Xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong các trường mầm non
Các nhà giáo dục đều phải thừa nhận một điều rằng cách tiếp cận tốt nhất để giáo
dục trẻ 0-11 tuổi đó là lấy trẻ làm trung tâm và ứng dụng các phương pháp dạy
học tích cực để thúc đẩy sự phát triển tính chủ động, khả năng tư duy phản biện
và giải quyết vấn đề cho trẻ. Các cách tiếp cận tốt thường thể hiện tính tích hợp
cao và kết nối việc học với thực tế đời sống của trẻ.

Hiện nay trên thế giới có một số mô hình, cách tiếp cận trong giáo dục đầu đời được các nhà
chuyên gia giáo dục đánh giá cao. Điển hình như các mô hình đã có từ lâu nhưng hiện vẫn có
giá trị là Montessori (Italy) hay các mô hình mới được xây dựng gồm Reggio Emilia (Italy),
High Scope (Mỹ)...

Quang cảnh sân trường, Trường
MN Hương Lạc,
huyện Lạng Giang.
Mỗi đứa trẻ là một cá thể riêng biệt, chúng khác nhau về thể chất, tình cảm, xã hội, trí tuệ,
hoàn cảnh gia đình, văn hóa và tâm lý. Do đó, mỗi trẻ em có hứng thú, cách học và tốc độ
học tập khác nhau và chúng đều có thể thành công. Trẻ học bằng chơi tốt nhất khi có người
lớn hỗ trợ và mở rộng những gì chúng đang hứng thú và đang thực hiện. Song song với việc
lập kế hoạch giáo dục lấy trẻ làm trung tâm, mỗi nhà trường cũng cần phải xây dựng môi
trường hoạt động cho trẻ được trải nghiệm. Môi trường giáo dục trong trường mầm non là tổ
hợp những điều kiện tự nhiên - xã hội cần thiết, trực tiếp ảnh hưởng đến hoạt động chăm
sóc, giáo dục trẻ ở trường mầm non. Hiệu quả của những hoạt động này nhằm góp phần
thực hiện tốt mục tiêu, nhiệm vụ chăm sóc giáo dục trẻ. Có nhiều cách phân loại môi trường
giáo dục: Có quan điểm cho rằng, môi trường giáo dục mầm non bao gồm môi trường tự


nhiên (như các điều kiện không khí, ánh sáng, nguồn nước, cây xanh, địa điểm trường) và
môi trường xã hội (bao gồm: bầu không khí giao tiếp trong trường mầm non, phong cách làm
việc, mối quan hệ giữa con người với con người, giữa trường mầm non với các tổ chức kinh
tế, xã hội, văn hóa khác...). Một quan điểm khác lại phân chia môi trường giáo dục thành môi

trường có thể bố trí các khu vực cho trẻ hoạt động vui chơi, sinh hoạt, học tập ngoài trời một
cách khoa học và phù hợp hơn. Những yêu cầu về môi trường ngoài lớp học cần được các
nhà quản lý nghiên cứu, tìm hiểu như bố trí diện tích sân tập thể dục cho trẻ toàn trường và
khu chơi thể thao (cột bóng rổ, thang leo, sân chơi bóng đá mini...); khu vực chơi với đồ chơi
ngoài trời (cầu trượt, đu quay, đu bay, bập bênh, nhà bóng...); khu vực chơi “giao thông”;
khu vực chơi với đất, cát, nước, đá, sỏi...; khu vực trẻ trồng rau, trồng cây và chăm sóc cây
cối, con vật nuôi; khu chơi với các nhân vật cổ tích, hay còn gọi là “vườn cổ tích”; khu “sân
khấu ngoài trời”, khu trồng cỏ, trồng hoa, trồng cây cảnh, cây ăn quả, cây bóng mát trên sân
trường; khu tạo sân cỏ... hệ thống đường đi lối lại trên sân; độ cao của hệ thống tường bao,
độ rộng của cổng và biển trường; khu đặt bảng tuyên truyền, hộp thư cha mẹ... Đặc biệt, với
yếu tố thời tiết khí hậu nắng nóng nhiều, các nhà trường cần xác định sân chơi của trẻ rất
cần có cây xanh bóng mát, hệ thống mái tôn mái lá góp phần tạo bóng mát cho sân chơi của
trẻ nhưng cũng không thể thay thế cho hệ thống cây bóng mát được, việc trồng các cây
bóng mát vẫn phải được chú trọng.


Trẻ đang tham gia hoạt động tại
Trường MN Phúc Hòa,
huyện Tân Yên.
Môi trường giáo dục phải thực sự an toàn và có tính thẩm mỹ cao. Đảm bảo vệ sinh về
nguồn nước, không khí, vệ sinh an toàn trong ăn uống. Các trang thiết bị, đồ dùng, đồ chơi
phải được bảo dưỡng thường xuyên, giữ gìn vệ sinh và tạo sự hấp dẫn đối với trẻ. Có hàng
rào bảo vệ xung quanh khu vực trường. Ngoài ra, môi trường giáo dục cũng cần tạo cho trẻ
cảm giác an toàn về mặt tâm lý: được yêu thương, được tôn trọng và đáp ứng các nhu cầu
chính đáng;

Cần đa dạng, phong phú, kích thích sự phát triển của trẻ qua các trang thiết bị ngoài trời;
kích thích các vận động khác nhau của trẻ. Tận dụng các nguồn nguyên vật liệu sẵn có ở địa
phương để trẻ khám phá, đặc biệt là nguồn nguyên liệu tự nhiên và phế liệu.




Nhiều góc sẽ ở trong phòng, nhiều góc sẽ ở ngoài trời;



Kiểu lưu chuyển: chắc chắn rằng sự di chuyển qua lại trong phòng hay ngoài trời đều
phải hạn chế tối đa sự cản trở. Đảm bảo rằng trẻ có thể di chuyển dễ dàng giữa các
góc mà không va chạm vào nhau hoặc vấp ngã hay va chạm vào đồ vật;



Có đồ chơi, học liệu và phương tiện đặc chủng cho từng góc;



Các góc phải được bày biện hấp dẫn;



Không gian để chơi và di chuyển xung quanh: cần giới hạn số trẻ trong những không
gian nhỏ.

Không cần thiết phải có một không gian rộng thoáng cố định vì nó có thể sẽ làm giảm không
gian của các góc hoạt động thú vị và vì vậy sẽ hạn chế việc học và chơi của trẻ trong các
góc hoạt động này.


Góc cho bé tạo hình.


Mang tính mở, không cố định trẻ phải sử dụng theo cách nào cho đúng;



Nguyên vật liệu tự nhiên và phế liệu;




Phản ánh rõ sự khác biệt văn hóa (mang màu sắc vùng miền, địa phương) của trẻ
trong trường và của cộng đồng.

Góc lắp ghép - Xây dựng.

Tổ chức môi trường giáo dục trong trường, lớp mầm non có vai trò quan trọng đối với sự phát
triển về thể chất, ngôn ngữ, trí tuệ, tình cảm - kỹ năng xã hội, khả năng thẩm mỹ, sáng tạo
của trẻ. Vì vậy, việc thiết kế môi trường giáo dục trong trường mầm non phải tuân thủ các
nguyên tắc sau:


Cần bố trí các khu vực chơi, hoạt động trong lớp và ngoài trời phù hợp, thuận tiện cho
việc sử dụng của cô và trẻ;



Cần tính đến không gian thực tế của trường để cân đối diện tích các khu vực;



Cần đảm bảo tính mục đích. Tính mục đích ở đây có 2 nghĩa: một là môi trường giáo

Sự đa dạng của đồ dùng đồ chơi.

Trường mầm non là môi trường thuận lợi để hình thành các kỹ năng xã hội cho trẻ: Đảm bảo
môi trường giao tiếp thân thiện, hòa đồng, ấm cúng, cởi mở giữa cô và trẻ, giữa trẻ với trẻ,
giữa trẻ với môi trường xung quanh. Quan hệ giữa cô và trẻ, người lớn với trẻ phải thể hiện


tình cảm yêu thương, thái độ tôn trọng, tin tưởng trẻ, tạo cơ hội cho trẻ bộc lộ những suy
nghĩ, tâm tư nguyện vọng của mình. Tạo điều kiện cho trẻ giao tiếp và thể hiện sự quan tâm
của mình đối với mọi người, đối với sự vật hiện tượng gần gũi xung quanh. Mọi cử chỉ, lời nói,
việc làm của cô giáo và người lớn phải luôn mẫu mực để trẻ noi theo. Mối quan hệ giữa trẻ
với trẻ là quan hệ bạn bè cùng học cùng chơi, đoàn kết, hợp tác, chia sẻ, đồng cảm, học hỏi
lẫn nhau. Giáo viên cần nhạy cảm để tận dụng các mối quan hệ giữa trẻ với trẻ để giáo dục
trẻ và có sự thống nhất giữa trường mầm non, gia đình và cộng đồng xã hội trong việc chăm
sóc, giáo dục trẻ.

Một vấn đề về sử dụng cơ sở vật chất trong lớp học và sử dụng cơ sở vật chất
ngoài lớp học ở trường mầm non như thế nào cho hiệu quả?

Theo chúng tôi để sử dụng một cách có hiệu quả, đảm bảo trẻ mầm non ở trường được an
toàn, đáp ứng yêu cầu giáo dục phát triển thể chất, nhận thức, tình cảm, thẩm mỹ cho trẻ là
nội dung giáo viên mầm non luôn phải nghiên cứu hàng ngày trong quá trình chăm sóc, giáo
dục trẻ. Một số trường có cơ sở vật chất tốt đang dồn trọng tâm tới vấn đề nâng cao chất
lượng sử dụng môi trường hiện có vào chăm sóc giáo dục trẻ. Mục tiêu này đòi hỏi người giáo
viên nhóm lớp phải luôn luôn sáng tạo trong việc tận dụng môi trường, trang trí nó, làm đẹp
nó, làm mới nó mỗi ngày để có sự đổi mới trong nội dung cho trẻ khám phá. Ví dụ: Cũng là
lối đi trong vườn, hôm nay cô trò tạo cho nó là đường đến khu du lịch “Suối Tiên” với những
trang trí “khu du lịch”, ngày mai lại là đường đến lễ hội “Thỏ ngoan” với những trang trí “lễ
hội”; Cũng là vườn cây cảnh, hôm nay giáo viên hướng dẫn trẻ tưới nước cho cây với những
dụng cụ vừa sức với trẻ, ngày mai giáo viên lại hướng dẫn trẻ nhìn ngắm quan sát, phát hiện