MỤC LỤC
TT

Nội dung

Trang

1

I. Mở đầu

2

2

1. Lý do chọn đề tài

2

3

2. Mục đích nghiên cứu

3

4

3. Đối tượng nghiên cứu

3


chưa cao.
9

3. Một số biện pháp áp dụng kĩ thuật kết hợp giữa cá
nhân học sinh với nhau, giữa nhóm với nhóm “các mảnh
ghép” vào môn toán 5
3.1. Hướng dẫn học sinh cách thực hiện kĩ thuật “các
mảnh ghép”

6
6

3.2. Sử dụng kĩ thuật “các mảnh ghép” vào dạy bài hình
thành kiến thức mới và dạng bài ôn tập

6

3.2.1. Sử dụng kĩ thuật “các mảnh ghép” vào dạy bài
hình thành kiến thức mới

6

3.2.2. Sử dụng kĩ thuật “các mảnh ghép” vào dạy bài ôn
tập

10

10

4. Kết quả đạt được

trọng. Thông qua học toán, học sinh tiểu học thấy được nhiều khái niệm trong
toán học như các số, các phép tính, các đại lượng, các yếu tố hình học..., đều có
nguồn gốc trong cuộc sống hiện thực, trong thực tiễn hoạt động của con người,
thấy được mối quan hệ biện chứng giữa các sự kiện, giữa cái đã cho và cái phải
tìm. Qua việc học toán sẽ rèn luyện cho học sinh năng lực tư duy và những đức
tính của con người mới, có ý thức vượt khó khăn, đức tính cẩn thận, làm việc có
kế hoạch, thói quen xét đoán có căn cứ, thói quen tự kiểm tra kết quả công việc
mình làm và độc lập suy nghĩ, óc sáng tạo giúp học sinh vận dụng các kiến thức,
rèn luyện kĩ năng tính toán, kĩ năng ngôn ngữ. Đồng thời qua việc học toán của
học sinh mà giáo viên có thể dễ dàng phát hiện những ưu điểm, thiếu sót của các
em về kiến thức, kĩ năng, tư duy để giúp học sinh phát huy những mặt được và
khắc phục những mặt thiếu sót. Góp phần bước đầu phát triển năng lực tư duy,
khả năng suy luận hợp lí và diễn đạt chúng (nói và viết) cách phát hiện và cách
giải quyết những vấn đề đơn giản, gần gũi trong cuộc sống; kích thích trí tưởng
tượng; gây hứng thú học tập toán; góp phần hình thành bước đầu phương pháp
tự học và làm việc có kế hoạch khoa học, chủ động, linh hoạt, sáng tạo.
Cũng như các môn học khác, khi dạy học môn Toán ở lớp 5 việc lựa chọn
phương pháp và hình thức tổ chức dạy học để phát huy được tính tích cực, tự
giác tư duy độc lập sáng tạo của mỗi cá nhân học sinh để từ đó các em chủ động
chiếm lĩnh kiến thức là việc làm cần thiết, nhưng để thực hiện được yêu cầu đó
là điều không dễ. Xác định tầm quan trọng cũng như thực tế khi chỉ đạo các
trường thực hiện dạy học môn toán lớp 5 theo mô hình trường học mới, tôi chọn
đề tài “Một số biện pháp nhằm phát huy tính tích cực của học sinh trong
dạy học môn Toán 5 chương trình Việt Nam Mới (VNEN) qua việc sử dụng
2


(các mảnh ghép)” với mong muốn đưa ra một số biện pháp nhằm giúp học sinh
phát huy tính tích cực khi dạy học môn toán lớp 5, từ đó giúp học sinh nắm vững
kiến thức nâng cao chất lượng dạy học môn toán lớp 5.

huống thực tiễn đa dạng, phong phú những vấn đề thường gặp trong đời sống.
Chính vì vậy, không thể tồn tại kiểu dạy học thụ động, một chiều mà cần
phải rèn cho HS một tư duy linh hoạt thích nghi với thời đại, muốn vậy người
giáo viên (GV) phải có phương pháp phù hợp làm sao để vừa tạo được không
khí vui tươi, gần gũi vừa phát huy tính tích cực tư duy độc lập, sáng tạo của HS.
Kĩ thuật dạy học là một trong những cách lựa chọn thích hợp.
Kĩ thuật dạy học là những biện pháp, cách thức hành động của của giáo
viên và học sinh trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều
khiển quá trình dạy học. Các kỹ thuật dạy học là những đơn vị nhỏ nhất của
phương pháp dạy học. Có những kỹ thuật dạy học chung, có những kỹ thuật đặc
thù của từng phương pháp dạy học. Ngày nay người ta chú trọng phát triển và sử
dụng các kỹ thuật dạy học phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học như:
Động não, Tia chớp, Bể cá, XYZ, Bản đồ tư duy... Kĩ thuật dạy học tích cực là
những kĩ thuật dạy học có ý nghĩa đặc biệt trong việc phát huy sự tham gia tích
cực của HS vào quá trình dạy học, kích thích tư duy, sự sáng tạo và sự cộng tác
làm việc của HS.
Kĩ thuật “Các mảnh ghép” là hình thức học tập hợp tác kết hợp giữa cá
nhân, nhóm và liên kết giữa các nhóm nhằm:
- Giải quyết một nhiệm vụ phức hợp (có nhiều chủ đề)
- Kích thích sự tham gia tích cực của HS:
- Nâng cao vai trò của cá nhân trong quá trình hợp tác (Không chỉ hoàn
thành nhiệm vụ ở Vòng 1 mà còn phải truyền đạt lại kết quả vòng 1 và hoàn
thành nhiệm vụ ở vòng 2).
Trong những năm gần đây khi chỉ đạo thử nghiệm chương trình dạy học
VNEN qua nghiên cứu tài liệu dự giờ thăm lớp Tôi nhận thấy: Đối với chương
trình này, môn Toán lớp 5 được sắp xếp theo các đề mục trong tài liệu Hướng
dẫn học tương đối hệ thống, kênh hình kênh chữ rõ ràng, màu sắc đẹp. HS được
thực hành nhiều với những phương pháp dạy học mới như: nhóm, cặp đôi…
việc vận dụng kĩ thuật “các mảnh ghép” vào là rất phù hợp. HS tiếp thu và thực
hành rất nhanh cho nên hiệu quả dạy học đạt được khá cao.

động học đặc trưng của chương trình. Một số học sinh đã biết cách làm việc,
khai thác tài liệu học, bước đầu các em đã có một số kĩ năng như quan sát, và
phân tích đề toán; kĩ năng đọc, phân tích sơ đồ; kĩ năng giải thích; sắp xếp hệ
thống các số liệu... Tài liệu hướng dẫn học môn toán là sách “ba trong một”, nó
vừa là sách giáo viên, vừa là sách học sinh, vừa là sách bài tập do đó tài liệu
dường như là thao tác chung của cả thầy và trò.
Tuy nhiên, không phải GV nào cũng có vốn kiến thức chuyên sâu có trách
nhiệm cao đối với học sinh bởi không có vốn kiến thức chuyên sâu sẽ gặp khó
khăn trong việc giúp học sinh phát hiện, lựa chọn được cách giải các bài toán
hay nhất. Bên cạnh đó một số giáo viên áp dụng các phương pháp, hình thức tổ
chức dạy học môn toán còn khá máy móc, đơn điệu chủ yếu hướng tới việc hoàn
thành mục tiêu bài học, môn học chứ chưa chú ý đến việc học sinh có hứng thú
học hay không dẫn đến hiệu quả mang lại chưa cao. Một số học sinh còn học
một cách thụ động trong khi kiến thức ngày càng nhiều đòi hỏi người học phải
có tư duy độc lập sáng tạo.
5


3. Một số biện pháp áp dụng kĩ thuật kết hợp giữa cá nhân học sinh
với nhau, giữa nhóm với nhóm “các mảnh ghép” vào môn toán 5
3.1. Hướng dẫn học sinh cách thực hiện kĩ thuật “các mảnh ghép”
Trước hết giáo viên phải giải thích cho học sinh hiểu về kĩ thuật mà mình
áp dụng. Đó là một kĩ thuật trong dạy học mang tính hợp tác, kết hợp giữa cá
nhân, nhóm và liên kết giữa các nhóm nhằm giải quyết một nhiệm vụ phức hợp,
lôi kéo sự tham gia tích cực cũng như nâng cao vai trò cá nhân trong quá trình
hợp tác.
Áp dụng kĩ thuật này mỗi bạn sẽ là 1 “chuyên gia” trong 1 lĩnh vực để
giải thích cho các bạn khác trong nhóm “các mảnh ghép” hiểu về lĩnh vực mà
mình được phân công tìm hiểu.
Cách tiến hành kĩ thuật “các mảnh ghép” như sau:

thức mới
Khi dạy kiến thức mới có nhiều cách khác nhau nhưng chung lại một mục
tiêu là hình thành cho HS khái niệm mới, kiến thức mới. Với môn toán hình
thành kiến thức mới rất quan trọng vì đó là những “viên gạch” xây nên “tòa
tháp” kiến thức của nhân loại. Để đạt hiệu quả cao thì cách tổ chức của GV
quyết định đến sự thành công của tiết dạy và còn tạo cho HS luôn tích cực, năng
động và có thói quen chủ động trong học tập. Sử dụng kĩ thuật “các mảnh ghép”
vào dạy kiến thức mới tôi nhận thấy giờ học nhẹ nhàng hơn, không khí lớp sôi
nổi từ đó mang lại hiệu quả cao. HS dần nâng khả năng học tập hợp tác nhóm và
kĩ năng học tập độc lập, đồng thời các em cũng thấy được vai trò của mình trong
kết quả học tập của nhóm lớp.
Ví dụ 1. Bài 56: Diện tích hình tam giác
1. Mục tiêu:
Em biết:
- Tính diện tích hình tam giác.
- Tính diện tích hình tam giác vuông khi biết độ dài của hai cạnh góc vuông.
2. Cách tiến hành
a. Chia lớp thành 6 nhóm, mỗi nhóm từ 4 - 6 bạn (tùy theo số lượng học
sinh mỗi lớp)
b. Vòng 1: Nhóm chuyên sâu
Bước 1: Thành lập nhóm chuyên sâu, mỗi nhóm đánh số từ 1-6
Bước 2: Giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm thông qua phiếu học tập. GV giao
phiếu sau khi các nhóm đã ổn định vị trí và nhân sự của nhóm mình.
Bước 3: Cách thực hiện:
Thời gian thực hiện là 5 phút (GV giúp đỡ theo yêu cầu của HS)
Nhóm 1 thực hiện phiếu số 1, nhóm 2 thực hiện phiếu số 2, nhóm 3 thực
hiện phiếu số 3, nhóm 4 thực hiện phiếu số 4, nhóm 5 thực hiện phiếu số 5,
nhóm 6 thực hiện phiếu số 6.
Phiếu số 1,2,3 có nội dung là: Lấy 2 tờ giấy hình tam giác nhọn bằng
nhau. Em hãy cắt ghép thành một hình chữ nhật. So sánh diện tích hình chữ nhật

Nhóm mảnh ghép 5 (gồm những HS có số thứ tự là 5)
Nhóm mảnh ghép 6 (gồm những HS có số thứ tự là 6)
Tùy theo số lượng học sinh mỗi lớp để phân số lượng thành viên của mỗi
nhóm ví dụ các nhóm 1,2,3,4 mỗi nhóm có 6 thành viên, nhóm 5, 6 mỗi nhóm
có 4 thành viên.
Bước 2: Trao đổi thông tin:
Từng thành viên trong nhóm mới sẽ trao đổi kết quả thu được của mình
trong vòng chuyên sâu cho các thành viên trong nhóm mới cùng biết, sau đó sẽ
cùng thảo luận để cùng nhau thực hiện nhiệm vụ mới. Thời gian trao đổi 4 phút.
Bước 3: Giao nhiệm vụ mới cho nhóm mảnh ghép
Nhiệm vụ chung của nhóm mảnh ghép là trả lời câu hỏi:
+ Dựa vào hình vừa ghép, hãy tính diện tích hình tam giác?
+ Đối với tam giác vuông có cách tính nào khác không?
- Thời gian thảo luận các nhóm mảnh ghép là 5 phút.
Bước 4: Trình bày kết quả:
- Đại diện 1 số thành viên của nhóm “các mảnh ghép” trình bày kết quả.
8


- Các nhóm khác có ý kiến nhận xét, bổ sung.
- HS kết luận:
+ Muốn tính diện tích hình tam giác ta lấy độ dài đáy nhân với chiều cao
(cùng đơn vị đo) rồi chia cho 2;
+ Đối với tam giác vuông, muốn tính diện tích ta lấy độ dài 2 cạnh góc
vuông nhân với nhau (cùng đơn vị đo) rồi chia cho 2- (GV bổ sung nếu cần).
Tóm lại: Qua hoạt động nhóm ở nhóm mảnh ghép với 4 bước tôi nhận
thấy các em rất tích cực bởi bản thân đã hiểu rõ vấn đề của mình ở vòng 1, các
em tự tin trình bày ý kiến của mình, trao đổi bổ sung cho nhau, cùng nhau hoàn
thành tốt nhiệm vụ ở vòng 2.
Ví dụ 2. Bài 69: Diện tích xung quanh và diện tích toàn phần của hình

cùng diện tích với mặt 2, mặt 3 có cùng diện tích với mặt 5, mặt 4 có cùng diện
tích với mặt 6.
- Nhóm 3, nhóm 4 đã đạt được: Tổng diện tích 4 mặt bên bằng diện tích
mặt 3+ diện tích mặt 4+ diện tích mặt 5+ diện tích mặt 6. (gợi ý để HS tính tổng
4 mặt bằng cách tính tổng 2 mặt: mặt 3 và 4 rồi nhân với 2)
- Nhóm 5, nhóm 6 đã đạt được: Tổng diện tích 6 mặt bên bằng diện tích
mặt 3+ diện tích mặt 4+ diện tích mặt 5+ diện tích mặt 6 + diện tích mặt 1+ diện
tích mặt 2 (gợi ý để HS tính tổng 6 mặt bằng cách tính tổng 3 mặt : mặt 1, mặt
3 và 4 rồi nhân với 2)
c. Vòng 2: Nhóm mảnh ghép:
Bước 1: Thành lập nhóm mảnh ghép
Bước 2: Trao đổi thông tin:
Từng thành viên trong nhóm mới sẽ trao đổi kết quả thu được của mình
trong vòng chuyên sâu cho các thành viên trong nhóm mới cùng biết, sau đó sẽ
thảo luận để cùng nhau thực hiện nhiệm vụ mới.
Thời gian trao đổi là 4 phút
Bước 3: Giao nhiệm vụ mới cho nhóm mảnh ghép
Nhiệm vụ chung của nhóm mảnh ghép là trả lời câu hỏi:
+ Muốn tính diện tích xung quanh hình hộp chữ nhật ta làm thế nào?
+ Muốn tính diện tích toàn phần hình hộp chữ nhật ta làm thế nào?
Bước 4: Trình bày kết quả:
- Đại diện 1 số thành viên của nhóm “các mảnh ghép” trình bày kết quả
- Các nhóm khác có ý kiến nhận xét, bổ sung
- HS kết luận:
+ Muốn tính diện tích xung quanh hình hộp chữ nhật ta lấy chu vi mặt đáy
nhân với chiều cao (cùng đơn vị đo).
+ Muốn tính diện tích toàn phần hình hộp chữ nhật ta lấy diện tích xung
quanh rồi cộng với diện tích hai mặt đáy.
Như vậy, để sử dụng kĩ thuật “các mảnh ghép” vào dạy các bài hình
thành kiến thức mới, GV cần chọn kiến thức phù hợp, thiết kế các phiếu học tập


c
0,6

(a x b) x c

a x (b x c)

b. Đây là tính chất gì của phép nhân?
Phiếu số 3, 4:
a. Tính rồi so sánh giá trị của (a x b) x c và a x (b x c)
a
1,6

b
4

c
2,5

(a x b) x c

a x (b x c)

b. Đây là tính chất gì của phép nhân?
Phiếu số 5, 6:
a. Tính rồi so sánh giá trị của (a x b) x c và a x (b x c)
a
b
c

Bước 2: Trao đổi thông tin: Từng thành viên trong nhóm mới sẽ trao đổi
kết quả thu được của mình trong vòng chuyên sâu cho các thành viên trong
nhóm mới cùng biết, sau đó sẽ cùng thảo luận để cùng nhau thực hiện nhiệm vụ
mới.
Thời gian trao đổi là 4 phút
Bước 3: Giao nhiệm vụ mới cho nhóm mảnh ghép
Nhiệm vụ chung của nhóm mảnh ghép là trả lời câu hỏi:
+ Phát biểu tính chất kết hợp của phép nhân các số thập phân
+ Vận dụng giải các bài toán sau: Tính bằng cách thuận tiện nhất:
9,65 x 0,4 x 2,5

7,38 x 1,25 x 80

0,25 x 40 x 9,84

0,4 x 0,5 x 64,2

Bước 4: Trình bày kết quả:
- Đại diện 1 số thành viên của nhóm “các mảnh ghép” trình bày kết quả
- Các nhóm khác có ý kiến nhận xét, bổ sung
- HS kết luận
* Sau khi thực hiện, nhóm các mảnh ghép đã có được kiến thức trong bài
ôn tập là:
+ Phép nhân các số thập phân có tính chất kết hợp: Khi nhân một tích hai
số với số thứ ba, ta có thể nhân số thứ nhất với tích của hai số còn lại.
(a x b) x c = a x (b x c)
+ Các bài toán vận dụng tính chất kết hợp của phép nhân các số thập
phân:
9,65 x 0,4 x 2,5


định rõ các yếu tố cần thiết: về kiến thức, về kĩ năng, đồ dùng…để hỗ trợ giải
quyết nhiệm vụ.
- Nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy GV nên kết hợp nhiều phương pháp,
thậm chí nhiều kĩ thuật trong cùng một bài mới đạt hiệu quả cao.
4. Kết quả
Sau khi thực hiện đề tài ở các đơn vị thực hiện dạy học theo mô hình
trường học mới tôi thu được kết quả:
- HS đã biết cách thức thực hiện khi GV sử dụng kĩ thuật “các mảnh ghép”.
Vòng 1: Nhóm chuyên gia:
Lớp được chia thành 6 nhóm (4 nhóm 6 và 2 nhóm 4) theo kiểu 1 (chia đồng đều
về kiến thức) hay kiểu 2 (chia theo trình độ HS).
Sau khi nhận nhiệm vụ, mỗi cá nhân làm nhiệm vụ của mình độc lập, sau
đó trao đổi trong nhóm và đảm bảo bản thân đã hiểu rõ vấn đề, có thể làm
chuyên gia của lĩnh vực đó trong vòng 2.
Vòng 2: Nhóm các mảnh ghép:
HS biết hình thành nhóm mới bằng cách ghép nhóm với những bạn có số
thứ tự ghi trên phiếu giống mình
Các câu hỏi và câu trả lời của vòng 1 được các thành viên chia sẻ đầy đủ
cho nhau nghe.
Mọi thành viên trong nhóm mới đã hiểu được tất cả các nội dung ở vòng 1
và nhận nhiệm vụ mới ở vòng 2.
Các nhóm thực hiện nhiệm vụ, trình bày và chia sẻ kết quả.
- Ngoài ra, Tôi còn nhận thấy trong các tiết áp dụng kĩ thuật này giờ học
rất vui vẻ. Hầu hết các em nắm vững kiến thức và thực hành tốt những bài tập
tiếp theo. Trong giờ, học sinh tích cực tìm hiểu, thực hiện nhiệm vụ của mình và
thấy có công của mình trong nhiệm vụ của cả nhóm. Rõ ràng, học sinh đang
13


chuyển từ học tập thụ động sang chủ động chiếm lĩnh tri thức mới với tâm thế

phát biểu ý kiến, đều tham gia vào nội dung bài (một vấn đề mà GV đưa ra);
+ Thời gian thực hiện từng vòng cũng phải linh hoạt, GV phải cân nhắc kĩ
tùy vào lượng kiến thức trong bài hoặc vị trí của hoạt động đó trong tiết;
+ Đồ dùng cần phải chuẩn bị chu đáo: máy chiếu, bảng biểu, bảng phụ,
bìa... khuyến khích HS cùng chuẩn bị để nâng cao trách nhiệm cũng như tạo tinh
thần tốt cho tiết học;

14


+ Khi hình thành nhóm theo yêu cầu cần phân công rõ ràng nhiệm vụ
chung của các thành viên trong nhóm: nhóm trưởng, thư kí, đặt các câu hỏi phản
biện, liên hệ xin trợ giúp, liên hệ trao đổi....
2. Kiến nghị
- Đối với giáo viên
+ Không ngừng đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, lấy
học sinh làm trung tâm.
+ Đầu tư nhiều hơn nữa thời gian trong việc nghiên cứu từng bài dạy, lựa
chọn phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, nên áp dụng kĩ thuật “các mảnh
ghép” cho nhiều môn học khác nhau.
+ GV nên tự trang bị cho mình một hệ thống tri thức khoa học đầy đủ có
liên quan đến Toán học.
- Đối với các cấp quản lý giáo dục
+ Nên tạo điều kiện cho GV các trường, cụm giao lưu, sinh hoạt chuyên
môn với nhau từ đó giúp giáo viên có cơ hội học tập, trao đổi kinh nghiệm.
+ Các cấp quản lý giáo dục nên động viên, khuyến khích những giáo viên
có sáng kiến, đề tài mang tính sáng tạo để kịp thời phổ biến nội dung kinh
nghiệm rộng rãi, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.
Trên đây là một vài kinh nghiệm của bản thân, trong dạy học môn toán
lớp 5 nhằm phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học môn Toán 5