Một số biện pháp tổ chức trò chơi dân gian trong hoạt động Đội.

UBND HUYỆN KRÔNG ANA
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

Tên đề tài: “Một số biện pháp tổ chức trò chơi dân gian
trong hoạt động Đội”
Lĩnh vực: Hoạt động ngoài giờ lên lớp
Họ và tên tác giả: Phạm Lê Thùy Duyên
Đơn vị:Trường TH Tình Thương

1
Dray Sáp, ngày 25 tháng 04 năm 2019


Một số biện pháp tổ chức trò chơi dân gian trong hoạt động Đội.

MỤC LỤC
Tài liệu tham khảo....................................................................................................21

Phần thứ nhất: MỞ ĐẦU
I. Đặt vấn đề:
Kho tàng trò chơi dân gian Việt Nam vô cùng phong phú và đa dạng, không
phải trò chơi dân gian nào cũng phù hợp với các em học sinh tiểu học, việc lựa
chọn các trò chơi dân gian cho các em học sinh tiểu học, đưa ra những biện pháp để
tổ chức trò chơi dân gian phát huy hiệu quả là một việc không đơn giản. Vì vậy, cần
lựa chọn các trò chơi và đưa ra cách tổ chức trò chơi là việc làm hết sức cần thiết.
Trò chơi phải có luật chơi và cách chơi phải đơn giản, dễ chơi và dễ nhớ.
Đối với các em thiếu nhi, trò chơi dân gian là một trong những yếu tố hình
thành nên bản sắc văn hoá dân tộc, là nguồn sữa nuôi dưỡng thế giới tinh thần, là
nhịp cầu nối tâm thức các em với mọi bài học về cuộc sống xã hội bởi vì nó có sức

chơi, vật dụng dễ tìm, không tốn tiền, dễ tổ chức trong không gian hẹp như: Góc
sân trường học, trong lớp, trong các phong học đa chức năng… Tất cả các trò chơi
đều cùng mục đích rèn luyện sức khỏe, trí thông minh, sự nhanh tay, tinh mắt và có
sự sáng tạo khéo léo để học sinh phát triển toàn diện về mọi mặt.
Trò chơi dân gian là trò chơi có tính giáo dục cao đối với tất cả các em học
sinh nói chung. Trò chơi dân gian còn giúp các em thiếu nhi cảm thấy vui vẻ và
sáng khoái hơn trong và ngoài giờ học.
Thông qua các trò chơi dân gian mà các em được tham gia sinh hoạt vui chơi,
trò chơi dân gian còn giáo dục cho các em học sinh niềm tự hào về truyền thống, tự
hào về bản sắc dân tộc Việt Nam.
Việc tham gia trò chơi giúp các em phát triển thêm về kĩ năng sống, kĩ năng
giao tiếp và phát triển toàn diện về khả năng tăng cường các môn học: tiếng việt
toán..., khả năng phát triển tư duy, sáng tạo…Tạo cho học sinh húng thú vào các
buổi học để có được: “Mỗi ngày đến người là một ngày vui” ngoài ra thông qua
việc tham gia các trò chơi giáo viên còn có mối quan hệ chặt chẽ hơn đối với tổng
phụ trách Đội, có thêm nhiều kĩ năng tổ chức hoạt động vui chơi cho các em tham
gia sinh hoạt tập thể trong hoạt động đội, giúp cha mẹ học sinh có cái nhìn tích cực
hơn và yên tâm hơn khi thấy con em mình có một môi trường giáo dục lành mạnh.
II. Thực trạng vấn đề:
Trường tiểu học Tình Thương đóng trên địa bàn xã Dray Sáp, học sinh thuộc
3 buôn: Buôn Tuôr, buôn Tuôr B và buôn KaLa. Là trường thuộc vùng sâu, vùng
xa, vùng đặc biệt khó khăn của huyện Krông Ana. Năm học nào trường cũng có
hơn 99% các em là học sinh dân tộc thiếu số. Hằng năm, hoạt động Đội được nhà
trường quan tâm, lực lượng thanh niên trong nhà trường nhanh nhẹn nên việc tổ
chức sinh hoạt trò chơi dân gian và các hoạt động khác gặp nhiều thuận lợi, công
tác tổ chức trò chơi dân gian cũng từ đó mà dần dần trở nên có hiệu quả hơn so với
các năm học trước. Các em học sinh đang ở độ tuổi từ 6 đến 10 tuổi, đây là độ tuổi
ham thích sự vui nhộn, thích khám phá những điều mới lạ vì thế trò chơi dân gian
chính là cơ hội cho các em khám phá sự mới lạ hằng ngày mà các em ao ước, tham
gia trò chơi không chỉ phát triển về thể chất, tính nhanh nhẹn, sáng tạo mà đây là cơ

A. Thường xuyên
B. Thỉnh thoảng
C. Không chơi
Câu 3: Em có tự tin mình hiểu về truyền thống văn hóa dân tộc Việt Nam
không?
A. Tự tin
B. Bình thường
C. Không tự tin
Sau khi khảo sát tôi thu được kết quả như sau:
Câu hỏi
Kết quả
A (%)
B (%)
C (%)
Câu 1
35 %
50 %
15 %
Câu 2
20 %
65 %
15 %
Câu 3
25 %
45 %
30%
III. Các giải pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề:

5


nhiều hạn chế, hành động, phản xạ còn chậm, rụt rè, thiếu tự tin nên lựa chọn các
trò chơi đơn giản, dễ hiểu, dễ thực hiện.
Ví dụ: Trò chơi kéo co, bịt mắt bắt dê...
- Đối với các em học sinh khối 3,4,5 (8-10 tuổi) độ tuổi này học sinh có sự
nhanh nhẹn, linh hoạt cao, vì thế yêu cầu độ khó ở các trò chơi cao hơn, trò chơi
cũng vì thế mà phong phú về hình thức hơn.
Ví dụ: Trò chơi cướp cờ, ô ăn quan, nhảy dây....
3. Chia nhóm trò chơi, giới thiệu một số trò chơi dân gian
6


Một số biện pháp tổ chức trò chơi dân gian trong hoạt động Đội.

- Trò chơi dân gian được chia làm 2 nhóm: Nhóm trò chơi vận động, sáng tạo
và nhóm trò chơi học tập
3.1 Nhóm trò chơi vận động, sáng tạo: là nhóm trò chơi theo chủ đề nhằm
phát triển trí lực, giáo dục thể chất, là hoạt động có ý thức, nhằm để đạt được
những kết quả, những mục đích có điều kiện đã được đặt ra, trong khi thực hiện
nhiệm vụ của trò chơi, mỗi người trong từng vai trò của mình phải sử dụng các hoạt
động như: Đi, chạy, nhảy, ném, vỗ, đập, leo, mang vác, bò trườn...Nhóm trò chơi
vận động, sáng tạo được tổ chức ở một không gian rộng rãi, thoáng đãng, đặc biệt
phải an toàn và phù hợp với trò chơi, để tổ chức các trò chơi thuộc nhóm trò chơi
này cần quảng thời gian tầm vài tiếng đến 1 buổi tùy theo thời lượng của trò chơi
khác nhau mà thơi gian tổ chức cũng khác nhau, tùy theo từng độ tuổi, đối tượng
học sinh mà triển khai trò chơi cho phù hợp. Ví dụ: Các em học sinh khối 1,2,3
tham gia trò chơi với mức độ đơn giản, yêu cầu về độ khó thấp hơn các em học sinh
khối 4,5. Tôi xin đưa ra một số trò chơi ở phần nội dung này như sau:
*Trò chơi: Cướp cờ.
- Mục đích:
+ Luyện khả năng nhận biết về mục tiêu và ý nghĩa của trò chơi.

và đoàn kết cho các em học sinh.
- Vật liệu sử dụng: Các viên đá, sỏi hoặc các vật liệu nhỏ.
- Cách chơi, luật chơi:
Cách sắp xếp quân: Bao gồm 10 ô vuông (ô dân) và 2 ô bán nguyệt (ô qua) ô
dân được sắp xếp thành 5 ô vuông đối xứng nhau mỗi ô vuông có 5 dân, mỗi ô
quan có 1 quân, chơi sẽ dùng tất cả số quân trong một ô có quân bất kì do người đó
chọn trong số 5 ô vuông của mình để lần lượt rải vào các ô, mỗi ô 1 quân, bắt đầu
từ ô gần nhất và có thể rải ngược hay xuôi chiều kim đồng hồ tùy ý.
8


Một số biện pháp tổ chức trò chơi dân gian trong hoạt động Đội.

Hình 2: Lớp 5A1 chơi trò chơi ô ăn quan
trong tiết sinh hoạt ngoài giờ lên lớp
Khi rải hết quân cuối cùng, tùy tình huống mà người chơi sẽ phải xử lý tiếp
như sau: Nếu liền sau đó là một ô vuông có chứa quân thì tiếp tục dùng tất cả số
quân đó để rải tiếp theo chiều đã chọn. Trường hợp ăn quân, nếu liền sau đó là một
ô trống (ô dân) rồi đến một ô có chứa quân (không phân biệt ô quan hay ô dân thì
người chơi sẽ được ăn tất cả số quân trong ô đó. Số quân bị ăn sẽ được loại ra khỏi
bàn chơi để người chơi tính điểm khi kết thúc. Còn đối với trường hợp ăn liên tiếp,
nếu liền sau ô có quân đã bị ăn lại là một ô trống rồi đến một ô có quân thì người
chơi có quân ăn tiếp quân ở ô này. Nếu lại tiếp tục một ô trống rồi đến ô có quân thì
người chơi có quyền ăn tiếp quân của các ô. Đối với trường hợp mất lượt, nếu liền
sau đó là ô quan (có quân hoặc không có quân) hoặc 2 ô trống trở lên hoặc sau khi
vừa ăn thì người chơi bị mất lượt và quyền đi tiếp thuộc về đối phương.
Khi kết thúc toàn bộ dân và quan ở 2 ô quan đã bị ăn hết. Trường hợp hai ô
quan đã ăn hết nhưng vẫn còn quân trong những ô vuông thì quân trong những ô
vuông phía bên nào coi như thuộc về người chơi bên ấy, lúc này được gọi là “Hết
quan toàn dân kéo về”.


Một số biện pháp tổ chức trò chơi dân gian trong hoạt động Đội.

Hình 3,4: Khối 3 chơi trò chơi nhảy dây đơn, nhảy đôi
Nhảy đơn là tự mình quăng dây rồi nhảy. Hai tay người chơi cầm 2 đầu dây,
dang rộng tay, dây để sau lưng. Người chơi vừa quay hai tay cầm dây vừa nhảy
thẳng chân sao cho dây đi qua đầu rồi đi qua chân.
Người chơi cứ tiếp tục nhảy đúng theo số lần quy định của cuộc chơi. Nếu
vướng dây thì bị phạt.
Ngoài ra, có thể chơi nhảy cặp đôi. Hai người chơi quay mặt vào nhau, một người
cầm dây như cách chơi có 1 người và quay dây sao cho dây qua đầu và chân cả hai
người
Nhảy tập thể: là có 2 người đứng 2 đầu cầm dây quăng, một người hoặc có thể
cả hai ba người nhảy lựa chiều cùng vào rồi nhảy theo chiều dây quăng. Nếu bị vấp
tức là phạm lỗi thì phải ra thay cho người cầm dây để trò chơi cứ thế tiếp tục.

Hình 5: Khối 3 chơi trò chơi nhảy dây tập thể

11


Một số biện pháp tổ chức trò chơi dân gian trong hoạt động Đội.

3.2 Nhóm trò chơi học tập: Là nhóm trò chơi có định hướng rõ ràng, là một
hình thức học tập hiểu quả, thông qua trò chơi để ôn tập, củng cố, rèn luyện kiến
thức môn học một cách nhẹ nhàng, dễ dàng vượt qua khó khăn trong học tập, sử
dụng hợp lý các trò chơi học tập với nhu cầu vui chơi của học sinh có tác dụng
nâng cao hứng thú với giờ học và phát triển tính tích cực trong giờ học... Nhóm trò
chơi học tập có thể tổ chức trong nhiều không gian khác nhau tùy thuộc vào tính
chất của trò chơi, có thể không gian lớp học, sân trường... đảm bảo an toàn phù


Chi chi chành chành
Chim oanh học nói
Khỉ già múa rối
Chó sói đuổi bò
Rùa nhảy khỏi hồ
Bắt cò ăn thịt

Sáo nằm gốc mít
Khóc mẹ hu hu !

4. Dựa vào cách chơi truyền thống, thay đổi làm mới trò chơi.
Bản thân tôi khi áp dụng cách chơi truyền thống cảm thấy học sinh dễ nhàm
chán, chưa thực sự hứng thú và số lượng tham gia không được như mong muốn vì
vậy tôi tiếp tục nghiên cứu, đổi mới phương pháp để gây sự hứng thú, hấp dẫn hơn,
từ đó học sinh tham gia hiệu quả hơn, vì vậy ở 2 nhóm trò chơi tôi đã đổi mới một
số phương pháp, vật liệu trò chơi như sau:
4.1 Nhóm trò chơi vận động, sáng tạo:
*Trò chơi: Cướp cờ:
- Mục đích khi thay đổi làm mới trò chơi:
+ Luyện khả năng nhận biết về mục tiêu và ý nghĩa của trò chơi.
Rèn luyện khả năng nhanh nhẹn, tính kỷ luật, đoàn kết đồng đội.
+ Ôn luyện kiến thức các môn học: Tiếng việt, toán…
- Vật liệu sử dụng: Cờ được thay bằng học sinh.
- Cách chơi và luật chơi: Chia tập thể chơi thành hai đội, có số lượng bằng
nhau mỗi đội có từ 5-6 bạn, đứng hàng ngang ở vạch xuất phát của đội mình. Đếm
theo số thứ tự 1,2,3,4,5… các bạn phải nhớ số của mình.
Quản trò ra câu hỏi bất kỳ liên quan đến kiến thức môn học (toán, tiếng
việt…) thành viên có số bất kỳ của hai đội chơi trả lời câu hỏi, trả lời đúng thì
nhanh chóng chạy đến vòng và cướp cờ về đội của mình.

Khi di chuyển hết quân cuối cùng, tùy tình huống mà người điều khiển sẽ
phải xử lý tiếp như sau: Nếu liền sau đó là một ô vuông có chứa quân thì tiếp tục
dùng tất cả số quân đó để di chuyển tiếp theo chiều đã chọn. Trường hợp ăn quân,
nếu liền sau đó là một ô trống (ô dân) rồi đến một ô có chứa quân (không phân biệt
ô quan hay ô dân thì người chơi sẽ được ăn tất cả số quân trong ô đó. Số quân bị ăn
sẽ được loại ra khỏi bàn chơi để người chơi tính điểm khi kết thúc. Còn đối với
trường hợp ăn liên tiếp, nếu liền sau ô có quân đã bị ăn lại là một ô trống rồi đến
một ô có quân thì người chơi có quân ăn tiếp quân ở ô này. Nếu lại tiếp tục một ô
trống rồi đến ô có quân thì người chơi có quyền ăn tiếp quân của các ô. Đối với
trường hợp mất lượt, nếu liền sau đó là ô quan (có quân hoặc không có quân) hoặc
2 ô trống trở lên hoặc sau khi vừa ăn thì người chơi bị mất lượt và quyền đi tiếp
thuộc về đối phương.
Khi kết thúc toàn bộ dân và quan ở 2 ô quan đã bị ăn hết. Trường hợp hai ô
quan đã ăn hết nhưng vẫn còn quân trong những ô vuông thì quân trong những ô
vuông phía bên nào coi như thuộc về người chơi bên ấy, lúc này được gọi là “Hết
quan toàn dân kéo về”.
*Trò chơi: Nhảy bao bố.
- Mục đích khi thay đổi, làm mới trò chơi:
+ Rèn luyện kỹ năng giữ thăng bằng, khả năng bật nhảy và sự phối hợp động
tác trong vận động.
14


Một số biện pháp tổ chức trò chơi dân gian trong hoạt động Đội.

+ Giáo dục tinh thần đồng đội của người chơi.
- Vật liệu sử dụng: Dây làm đích, bao bố
- Cách chơi luật chơi:
Người chơi chia làm hai đội trở lên thông thường thì từ hai đến ba đội, mỗi
đội có 2,3 thành viên tham gia chơi hoặc nhiều hơn, tuy nhiên phải có số người

15


Một số biện pháp tổ chức trò chơi dân gian trong hoạt động Đội.

Nhảy tập thể: là có 2 người đứng 2 đầu cầm dây quăng, một người hoặc có thể
cả hai ba người nhảy lựa chiều cùng vào rồi nhảy theo chiều dây quăng. Nếu bị vấp
tức là phạm lỗi thì phải ra thay cho người cầm dây để trò chơi cứ thế tiếp tục.
Tương tự như 2 cách nhảy trên (nhảy đơn, đôi) nhảy theo nhịp bài nhạc đến hết bài
và đúng quy định
- Ở cả 3 cách chơi có thể phối nhạc với tốc độ khác nhau trong 1 bài nhạc
(không quá nhanh cũng không quá chậm) nhằm luyện tập phản ứng linh hoạt cho
học sinh, không gây nhàm chán cũng như tạo được hứng thú khi tham gia trò chơi.
Với trò chơi này khi chưa được thay đổi làm mới cách chơi, trò chơi thuộc
nhóm trò chơi vận động, sáng tạo. Tuy nhiên yêu cầu thực hiện theo nhạc để rèn
khả năng nghe nhạc, đếm nhip. Trò chơi vừa có thể thuộc nhóm trò chơi học tập
vừa thuộc nhóm trò chơi vận động, sáng tạo.
4.2 Nhóm trò chơi học tập:
*Trò chơi: Chi chi chành chành
- Mục đích sau khi thay đổi, làm mới trò chơi
+ Giúp các em phát triển khả năng đọc và phát âm, đồng thời giáo dục các em
tính nhanh nhẹn và khéo léo.
+ Rèn luyện kĩ năng nghe nhạc, đếm nhịp.
- Vật liệu sử dụng: loa nhạc (các dụng cụ hỗ trợ âm thanh), file nhạc (nhạc vè,
nhạc đọc thơ…)
- Cách chơi: Để các em học sinh xoè tay ra, còn bạn giơ một ngón tay trỏ ra
đặt vào lòng bàn tay đó, khi nghe tín hiệu bài nhạc phát ra, tất cả cùng đọc bài “chi
chi chành chành”. Theo nhịp của bài nhạc. Đến chữ “hu hu”, “ập” trẻ nắm tay lại
thật nhanh, còn bạn thì rút tay thật nhanh, ai rút không kịp thì phải xoè tay cho
người khác chơi.

hoạt động Đội trong nhà trường.
+ Dựa vào kế hoạch năm học của phòng giáo dục, hội đồng Đội và của nhà
trường, phối hợp lồng ghép tổ chức trò chơi dân gian vào các ngày lễ lớn trong năm
học, như ngày lễ nhân dịp ngày thành lập quân đội nhân dân Việt nam (22/12),
ngày thành lập Đoàn (26/3), ngày giải phóng Miền Nam, thống nhất đất nước –
Quốc tế lao động (30/4-1/5)... hoặc tổ chức trò chơi dân gian vào các ngày hội của
Đội như ngày hội thiếu nhi vui khỏe, ngày hội công nhận chương trình rèn luyện,
ngày thành lập Đội...Qua quá trình lồng ghép để tổ chức trò chơi dân gian trong nhà
trường tôi có thể vừa giám sát, đôn đốc vừa kiểm tra đánh giá, nâng cao hiệu quả
của trò chơi.
IV.Tính mới của giải pháp:
- Ngay từ đầu năm học tham mưu, lập kế hoạch, tổ chức tập huấn cho anh
(chị) phụ trách, ban chấp hành liên chi Đội về các phương pháp tổ chức trò chơi
dân gian để có kĩ năng, tổ chức các trò chơi dân gian.
- Dựa vào đặc thù của đối tượng học sinh tại nhà trường, tìm hiểu, lựa chọn trò
chơi cho phù hợp để phát huy hết hiệu quả mang lại của trò chơi.
- Chia nhóm trò chơi để phù hợp với độ tuối, đối tượng học sinh.
- Đề tài đã đưa ra cách thức để chia nhóm trò chơi phù hợp với từng đối tượng
học sinh vào hoạt động giáo dục, hoạt động ngoài giờ lên lớp trong nhà trường, đối
với các ngày hội dân gian thường tổ chức các trò chơi vận động như: kéo co, nhảy
bao bố, nhảy dây... Còn đối với các hoạt động giáo dục, tổ chức các trò chơi học tập
như: chi chi chành chành, tập tầm vông...
- Đề tài đưa ra được cách thức thay đổi, làm mới trò chơi dựa vào các cách
chơi truyền thống mang lại hiệu quả cao hơn, cụ thể:
+ Trò chơi cướp cờ, việc thay thế cờ bằng học sinh, cho các em trả lời câu hỏi
trong khi tham gia trò chơi ngoài hiệu quả giúp học sinh rèn luyện khả năng nhanh
nhẹn, tính kỷ luật, đoàn kết đồng đội, khi được thay đổi làm mới còn giúp các em
học sinh ôn luyện kiến thức các môn học: Tiếng việt, toán…
17


sinh từ các hoạt động của thầy cô hay là sự truyền dạy của thầy cô cho các em
nhằm duy trì và phát triển giá trị văn hoá dân tộc nói chung và trò chơi dân gian
thiếu nhi nói riêng trong nhà trường, nhiều năm học trở lại đây nhà trường thường
xuyên tổ chức lồng ghép các trò chơi dân gian vào các hoạt động của nhà trường và
đem lại hiệu quả cao.
- Sau khi triển khai, áp dụng biện pháp tổ chức trò chơi dân gian trong hoạt
động Đội trong năm học: 2016-2017,2017-2018,2018-2019. Tôi thu được kết quả
như sau:

18


Một số biện pháp tổ chức trò chơi dân gian trong hoạt động Đội.

Kết quả đạt được theo
các câu hỏi đã khảo sát

Năm học
2016-2017

Năm học
2017-2018

Năm học
2018-2019

Câu 1: Tỷ lệ học sinh yêu thích trò chơi
dân gian.

60%

Trò chơi dân gian chính là một hoạt động vui chơi không thể thiếu đối với
trường học nói chung và các em thiếu nhi nói riêng. Trò chơi dân gian giúp cho các
em thiếu nhi có một tinh thần sáng khoái và vui vẻ hơn sau những thời gian làm
việc và học tập mệt nhọc, là niềm vui, niềm hạnh phúc khi mỗi lần các em đến
trường. Trò chơi dân gian giúp các em giảm bớt những căng thẳng trong học tập để
giúp các em có tinh thần học tập vui hơn sáng khoái hơn. Ngoài những niềm vui
trên, trò chơi dân gian còn đem đến cho các em học sinh những kĩ năng bổ ích cho
cuộc sống như: Kỹ năng giao tiếp ứng xử, kĩ năng phán đoán và sự tinh mắt trong
công việc...
Để văn hóa truyền thống thấm dần vào tâm hồn trẻ thơ, không có cách nào hay
hơn là áp dụng trò chơi dân gian vào trường học. Sự kết hợp giữa các trò chơi dân
gian, trò chơi có tính trí tuệ, trò chơi có tính ứng xử trên cơ sở xây dựng trường học
thân thiện, học sinh tích cực sẽ giúp các em được ôn luyện, trau dồi thêm kiến thức
về lịch sử dân tộc, văn hóa dân gian…
Bên cạnh đó, trò chơi dân gian còn giúp các em học sinh phát triển về mặt tư
duy nhảy bén, phát triển về khả năng “Tăng cường tiếng Việt cho học sinh dân
tộc”, phát triển về sức khỏe và trí tuệ....
19


Một số biện pháp tổ chức trò chơi dân gian trong hoạt động Đội.

Tóm lại, trò chơi dân gian chính là nơi mà các em có thể giao lưu học hỏi cũng
như tìm hiểu về bản sắc, về văn hóa của mỗi dân tộc đang sinh sống và học tập ở tại
đất nước Việt Nam.
II. Kiến nghị:
- Để nâng cao hiệu quả của việc tổ chức trò chơi dân gian trong trường học
bản thân tôi xin đề nghị một số vấn đề sau:
1. Đối với nhà trường:
- Nhà trường quan tâm hơn nữa đến việc sinh hoạt, tổ chức trò chơi dân gian

…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
……………
CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN
( Kí tên và đóng dấu)

Doãn Thị Hồng Thiên

22