng làm bà thất vọng, chúng không còn đáng


hơn để tìm kiếm thức ăn, chàng nhớ đến ngày trước còn săn được báo, phong
thỉ trường xà (con lợn rừng to lớn và con rắn dài). Cuộc đi săn vất vả, khó
khăn trên đường đi săn về chàng bị Phùng Mông tương truyền là học trò của
Nghệ định hãm hại nhưng với tài năng, đặc biệt là “phép cắn tên” của mình
mà Nghệ đã an toàn trở về. Vừa về đến nhà chàng đã cảm nhận được sự khác
thường, quả nhiên đúng là có chuyện. Thường Nga đã một mình uống thuốc
tiên mà vị đạo sĩ tặng cho chàng rồi bay lên mặt trăng. Sự thật làm chàng vô
cùng “phẫn nộ”. Nghệ đã dùng cây cung bắn rụng mặt trời ngày xưa của mình
để bán mặt trăng. Tất cả mọi thứ đều quay lưng với chàng: cây cung ngày xưa
bắn rụng mặt trời chỉ làm mặt trăng rung chuyển một chút. Mặt trăng cũng
không muốn gần chàng, chàng tiến tiến ba bước mặt trăng lùi ba bước, chàng
lùi ba bước mặt trăng lại tiến ba bước.
Tác giả đã sử dụng yếu tố kì ảo tập trung ở phần cuối tác phẩm. Đây là
ý đồ nghệ thuật của Lỗ Tấn nhằm tái hiện rõ nét tài năng phi phàm có một
không hai của Nghệ và để lại ấn tượng mạnh cho người đọc.
Đến Đúc kiếm yếu tố kì ảo cũng được tác giả sử dụng làm nổi bật cốt
truyện khá rõ: Tác phẩm kể về hành trình báo thù cho cha của Mi Gian Xích một chàng thanh niên mới mười sáu tuổi tính tình vẫn còn hời hợt. Lần đầu
được nghe mẹ kể về cha anh thấy máu trong người sôi sục lên. Nghe lời mẹ
dặn Mi Gian Xích mang theo thư kiếm lên đường báo thù cho cha. Trên con
đường đi anh phải qua bao nhiêu khó khăn vì sợ thanh bảo kiếm của mình sẽ
làm tổn thương người khác. Trên đường anh gặp “một người đàn ông đen
đúa, râu mắt đều đen cả, gầy như một que sắt”. Ông ta nói với Mi Gian Xích
sẽ giúp anh báo thù chỉ cần “một là thanh kiếm của anh, hai là cái đầu của
anh”. Anh đồng ý và đưa cả hai cho ông ta. Mặc dù cơ thể của anh đã bị lũ
chó sói ăn hết như đầu anh vẫn sống. Người đen đúa đem đầu anh và cả thư
kiếm vào cung dùng đầu anh nhảy múa, mua vui trên mặt nước để dụ dỗ nhà
vua lại gần, lập tức ông ta chém đầu nhà vua rơi xuống sau đó tự chém đầu
mình rơi xuống. Cả đầu Mi Gian Xích và đầu người đen đúa cùng nhào tới
cắn đầu nhà vua đến khi chết. Đến khi đầu nhà vua chết thật rồi họ mới “nhìn

một phương tiện hỗ trợ tác giả trong việc tổ chức diễn biến cốt truyện.
Trong tập Chuyện cũ viết lại, bên cạnh cốt truyện mang tính kì ảo, Lỗ
Tấn còn xây dựng thành công dạng cốt truyện có đan xen các tình tiết kì ảo.
Chẳng hạn, Trị thủy yếu tố kì ảo không được thể hiện rõ nét như Vá trời. Mở
đầu tác phẩm: “Đó là thời buổi cuồn cuộn hồng thủy tàn phá, mênh mông bọc
núi trùm gò, trăm họ của Đế Thuấn không phải đều chen chúc nhau trên đỉnh
núi nhô lên khỏi mặt nước, mà có người thì bó mình trên đỉnh ngọn cây, có
người lại ngồi nơi bè gỗ, trên vai chiếc bè gỗ còn bắc ván làm lều, từ bên bờ
trông thấy thì đúng là giàu chất thơ”. Lũ lụt, thiên tai làm cho cuộc sống đảo
lộn. Nhưng xuyên suốt tác phẩm, mọi người không tập trung suy nghĩ kế sách
17
Footer Page 23 of 63.


Tài liu lun vn s phm 24 of 63.

để đối phó với lũ lụt, nghĩ cách trị thủy mà mọi người từ người dân đến các
học giả tụ tập để bàn tán, tranh luận về nguồn gốc của tên gọi Vũ. “Vũ – là
một anh hùng trị thủy của Trung Quốc cổ đại và là người sáng lập ra nhà Hạ”.
Qua những lời lẽ phân tích của các học giả có người cho rằng: “Vũ mà trị
thủy chắc chắn sẽ không thành công giống ngày xưa cha ông là Cổn”, ý kiến
khác lại cho rằng “không có ai tên Vũ cả, “vũ” là một loài côn trùng mà côn
trùng thì làm gì biết trị thủy”... Sau cuộc tranh luận vẫn chưa rút ra kết luận
“Vũ” là côn trùng hay con người đó vẫn là một câu hỏi lớn. Triều đình cử
quan lại đi tìm hiểu lũ lụt ở từng vùng nhưng sau khi nghe kết quả điều tra của
bọn họ và biện pháp đối phó. Vũ thấy không khả quan và đưa ra biện pháp
của mình là “đạo” (khơi thông). Mọi người tỏ vẻ không đồng tình nhưng
phương pháp của ông đã ngăn được lũ, đem lại cuộc sống yên ấm cho nhân
dân, “đến cả muôn thú đều biết nhảy múa, chim phượng hoàng cũng bay tới
chung vui”. Yếu tố kì ảo không được thể hiện rõ nét nhưng góp phần làm cho

bệnh chết, có người thì cho rằng bị cường đạo cướp áo khoác da dê giết. A
Kim Thư trong phủ Tiểu Bính Quân nói không phải vậy mà “ngược lại đã gặp
được vận may rất lớn kia”. Ông trời thấy thương Bá Di và Thúc Tề liền dặn
dò hươu mẹ đem sữa bón cho hai lão nhưng hai người tham lam lại muốn giết
nó ăn thịt. Từ đó, hươu không đến nữa và hai anh em chết vì sự tham lam,
tham ăn của mình. Như vậy, yếu tố kì ảo được sử dụng tập trung ở cái chết
của Bá Di và Thúc Tề.
Trong tập Chuyện cũ viết lại, tác giả tổ chức cốt truyện khá chặt chẽ,
cốt truyện giúp liên kết các sự kiện li kì, thông qua các yếu tố kì ảo góp phần
thể hiện khá xinh động hiện thực xã hội đương thời. Đằng sau những cốt
truyện có tính chất kì ảo là những câu chuyện về con người. Ngoài ra, yếu tố
kì ảo còn có vai trò quan trọng trong việc tổ chức, triển khai cốt truyện, làm
cho câu chuyện trở nên hấp dẫn hơn.
1.2.2. Nhân vật kì ảo trong tập Chuyện cũ viết lại
Trong tác phẩm văn học, nhân vật là yếu tố đóng vai trò then chốt để
liên kết các sự kiên, chi tiết với nhau, nhân vật còn là đối tượng để nhà văn
bộc lộ quan điểm, tư tưởng của mình về một vấn đề nào đó. Tuy nhiên, xuất
phát từ những khía cạnh, quan điểm khác nhau nên cũng có rất nhiều quan
niệm khác nhau về nhân vật.
Theo Từ điển tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học do Hoàng Phê chủ
biên, “nhân vật là khái niệm mang hai nghĩa. Nghĩa thứ nhất, đó là “đối tượng
(thường là con người) được miêu tả thể hiện trong tác phẩm văn học”. Thứ
hai, đó là “người có một vai trò nhất định trong xã hội”” [13,881]. Tức là,
thuật ngữ nhân vật được dùng phổ biến trong nhiều lĩnh vực ở cả đời sống
nghệ thuật, đời sống chính trị - xã hội lẫn đời sống sinh hoạt hàng ngày.
19
Footer Page 25 of 63.