Sáng kiến kinh nghiệm

Trungtâm GDTX TĨNH GIA
MỤC LỤC
Trang

1/ MỞ ĐẦU
1.1/ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Môn lịch sử trong trường THPT cũng như ở Trung tâm GDTX là môn học
có ý nghĩa và vị trí vô cùng quan trọng đối với việc đào tạo thế hệ trẻ “ Bởi lịch
sử giúp cho học sinh có được những kiến thức cơ bản, cần thiết về lịch sử dân
tộc và lịch sử thế giới, phần hình thành ở học sinh thế giới quan khoa học, giáo
dục lòng yêu quê hương đất nước niềm tự hào dân tộc, tinh thần đoàn kết quốc
tế. Đồng thời học lịch sử còn bồi dưỡng năng lực tư duy hành động và có thái độ
ứng xử đúng đắn trong cuộc sống của các em”. [1]
Song đặc thù của bộ môn lịch sử là các em phải tiếp cận với nhiều các sự kiện,
các niên đại, các anh hùng- những danh nhân lịch sử của dân tộc và cả thế giới từ cổ
tới kim, từ cận đại đến hiện đại. Bởi vậy, khi học buộc các em phải thật cần cù, chịu
khó và có phương pháp học phù hợp mới đạt kết quả cao trong các kì kiểm tra đánh
giá. Vì vậy môn lịch sử chưa gây được hứng thú cho học sinh.

Giáo viên: Nguyễn Thị Bích

Trang 1


Sáng kiến kinh nghiệm
Trungtâm GDTX TĨNH GIA
Đổi mới phương pháp dạy học là một yêu cầu cấp thiết để nâng cao chất
lượng và hiệu quả hoạt động dạy và học. Đổi mới phương pháp dạy học đòi hỏi
cần có giải pháp đồng bộ đổi mới từ nội dung sách giáo khoa, phương pháp dạy

Trang 2


Sáng kiến kinh nghiệm
Trungtâm GDTX TĨNH GIA
Ngoài ra một số kỹ thuật kiểm tra, đánh giá còn góp phần đánh giá toàn
diện về kiến thức, kỹ năng, năng lực, ý thức, thái độ của học sinh trong khi học.
Đánh giá đúng thực chất trình độ năng lực của cả thầy và trò.
1.3/ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.
Qua các lần dự giờ của các đồng nghiệp, bản thân tôi nhận thấy, khâu kiểm tra,
đánh giá trong dạy học lịch sử chưa được quan tâm đúng mức. Môn Lịch sử thường
rất nhiều sự kiện, mốc thời gian, khối lượng kiến thức tương đối nhiều….Nếu giáo
viên không có kỹ thuật sư phạm tốt, hình thức kiểm tra, đánh giá phù hợp, giờ học
trở nặng nề, không gây được hứng thú học tập cho học sinh.
Xuất phát từ thực tế trên, tôi không ngừng đổi mới phương pháp dạy học,
nhất là đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá.
Trong bài viết này, tôi chủ yếu khai thác và chia sẻ một số kỹ thuật kiểm tra,
đánh giá trong dạy học lịch sử ở trung tâm GDTX Tĩnh Gia.
1.4/ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Để nghiên cứu đề tài này tôi đã sử dụng rất nhiều phương pháp, nhưng trong
đó có các phương pháp được ứng dụng chủ yếu là:
- Đọc sách giáo khoa và các tài liệu hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức
chuẩn kỹ năng môn lịch sử lớp 10,11,12.
- Nghiên cứu các tài liệu về đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá.
- Nghiên cứu các dạng câu hỏi trong Sách giáo khoa và các tài liệu tham
khảo.
- Phân tích và hệ thống hóa các tài liệu có liên quan đến đề tài trên báo chí và
nhiều tài liệu khác,
- Tiến hành thao giảng, dự giờ các đồng nghiệp.
- Trực tiếp tiến hành các hoạt động dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả học

giám đốc Trung tâm, các đồng nghiệp và sự hưởng ứng của đông đảo các học
viên.
2.2.2/ Khó khăn:
Thực tế hiện nay, trong quá trình dạy học lịch sử vấn đề kiểm tra, đánh gía
vẫn chưa được nhiều giáo viên quan tâm. Cách thức kiểm tra đánh giá ít nhiều
mang yếu tố cảm tính, hình thức kiểm tra vẫn là kiểm tra 15 phút, kiểm tra 1 tiết
và kiểm tra học kỳ. Vì vậy, việc kiểm tra trở nên cứng nhắc, nặng nề.
Bên cạnh đó, các em học viên vẫn chưa thực sự yêu thích môn lịch sử,
chưa chủ động trong quá trình học tập mà học chỉ mang tính chất đối phó với
các kỳ thi cử.
2.2.3. Nguyên nhân
2.2.3.1/ Về phía giáo viên:
Giáo viên: Nguyễn Thị Bích

Trang 4


Sáng kiến kinh nghiệm
Trungtâm GDTX TĨNH GIA
Kiểm tra đánh giá là vấn đề quan trọng và phần lớn giáo viên đã nhận thức
được vai trò, ý nghĩa to lớn của vấn đề này nên đã có sự cải tiến trong khâu kiểm
tra đánh giá song nhìn chung hiệu quả chưa cao,chưa phát huy được tính độc lập
suy nghĩ của học sinh.
Trong quá trình giảng dạy một số giáo viên vẫn chưa mạnh dạn đổi mới
về phương pháp dạy học đặc biệt là khâu kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của
học viên.
Giáo viên thường chỉ chú ý đến việc kiểm tra định kỳ mà chưa chú ý đến
việc kiểm tra thường xuyên trong từng tiết học cũng như trong toàn bộ quá trình
dạy học.
Nội dung kiểm tra, đánh giá chỉ chủ yếu hướng đến kiểm tra kiến thức


Sáng kiến kinh nghiệm
Trungtâm GDTX TĨNH GIA
Kỹ thuật kiểm tra kiến thức nền giúp giáo viên xác định điểm bắt đầu hiệu
quả nhất của bài học với trình độ phù hợp nhất và cũng cung cấp cho giáo viên
sự chuẩn bị của học sinh cho bài học. Đối với học sinh, bài kiểm tra kiến thức
nền giúp các em tập trung vào nội dung quan trọng nhất, nhìn lại những gì đã
biết về bài học trước và các vấn đề sẽ học.
Việc kiểm tra kiến thức nền được thực hiện một cách linh hoạt trong suốt
tiến trình dạy học. Giáo viên có thể áp dụng kỹ thuật kiểm tra này khi bắt đầu
môn học, mỗi bài học trong chương trình hoặc trước khi giới thiệu kiến thức mới
để biết học sinh đã có những gì, từ đó có thể điều chỉnh hoạt động giảng dạy của
mình cho phù hợp với từng đối tượng học sinh,
Yêu cầu của hình thức kiểm tra này là kiểm tra những kiến thức học sinh đã
biết, kỹ thuật kiểm tra này không chỉ cho điểm mà còn tạo nên sự liên kết giữa
những kiến thức cũ với kiến thức mới.
Trong thực tế, giáo viên thường tiến hành kiểm tra bài cũ vào đầu giờ học
thông qua việc hỏi và trả lời giữa giáo viên và học sinh. Tuy nhiên, nêú luôn
tiến hành kiểm tra như vậy sẽ làm cho việc kiểm tra, đánh giá trở nên nhàm chán
và không tạo hứng thú học tập cho học sinh. Để khắc phục điều này, giáo viên
có thể xây dựng và sử dụng kỹ thuật kiểm tra kiến thức nền theo các bước sau.
Bước 1. Trước khi giới thiệu sự kiện, khái niệm mới giáo viên cần quan tâm
đến những sự kiện, khái niệm liên quan mà học sinh đã học đã biết.
Bước 2. Giáo viên chuẩn bị các câu hỏi theo các hình thức như: “Câu hỏi
mở, câu hỏi nhiều lựa chọn” để kiểm tra kiến thức học sinh đã biết có liên quan
đến kiến thức học sinh sẽ học tiếp theo.
Bước 3 Giáoviên nêu câu hỏi cho học sinh, hướng dẫn học sinh trả lời một
cách thật ngắn gọn; hoặc giáo viên có thể phát phiếu học tập cho học sinh,
hướng dẫn học sinh đánh dấu vào các câu trả lời của các câu hỏi nhiều lựa chọn.
Bước 4. Tìm ra ít nhất một điểm mà phần lớn học sinh đều biết để từ đó dẫn

học sinh kết nối được kiến thức đã học đến nội dung kiến thức mới của bài tiếp
theo. Ở câu hỏi 2, khi học sinh trả lời được câu hỏi giáo viên có thể dẫn dắt làm
nội dung dạy bài mới.
Ví dụ 3: Trước khi dạy bài “Khôi phục và phát triển kinh tế xã hội ở miền
Bắc, giải phóng hoàn toàn miền Nam(1973-1975)”,(chương trình lớp 12 cơ
bản), giáo viên có thể chuẩn bị câu hỏi để kiểm tra kiến thức học sinh về phần
trước như sau:
Câu 1: Trình bày những nội dung cơ bản của hiệp định Pa ri (1973)?
Câu 2: Theo em trong những nội dung đó, nội dung nào là quan trọng nhất ?
Vì sao?
2.3.2.2/ Kỹ thuật kiểm tra điểm nhấn:
Kỹ thuật kiểm tra này giúp học sinh tập trung sự chú ý vào một khái niệm trong
bài học và rèn luyện được kỹ năng ghi nhớ, tổng hợp, phân tích một vấn đề.

Giáo viên: Nguyễn Thị Bích

Trang 8


Sáng kiến kinh nghiệm
Trungtâm GDTX TĨNH GIA
Kỹ thuật này giáo viên có thể hướng dẫn học sinh liệt kê những nội dung
quan trọng liên quan đến khái niệm. Ban đầu học sinh sẽ liệt kê những nội dung
khái quát, sau đó sẽ tái hiện lại những nội dung chi tiết hơn.
Kỹ thuật này giúp cho giáo viên đánh giá xem học viên có thể miêu tả và
nắm bắt được điểm quan trọng nhất trong bài học. Kỹ thuật này còn giúp học
sinh rèn tính tập trung chú ý và hoàn thiện khả năng tái hiện. Kỹ thuật này
thường được sử dụng trong các bài học với mục tiêu chủ yếu là cung cấp nhiều
thông tin mới.
Giáo viên có thể xây dựng và sử dụng kỹ thuật kiểm tra điểm nhấn theo các

2.3.2.3/ Kỹ thuật tóm tắt một câu.
Kỹ thuật này thường yêu câu học sinh trả lời câu hỏi “ ai làm gì, cho ai,
khi nào, như thế nào và tại sao..” về chủ đề đã cho sau đó tổng hợp thành một
câu có đủ thông tin, đúng ngữ pháp.
Đây là kỹ thuật nhằm kiểm tra kỹ năng tổng hợp kiến thức của học sinh về
nội dung được học trong bài; rèn luyện cho học sinh cách tóm tắt bài cho dễ học,
dễ nhớ, tránh lối học vẹt, học thuộc lòng theo kiểu chép lại bài giảng, học không
“ tư duy”….
Với kỹ thuật kiểm tra này cho phép giáo viên thu thập và so sánh các câu
trả lời một cách nhanh chóng và dễ dàng. Nó rèn cho học sinh kỹ thuật nén
thông tin thành một câu học vừa dễ nhớ.
Giáo viên có thể xây dựng và sử dụng kỹ thuật tóm tắt một câu theo các
bước sau:
Bước 1: Giáo viên chọn một khái niệm hoặc một chủ đềSmà học sinh đã
được học, được nghiên cứu kỹ.
Bước 2: Giáo viên yêu cầu học sinh viết lại chủ đề này theo như mục đích,
yêu cầu của mình.
Bước 3: Giáo viên hướng dẫn cho học sinh và cùng hoàn thiện câu hỏi.
Ví dụ 1 : Giáo viên chọn chủ đề: “ Chủ trương của Đảng đối với quân
Pháp và quân Trung Hoa dân quốc” (chương trình Lịch sử lớp 12 cơ bản).
Giáo viên hướng dẫn học viên tóm tắt: Chủ trương của Đảng ta đối với
quân Pháp và quân Trung Hoa dân quốc từ tháng 9/1945 đến tháng 12/1946 có
thể chia làm 2 giai đoạn:
+ Giai đoạn từ tháng 9/1945 đến trước ngày 6/3/1946: Đảng ta chủ trương
hòa hoãn với quân Trung Hoa dân quốc để tập trung lực lượng chống
Pháp.
+Giai đoạn từ ngày 6/3/1946 đến đầu tháng 9/1946: Đảng ta chủ trương
hòa hoãn với Pháp để đẩy nhanh quân Trung Hoa dân quốc về nước.
Giáo viên: Nguyễn Thị Bích


Giáo viên có thể xây dựng và sử dụng kỹ thuật tóm tắt một câu theo các
bước sau:
Bước 1: Giáo viên phải xác định trước vấn đề và thời gian làm bài tập
nhanh.

Giáo viên: Nguyễn Thị Bích

Trang 11


Sáng kiến kinh nghiệm
Trungtâm GDTX TĨNH GIA
Bước 2: Giáo viên nêu câu hỏi cho học sinh và yêu cầu các em thực hiện
trong khoảng thời gian nhất định.
Bước 3: Dành thời gian thích hợp để học sinh tìm câu trả lời và trả lời câu
hỏi.
Bước 4: Giáo viên nhận xét và chốt lại vấn dề.
Ví dụ 1: Câu hỏi cho Chương I (Lịch sử lớp 12)
- “ Em hãy cho biết mâu thuẫn cơ bản nhất trong xã hội Việt Nam từ sau
chiến tranh thế giới thứ nhât?"
- “Chọn hai sự kiện quan trọng nhất diễn ra trong năm 1930 có ảnh hưởng
đến sự phát triển của lịch sử nước ta”
Ví dụ 2: Câu hỏi cho bài “Phong trào yêu nước chống Phápcủa nhân dân
Việt Nam trong những năm cuối thế kỷ XIX”( Lịch sử lớp 11)
- “ Thực chất của phong trào Cần Vương là gì?
Ví dụ 3: Câu hỏi cho bài “ Truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam
thời phong kiến”.(Lịch sử lớp 10)
-“ Nêu nét đặc trưng cơ bản của truyền thống yêu nước Việt Nam thời
phong kiến?”
2.3.2.5/Kỹ thuật làm đề cương trống.

Các quốc gia cổ đại phương

Đông.

Tây –Hi Lạp và Rô-ma.

Điều kiện tự nhiên
Thời gian hình
thành nhà nước.
Ngành kinh tế
chính
Cơ cấu giai cấp
Thể chế chính trị
Thành tựu văn
hóa.
Ví dụ 2: Khi học bài “ Phong trào yêu nước và cách mạng Việt Nam từ đầu thế
kỷ XX đến chiến tranh thế giới thứ nhất (1914)”,( Chương trình lịch sử lớp11 cơ
bản), giáo viên có thể sử dụng đề cương trống sau:
Nội dung so sánh

Phong trào Cần vương

Phong trào yêu nước
đầu thế kỷ XX

Mục tiêu
Lãnh đạo
Lực lượng tham gia
Quy mô
Kết quả và ý nghĩa

giai cấp.
Kỹ thuật kiểm tra “ đề cương trống” là kỹ thuật được sử dụng phổ biến và
rất hiệu quả trong dạy học và kiểm tra đánh giá môn lịch sử. Điều quan trọng
nhất là giáo viên biết cách sử dụng kỹ thuật này một cách linh hoạt và phù hợp
nhất trong bài giảng của minh.
2.3.2.6/ Kỹ thuật xác định ma trận đặc trưng
Kỹ thuật xác định ma trận đặc trưng được thiết kế để đánh giá kỹ năng
phân loại các thông tin quan trọng tương ứng với một bảng gồm các đặc trưng
được xác định rõ ràng. Kỹ thuật kiểm tra này thường được sử dụng nhiều trong
các tiết học yêu cầu học sinh phân biệt các khái niệm có liên hệ chặt chẽ với
nhau, tương đối giống nhau và dễ dẫn đến nhầm lẫn. Vì vậy kỹ thuật này nhằm
đánh giá khả năng phân loại, sắp xếp các đặc trưng cơ bản của các khái niệm
quan trọng mà học sinh được học trong chương trình. Thông qua các kỹ thuật
này giáo viên cũng nhanh chóng xác định được kỹ năng phân biệt các khái niệm
tương đối giống nhau của học sinh, đồng thời giúp học sinh xác định và nắm
vững được sự khác nhau cơ bản giữa các khái niệm đó.

Giáo viên: Nguyễn Thị Bích

Trang 14


Sáng kiến kinh nghiệm
Trungtâm GDTX TĨNH GIA
Ma trận được thiết lập hai chiều có hàng ngang, cột dọc. Trong đó cột dọc và
hành ngang được định danh rõ ràng còn các ô bên trong được để trống. Các bước
tiến hành của kỹ thuật xác định ma trận đặc trương được tiến hành như sau:
Bước thứ nhất: Định danh trên cột dọc của ma trận bằng các khái niệm mà học
sinh dễ nhầm lẫn.
Ví dụ: “ Cách mạng tư sản kiểu cũ”, “ Cách mạng tư sản kiểu mới”,

Ưu điểm của kỹ thuật này là có thể kiểm tra nhanh và rất dễ tiến hành trong
lớp học, giáo viên cũng có thể nhanh chóng xử lý, đánh giá các câu trả lời của
học sinh để có thông tin phản hồi về những nội dung kiến thức mà học sinh hiểu
sai, từ đó có thể kịp thời điều chỉnh giúp học sinh nắm vũng khái niệm tốt nhất.
2.2.3/ Điều kiện thực hiện giải pháp.
Một số kỹ thuật kiểm tra, đánh giá nêu trên, giáo viên có thể thực hiện
linh hoạt, mềm dẻo trong suốt quá trình dạy học. Giáo viên có thể áp dụng một
số kỹ thuật kiểm tra, đánh giá trước, trong hoặc sau giờ học. Tùy vào mục đích
của của việc kiểm tra, đánh giá mà giáo viên lựa chọn thời điểm tiến hành .

Giáo viên: Nguyễn Thị Bích

Trang 15


Sáng kiến kinh nghiệm
Trungtâm GDTX TĨNH GIA
Nếu mục đích của giáo viên là kiểm tra những kiến thức khái niệm học
sinh đã học từ trước nhằm làm cơ sở cho việc tiếp thu kiến thức mới cũng như
xác định định nhanh khả năng tái hiện những vấn đề quan trọng liên quan tới
kiến thức đã học hoặc sẽ học của học sinh trong một bài, một chương, một giai
đoạn lịch sử, việc kiểm tra sẽ tiến hành ở thời điểm bắt đầu giờ học hoặc lồng
ghép vào giữa tiết học, để làm cho tiết học bớt nhàm chán và tạo hứng thú học
tập cho học sinh .
Nếu mục đích của giáo viên kiểm tra để thu thập những thông tin phản
hồi giúp viên đánh giá khả năng tiếp thu của học sinh, giáo viên có thể tiến hành
ở trong giờ học hoặc sau tiết học.
Trong quá trình dạy học, giáo viên cần tạo cơ hội cho học sinh cả lớp trả
lời, thảo luận nhóm nhằm giúp cho học sinh lĩnh hội kiến thức một cách chủ
động và linh hoạt nhất.

lực khi tiến hành kiểm tra.
Qua khảo sát chất lượng giờ học và học tập bộ môn cho 2 lớp 10B, 12 A
chưa vận dụng một số kỹ thuật kiểm tra – đánh giá) so với 2 lớp 12B, 10A (ứng
dụng một số kĩ thuật kiểm tra đánh giá), Năm học 2016 – 2017 tôi đã thu được
kết quả như sau:
Bảng 1: Chất lượng giờ học
Tiêu chí đánh giá
Không khí giờ học

10B, 12A
Trầm, căng thẳng

12B, 10A
Sôi nổi, tích cực,
nhẹ nhàng

Khả năng thể hiện kỹ năng
lịch sử của học sinh (qua việc

Chưa tích cực

Rất tích cực

nội dung trọng tâm của bài và

40%

75%

kiến thức liên quan

Giáo viên: Nguyễn Thị Bích

Kết quả môn Lịch sử năm 2017
Trung
Khá
Yếu
Kém
bình
4 HS
23 HS
8 HS
0HS
3 HS
23HS
10 HS
0 HS
12 HS
21 HS
2 HS
0 HS
Trang 17


Sáng kiến kinh nghiệm
10A

38HS

0 HS


thời vận dụng linh hoạt các hình thức này trong giờ dạy.
+ Cần tạo ra không khí học tập thật thoái mái, nhẹ nhàng để đạt hiệu quả
cao trong giờ học.
- Đối với các tổ, nhóm chuyên môn: Cần tổ chức hiệu quả hơn các buổi sinh
hoạt chuyên môn về vấn đề đổi mới phương pháp dạy học và đổi mới hoạt động
kiểm tra đánh giá.
- Đối với Ban Giám đốc trung tâm:
Giáo viên: Nguyễn Thị Bích

Trang 18


Sáng kiến kinh nghiệm
Trungtâm GDTX TĨNH GIA
+ Tiến hành xây dựng các ngân hàng đề kiểm tra, đề thi theo một quy trình
dựa trên cơ sở khoa học đo lường và đánh giá.
+ Cần mua sắm thêm một sốtài liệu, các trang thiết bị để giáo viên giảng dạy
và thiết kế, áp dụng các hình thức kiểm tra – đánh giá một cách thuận tiện hơn.
* Đối với Sở Giáo dục
- Tiếp tục tổ chức tập huấn kỹ lưỡng về cách thức tổ chức kiểm tra, đánh giá
nhằm trao đổi, tìm ra hướng đi mới cho công tác dạy học lịch sử có hiệu quả hơn.
Mặc dù bản thân đã có nhiều cố gắng trong việc nghiên cứu, phân tích,
đánh giá thực tiễn, đề xuất các giải pháp tổ chức thực hiện theo tinh thần đổi
mới phương pháp kiểm tra, đánh giá song vẫn còn nhiều hạn chế nhất định và
còn nhiều khía cạnh chưa được khai thác. Mong rằng những giải pháp mà bản
thân đã đề cập tới có thể góp phần nhỏ trong việc nâng cao chất lượng dạy học
bộ môn Lịch sử ở các Trung tâm GDTX hiện nay.
Trên đây là một vài kinh nghiệm nhỏ của bản thân tôi đã rút ra trong quá
trình dạy học lịch sử ở Trung tâm giáo dục thường xuyên Tĩnh Gia nên không
tránh khỏi những hạn chế, khuyết điểm. Rất mong nhận được sự góp ý chân

5. Võ minhtap.blogspot.com.
6. BDTX Mô ddun24- kỹ thuật kiểm tra đánh giá trong dạy học

Giáo viên: Nguyễn Thị Bích

Trang 20