HC VIN CHNH TR QUC GIA H CH MINH

NGUYN THANH HUYN

THựC HIệN PHáP LUậT Về DÂN CHủ
CấP Xã ở CáC TỉNH TÂY BắC VIệT NAM

LUN N TIN S
CHUYấN NGNH: Lí LUN V LCH S NH NC V PHP LUT

Mó s: 62 38 01 01

Ngi hng dn khoa hc: PGS.TS. NGUYN CNH QUí

H NI - 2019


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng
tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có
nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo qui định.
Tác giả luận án

Nguyễn Thanh Huyền


MỤC LỤC
Trang
1

MỞ ĐẦU

58

Chương 3: CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG VÀ THỰC TRẠNG THỰC HIỆN
PHÁP LUẬT VỀ DÂN CHỦ CẤP XÃ Ở CÁC TỈNH TÂY BẮC

3.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về dân chủ cấp xã ở
các tỉnh Tây Bắc
3.2. Những kết quả đạt được trong thực hện pháp luật về dân chủ cấp xã ở
các tỉnh Tây Bắc và nguyên nhân
3.2. Những hạn chế, bất cập trong thực hiện pháp luật về dân chủ cấp xã ở
các tỉnh Tây Bắc và nguyên nhân

68
68
77
100

Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP
LUẬT VỀ DÂN CHỦ CẤP XÃ Ở CÁC TỈNH TÂY BẮC

4.1. Các quan điểm thực hiện pháp luật về dân chủ cấp xã ở các tỉnh Tây Bắc
4.2. Giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về dân chủ cấp xã ở các tỉnh
Tây Bắc hiện nay
KẾT LUẬN
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN
QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

114

: Dân chủ ở cấp xã

DTTS

: Dân tộc thiểu số

GSDTCĐ

: Giám sát đầu tư cộng đồng

HĐND

: Hội đồng nhân dân

HTCT

: Hệ thống chính trị

MTTQ

: Mặt trận Tổ quốc

NCUT

: Người có uy tín

PLTHDCOXPTT

: Pháp lệnh về thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn


: Ủy ban nhân dân

UBMTTQ

: Ủy ban Mặt trận Tổ quốc

UBTVQH

: Ủy ban Thường vụ Quốc hội

VH-XH

: Văn hoá - xã hội

XHCN

: Xã hội chủ nghĩa


1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Dân chủ là khát vọng lớn lao, là đòi hỏi bức xúc của con người, là một nhu cầu
đặc biệt quan trọng mà con người mong muốn vươn tới; đồng thời, dân chủ cũng là
một động lực quan trọng thúc đẩy xã hội phát triển. Sự phát triển của dân chủ ghi
nhận nấc thang tiến bộ của xã hội loài người.
Dân chủ cấp xã là biểu hiện cụ thể của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa (XHCN), bởi
lẽ, cấp xã là nơi tập trung các hoạt động sống, lao động, sinh hoạt của tuyệt đại đa số các
tầng lớp Nhân dân, là nơi Nhân dân thực hiện và phát huy trực tiếp nhất, đầy đủ nhất các
quyền dân chủ. Thực hiện pháp luật (THPL) về dân chủ cấp xã (DCCX) nói chung và ở

Về mặt thực tiễn, trong những năm qua, thực hiện pháp luật về dân chủ cấp xã
ở các tỉnh Tây Bắc Việt Nam đã đạt được một số kết quả quan trọng, góp phần thực
hiện thắng lợi các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương: bầu không
khí dân chủ và ý thức chấp hành pháp luật của Nhân dân được nâng lên. Nhiều xã,
phường, thị trấn đã phát huy quyền làm chủ thực sự của Nhân dân, kịp thời khơi dậy
sức sáng tạo của Nhân dân trong phát triển kinh tế, ổn định chính trị, xã hội, tăng
cường đoàn kết, cải thiện dân sinh, nâng cao dân trí, ngăn chặn tình trạng quan liêu,
tham nhũng, góp phần thực hiện tốt mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, xã hội dân
chủ, công bằng, văn minh"; thúc đẩy nhanh quá trình xã hội hóa các lĩnh vực văn
hóa, giáo dục, y tế, thể thao; tác động mạnh đến việc xây dựng nông thôn kiểu mới,
xây dựng đời sống văn hóa mới khu dân cư; thúc đẩy công tác xây dựng Đảng,
chính quyền trong sạch, vững mạnh, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân nhất là trên
lĩnh vực CCHC và giải quyết khiếu nại, tố cáo tại địa phương.
Tuy nhiên, việc thực hiện pháp luật về dân chủ cấp xã ở các tỉnh Tây Bắc bên
cạnh những thành tựu quan trọng vẫn còn những hạn chế, bất cập do những yếu tố
đặc thù mang dấu ấn riêng. Có nơi có lúc cấp ủy đảng, chính quyền còn lúng túng
trong thực hiện pháp luật về dân chủ cấp xã, chưa thực sự coi trọng, nắm chắc nội
dung của pháp luật dân chủ nên việc chỉ đạo, lãnh đạo thực hiện còn mang tính hình
thức, hiệu quả không cao. Việc xây dựng và thực hiện các quy chế, quy ước, hương
ước ở một số nơi còn thiếu thường xuyên, chất lượng chưa cao, chưa thành nề nếp.
Vẫn còn có xã, phường, thị trấn việc công khai, dân chủ về quy hoạch, kế hoạch sử
dụng đất, chính sách tái định cư, giá cả đền bù về đất... còn hạn chế. Một số cơ quan
công quyền còn thiếu công khai, minh bạch về quản lý thu, chi tài chính công; về
quy hoạch, đào tạo, đề bạt và đãi ngộ cán bộ. Các vụ việc quan liêu, tham nhũng,
lãng phí, tiêu cực vẫn xảy ra. Tình hình đơn thư khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, đề nghị
còn diễn biến phức tạp, nhất là tại địa bàn tỉnh Sơn La, Điện Biên, Lai Châu (dự án
tái định cư thủy điện Sơn La). Cùng với đó, nhận thức của đại đa số đồng bào dân
tộc thiểu số (DTTS) còn rất hạn chế về quyền và nghĩa vụ, trách nhiệm của công



- Phân tích làm rõ cơ sở lý luận của việc thực hiện pháp luật về dân chủ cấp xã
bao gồm các vấn đề như: xây dựng khái niệm, làm rõ chủ thể, phân tích các nội
dung, hình thức thực hiện pháp luật về dân chủ cấp xã; luận giải xác định rõ các vai
trò và các điều kiện bảo đảm thực hiện pháp luật về dân chủ cấp xã ở Việt Nam.


4
- Luận án phân tích, đánh giá đúng thực trạng những kết quả đạt được, hạn
chế, bất cập và rút ra các nguyên nhân của thực hiện pháp luật về dân chủ cấp xã ở
các tỉnh Tây Bắc trong những năm qua.
- Xây dựng và phân tích hệ thống các quan điểm; luận giải và đề xuất các giải
pháp cụ thể có tính khả thi nhằm bảo đảm thực hiện pháp luật về dân chủ cấp xã ở
các tỉnh Tây Bắc Việt Nam hiện nay.
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các vấn đề lý luận và thực tiễn về thực hiện
pháp luật về dân chủ cấp xã trên địa bàn các tỉnh Tây Bắc hiện nay dưới góc độ tiếp
cận của chuyên ngành Lý luận và lịch sử Nhà nước và pháp luật. Trên cơ sở mục đích
nghiên cứu, đề tài sẽ tập trung đi vào khảo sát các đối tượng chủ yếu là các tổ chức cơ
sở đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) và các tổ chức đoàn thể ở cấp xã; cán
bộ, công chức (CBCC) cấp xã và Nhân dân ở các tỉnh Tây Bắc trực tiếp tham gia thực
hiện pháp luật về dân chủ cấp xã.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Là một đề tài thuộc chuyên ngành lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật,
luận án tập trung nghiên cứu trong phạm vi:
- Về không gian:
Luận án tập trung nghiên cứu, đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về dân
chủ cấp xã ở 4 tỉnh Tây Bắc (Điện Biên, Lai Châu, Sơn La, Hòa Bình).
- Về thời gian:
Luận án triển khai nghiên cứu pháp luật và đánh giá thực trạng thực hiện pháp

Cụ thể một số phương pháp là:
- Phương pháp phân tích tài liệu: Phương pháp này được áp dụng để phân tích
cả tài liệu sơ cấp và tài liệu thứ cấp. Trong đó: các văn bản pháp luật và các Văn
kiện của Đảng có liên quan, các số liệu thống kê chính thức của cơ quan nhà nước
có thẩm quyền, các vụ việc cũng như số liệu thống kê do tác giả thực hiện thông
qua phỏng vấn và điều tra sử dụng bảng hỏi được coi là tài liệu sơ cấp. Các nghiên
cứu khoa học đã công bố, tạp chí, kết luận, bài báo... được coi là tài liệu thứ cấp.
Chương 1 và Chương 2 của luận án sẽ sử dụng phương pháp này.
- Phương pháp chọn mẫu: Chọn 24 xã trong 8 huyện, thị, thành phố trực thuộc
4 tỉnh Tây Bắc có tính đặc thù về vị trí địa lý, điều kiện kinh tế xã hội, các xã có
nhiều vấn đề phức tạp về an ninh, chính trị, nguồn cán bộ, thành phần dân tộc, trình
độ học vấn. Chọn các cơ sở có sự đan xem các cơ sở hoạt động yếu kém, trung bình
và mạnh để làm rõ tính đặc thù, tính phổ biến trong việc thực hiện pháp luật về dân
chủ cấp xã ở 4 tỉnh Tây Bắc. Phương pháp này được sử dụng ở Chương 3.
- Phương pháp phỏng vấn: Sử dụng phương pháp phỏng vấn (thông qua phiếu
điều tra xã hội học) nhằm thăm dò dư luận xã hội đánh giá thực trạng về THPL dân


6
chủ ở cấp xã, đây là phương pháp áp dụng phổ biến khi nghiên cứu các vấn đề
thuộc phạm trù khoa học pháp lý và khoa học xã hội.
Mục đích của hoạt động này là để có những dữ liệu phục vụ cho việc đánh giá
đúng thực trạng thực hiện pháp luật về dân chủ cấp xã trên địa bàn 4 tỉnh Tây Bắc.
Xây dựng phiếu điều tra để đối tượng các nhóm được điều tra khảo sát có những ý kiến
thể hiện nhận thức của mình về vấn đề thực hiện dân chủ cấp xã. Phương pháp này chủ
yếu sử dụng ở Chương 3.
- Phương pháp tổng hợp: Phương pháp này được sử dụng nhằm mục đích đưa
ra những luận giải, nhận xét và đề xuất của chính tác giả luận án trên cơ sở tổng
hợp các số liệu, thông tin hữu ích có được từ hoạt động phân tích tài liệu, hỏi
chuyên gia hay phỏng vấn. Phương pháp này được sử dụng ở cả 4 Chương.

xây dựng được khái niệm dân chủ, Dân chủ cấp xã, pháp luật về dân chủ cấp xã và
thực hiện pháp luật về dân chủ cấp xã, nhất là những vấn đề lý luận hiện nay đang
đặt ra đối với hoạt động thực hiện pháp luật về dân chủ cấp xã nói chung và ở các
tỉnh Tây Bắc Việt Nam nói riêng.
- Về thực tiễn: Lần đầu tiên luận án phân tích đánh giá được những yếu tố đặc
thù tác động tới quá trình thực hiện pháp luật về dân chủ cấp xã; kết quả, hạn chế
của thực trạng thực hiện pháp luật về dân chủ cấp xã ở các tỉnh Tây Bắc Việt Nam;
chỉ ra nguyên nhân, bài học kinh nghiệm và một số vấn đề đặt ra hiện nay từ thực
hiện pháp luật về dân chủ cấp xã ở các tỉnh Tây Bắc trong thời gian qua.
Lần đầu tiên luận án xây dựng được các quan điểm, đề xuất hệ thống giải pháp
cụ thể (giải pháp chung và giải pháp cụ thể mang tính đặc thù) nhằm bảo đảm thực
hiện pháp luật về dân chủ cấp xã ở các tỉnh Tây Bắc Việt Nam.
Đây cũng là công trình luận án tiếp cận thực hiện pháp luật về dân chủ cấp xã
trên quy mô một vùng - các tỉnh Tây Bắc. Tiếp cận này hiện tại dựa trên không gian
không chỉ về địa lý mà cùng với văn hóa, văn hóa pháp luật, đời sống kinh tế, chính trị,
xã hội ở cơ sở.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
6.1. Về lý luận
Kết quả và đóng góp mới của luận án góp phần làm sáng tỏ và phong phú
thêm những vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật về dân chủ nói chung, về thực hiện
pháp luật về dân chủ cấp xã ở các tỉnh Tây Bắc nói riêng, qua đó góp phần vào giải
quyết một số vấn đề lý luận đang đặt ra đối với thực hiện quyền làm chủ của Nhân dân
ở cấp xã, nhất là đối với một bộ phận là người dân tộc thiểu số (DTTS), sinh sống ở
cùng cao, vùng sâu,vùng đặc biệt khó khăn.
6.2. Về thực tiễn
- Kết quả nghiên cứu của Luận án sẽ là tài liệu cung cấp các thông tin có giá trị
tham khảo giúp các cấp ủy Đảng, chính quyền, Mặt trận, đoàn thể ở các tỉnh Tây Bắc


8

luật về dân chủ cấp xã
Thái Ninh - Hoàng Chí Bảo trong cuốn: "Dân chủ tư sản và dân chủ xã hội
chủ nghĩa" [94], tác giả đã làm rõ khái niệm dân chủ, dân chủ xã hội chủ nghĩa, dân
chủ tư sản. Luận giải quá trình, nội dung dân chủ hóa ở nước ta, dự báo xu hướng
vận động của quá trình dân chủ hóa ở Việt Nam, tham khảo kinh nghiệm của các
mô hình dân chủ trên thế giới. Cuốn sách cũng đề cập đến các đặc trưng của nền
dân chủ XHCN và tính tất yếu của nền dân chủ XHCN.
Đỗ Mười trong cuốn sách: "Phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa xây dựng nhà
nước của dân, do dân, vì dân trong sạch, vững mạnh" [88] tác giả đã luận giải vai
trò của dân chủ trong việc hình thành nhà nước pháp quyền, mối quan hệ giữa dân
chủ xã hội chủ nghĩa và nhà nước của dân, do dân và vì dân.
Lê Quốc Lý chủ biên cuốn sách: "Đổi mới, hoàn thiện hệ thống chính trị ở
nước ta" [81]. Trong cuốn sách tập thể các tác giả đã phân tích những luận điểm cơ
bản về hệ thống chính trị và việc phải đổi mới hệ thống chính trị ở Việt Nam hiện
nay, thực trạng hoạt động của hệ thống chính trị nước ta trong quá trình đổi mới, có
tác dụng tham khảo về quan điểm, phương hướng và giải pháp trong việc đổi mới
hệ thống chính trị cấp xã hiện nay.
Trần Thành với cuốn sách: "Vấn đề dân chủ và dân chủ hóa đời sống xã hội
lịch sử và hiện đại" [113] cuốn sách đã phân tích khá kỹ về khái niệm về dân chủ và
lịch sử hình thành, phát triển dân chủ hiện nay; chế độ dân chủ tư sản và dân chủ tư
sản đương đại; chế độ dân chủ XHCN và vấn đề xây dựng chế độ dân chủ ở Việt
Nam hiện nay.


10
Nguyễn Tiến Phồn: "Dân chủ và tập trung dân chủ- lý luận và thực tiễn" [97]
Cuốn sách luận giải về vấn đề dân chủ và tập trung dân chủ, cơ sở lý luận và thực
tiễn của vấn đề tập trung dân chủ ở nước ta trong giai đoạn hiện nay.
Các tác giả Đào Trí Úc - Trịnh Đức Thảo- Vũ Công Giao- Trương Hồ Hải: "Một
số vấn đề lý luận và thực tiễn về dân chủ trực tiếp, Dân chủ cơ sở trên thế giới và Việt

Luận án tiến sĩ luật học: "Mối quan hệ giữa dân chủ và pháp luật trong điều
kiện Việt Nam hiện nay" của Đỗ Minh Khôi [79] đi sâu luận giải làm rõ nội dung
quan hệ giữa dân chủ và pháp luật về mặt lý thuyết và so sánh với việc thực hiện
mối quan hệ này ở Việt Nam. Luận án đề xuất những kiến nghị để hoàn thiện mối


12
quan hệ giữa dân chủ và pháp luật trên cơ sở xác định các hình thức biểu hiện cơ
bản của mối quan hệ và tính chất của mối quan hệ giữa dân chủ và pháp luật; phân
tích nội dung tương tác giữa pháp luật và dân chủ;
Bài viết: "Nâng cao nhận thức về dân chủ cho đội ngũ cán bộ, đảng viên góp
phần đổi mới và hoàn thiện phương thức lãnh đạo của Đảng ở nước ta hiện nay"
của Tống Đức Thảo - Nguyễn Thanh Huyền [116]. Trong bài viết này, tác giả đã
phân tích từ lý luận về vị trí, vai trò của dân chủ trong tổ chức và sinh hoạt đảng;
thực trạng nhận thức về dân chủ trong tổ chức và sinh hoạt đảng đưa ra một số giải
pháp nhằm nâng cao nhận thức về dân chủ cho đội ngũ cán bộ, đảng viên góp phần
đổi mới và hoàn thiện phương thức lãnh đạo của Đảng.
Ngoài ra còn có một số công trình khác tập trung nghiên cứu về vấn đề dân
chủ và THPL về dân chủ ở cấp xã: Đề tài khoa học cấp bộ: Xây dựng cơ chế kiểm
soát quyền lực trong bộ máy nhà nước hiện nay ở nước ta (đã nghiệm thu xuất sắc),
TS Lâm Quốc Tuấn làm chủ nhiệm, Học viện Xây dựng Đảng là cơ quan chủ trì;
GS Hồ Văn Thông:" Dân chủ là gì?", Tạp chí cộng sản số 3 năm 1990; Lê Minh
Quân: "Dân chủ và dân chủ hóa - một số tiếp cận cơ bản", Tạp chí Thông tin Khoa
học xã hội, số 10/2012; Lê Minh Quân: "Về quá trình xây dựng và phát triển nền
dân chủ xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ đổi mới", Tạp chí Cộng sản, số 841, tháng
11/2012; Bùi Văn Bồng: "Quyền dân chủ và thực hiện quyền dân chủ", tạp chí Xây
dựng Đảng số tháng 2/2012; PGS TS Nguyễn Minh Đoan: "Dân chủ với pháp luật",
Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 10/2007; Ngọ Văn Nhân: " Về đổi mới chế độ
dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện trên địa bàn cơ sở ở nước ta hiện nay", Tạp
chí triết học số 204, tháng 5/2008; Nguyễn Thọ Khang: "Thực hiện DCCX và vấn

Việt Nam hiện nay" của Nguyễn Tiến Thành [114], trên góc độ phân tích về lý luận
và thực trạng cơ chế pháp lý thực hiện dân chủ cơ sở ở Việt Nam hiện nay, tác giả
đã đưa ra quan điểm, giải pháp tiếp tục hoàn thiện cơ chế pháp lý thực hiện dân chủ
cơ sở ở Việt Nam hiện nay.
Bài viết: " Nhìn lại 10 năm thực hiện quy chế dân chủ ở xã, phường, thị trấn" của
tác giả Huỳnh Đảm [36] đã đánh giá những thành tựu bước đầu về kết quả đạt được
trong 10 năm thực hiện QCDC trên địa bàn cấp xã ở nước ta, đồng thời chỉ ra những
hạn chế, khuyết điểm và đưa ra các giải pháp để tiếp tục đẩy mạnh và nâng lên một tầm
cao mới việc thực hiện dân chủ ở cấp xã trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.
Bài viết: " Tiếp tục thực hiện tốt Quy chế dân chủ cơ sở " của Đặng Đình Tân
- Đặng Minh Tuấn [111] đã đưa ra những nhận xét đánh giá, bước đầu về các kết
quả đạt được trong công tác thực hiện Quy chế dân chủ ở cấp xã trong quá trình
triển khai, thực hiện về nhận thức của cấp ủy, chính quyền và Nhân dân...Tác giả
cũng chỉ ra một số hạn chế trong thực hiện Quy chế dân chủ ở cấp xã và đưa ra các
giải pháp để tiếp tục thực hiện tốt Quy chế dân chủ ở cấp xã, trong đó đặc biệt chú
trọng vào giải pháp tăng cường vai trò lãnh đạo của các cấp ủy đảng và huy động sự
vào cuộc của các đoàn thể nhân dân.
Bài viết "Không thể có một nền dân chủ "hòa tan" ở Việt Nam" của tác giả
Bắc Hà [56] xuất phát từ thực trạng hiện nay ở Việt Nam có một số đối tượng xấu
lợi dụng công nghệ thông tin để xuyên tạc, bôi nhọ và vu khống Đảng, nhà nước ta
là vi phạm dân chủ, quyền con người tác giả đã phân tích sâu sắc dân chủ là gì từ đó
đưa ra lập luận: Nền dân chủ XHCN của Việt Nam bắt nguồn từ lịch sử, bản chất
chính trị và từ những quy định về pháp lý, thực tiễn cách mạng Việt Nam minh
chứng điều đó. Chế độ xã hội và nền dân chủ XHCN ở Việt Nam đã phải chống
chọi với các thế lực xâm lược hùng hậu trong các cuộc kháng chiến anh dũng bảo
vệ Tổ quốc kéo dài hơn 30 năm (1945-1975) với không biết bao nhiêu hy sinh
xương máu của đồng bào và chiến sĩ. Đó là thành quả đấu tranh của cả dân tộc, là


16

Nhóm các nhà nghiên cứu chính trị độc lập Olof Petersson, Joergen
Hermansson, Michele Micheletti, Anders Westholm với cuốn sách: Dân chủ và
lãnh đạo [95]. Nội dung cuốn sách là tập hợp báo cáo của tổ chức đánh giá dân chủ
Thụy Điển năm 1996, trên cơ sở nghiên cứu, đánh giá thực trạng về dân chủ ở Thụy
Điển, các tác giả đã đưa ra tiêu chuẩn tối thiểu của dân chủ hiện nay để đánh giá
tình hình dân chủ của Thụy Điển như: Hội đồng lập pháp phải được bầu ra thông
qua bầu cử phổ thông đầu phiếu tự do, các cuộc tổng tuyển cử phải được diễn ra đều
đặn, các quy trình bỏ phiếu đúng đắn phải được tuân thủ và không được phép có
yếu tố cưỡng bức.
Robert Alan Dalh trong cuốn sách" Democracy and its Critics" (Dân chủ và
sự phê phán) [154] Tác giả đã khẳng định quyền lực nhà nước là quyền lực gốc của
Nhân dân, do đó, một nền dân chủ phải có sự chế ước lẫn nhau giữa các chủ thể
trong xã hội. Tuy nhiên mỗi một chế độ dân chủ được duy trì, phát triển còn phục
thuộc vào điều kiện kinh tế, văn hóa, truyền thống dân tộc của mỗi quốc gia khác
nhau. Ông cho rằng để đạt tới nền dân chủ lý tưởng cần phải đạt được 05 tiêu chí về
dân chủ đó là: Fffective participation (Sự tham gia hiệu quả); Voting equality at the


19
decisive stage (bình đẳng công bằng trong bầu cử); Enlightened understanding (sự
hiểu biết sâu sắc); Control of the agenda (kiểm soát các chương trình nghị sự);
Inclusiveness (tính toàn diện).
Virginia Beramandi, Andrew Elis và các tác giả khác trong cuốn Dân chủ trực
tiếp- Sổ tay IDEA quốc tế [19] nội dung cuốn sách cung cấp các thông tin về việc
vận dụng dân chủ trực tiếp, nhất là trưng cầu ý dân, sáng kiến công dân, sáng kiến
chương trình nghị sự và bãi miễn được thực hiện ở các vùng trên thế giới. Ở đây
dân chủ được tiếp cận theo nghĩa là chế độ chính trị, hệ thống tổ chức quyền lực và
cơ chế, quy trình vận hành hệ thống dân chủ; cuốn sách cũng đưa ra các khuyến
nghị và bài học thực tiễn trong vận dụng dân chủ trực tiếp ở các vùng trên thế giới
trên cơ sở đánh giá điển hình ở một số quốc gia như ở Thụy Sĩ, Uruguay,

bảo tính công bằng xã hội và phát triển đất nước dưới quyền cai trị của một ông vua
sáng. Đây được coi là là tác phẩm " mở đường" cho dân chủ tư sản Pháp, bởi lẽ,
dưới góc độ luật học thì những đề cập và lý giải về vấn đề lý luận và thực tiễn trong
tác phẩm vẫn có giá trị tham khảo cho đến ngày nay. Trong tác phẩm này trên
nguyên tắc và hiện thực của các thể chế khác nhau, ông cho rằng: " phải có cái gì trong
sáng vô tư, cao cả" vì một xã hội bình đẳng, bác ái và hạnh phúc của con người.
Bộ Đại học và trung học chuyên nghiệp Liên Xô (cũ) trong cuốn sách: Lý luận
về nhà nước và pháp luật [23] Tại Chương XIII có đề cập, phân tích nội dung các
hình thức thực hiện pháp luật, bao gồm tuân thủ pháp luật, chấp hành pháp luật, sử
dụng pháp luật và áp dụng pháp luật. Cuốn sách cũng đề cập đến những yêu cầu đối
với văn bản áp dụng pháp luật: phải nêu rõ được cơ quan ban hành, thời gian ban
hành, đối tượng thực hiện, quyết định giải quyết vấn đến gì, những căn cứ pháp lý
và căn cứ thực tiễn khi ban hành quyết định, người ký văn bản và các giai đoạn của
quá trình áp dụng pháp luật...
Cuốn sách Gestion locale et autogestion en France ( Quản lý địa phương và tự
quản ở Pháp) của B.P. Cerebrennikov [147] đã tập trung nghiên cứu về các đặc
trưng của quản lý địa phương và tự quản ở Pháp trong sự so sánh với một số các
quốc gia khác (Anh, Mỹ, Canada..); các quy định của Hiến pháp về tự quản địa
phương và thực hiện các quy định pháp luật về tự quản; quản lý công xã và tự quản;
địa vị pháp lý của công xã. Qua phân tích so sánh đã chỉ ra những hạn chế trong
những quy định tự quản của Pháp, từ đó tác giả nhận định: ở Pháp chú trọng đến
xây dựng nền hành pháp, tổ chức quyền lực theo truyền thống tập trung nên quyền
tự quản, tự quyết của cộng đồng địa phương còn nhiều hạn chế.
Matinne Lombard và Gille Dumont trong cuốn Pháp luật hành chính của
Cộng hoà Pháp [80]. Trong cuốn sách này, lần đầu tiên thuật ngữ dân chủ ở địa
phương được đề cập; nội hàm của thuật ngữ đề cập tới các quyền được minh bạch
trong quản lý hành chính ở địa phương, theo đó, DCCX phải gắn với quyền lực
Nhân dân, do Nhân dân quyết định. Dân chủ ở cấp xã phải được thể hiện dưới hình
thức trưng cầu dân ý, tham khảo, lấy ý kiến Nhân dân cấp xã trước khi chính quyền


nguồn gốc, nội dung, bản chất, các giai đoạn phát triển của trào lưu xã hội dân chủ
ở các nước phương Tây; những ảnh hưởng trào lưu dân chủ cũng như bối cảnh hậu
chiến tranh lạnh đến sự phát triển của trào lưu xã hội dân chủ ở các nước phương
tây. Ngoài ra, cuốn sách còn đề cập đến tác động của trào lưu xã hội dân chủ đối với
đời sống CT-XH ở các nước phương tây hiện nay, những giá trị cũng như những
hạn chế, ảnh hưởng của trào lưu dân chủ đối với Việt Nam.