SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THÀNH PHỐ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

CHỈ ĐẠO GIÁO VIÊN MỘT SỐ BIỆN PHÁP TỔ CHỨC TRÒ
CHƠI DÂN GIAN CHO HỌC SINH TIỂU HỌC

Họ và tên: Lê Thị Nguyên
Chức vụ: P.Hiệu trưởng
Đơn vị: Trường Tiểu học Lý Tự Trọng
SKKN thuộc lĩnh vực: Quản lý

THANH HOÁ - NĂM 2016


MỤC LỤC
Trang
Phần I: MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài...................................................................

1

2. Mục đích nghiên cứu ............................................................

2

3. Đối tượng nghiên cứu............................................................

2




PHÀN I: MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:
Trước đây công nghệ thông tin chưa phát triển, trò chơi điện tử chưa xâm
nhập rộng rãi vào đất nước ta, thế hệ học trò thời ấy mỗi khi đến trường hay giờ
ra chơi thường tụ tập nhau lại chơi những trò chơi dân gian như “ Kéo co”, “ Bịt
mắt bắt dê”, “ Nhảy dây”, “ Đá cầu”, “ Rồng rắn lên mây”, “Ô ăn quan”............
Những trò chơi dân gian không những mang tính lành mạnh mà còn rèn luyện
thân thể, kĩ năng tính toán và trò chơi mang tính cộng đồng cao. Tất cả các em
đều có thể tham gia chơi và chơi một cách nhiệt tình, bởi trò chơi dân gian mang
tính thân thiện cao, không phải đầu tư tốn kém, không phân biệt giầu nghèo.
Thông qua trò chơi dân gian mà các em rất dễ dàng làm thân, kết bạn và nâng
cao tinh thần đoàn kết. Đúng như PGS - TS Nguyễn Văn Huy, giám đốc Bảo tàng
dân tộc học Việt Nam đã nói: “ Cuộc sống đối với trẻ em không thể thiếu những trò
chơi. Trò chơi dân gian không đơn thuần là một trò chơi của trẻ con mà nó chứa
đựng cả nền văn hóa dân tộc Việt Nam độc đáo và giàu bản sắc. Trò chơi dân gian
không chỉ chắp cánh cho tâm hồn trẻ, giúp trẻ phát triển tư duy, sáng tạo, mà còn
giúp các em hiểu về tình bạn, tình yêu gia đình, quê hương đất nước.
Ngày nay các em ở một xã hội công nghiệp, chỉ quen với máy móc và
không có khoảng thời gian chơi cũng là một thiệt thòi. Thiệt thòi hơn khi các em
không được làm quen và chơi những trò chơi dân gian của thiếu nhi ngày trước đang ngày càng bị mai một và lãng quên, không chỉ có ở Thành phố mà còn ở cả
các vùng quê. Vì thế, giúp các em hiểu và quay về cội nguồn với các trò chơi
dân gian là một việc làm cần thiết”. Công nghệ thông tin phát triển một cách
mạnh mẽ, hệ thống máy tính của các gia đình đều nối mạng nên trò chơi điện tử
xâm nhập vào từng gia đình khiến cho tuổi trẻ học đường có thể ngồi hàng giờ
trên máy tính với những trò chơi mang tính bạo lực, cảm giác mạnh như đấm đá,
võ thuật .....khiến cho tâm hồn trẻ thơ trong trắng có thể trở nên hung hãn, liều
lĩnh. Chính vì vậy mà nạn bạo lực học đường đã từng xuất hiện ở đâu đó làm
cho không ít gia đình và nhà trường hết sức lo lắng.

nghĩa hết sức quan trọng đối với việc hình thành và phát triển nhân cách con
người. Trò chơi dân gian trước hết thể hiện nét văn hóa dân tộc, phản ánh đời
sống sinh hoạt của cộng đồng người trong lịch sử phát triển, hơn nữa nó mang ý
nghĩa giáo dục sâu sắc. Từ trước đến nay việc nghiên cứu về trò chơi dân gian,
4


sử dụng trò chơi dân gian đã thu hút các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu tuy
nhiên chỉ giới hạn trong lĩnh vực sưu tầm và giới thiệu. Tác giả Nguyễn Thị Vân
Hương với bài viết “ Tổ chức trò chơi dân gian nhằm giáo dục môi trường cho
học sinh Tiểu học” đã đề cập tới công tác giáo dục môi trường cho học sinh Tiểu
học thông qua tổ chức, sử dụng các trò chơi dân gian. Ở khía cạnh tiếp cận văn
hóa dân gian, tác giả Đỗ Thị Hòa đã mạnh dạn đưa ra cách nhìn về vai trò của
trò chơi dân gian và việc bảo tồn loại hình trò chơi này trong giai đoạn hiện nay
“ Một vài kiến nghị về việc bảo tồn các trò chơi dân gian trẻ em trong nhà
trường hiện nay ”. Cùng với xu thế phát triển của kinh tế xã hội , văn hóa và đặc
biệt là sự tiến bộ của khoa học kĩ thuật, trẻ nhỏ hiện nay còn được tiếp cận với
những trò chơi điện tử hiện đại . Ở những khu vực kinh tế phát triển, khu đô thị,
thành phố các trò chơi dân gian đang mất dần vị thế bởi sự thế chỗ của các trò
chơi điện tử. Một số các em học sinh có thể ngồi trên máy tính hàng giờ đồng hồ
, thậm chí nhiều giờ đồng hồ liền để chơi các trò chơi điện tử hiện đại. Trò chơi
dân gian đang dần mất đi vai trò và vị thế trong xã hội hiện đại , biểu hiện rõ nét
nhất của vấn đề này là sự hiện diện của số đông học sinh tại các quán net ngoài
cổng trường ngoài giờ học, thậm chí một số không ít các em trốn học để có thời
gian chơi game. Vì vậy việc tổ chức các trò chơi dân gian cho học sinh Tiểu học
một cách bài bản trong các nhà trường là một vấn đề cấp thiết.
2. Thực trạng của vấn đề tổ chức trò chơi dân gian ở trường Tiểu học
Lý Tự Trọng
2.1: Thực trạng về việc tổ chức trò chơi dân gian ở trường Tiểu học
Lý Tự Trọng.

Câu hỏi đặt ra cho các em là: Các em có thích chơi trò chơi dân gian không?

Lớp
1E
2A
3A
4C
5D

TS
học
sinh
39
42
37
35
36

Số học
sinh được
phỏng
vấn
39
42
37
35
36

Trả lời
rất thích


12
12
15
10
8

30,8%
28,6%
40,5%
28,6%
22,2%

17
22
13
20
22

43,6%
52,4%
35,2%
57,1%
61,1%

6


Thông qua kết quả phỏng vấn tôi thấy tỉ lệ học sinh không thích chơi trò
chơi dân gian còn quá nhiều. Tôi đã đưa ra các giải pháp sau:


Đồ dùng của các trò chơi dân gian cũng vô cùng phong phú đa dạng,
mang tính đặc trưng và được thiết kế dựa vào cách chơi và luật chơi của từng trò
chơi. Mỗi trò chơi dân gian có một hoặc nhiều loại đồ dùng tương ứng mà thiếu
nó trò chơi không thể tiến hành được.
Ví dụ như trò “Chơi chuyền” đòi hỏi phải có 10 que chuyền và một đồ vật
có hình khối như quả bóng, quả bưởi non...........Hay đơn giản như trò chơi “ Bịt
mắt bắt dê” cũng không thể tổ chức được nếu như không có vài dải vải hoặc giải
khăn bịt mắt............. Chính vì vậy, trước khi tổ chức cho học sinh chơi một trò
chơi dân gian nào đó, tôi yêu cầu giáo viên cần tìm hiểu kĩ lưỡng và nắm vững
về luật chơi, cách chơi cũng như việc có hay không các đồ dùng phục vụ cho trò
chơi để từ đó có thể chuẩn bị đầy đủ các yếu tố cần thiết cho trò chơi.
3.3.2 Dạy học sinh thuộc lời ca (đối với những trò chơi có lời đồng giao)
Một đặc điểm đặc trưng của trò chơi dân gian đó là khi chơi học sinh
không phải chỉ thực hiện các vận động của mình mà các em thường vừa chơi
vừa hát hoặc đọc lời đồng giao nào đó. Các bài đồng giao đó khiến cho không
khí chơi vui vẻ. nhộn nhịp hơn. Mặc dù không phải bài đồng giao nào cũng có ý
nghĩa, song bài nào cũng phù hợp với tư duy hồn nhiên của học sinh Tiểu học.
Ví dụ như chơi “ Chi chi chành chành”, học sinh hát:
“ Chi chi chành chành
Cái đanh thổi lửa
Con ngựa đứt cương
Tam vương ngũ đế
Cấp kế đi tìm.”
Câu hát dường như chẳng có mạch ý nào rõ ràng, nhưng thiếu nó thì trò chơi
không thể tiến hành. Trò chơi chỉ có thể tổ chức khi học sinh đã thuộc lời đồng
giao. Chính vì vậy, tôi yêu cầu giáo viên phải cho học sinh làm quen với lời
đồng giao của các trò chơi dân gian trước. Khi học sinh đã thuộc lời đồng giao,
giáo viên mới được tổ chức cho các em chơi các trò chơi tương ứng với lời
đồng giao đó. Vì thế, học sinh đã chơi rất hứng thú và tích cực tham gia chơi.

chơi phải đọc đồng thanh 1,rồi 2, rồi 3 bài tập đọc - học thuộc lòng đã học trong
chương trình môn Tiếng Việt của lớp tham gia chơi. Đoàn rồng rắn vừa đi vừa
đọc đồng thanh, đọc trôi chảy xong, thầy thuốc mới thực hiện tiếp việc hỏi han

9


và lừa bắt khúc “ đuôi”; đoàn rồng rắn túm đuôi nhau, vừa che chở cho “ Đuôi”
chạy trốn, vừa tiếp tục đọc và cười vui.
Với trò chơi “ Cướp cờ”: Trên lá cờ được ghi thêm các từ. Học sinh phải
nhận diện đúng cờ có vần theo yêu cầu của quản trò để cướp đúng. Như vậy,
ngoài việc phải nhanh tay, nhanh chân và khéo léo để tránh bị đối phương vỗ
thua, học sinh còn phải nhanh trí, nhanh mắt nhận diện đúng vần được ghi trên
cờ. Ví dụ: Có các cờ ghi từng chữ quân, đội, nhân, dân. Nếu quản trò hô “ Cờ
có vần ân” thì ai cướp được cờ ghi chữ nhân hoặc chữ dân đều được.......
3.5: Động viên tất cả học sinh tham gia vào trò chơi
Một ưu thế của trò chơi dân gian chính là ở chỗ có thể dung nạp tất cả
những ai muốn chơi. Không bao giờ trò chơi dân gian quy định số người chơi
nhất định. Vì vậy tôi thường xuyên nhắc nhở giáo viên luôn khuyến khích, động
viên tất cả học sinh tham gia chơi càng đông càng vui. Nếu chơi “ Bịt mắt bắt
dê”, mỗi khi có người vào thêm, vòng chỉ rộng ra một chút chứ trò chơi không
thay đổi. Còn trò chơi “ Rồng rắn lên mây” thì thêm một người, “ cái đuôi” sẽ
dài ra một chút và tất cả mọi người đều được chơi, được chạy như nhau. Những
trò chơi “ Thả đỉa ba ba”, “ Chi chi chành chành”, “ Nhảy lò cò”, “ Nhảy dây”,
“ Mèo đuổi chuột”.....cũng tương tự như vậy. Trong khi chơi, mọi học sinh đều
bình đẳng như nhau. Nếu học sinh nào ích kỉ, chơi không đúng luật chơi, chen
lấn các bạn khác sẽ bị tập thể phê phán, loại trừ không cho chơi chung. Qua đó
tinh thần tập thể của các em được nâng lên rất nhiều.
3.6: Hướng dẫn cách chơi một số trò chơi cụ thể:
Để giúp giáo viên có thêm tư liệu về cách tổ chức trò chơi dân gian cho


tránh bị thua. Số nào vỗ vào số đó không được vỗ vào số khác. Nếu bị số khác
vỗ vào là không thua. Số nào bị thua rồi quản trò không gọi số đó chơi nữa.
Người chơi không được ôm, giữ nhau cho bạn cướp cờ. Người chơi tìm cách lừa
đối phương để mang cờ về. Lựa chọn sân bãi phù hợp để tránh nguy cơ cờ ra
khỏi vòng, để cờ lại vòng tròn chỉ được cướp cờ trong vòng tròn. Khoảng cách
cờ đến hai đội bằng nhau.
- Hình ảnh minh họa:

* Trò chơi “ Cá sấu lên bờ”
-Cách chơi: Vạch 2 đường vạch cách nhau khoảng 3 mét để làm bờ. Sau
khi oẳn tù tì, người thua sẽ làm cá sấu đi lại giữa 2 vạch đó tìm bắt người nào ở
dưới nước hoặc có một chân dưới nước( tức nhảy ra khỏi vạch hoặc thò một
chân ra khỏi vạch). Những người còn lại chia nhau đứng trên bờ (nghĩa là đứng
ngoài 2 bên vạch) chọc tức cá sấu bằng cách đợi cá sấu ở xa thì thò một chân
xuống nước hoặc nhảy xuống nước và vỗ tay hát “ Cá sấu, cá sấu lên bờ”, khi
nào các sấu quay lại thì nhảy ngay lên bờ.
- Luật chơi: Người nào nhảy lên không kịp bị cá sấu bắt được thì phải
thay làm cá sấu. Nếu cá sấu bắt được cùng một lúc hai người trở lên thì những
người bị bắt phải oẳn tù tì để xác định người thua. Nếu cá sấu không bắt được
người thay thế thì phải làm cá sấu đến lúc “ Chảy nước mắt cá sấu” hoặc mệt
quá thì thôi. Trò chơi bắt đầu lại bằng cách oẳn tù tì để tìm con cá sấu khác.
12


- Hình ảnh minh họa:

* Trò chơi “ Chùm nụp”:
- Cách chơi và luật chơi: Tất cả các bạn chơi phải nắm tay lại và xếp
chồng lên nhau tay người này xen kẽ tay người kia không được để hai tay của

trạng học sinh chạy nhảy, lùa nhau trong sân trường, tình đoàn kết của học sinh
trong lớp trong trường ngày càng khăng khít gắn bó. Trường Tiểu học Lý Tự
Trọng thực sự trở thành ngôi trường thân thiện, học sinh tích cực.
4.1: Kết quả phỏng vấn hứng thú chơi trò chơi dân gian của học sinh
cuối năm:
Câu hỏi đặt ra cho các em là: Các em có thích chơi trò chơi dân gian không?

14


Lớp

TS
học
sinh

1E
2A
3A
4C

39
42
37
35

Số học
sinh được
phỏng
vấn


19
12
10
5

26

72,2%

10

48,9%
28,6%
27%
14,3
%
27,8%

Trả lời
không thích
SL
TL
0
0
0
0

0
0

- Năm là: Những kinh nghiệm của tôi rất đơn giản, giáo viên có thể dễ
dàng thực hiện.
- Sáu là: Bằng việc tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi dân gian , giáo
viên đã giúp học sinh thỏa mãn nhu cầu chơi, đồng thời bảo tồn được di sản văn
hóa tốt đẹp của dân tộc, góp phần thực hiện cuộc vận động “ Xây dựng trường
học thân thiện - học sinh tích cực ”.
2. Kiến nghị:
+. Đối với nhà trường:
- Cần có lớp chuyên đề về hướng dẫn thực hiện các trò chơi dân gian.
- Tạo điều kiện để giáo viên chủ động làm đồ dùng phục vụ cho trò chơi.
+ Đối với giáo viên:
- Cần tích cực tìm hiểu các trò chơi dân gian, luyện tập thực hiện cách chơi các
trò chơi dân gian.
16


- Chủ động làm đồ dùng phục vụ cho trò chơi dân gian.
+ Học sinh:
- Tự giác, kỉ luật cao trong quá trình thực hiện các trò chơi dân gian.
Trên đây là một số kinh nghiệm của tôi trong việc chỉ đạo giáo viên tổ
chức các trò chơi dân gian cho học sinh trường Tiểu học Lý Tự Trọng. Rất mong
được sự góp ý của các đồng nghiệp để những kinh nghiệm của tôi hoàn thiện
hơn.
Thanh Hóa, Ngày 30 tháng 3 năm 2016
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của tôi viết,
không sao chép nội dung của người khác.
Xác nhận của Hiệu trưởng

Người viết