1. MỞ ĐẦU
1.1. Lý do chọn đề tài
Âm nhạc là vốn văn hóa lâu đời mang đậm đà bản bản sắc dân tộc, khi âm
nhạc tồn tại thì nhu cầu thưởng thức âm nhạc là động lực thúc đẩy khả năng
sang tạo của mỗi con người.Đối với học sinh, âm nhạc còn là phương tiện giáo
dục tích cực góp phần hình thành ở học sinh một tâm hồn trong sang, thị hiếu
âm nhạc lành mạnh, tư duy sắc sảo, lòng khát khao sáng tạo, giàu tình cảm luôn
tự tin và có cái nhìn đẹp hơn, hoàn thiện hơn nhằm giúp các em giảm bớt căng
thẳng cho những tiết học sau .
“Phương châm giáo dục phát huy tính tích cực chủ động, tư duy sáng tạo
của người học, bồi dưỡng người học tính tự học, khả năng thực hành, lòng đam
mê học tập và ý chí vươn lên” - Luật Giáo dục năm 2005 điều 5 dã quy định với
mục tiêu giáo dục phổ thông là “giúp học sinh phát triển về đạo đức, trí tuệ, tính
thẫm mĩ và các kĩ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và
sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng
tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi
vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo về Tổ quốc”
Chương trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo quyết định số
16/2006/ QĐ-BGDĐT ngày 5/5/2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo Dục và Đào tạo
cũng đã nêu phải phát huy tính tính cực, chủ động sáng tạo của học sinh, phù
hợp với đặc trưng môn học, đặc biệt đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp
học, bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác, rèn luyện kĩ
năng vận dụng kiên thức và thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui,
hứng thú và trách nhiệm học tập của học sinh”
Muốn cho học sinh, nhất là học sinh THCS có những tính tính cực, tự
giác, chủ động, tư duy sang tạo có năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say
mê học tập và ý chí vươn lên thì đòi hỏi người giáo viên phải có một phương
pháp dạy học đạt hiệu quả cao trong từng bài và từng tiết dạy đối với các môn
học nói chung và môn âm nhạc nóí riêng.
Thông qua việc học ở trường THCS nói chung và khối lớp 6 nói riêng,
môn âm nhạc là một trong những phương tiện hiệu qủa nhất đê thể hiện nhiệm

Hiện nay, bên cạnh những tiến bộ ở ngoài xã hội và trong nhà trường,
cũng còn kèm theo những cái lạc hậu, chưa hay, chưa đẹp. Chúng đan xen, tồn
tại đấu tranh va chạm hàng ngày. Có lúc cái lạc hậu chưa hay, chưa đẹp, còn có
nhiều lấn lướt. Riêng về mặt thẩm mĩ, cũng có không ít những biểu hiện về thị
hiếu thấp kém, lố lăng, thiếu văn hóa, phản thẩm mĩ, không hay không đẹp. Điều
đó nếu không quan tâm, có nguy cơ dẫn đến một hiện tượng tâm lý là sự thờ ơ,
tê liệt những tình cảm thẩm mỹ, đạo đức, quen và không còn khả năng phản ứng
nhạy bén trước cái hay, cái dở và dần dần không còn thấy chính cái đó là cái
không hay, là cái dở nữa.
Chính bệnh "tê liệt" tình cảm thẩm mỹ - đạo đức này (trong đó có sự tê
liệt tình cảm say mê, ham thích những cái hay, cái đẹp âm nhạc). Là bệnh cần
trước tiên được chữa trong việc giáo dục đào tạo con người.
Học sinh khối lớp 6 ở trường THCS đang trong thời kỳ phát triển nhanh
về thể chất, tâm sinh lý. Giai đoạn này các em có nhiều ước mơ, suy nghĩ về
cuộc sống. Trong quá trình học âm nhạc, đây là giai đoạn rất thích hợp để phát
huy tính sáng tạo của học sinh.
Xuất phát từ những lý do và niềm hứng thú đó, cá nhân đi vào nghiên cứu
một đề tài hết sức lý thú và không có tham vọng gì hơn ngoài việc trình bày
những kinh nghiệm trong mấy năm qua đứng trên bục giảng, giảng dạy bộ môn
âm nhạc. Việc đi vào tìm hiểu, đánh giá việc dạy và học môn Âm nhạc là điều
2


cần thiết, góp phần nâng cao chất lượng dạy học. Tõ thùc tÕ nh vËy xuất phát từ
những lí do khách quan, chủ quan trên tôi xin mạnh dan nghiên cứu đề tài “Biện
pháp giúp học sinh khối lớp 6 học tốt môn Âm nhạc ở trường THCS".
1.2 .Mục đích nghiên cứu
Mục đích giáo dục âm nhạc bao gồm những mục tiêu yêu cầu giáo dục cụ thể, là
sự phản ánh kết quả mong muốn sau một quá trình giáo dục - dạy học. Kết quả
ấy cũng chính là mô hình hay kiểu nhân cách cần hình thành, kiểu tập thể cần

năng thực hành trên cơ sở sử dụng thời gian trên lớp một cách tối ưu (tránh thời
3


gian chết) để tất cả học sinh được nhìn, nghe và luyện tập nhiều. Thực tế cho
thấy nếu trong một tiết học, giáo viên đặt ra nhiều câu hỏi vừa sức đối với học
sinh, học sinh dể hiểu, dể nhớ, hay cho các em nghe hay tự thể hiện nhiều thì
học sinh sẽ rất có hứng thú học tập và giờ dạy sẽ đạt kết quả cao hơn.
Với tư cách là giáo viên dạy môn âm nhạc ở trường THCS, bản thân cố gắng
vận dụng các phương pháp tối ưu nhất đi từ trực quan sinh động đến tư duy trừu
tượng. Bên cạnh đó, bản thân luôn bám sát nội dung chương trình, sách giáo
khoa ở bộ môn âm nhạc lớp 6. Chương trình sách giáo khoa về cơ bản là phù
hợp với đối tượng học sinh ở từng khối lớp. Nếu giáo viên là người hiểu rõ mục
tiêu môn học, biết cách tổ chức tiết dạy và có phương pháp phù hợp với từng tiết
dạy thì nội dung bài học sẽ trở nên nhẹ nhàng, hấp dẫn. Ngược lại, nếu giáo viên
chưa nắm được mục tiêu môn học, coi môn học hoàn toàn là môn năng khiếu thì
sẽ dẫn đến tình trạng dạy môn học này như dạy trong các trường năng khiếu
(chuyên nghiệp), yêu cầu quá cao về các kỹ năng thực hành, biến nội dung các
bài học trở nên quá phức tạp và điều tất yếu là dẫn đến quá tải.
Để khắc phục tình trạng trên, khi thực hiện chương trình về bộ môn âm
nhạc, trước hết giáo viên cần nắm vững mục tiêu của môn học, đó là giáo dục
thẩm mỹ, để giúp học sinh hiểu biết cái đẹp, cảm nhận cái đẹp và sáng tạo cái
đẹp nói chung chứ không chỉ đơn thuần là truyền đạt kiến thức và kỹ năng về
âm nhạc. Điều mà giáo viên đặc biệt lưu tâm, đặc biệt chú ý đó là giáo dục cho
học sinh những tri thức cần thiết về cái hay, cái đẹp, giáo dục thị hiếu thẩm mỹ
lành mạnh, rèn luyện cho học sinh có hiểu biết và thể hiện tính thẩm mỹ trong
cuộc sống thông qua việc học môn âm nhạc. Như Các Mác đã nói: "Con người
phải biết xây dựng cuộc sống theo quy Luật của cái đẹp".
Trên quan điểm mở rộng vốn hiểu biết về âm nhạc Việt Nam, góp phần bồi
dưỡng tình cảm đạo đức, trí tuệ, tạo không khí vui tươi, lành mạnh, làm

a) Thuận lợi:
Âm nhạc là một môn học độc lập trong chương trình THCS. Dạy và học
nghiêm túc, có kiểm tra, thi đánh giá cuối năm và kết quả là một trong những
tiêu chuẩn để xét lên lớp hay tốt nghiệp bậc học.
- Nhà trường và Ban giám hiệu quan tâm thường xuyên.
- Nhà trường có kết nối mạng Internet thuận lợi cho việc tìm kiếm thông
tin phục vụ giảng dạy.
- Giáo viên nắm chắc về chuyên môn, tích cực tìm tòi, nghiên cứu những
phương pháp mới để vận dụng trong quá trình giảng dạy.
b) Khó khăn
- Cơ sở vật chất cho việc dạy và học âm nhạc của nhà trường chưa đầy đủ,
ngoài đàn Organ (không có giá trị sử dụng). Nhà trường chưa có phòng học chức
năng, tranh ảnh để phục vụ cho việc dạy học bộ môn âm nhạc còn thiếu .
- Sách đọc thêm và các tài liệu tham khảo khác rất hiếm. Giáo viên phải
tự tìm tài liệu, sưu tầm đồ dùng dạy học. Trong khi đó yêu cầu của bộ môn lại
cần phải có những trang thiết bị hiện đại (Video, đài đĩa.... ) để phục vụ cho việc
dạy và học.
2.2.2. Về phía học sinh
a) Thuận lợi:
Học sinh ngoan, đa số các em rất yêu thích môn âm nhạc, đặc biệt là phân
môn hát. Học sinh cảm nhận giai điệu các bài hát khá tốt, thực hiện các bài hát
5


với đàn hoặc đĩa tương đối tốt.
b. Khó khăn
Đối với HS của trường trên địa bàn nói riêng và học sinh huyện Thọ
Xuân nói chung đa phần các em là con em nông thôn, điều kiện chưa được đầy
đủ, việc học thêm các môn văn hoá khác đôi khi còn chưa đủ điều kiện thì làm
gì nói đến chuyện học thêm các môn khác như âm nhạc – mỹ thuật… HS ít được


thiết
SL
45

Không
thích

%

SL

%

SL

%

67.2%

15

22.4%

52

77.6%

Sau khi tiến hành khảo sát bằng việc diều tra sở thích học âm nhạc của
học sinh, tôi tiến hành kiểm tra năng lực âm nhạc của các em với nội dung về

có tính giáo dục cao. Học sinh có thể hứng thú, nhưng hiệu quả giáo dục mới là
mục đích mà người dạy cần đạt
- Xây dựng và phát triển năng lực Âm nhạc của học sinh thông qua việc
học hát; nhạc lý - tập đọc nhạc; Âm nhạc thường thức được thể hiện trong sách
giáo khoa.
- Qua việc hướng dẫn học hát, học nhạc, giáo dục cho các em có tình cảm,
đạo đức trong sáng, lành mạnh, hướng tới những điều thiện và cái đẹp trong
cuộc sống.
- Xây dựng khả năng tham gia hoạt động âm nhạc giúp cho việc phát triển
toàn diện cân bằng và hài hoà.
- Phát hiện những học sinh có năng khiếu về âm nhạc, động viên và giúp
các em phát triển về năng khiếu của mình.
- Giúp học sinh hát đúng, tập hát diễn cảm và bước đầu tập luyện một số
kỹ năng tập nhạc, giúp các em hiểu biết về một số tác giả, tác phẩm tiêu biểu và
một vài sinh hoạt âm nhạc trong đời sống xã hội, cung cấp cho các em thêm một
số kiến thức mang tính văn hoá âm nhạc.
Giải Pháp 1.
2.3.1. Phương pháp dạy bài hát
Đối với việc dạy bài hát: Khuyến khích kỹ năng nghe và đánh giá của học
sinh.
* Giáo viên:
- Sử dụng đàn, hát nhuần nhuyễn thành thạo.
- Sáng tạo nhiều động tác vận động minh hoạ, nhiều hình thức biểu diễn
bài hát khác nhau.
- Sưu tầm nhiều trò chơi phù hợp, vui và hỗ trợ hiệu quả cho việc dạy hát.
Để học sinh không bị thụ động trong cách lựa chọn tiết tấu cho bài hát,
GV khuyến khích kỹ năng nghe và đánh giá của học sinh bằng cách như sau:
GV thay đổi tiết tấu, tempo hay dịch giọng bản nhạc để học sinh nhận biết và
thực hành.
* Ví dụ 1: Bài hát Tiếng chuông và ngọn cờ.

ủng hộ ý kiến của GV, của bạn bè, có thể trình bày những ý kiến, tư tưởng của
mình. Đó là cơ sở để có kĩ năng sáng tạo lớn hơn. GV cần tạo điều kiện để HS
tự nhận xét, tự đánh giá, tự cảm nhận để có thể điều chỉnh cách học theo hướng
tích cực.
* Ví dụ:
+ Cách 1:
- Sau khi cho HS nghe hát mẫu và đọc lời ca, GV đặt câu hỏi:
- Em hãy nêu cảm nhận của mình về bài hát Tiếng chuông và ngọn cờ ?
HS sẽ trả lời qua phần gợi mở của GV. VD: Nội dung bài hát nói lên điều
gì ? Giai điệu bài hát như thế nào? Qua bài hát này bản thân em học tập được gì?
Em sẽ phải làm gì để xứng với những điều mà nội dung bài hát muốn
chuyển tải tới…?
Có thể HS trả lời chưa được trôi chảy hoặc ý tứ chưa được sâu sắc song
qua nhận xét và khắc hoạ của giáo viên thì học sinh từ chỗ hiểu nội dung bài hát
còn mơ hồ sẽ hiểu sâu sắc hơn và đặc biệt là sẽ có trách nhiệm hơn trong việc
học tập cũng như rèn luyện
+ Cách 2:
- Học xong bài hát, GV chia lớp thành 2,3 nhóm. Lần lượt từng nhóm viết
lời giới thiệu cho bài hát. GV nhận xét, chấm điểm.
+ Lời giới thiệu nhóm 1:
Trẻ em trên trái đất đều mơ ước được học hành, được sống trong tình yêu
thương của cha mẹ, thầy cô và bạn bè - một cuộc sống yên vui, hòa bình, hữu
nghị đoàn kết và đầy tình thân ái giữa các dân tộc trên toàn thề giới. Chúng em
9


mong sao trên trái đất sẽ không còn chiến tranh, không còn tiếng đạn bom đau
thương, chia lìa. Hành tinh của chúng em sẽ tràn ngập màu xanh của hoà bình và
hạnh phúc.
Hôm nay chúng em xin được gửi đến thầy giáo và các bạn ca khúc Tiếng


10


Thông qua những tiết học như vậy HS sẽ có những áp dụng sáng tạo trong
những lần hội diễn văn nghệ trong nhà trường, các hoạt động ngoại khoá, biết
cách dàn dựng và sử dụng những động tác múa phù hợp với thể loại bài hát…
Khi học GV đưa ra yêu cầu HS tự chọn nhóm 4 - 5 HS và biểu diễn bài
hát có động tác phụ hoạ. GV không nên áp đặt các em vào từng nhóm, để các em
tự chọn sẽ làm HS phấn khởi, vui thích khi được làm việc trong nhóm phù hợp
về sở thích, về âm vực, chất giọng…
- HS sẽ tự chọn nhóm có giọng hát thích hợp về âm vực để trình bày bài
hát.
- HS tự chọn cách trình bày bài: Các em có thể trình bày bài một hoặc hai
lần, có mở đầu có kết thúc, mỗi câu hát sẽ do em nào đảm nhiệm hay cả nhóm
cùng hát. Bài hát gồm mấy đoạn, tính chất như thế nào? (GV có thể gợi ý trước).
Ngoài ra, HS có thể chọn để sử dụng các cách hát như lĩnh xướng, hoà giọng,
đối đáp…làm thế nào để phù hợp với nội dung cũng như cấu trúc bài hát. Như
vậy hình thức trình bày bài hát của mỗi nhóm sẽ rất đa dạng, phong phú, giàu
tính sáng tạo.
- HS tự chọn động tác phụ hoạ cho bài hát: HS có thể nghĩ ra động tác phù
hợp với nội dung bài hát và tập trình bày cho đều, đẹp (hát kết hợp vận động
hoặc múa, hát kết hợp một vài động tác diễn xuất).
- Tuy nhiên để sự sáng tạo đạt hiệu quả cao, GV cần tạo điều kiện về thời
gian cho HS chuẩn bị. Thông thường GV thông báo trước một tuần để HS chọn
nhóm và tập cách trình bày, biểu diễn bài hát. (Không thể vừa luyện tập vùa thể
hiện trong 1 tiết học)
* Chơi trò chơi.

11

+ Thang 7 âm Đô Trưởng : Đô– Rê– Mi – Pha – Son– La – Si – (Đố).
+ Thang 5 âm La Thứ : La – Đô – Rê – Mi – Son – (Lá ).
+ Thang 7 âm La Thứ : La –Si –Đô – Rê –Mi – Pha –Son –(Lá).
- Giáo viên đàn giai điệu bài TĐN sắp đọc cho học sinh nghe tư 2-3 lần.
Phân chia bài TĐN thành những câu nhạc hoặc những tiết nhạc nhỏ và
đàn giai điệu từ 3 - 4 lần. Sau đó cho học sinh đọc theo đàn và ghép lại từng câu
theo lối móc xích cho đến khi hết bài.
- Sau khi học sinh đoc đúng giai điệu cả bài, tổ chức cho học sinh đọc
nhạc kết hợp với đánh nhịp và ghép lời ca có trong bài để hát.
- Tổ chức cho học sinh đọc nhạc thi với nhau giữa các tổ, nhóm hoặc cá
nhân. Từ đó giáo viên nhận xét và giúp học sinh sửa chữa những chỗ chưa thể
hiện được (nếu có ).
- Tổ chức trò chơi qua bài TĐN như :Bài TĐN có 4 câu nhạc thì ta đặt
mỗi câu bằng một nguyên âm và yêu cầu học sinh ngân nguyên âm đó theo giai
điệu: Câu 1: nguyên âm ( a ); Câu 2: nguyên âm ( i ); Câu 3: nguyên âm ( u );
Câu 4: nguyên âm ( o )... chia lớp thành 4 nhóm, mỗi nhóm đọc ngân một câu
ứng với một nguyên âm. Giáo viên nhận xét việc đọc ngân theo nguyên âm giữa
13


các nhóm, nhằm kích thích sự hứng thú học tập của học sinh, hoặc giáo viên có
thể tổ chức trò chơi luyện tai nghe: Giáo viên đàn giai điệu một câu nhạc bất kì
trong bài , yêu cầu học sinh đoán ra và đọc lại câu nhạc đó. Có thể gõ tiết tấu
cho học sinh nhận ra tiết tấu đó giống tiết tấu câu nhạc nào trong bài TĐN vừa
học.
Giải Pháp 4
3.4.4 Phương pháp dạy âm nhạc thường thức (ÂNTT )
- Để tiết học thêm sinh động giáo viên cần chuẩn bị trước ở nhà về tranh
ảnh, vật dụng minh hoạ, đàn, một số bài hát nổi tiếng của các nhạc sĩ có nhiều
đóng góp cho nền âm nhạc Việt Nam hiên đại, hoặc các tác phẩm âm nhạc lớn

82%

âm nhạc ở cuối kỳ I
Số lượng
Tỉ lệ
12
18%

So với khaỏ sát ban đầu
14


Tổng số học sinh
khối 6
67

Số học sinh đạt môn âm
nhạc ở đầu kỳ I
Số lượng
Tỉ lệ
45%
30

Số học sinh chưa đạt môn
âm nhạc ở đầu kỳ I
Số lượng
Tỉ lệ
55%
37


động sáng tạo của học sinh.
- Giáo viên cần phải nắm đặc trưng của bộ môn, có phương pháp dạy học
15


linh hoạt sáng tạo, phải tìm mọi cách để cải tiến cách dạy từng phân môn theo
hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh, bổ sung sáng tạo thêm nhiều thủ
pháp sinh động, hấp dẫn, đa dạng hóa cách thức truyền đạt ở mỗi bài học.
- Phương tiện dạy học phải đầy đủ, giáo viên phải biết sử dụng phương
tiện dạy học như một yếu tố gây xúc cảm
- Trong các tiết học phải tạo cho các em sự hứng thú từ đầu đến hết tiết
học, tạo cho các em sự hứng thú vui tươi bởi vì đặc trưng bộ môn đó là học vui vui học, tránh gò ép đối với học sinh.
- Tăng cường các hoạt động âm nhạc trong lớp trong trường bằng hình
thức tổ chức hội thi văn nghệ ngoại khóa.
- Muốn thực hiện những nội dung trên có hiệu quả đòi hỏi mỗi giáo viên
phải không ngừng nâng cao kiến thức, tạo cho mình một trình độ chuyên môn
vững vàng, thường xuyên học hỏi rút kinh nghiệm ở các đồng nghiệp ! Để thực
hiện đào tạo các em học sinh trở thành những người phát triển toàn diện về
:Đức-Trí -Thể -Mĩ…..ngoài việc người thầy phải có năng lực thực sự ra thì việc
khách quan, ngoại cảnh, khuôn viên ,môi trường là những điều tác động lớn đến
các em .
Do đó để tạo điều kiện cho việc dạy –học của thầy trò thuận lợi ,bản thân
tôi là người đứng lớp dạy bộ môn Âm nhạc cần kiến nghị một số vấn đề sau.
3.2.Kiến nghị .
3.2.1. Về phía nhà trường :
-Thường xuyên quan tâm ,giúp đỡ giáo viên và học sinh .
-Trang bị ,bổ sung thêm một số trang thiết bị và tài liệu tham khảo để
phục vụ cho việc giảng dạy bộ môn .
-Đầu tư xây dựng phòng học chức năng để học sinh có không gian hoạt
động nghệ thuật .



DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Sách giáo khoa ,sách giáo viên âm nhạc 6-NXB GIÁO DỤC
2. Hướng dẫn chuẩn kiến thức kĩ năng môn Âm nhạc-Bộ giáo dục.
3. Một số vấn đề đổi mới phương pháp dạy học môn Âm nhạc trường
THCS-NXB GIÁO DỤC

MỤC LỤC
18


Phần
1
1.1
1.2
1.3
1.4
2
2.1

Nội dung
Mở đầu
Lí do chọn đề tài
Mục đích nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu
Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.