SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT NGA SƠN

MỘT SỐ BÀI TẬP ĐỂ CỦNG CỐ CÁCH SỬ DỤNG THAM
BIẾN VÀ THAM TRỊ KHI VIẾT CHƯƠNG TRÌNH CON
TRONG PASCAL

Họ tên:
Nguyễn Văn Hải
Chức vụ:
Giáo viên
Đơn vị công tác :
Trường THPT Nga Sơn
SKKN thuộc bộ môn: Tin học

THANH HOÁ NĂM 2019


MỤC LỤC
NỘI DUNG
I. Mở đầu.............................................................................................
1.1 Lí do chọn đề tài......................................................................
1.2 Mục đích nghiên cứu...............................................................
1.3 Đối tượng nghiên cứu.............................................................
1.4 Phương pháp nghiên cứu........................................................
II. Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm..........................................
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm.................................
a. Tham số hình thức................................................................
b. Tham số thực sự..................................................................
c. Tham biến ...........................................................................
d. Tham trị.................................................................................

4
4
4
4
4
5
5
6
7
8
9
9
10
10
10


1. MỞ ĐẦU
1.1. Lí do chọn đề tài.
Sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ - kỹ thuật hiện đại đã đặt giáo
dục vào thử thách mới, đó là nhằm đào tạo ra thế hệ tương lai vừa có phẩm chất,
vừa phải có năng lực tiếp cận khoa học hiện đại để hội nhập với xu thế chung của
xã hội. Hiện nay trong các trường phổ thông đã chú trọng tới vấn đề này.
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục
và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng
hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng
của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tập
trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập
nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực. Chuyển từ học chủ yếu trên
lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại

tham biến, tham trị là những khái niệm trừu tượng đối với học sinh, các em thường
gặp khó khăn trong việc tiếp thu các kiến thức về lập trình. Do đó để phần nào giúp
học sinh viết và lựa chọn tham biến, tham trị khi viết chương trình tôi chọn sáng
kiến kinh nghiệm : “Một số bài tập để củng cố cách sử dụng tham biến và tham
trị khi viết chương trình con trong pascal ”.
1.2. Mục đích nghiên cứu.
Đưa ra khái niệm về tham biến và tham trị để qua đó thấy được bản chất của hai
khái niệm này trong pascal. Củng cố cách viết và sử dụng chương trình con trong
pascal
1.3. Đối tượng nghiên cứu.
- Nghiên cứu khái niệm tham biến và tham trị khi viết chương trình con trong
pascal và một số bài tập về chương trình con.
- Thực trạng học và làm bài tập môn Tin học của học sinh khối 11 tại trường THPT
Nga Sơn.
1.4. Phương pháp nghiên cứu.
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết.
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn.
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm.
- Phương pháp thống kê toán học.
2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Khi học sinh học bài học Bài 18 ‘Ví dụ cách viết và sử dụng chương trình
con’ học sinh gặp rất nhiều khó khăn, nhầm lẫn trong việc lựa chọn cách sử dụng
hàm, sử dụng thủ tục trong các bài toán. Sáng kiến kinh nghiệm này sẽ giúp học
sinh củng cố cách sử dụng tham biến và tham trị khi sử dụng chương trình con
trong pascal.
2.1 .Cơ sở lí luận
Việc sử dụng chương trình con được thể hiện qua một số khái niệm về tham biến,
tham trị, biến toàn cục, biến địa phương, tham số hình thức, tham số thực sự. Trong
sáng kiến kinh nghiệm này xin được trình bày về phần tham biến và tham trị.
a. Tham số hình thức:

biến được truyền.
2.2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Mặc dù hiện nay công tác dạy và học môn Tin học tại các trường phổ thông đã
được quan tâm, cơ sở vật chất được trang bị nhưng chất lượng học sinh vẫn chưa
thực sự được nâng cao.
Tại trường THPT Nga Sơn, phần lớn học sinh có ý thức học tập và hứng thú với
môn tin học. Các tiết học được sử dụng máy chiếu, phòng thực hành nhiều hơn
giúp cho học sinh học tập sinh động, trực quan hơn. Tuy nhiên có một thực tế mà
tôi và các đồng nghiệp trong tổ còn nhiều băn khoăn, trăn trở đó là chất lượng học
sinh ở khối lớp 11 chưa cao. Các bài tập sử dụng chương trình con, giải quyết được
các bài tập về lập trình chưa được nhiều. Những khái niệm về chương trình con
như: tham số hình thức, tham biến, tham trị nhiều học sinh còn lúng túng tỉ lệ giải
quyết được các bài toán còn thấp. Do đó học sinh rất ngại , khó khăn khi làm các
bài tập về chương trình con.
2.3. Các giải pháp để giải quyết vấn đề
2.3.1 Các bài tập về tham biến và tham trị
[3]: Hồ Sĩ Đàm – SGK Tin học 11
4


a. Bài tập 1[3]: Viết chương trình con thực hiện hoán đổi giá trị của hai số nguyên
a và b được nhập vào từ bàn phím.
Program baitap1;
Var a,b : longint;
Procedure hoan_doi(x,y: longint);
Var tg: longint;
Begin
tg:=x; x:=y; y:=tg;
End;
BEGIN


Begin
While (x>0) and (y>0) do
If x>y then x:=x mod y else y:= y mod x;
UCLN:=x+y;
End;
BEGIN
Write('Nhap gia tri cua tu so a='); read(a);
Write('Nhap gia tri cua mau so b='); read(b);
d:= UCLN(a,b);
Writeln('Phan so toi gian', a div d, '/' ,b div d);
readln; readln;
END.
Giá trị nhập vào
Kết quả lấy ra
2 6
1/0
Chương trình trên đưa ra màn hình dạng tối giản của một phân số khi nhập từ bàn
phím tử số và mẫu số. Chương trình xây dựng hàm UCLN(x,y) trả về ước chung
lớn nhất của hai số nguyên dương x và y, dùng hàm này để tính d là ước chung lớn
nhất của tử và mẫu đã nhập. Dạng tối giản của phân số nhận được bằng cách chia
lấy nguyên cả tử và mẫu cho số d. Với các giá trị nhập vào a và b tương ứng là 2 và
6 ta được kết quả trên màn hình là 1/0. Đây là kết quả không đúng do chương trình
con tìm ước chung lớn nhất các tham số được khai báo là tham biến. Để có kết quả
đúng chương trình cần sửa lại phần đầu chương trình con các tham số được khai
báo là tham trị.
c. Bài tập 3[4]: Viết chương trình thực hiện tính tổng s=f(x)+f(x) với f(x)=x+1 , x
được nhập vào từ bàn phím.
Program baitap3;
Var x:integer;

Program baitap4;
Var a,b,c,d :integer;
Procedure tong_hieu( a, b : integer; var c, d: integer);
Begin
c:= a-b;
d:=a+b;
a:=2*a;
End;
BEGIN
Write('Moi nhap a, b, c, d'); read(a,b,c,d);
Tong_hieu(a,b,c,d);
Write(a,' ', b,' ', c,' ', d);
Readln; readln;
END.
Giá trị nhập vào
Kết quả lấy ra
10 3 5 6
10 3 7 13
Chương trình trên khi thực hiện với bộ giá trị nhập vào tương ứng theo a, b, c, d là
10, 3, 5, 6 nhiều học sinh sẽ cho kết quả a=20, b= 3, c=7 ,d =13 nhưng khi thực
hiện chương trình kết quả hoàn toàn khác. Trong thủ tục tong_hieu các tham số a
và b được khai báo là tham trị nên giá trị không thay đổi nên kết quả a=10 và b=3
còn tham số c và d được khai báo là tham biến nên kết quả sẽ thay đổi tương ứng
với giá trị 7 và 13.
[5]: Một số bài tập trên internet

7


e. Bài tập 5[5]: Viết chương trình thực hiện sắp xếp các mảng a và b có kiểu

writeln;
end;
{-------------------------------------------------------}
BEGIN
write('nhap so phan tu cua hai mang a va b'); read(n);
nhap(a);
nhap(b);
[5]: Một số bài tập trên internet
8


sapxep(a);
sapxep(b);
in_mang(a);
in_mang(b);
readln;
readln;
END.
Giá trị nhập vào

Kết quả lấy ra

4
3421
3675

0000
0000

Chương trình trên với giá trị n nhập vào bằng 4, mảng a được nhập giá trị các phần

là người xây dựng lý luận mà học sinh là người chủ động để giải quyết các vấn đề.
Tiến hành trong giảng dạy ở các lớp, tôi nhận thấy sau khi được hướng dẫn học
sinh đã biết làm bài tập. Từ đó, kết quả kiểm tra, đánh giá đã có sự thay đổi theo
hướng tích cực, kết quả cụ thể ở lớp áp dụng dạy và lớp đối chứng như sau:
11E
11G
11H
11I
Tỉ lệ (%)\Lớp
(lớp dạy)
(lớp đối chứng)
(lớp dạy)
(lớp đối chứng)
Giỏi
25
14
10
8
Khá
15
40
14
13
Trung bình
15
12
22
23
Yếu
0

khác.

10


Nguyễn Văn Hải
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1
2
3
4
5

Nghị quyết Hội nghị TW8 – Khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục
và đào tạo
Luật Giáo dục 2005
Hồ Sĩ Đàm - Sách giáo khoa tin học 11
Nguyễn Tô Thành - Lập trình nâng cao trên ngôn ngữ pascal
Một số bài tập tham khảo trên Internet.

11