ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
–––––––––––––––––––––

NGUYỄN HỮU ĐẠI

NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN
KINH TẾ TRANG TRẠI CHĂN NUÔI
HUYỆN PHÚ BÌNH, TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NÔNG NGHIỆP

THÁI NGUYÊN - 2019


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
–––––––––––––––––––––

NGUYỄN HỮU ĐẠI

NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN
KINH TẾ TRANG TRẠI CHĂN NUÔI
HUYỆN PHÚ BÌNH, TỈNH THÁI NGUYÊN

Ngành: Kinh tế nông nghiệp
Mã ngành: 8 62 01 15

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NÔNG NGHIỆP

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Đinh Ngọc Lan

Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của UBND huyện Phú Bình;
Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Phú Bình; Chi cục Thống kê huyện Phú
Bình; các chủ trang trại chăn nuôi trên địa bàn,… đã tạo mọi điều kiện thuận
lợi có thể để tôi hoàn thành đề tài luận văn này.
Với trình độ và thời gian có hạn, do đó bản luận văn của tôi không thể
tránh khỏi những thiếu sót. Vì vậy tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến
của các thầy cô để bản đề tài của tôi được hoàn thiện hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Thái Nguyên, tháng 3 năm 2019
Học viên

Nguyễn Hữu Đại


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .............................................................................................. i
LỜI CÁM ƠN ................................................................................................... ii
MỤC LỤC ........................................................................................................ iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ................................................................. vi
DANH MỤC CÁC BẢNG.............................................................................. vii
DANH MỤC CÁC HÌNH .............................................................................. viii
TRÍCH YẾU LUẬN VĂN ............................................................................... ix
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Tính cấp thiết của đề tài ................................................................................ 1
2. Mục tiêu nghiên cứu...................................................................................... 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu................................................................. 2
4. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn ................................... 3
Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI ........................................... 5

2.4.1. Nhóm chỉ tiêu về sự phát triển trang trại Phú Bình qua các năm ......... 42
2.4.2. Nhóm chỉ tiêu về danh tính của trang trại ............................................. 42
2.4.3. Nhóm chỉ tiêu về nguồn lực trang trại .................................................. 42
2.4.4. Nhóm chỉ tiêu về kết quả sản xuất kinh doanh và môi trường
kinh doanh của trang trại ................................................................................. 43
2.4.5. Nhóm chỉ tiêu phản ánh kết quả sản xuất và hiệu quả sản xuất ........... 43
2.4.6. Nhóm chỉ tiêu biến số trong mô hình hồi quy đa biến .......................... 44
Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ........................ 45
3.1. Thực trạng phát triển trang trại chăn nuôi ở huyện Phú Bình ................. 45
3.1.1. Thực trạng nguồn lực của trang trại chăn nuôi huyện Phú Bình .......... 48
3.1.2. Một số chỉ tiêu kinh tế của trang trại chăn nuôi huyện Phú Bình ......... 54
3.2. Yếu tố ảnh hưởng, khó khăn, bất cập tác động phát triển kinh tế trang
trại chăn nuôi huyện Phú Bình ........................................................................ 57


v

3.2.1. Một số yếu tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế trang trại chăn nuôi
huyện Phú Bình ............................................................................................... 57
3.2.2. Khó khăn, bất cập tác động đến phát triển kinh tế trang tế chăn nuôi
huyện Phú Bình ............................................................................................... 69
3.3. Quan điểm, định hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển
kinh tế trang trại chăn nuôi huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên .................... 72
3.3.1. Quan điểm và định hướng ..................................................................... 72
3.3.2. Một số giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế trang trại huyện Phú
Bình, tỉnh Thái Nguyên ................................................................................... 75
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ............................................................... 84
1. Kết luận ....................................................................................................... 84
2. Khuyến nghị ................................................ Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 88


NĐ-CP

Nghị định của Chính phủ

NQ-CP

Nghị quyết của Chính phủ

Nxb

Nhà xuất bản

PTNT

Phát triển nông thôn

QĐ-TTg

Quyết định của Thủ tướng Chính phủ

QH

Quốc hội

QTKD

Quản trị kinh doanh

THCS

Bảng 3.1. Trang trại chăn nuôi huyện Phú Bình năm 2015-2018 .................. 45
Bảng 3.2. Số trang trại chăn nuôi huyện Phú Bình năm 2018 ........................ 46
Bảng 3.3. Trình độ cao nhất của chủ trang trại ............................................... 49
Bảng 3.4. Một số nguồn lực của trang trại ...................................................... 50
Bảng 3.5. So sánh vốn và lao động trang trại khi mới hoạt động và hiện nay...... 52
Bảng 3.6. Số tiền vay của các trang trại .......................................................... 54
Bảng 3.7. Một số chỉ tiêu kinh tế của trang trại năm 2017 ............................. 54
Bảng 3.8. So sánh thu nhập người lao động khi mới hoạt động và hiện nay . 56
Bảng 3.9. Tỷ lệ trang trại có sản phẩm thứ nhất, thứ hai ................................ 56
Bảng 3.10. Diễn giải các biến số trong mô hình hồi quy đa biến ................... 58
Bảng 3.11. Tóm tắt mô hình hồi quy đa biến ảnh hưởng đến giá trị sản
xuất của trang trại chăn nuôi huyện Phú Bình .............................. 59
Bảng 3.12. Tóm tắt mô hình hồi quy đa biến ảnh hưởng đến giá trị gia
tăng của trang trại chăn nuôi huyện Phú Bình .............................. 62
Bảng 3.13. Tóm tắt mô hình hồi quy đa biến ảnh hưởng đến lợi nhuận của
trang trại chăn nuôi huyện Phú Bình ............................................. 64
Bảng 3.14. Tóm tắt mô hình hồi quy đa biến ảnh hưởng đến thu nhập
người lao động trang trại chăn nuôi huyện Phú Bình ................... 67


viii

DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 1.1. Tổng đàn gia cầm các tỉnh Trung du miền núi và tỉnh Thái
Nguyên các năm 2000-2017.......................................................... 28
Hình 1.2. Giá gà tại miền Bắc và miền Nam Việt Nam từ cuối năm 2016
đến đầu năm 2019 ......................................................................... 29
Hình 1.3. Giá lợn hơi tại tỉnh Thái Bình và tỉnh Đồng Nai từ cuối năm
2016 đến đầu năm 2019 ................................................................ 29
Hình 3.1. Số trang trại lợn và gia cầm huyện Phú Bình ................................. 47

sẽ được chính quyền UBND huyện Phú Bình và cơ quan chuyên môn là
ngành Nông nghiệp và PTNT của huyện Phú Bình, của tỉnh Thái Nguyên
cũng như các địa phương khác có điều kiện tương tự như huyện Phú Bình có


x

thể tham khảo, vận dụng và áo dụng vào thực tiễn địa phương trong chỉ đạo,
điều hành, phát triển kinh tế trang trại chăn nuôi, góp phần tái cơ cấu kinh tế
nông nghiệp và toàn bộ nền kinh tế.


1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong quá trình phát triển nông nghiệp ở hầu hết các quốc gia trên thế
giới, kinh tế trang trại (KTTT) là bước phát triển cao có tính quy luật của kinh
tế nông hộ, là mô hình sản xuất đã có từ rất lâu, mang tính phổ biến và giữ vai
trò quan trọng. Thực tế đã chứng minh kinh tế trang trại đã phát huy được vai
trò to lớn, tạo ra sức mạnh mới trong sự nghiệp phát triển nông nghiệp nông
thôn, phát triển KTTT đã khai thác sử dụng có hiệu quả đất đai, vốn, kỹ thuật,
kinh nghiệm quản lí góp phần phát triển nông nghiệp bền vững, khuyến khích
làm giàu đi đôi với xoá đói giảm nghèo, phân bổ lại lao động, dân cư không
những vậy mà việc phát triển kinh tế trang trại còn góp phần vào việc chuyển
dịch cơ cấu kinh tế.
Ở Việt Nam tuy KTTT được hình thành chưa lâu, số lượng còn ít nhưng
đã thể hiện tính hơn hẳn so với kinh tế hộ nông dân - nhất là mức độ tích tụ
các nguồn lực, trình độ sản xuất hàng hóa, nhiều giải pháp về quản trị quá
trình kinh doanh,... Nhà nước cũng đã ban hành một số chính sách để khuyến

- Cập nhật và hệ thống hóa một số vấn đề lý luận, lý thuyết và thực tiễn
liên quan đến phát triển kinh tế trang trại và kinh tế trang trại chăn nuôi;
- Đánh giá thực trạng phát triển kinh tế trang trại chăn nuôi trên địa
bàn huyện Phú Bình;
- Phân tích yếu tố ảnh hưởng, khó khăn, thách thức tác động đến phát triển
kinh tế trang trại chăn nuôi trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên;
- Đề xuất định hướng và giải pháp chủ yếu nhằm phát triển bền vững
kinh tế trang trại chăn nuôi trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các vấn đề về kinh tế trang trại, kinh
tế trang trại chăn nuôi ở huyện Phú Bình để làm rõ các vấn đề liên quan đến
lý luận và thực tiễn trong quá trình hình thành và phát triển kinh tế trang trại
chăn nuôi của địa phương. Đối tượng điều tra khảo sát là các trang trại chăn


3

nuôi, gồm trang trại chăn nuôi lợn (gọi tắt là trang trại lợn) và trang trại chăn
nuôi gà (gọi tắt là trang trại gà) trên địa bàn huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về mặt không gian: Nghiên cứu các trang trại chăn nuôi trên địa bàn
huyện Phú Bình.
- Về mặt thời gian: Nghiên cứu tư liệu tổng quan được thu thập trên các
tài liệu đã công bố từ trước đến nay. Số liệu thứ cấp về trang trại ở địa bàn
nghiên cứu được thu thập từ năm 2015 đến 2018. Thời gian để tiến hành thu
thập số liệu sơ cấp được thực hiện trong năm 2018 để có các thông tin, số liệu
đã diễn ra trong năm trước đó là năm 2017.
- Nội dung nghiên cứu: Tập trung nghiên cứu về số lượng trang trại, chất
lượng trang trại, nguồn lực và một số chỉ tiêu kinh tế, yếu tố ảnh hưởng, khó

sẽ được chính quyền huyện Phú Bình và cơ quan chuyên môn là ngành Nông
nghiệp và PTNT của huyện Phú Bình, của tỉnh Thái Nguyên cũng như các địa
phương khác có điều kiện tương tự như huyện Phú Bình có thể tham khảo,
vận dụng và áo dụng vào thực tiễn địa phương trong chỉ đạo, điều hành, phát
triển kinh tế trang trại chăn nuôi, góp phần tái cơ cấu kinh tế nông nghiệp và
toàn bộ nền kinh tế.


5

Chương 1
CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
1.1. Cơ sở lý luận của đề tài
1.1.1. Khái niệm về kinh tế trang trại và kinh tế trang trại chăn nuôi
Hiện nay khái niệm về kinh tế trang trại (KTTT) đối với nước ta vẫn còn là
vấn đề tương đối mới. Tuy nhiên cũng đã có nhiều tác giả nghiên cứu về kinh tế
trang trại, mỗi tác giả có một góc nhìn khác nhau về loại hình kinh tế này.
- Theo tác giả Trần Đức (1998): “Kinh tế trang trại là một hình thức tổ
chức sản xuất cơ sở trong nước có mục đích chủ yếu là sản xuất sản phẩm
hàng hoá, tư liệu sản xuất thuộc quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng của một
người chủ độc lập, sản xuất được tiến hành trên quy mô tập trung đủ lớn, với
cách thức tổ chức, quản lý tiến bộ và trình độ kỹ thuật cao, hoạt động tự chủ
và luôn gắn với thị trường”.
- Theo tác giả Lê Trọng (2000): “ Kinh tế trang trại (hay kinh tế nông lâm
ngư trại) là một hình thức tổ chức kinh tế cơ sở của nền sản xuất xã hội, dựa trên
cơ sở hợp tác và phân công lao động xã hội. Bao gồm một số người lao động
nhất định được chủ trang trại tổ chức, trang bị những tư liệu sản xuất kinh doanh,
phù hợp với yêu cầu của kinh tế thị trường và được nhà nước bảo hộ”.
Nghị quyết 03/2000/NQ - CP ngày 02/02/2000 của Chính phủ về kinh tế
trang trại đã ghi rõ: “Kinh tế trang trại là hình thức tổ chức sản xuất hàng hoá

là tổng thể các mối quan hệ kinh tế của các tổ chức sản xuất hoạt động kinh
doanh nông nghiệp, xét ở phạm vi chăn nuôi. Bao gồm các hoạt động trước và
sau sản xuất nông sản hàng hoá xung quanh các trục trung tâm là hệ thống các
trang trại chăn nuôi ở các vùng kinh tế khác nhau.
KTTTCN cũng được mang nhiều khái niệm khác nhau, nhưng có thể đúc
kết lại rằng kinh tế trang trại chăn nuôi là một hình thức tổ chức sản xuất cơ sở
trong nông nghiệp với mục đích chủ yếu là sản xuất hàng hoá như: thịt, trứng,
sữa,…Với qui mô đất đai, các yếu tố sản xuất đủ lớn, có trình độ kỹ thuật cao,
có tổ chức và quản lý tiến bộ, có hạch toán kinh tế như các doanh nghiệp.


7

1.1.2. Các đặc trưng chủ yếu của kinh tế trang trại chăn nuôi
- Kinh tế trang trại chăn nuôi sản xuất các sản phẩm thịt, trứng, sữa,…
trong điều kiện kinh tế thị trường thời kỳ công nghiệp hoá nên mọi hoạt động
sản xuất kinh doanh đều xuất phát nhu cầu thị trường. Chính vì vậy tất cả các
yếu tố đầu vào như vốn, lao động, giống, khoa học công nghệ,… cũng như
các yếu tố đầu ra như sản phẩm thịt, trứng, sữa,… đều là sản phẩm hàng hoá.
- Do đặc trưng sản xuất hàng hoá ngành chăn nuôi chi phối mà phải đòi
hỏi tạo ra ưu thế cạnh tranh trong sản xuất và kinh doanh, để thực hiện yêu
cầu tái sản xuất mở rộng, hoạt động kinh tế trang trại chăn nuôi theo xu thế
tích tụ, tập trung sản xuất kinh tế ngày càng cao, tạo ra tỷ xuất hàng hoá cao,
khối lượng hàng hoá ngày càng nhiều, chất lượng tốt. Đi đôi với việc tập
trung, nâng cao năng lực sản xuất của từng trang trại còn diễn ra xu thế tập
trung các trang trại thành các vùng chuyên môn hoá về từng loại như vùng
chuyên canh nuôi đại gia súc như: trâu, bò,… vùng chuyên nuôi lợn nái sinh
sản, lợn thịt, sữa với mục đích tạo ra khối lượng hàng hoá lớn .
- Kinh tế trang trại chăn nuôi cũng có nhiều loại hình khác nhau trong đó
trang trại gia đình vẫn là phổ biến, có đặc trưng rất linh hoạt trong từng hoạt

- Quá trình chuyển dịch, tích tụ ruộng đất hình thành các trang trại gắn
liền với quá trình phân công lại lao động ở nông thôn, từng bước chuyển dịch
lao động nông nghiệp sang các ngành phi nông nghiệp, thúc đẩy tiến trình
công nghiệp hoá nông nghiệp, nông thôn.
- Phát triển kinh tế trang trại nhằm khai thác sử dụng có hiệu quả đất đai,
vốn, kinh nghiệm quản lý góp phần phát triển nông nghiệp bền vững, tạo việc
làm, tăng thu nhập, khuyến khích làm giàu đi đôi với xoá đói giảm nghèo,
phân bổ lại lao động, dân cư, xây dựng nông thôn mới.
1.1.3.2. Vai trò của kinh tế trang trại nói chung
Ở các nước phát triển, trang trại gia đình là loại hình trang trại chủ yếu,
có vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống kinh tế nông nghiệp,có vai trò to
lớn và quyết định trong sản xuất nông nghiệp, là lực lượng sản xuất ra phần
lớn sản phẩm nông nghiệp trong xã hội, tiêu thụ sản phẩm cho các ngành
công nghiệp, cung cấp nguyên liệu cho chế biến và thương nghiệp.


9

Trong điều kiện nước ta, vai trò và hiệu quả phát triển của kinh tế trang
trại phải được đánh giá, nhìn nhận trên cả ba mặt đó là: hiệu quả về mặt kinh
tế, xã hội và môi trường. Được thể hiện rõ trên các nội dung chủ yếu sau:
- Vai trò thúc đẩy sản xuất hàng hoá phát triển, góp phần đưa sản xuất
nông nghiệp lên công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
Kinh tế trang trại làm ra sản phẩm để bán theo yêu cầu của thị trường,
nên nó kích thích sản xuất và đòi hỏi cạnh tranh để tồn tại, phát triển. Để
giành thắng lợi trong cạnh tranh, các trang trại phải nâng cao năng suất lao
động, chất lượng sản phẩm, giảm giá thành để nâng cao hiệu quả sản xuất
kinh doanh. Muốn vậy, các trang trại phải biết đầu tư quy mô sản xuất hợp
lý, đầu tư khoa học công nghệ, máy móc thiết bị, tăng cường quản lý,... do
đó kinh tế trang trại đã góp phần thúc đẩy nhanh việc sản xuất hàng hoá trong

hàng xuất khẩu lớn hơn của Nhà nước.
Một số lâm trường quốc doanh đã khoán khoanh nuôi, bảo vệ, chăm
sóc rừng cho các hộ dân, điều đó tạo ra sự phân công và hợp tác, làm
chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn theo hướng công
nghiệp hoá, hiện đại hoá.
- Vai trò huy động, khai thác các nguồn lực trong dân, giải quyết việc
làm cho lao động xã hội, làm giàu cho nông dân, cho đất nước.
Kinh tế trang trại là sự đột phá trong bước chuyển sang sản xuất nông
nghiệp hàng hoá, lấy việc khai thác tiềm năng và lợi thế so sánh phục vụ nhu
cầu xã hội làm phương thức chủ yếu, nên các trang trại phải nỗ lực tìm mọi
biện pháp để phát huy tiềm năng đất đai. Huy động các nguồn lực về vốn, lao
động, kinh nghiệm, kỹ thuật trong dân một cách hợp lý, có hiệu quả để mở
rộng và phát triển sản xuất, tăng thêm lợi nhuận. Điều đó dẫn đến sự tích tụ và
tập trung đất đai, vốn đầu tư tạo quy mô sản xuất của các trang trại ngày một
lớn hơn, thu hút, sử dụng ngày càng nhiều lao động hơn.
- Vai trò sử dụng hiệu quả và bảo vệ tài nguyên đất đai
Bên cạnh lợi ích về kinh tế, Nhà nước và cộng đồng còn thu được lợi ích
về tài nguyên và môi trường. Phát triển kinh tế trang trại đã góp phần khai


11

thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực đất đai tài nguyên, đưa đất hoang
hoá vào phát triển sản xuất, nhất là đối với vùng trung du, miền núi, và ven
biển. Ngoài ra, phát triển kinh tế trang trại còn góp phần tăng nhanh độ che
phủ rừng, bảo vệ môi trường tận dụng mặt nước cho nuôi trồng thuỷ sản...
1.1.3.3. Vai trò của kinh tế trang trại chăn nuôi nói riêng
KTTTCN là một bộ phận của KTTT, nó mang đầy đủ các tính chất, vai trò
của KTTT trong lĩnh vực chăn nuôi, có nhiệm vụ tạo ra năng lực sản xuất cao về
nông sản hàng hoá mà chủ yếu là sản phẩm thịt, trứng,… Nó đóng góp 25%

Diện tích đất nông nghiệp chiếm tỉ trộng lớn tuy nhiên đất canh tác lại
thiếu vì dân cư tập chung đông tại các vùng đồng bằng thuận lợi trong sản
xuất và buôn bán. Quỹ đất trung du miền núi lớn nhưng chỉ phù hợp với phát
triển các trang trại chăn nuôi đại gia súc, hơn nữa do giao thông đi lại khó
khăn nên việc phát triển các trang trại chăn nuôi quy mô lớn ở những vùng
này gặp rất nhiều khó khăn. Chính vì vậy việc tổ chức quy hoạch đất đai
nhằm phát triển hệ thống trang trại phù kợp, lâu dài, bền vững là vô cùng
quan trọng.
- Trình độ lao động trong trang trại
Trang trại đã giải quyết được một phần lao động nông nhàn ở nông thôn,
phân bố lại dân cư và lao động giữa các ngành và các vùng trong địa phương.
Tuy nhiên, hầu hết số lao động đều chưa qua đào tạo, trình độ kỹ thuật còn
hạn chế do đó ảnh hưởng rất lớn tới việc áp dụng KHKT vào sản xuất hạn chế
sự phát triển của các trang trại, vệ sinh và bảo vệ môi trường.
1.1.4.2. Các nhân tố khách quan
- Nhân tố môi trường
+ Khí hậu (nhiệt độ, độ ẩm, thời tiết,…): Ảnh hưởng trực tiếp tới sự sinh
trưởng và phát triển của vật nuôi, tới việc bảo quản thức ăn, nguy cơ bùng
phát dịch bệnh,…
Dịch bệnh: Dịch bệnh ảnh hưởng trực tiếp tới sự tồn tại và phát triển của
mỗi trang trại. Nếu trang trại phòng trừ và chữa trị tốt vật nuôi khỏe mạnh lớn
nhanh sẽ đem lại lợi nhuận lớn cho trang trại, tuy nhiên nếu không có biện


13

pháp phòng trừ hợp lý để dịch bệnh lây lan trên diện rộng không những làm
thiệt hại cho trang trại mà còn ảnh hưởng tới các trang trại xung quanh, cũng
như vấn đề vệ sinh môi trường các khu vực lân cận.
Chính sách của nhà nước: Các chủ trương chính sách hợp lý thông