MỤC LỤC

NỘI DUNG
1. MỞ ĐẦU
1.1. Lí do chọn đề tài
1.2. Mục đích nghiên cứu
1.3. Đối tượng nghiên cứu
1.4. Phương pháp nghiên cứu

TRANG
1
1
2
2
2

2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1.Cơ sở lí luận của SKKN
2.2.Thực trạng
2.3.Vận dụng
2.4.Hiệu quả của SKKN

3
3
4
5
19

3. KẾT LUẬN , KIẾN NGHỊ
3.1.Kết luận
3.2. Kiến nghị

Có rất nhiều phương pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy và học môn Lịch sử
như phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan, phương pháp sử dụng sơ đồ tư
duy, phương pháp sử dụng tài liệu văn học dân gian,…trong đó không thể không
kể đến một phương pháp dạy học mang lại hiệu quả rất cao đó là phương pháp
dạy học theo chủ đề tích hợp kiến thức liên môn. Đây được coi là một phương
pháp dạy học hiện đại nhằm phát huy tính tích cực của học sinh đồng thời nâng
cao chất lượng giáo dục.
Trong chương trình Lịch sử THPT ban Cơ bản (ở cả 3 khối lớp) có rất
nhiều bài, nhiều phần lịch sử cần được phân tích sâu hơn, kĩ hơn, sinh động hơn,
muốn làm được điều đó học sinh không chỉ nắm vững kiến thức thông sử là đủ
mà phải biết vận dụng kiến thức của các môn học khác như Địa lý, Ngữ văn,
Giáo dục công dân,…mới có thể làm được. Qua thực tiễn dạy học, tôi thấy bài
25 Lịch sử lớp 10 chương trình cơ bản nếu chỉ dạy những kiến thức đơn thuần
thì dễ sa vào cứng nhắc, khô khan. Do vậy muốn đạt được hiệu quả cao trong
dạy và học bài này thì việc tích hợp kiến thức liên môn là hết sức cần thiết.
Với tinh thần đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng tích cực
tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài “Tích hợp kiến thức liên môn trong giảng dạy bài
25: Tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa dưới triều Nguyễn (Nửa đầu thế kỉ XIX)
lớp10 - Chương trình lớp cơ bản để nâng cao hiệu quả bài học lịch sử” làm đề
tài nghiên cứu với hi vọng giúp học sinh nắm được một cách khái quát tình hình
chính trị, kinh tế, văn hóa của vương triều Nguyễn trong 50 năm đầu thống trị từ
đó rút ra được những đánh giá chung bao gồm những hạn chế và những đóng
góp của vương triều này đối với lịch sử dân tộc.

1


1.2. Mục đích nghiên cứu.
Tôi thực hiện đề tài này nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy bộ môn lịch
sử ở trường THPT, tạo động cơ và hứng thú học tập cho học sinh, từ đó rèn

kiến thức một cách máy móc từ đó học sinh tiếp thu kiến thức, biết vận dụng
kiến thức Lịch sử vào cuộc sống và ngược lại, từ cuộc sống để giải quyết các
vấn đề liên quan đến lịch sử. Vì thế, trong chương trình phổ thông, giáo viên có
thể sử dụng phương pháp liên môn trong hầu hết các bài dạy để tăng sự hứng
thú và yêu thích môn học cho học sinh.
Tài liệu văn học có vai trò hết sức to lớn trong quá trình dạy học lịch sử. Tài
liệu văn học với ngôn ngữ trong sáng, gợi cảm, giàu hình ảnh, giáo viên sẽ dẫn
dắt học sinh “trở về” quá khứ của lịch sử, tạo được biểu tượng cụ thể rõ ràng về
một sự kiện, một biến cố lịch sử,… giúp học sinh biết suy nghĩ tìm tòi nhằm tìm
hiểu bản chất sự kiện, quy luật phát triển lịch sử. Tài liệu văn học còn tác động
đến tình cảm, tư tưởng học sinh, góp phần làm cho bài giảng sinh động, hấp dẫn,
nâng cao hứng thú học tập của học sinh. Vì thế, tích hợp tài liệu văn học trong
giảng dạy lịch sử góp phần vào việc giáo dục, giáo dưỡng và phát triển tư duy
học sinh.
Sự kiện lịch sử gắn liền với vị trí không gian nhất định. Nhiều sự kiện lịch
sử xảy ra bắt nguồn từ đặc điểm địa lí hoặc do điều kiện địa lí tác động chi
phối.Vì thế, sử dụng kiến thức địa lí có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong dạy
học Lịch sử. Thực tiễn cho thấy bài dạy gắn liền với bản đồ và kiến thức địa lí
luôn tạo ra sự hấp dẫn, giúp học sinh nắm chắc sự kiện, biết lí giải bản chất sự
kiện qua sự chi phối của yếu tố địa lí. Giáo viên sử dụng bản đồ tích hợp kiến
thức địa lí để giúp học sinh luận giải nội dung lịch sử, cụ thể hóa không gian lịch
sử. Kiến thức địa lí giúp học sinh khắc sâu kiến thức bài học lịch sử, giải thích
sự kiện, hiện tượng lịch sử từ đó giúp các em tiếp thu kiến thức lịch sử dễ dàng
hơn.
Cùng với tài liệu văn học, Địa lí, tích hợp kiến thức Giáo dục công dân trong
dạy học lịch sử vừa có tác dụng ghi nhớ kiến thức vừa có tác dụng giáo dục đạo
đức học sinh. Ưu thế của môn Giáo dục công dân là hình thành ở học sinh phẩm
chất chính trị, tư tưởng đạo đức tốt đẹp, có thế giới quan khoa học, trách nhiệm
cao đối với đất nước. Sử dụng kiến thức tích hợp Giáo dục công dân trong Lịch
3

sử dụng chỉ mang tính hình thức, nêu qua loa, đại khái làm cho bài giảng thiếu
hứng thú, không thu hút được học sinh. Cũng có một số giáo viên tâm huyết,
yêu nghề, tích cực áp dụng phương pháp giảng dạy, bước đầu tích hợp kiến thức
liên môn trong mỗi bài dạy vì thế tiết học trở nên sinh động, học sinh tiếp nhận
kiến thức lịch sử một cách nhẹ nhàng, có hiệu quả và quan trọng hơn đã gieo
vào các em tình yêu đối với môn học.
2.2.2. Đối với học sinh.
Các em rất “sợ”và “ngại” học sử vì các em coi lịch sử là môn học thuộc lòng
với hàng chuỗi các sự kiện khô khan, là quá khứ không lặp lại. Việc vận dụng
kiến thức liên môn giữa môn lịch sử với các môn học khác còn là điều hết sức lạ
lẫm với các em. Học sinh học lịch sử thường ghi nhớ một cách máy móc, rời rạc
thiếu hệ thống và thường đơn giản, không đặt môn lịch sử với các môn học
khác, không có được sự hiểu biết tổng quát cũng như khả năng ứng dụng của
kiến thức lịch sử vào thực tiễn, từ đó dẫn đến hiện trạng, môn sử là môn phụ.

4


2.3. Vận dụng phương pháp dạy học tích hợp kiến thức liên môn trong
giảng dạy bài 25: Tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa dưới triều Nguyễn
(Nửa đầu thế kỉ XIX).
1. Mục tiêu bài học:
1.1. Kiến thức:
- Biết được tình hình chung về các mặt chính trị, kinh tế, văn hóa ở nước ta
nửa đầu thế kỷ XIX dưới vương triều Nguyễn, trước khi diễn ra cuộc kháng
chiến chống cuộc xâm lược của thực dân Pháp.
- Hiểu được, thống trị nước ta vào lúc chế độ phong kiến đã bước vào giai
đoạn suy vong lại là những người kế thừa của giai cấp thống trị cũ, vương triều
Nguyễn không tạo được điều kiện đưa đất nước bước sang một giai đoạn phát
triển mới phù hợp với hoàn cảnh của thế giới.

chính sách ngoại giao của nhà
(Gia Long), lập ra nhà Nguyễn, đóng
Nguyễn.
đô ở Phú Xuân (Huế).
- GV gợi lại cho HS nhớ sự kiện
5


Hoạt động của thầy và trò
năm 1892, vua Quang Trung mất, triều
đình rơi vào tình trạng lục đục, suy
yếu. Nhân cơ hội đó, Nguyễn Ánh đã
tổ chức tấn công Vương triều Tây Sơn.
Năm 1802, Vương triều Tây Sơn lần
lượt sụp đổ. Nguyễn Ánh lên ngôi vua,
lấy niên hiệu là Gia Long, lập ra triều
Nguyễn, đóng đô ở Phú Xuân (Huế).
Ở nội dung này GV sẽ sử dụng
Lược đồ Việt Nam và yêu cầu HS
vận dụng kiến thức Địa lí để xác
định vị trí của kinh đô Phú Xuân
trên bản đồ.

Kiến thức cơ bản

* Lược đồ Việt Nam

- GV giảng giải thêm về hoàn cảnh
lịch sử đất nước và thế giới khi nhà
Nguyễn thành lập: Lần đầu tiên trong

triều đình trực tiếp quản lí).
Đến đây GV tiếp tục sử dụng
bản đồ Việt Nam thời Nguyễn Ánh
để tích hợp kiến thức Địa lí vào nội
dung phần này.

Kiến thức cơ bản
* Tổ chức bộ máy nhà nước.
- Chính quyền trung ương tổ chức
theo mô hình nhà Lê.
- Thời Gia Long chia nước làm 3
vùng: Bắc Thành, Gia Định Thành,
vùng Trực doanh (Trung Bộ) do triều
đình trực tiếp cai quản.

Việt Nam thời Nguyễn Ánh
Bắc thành

Trực doanh

Gia Định thành

GV chỉ trên lược đồ giới thiệu cho
7


Hoạt động của thầy và trò
HS các vùng từ Ninh Bình trở ra Bắc
gọi là Bắc thành, từ Bình Thuận trở
vào Nam gọi là Gia Định thành. Vùng

8


Hoạt động của thầy và trò

Kiến thức cơ bản

Lược đồ Việt Nam thời Minh Mạng

Sau khi HS rút ra nhận xét và đánh
giá về ý nghĩa của cuộc cải cách hành
chính này, GV sẽ bổ sung chốt ý: Cải
cách hành chính của vua Minh Mạng
thể hiện sự thống nhất đất nước về mặt
nhà nước, có tác dụng tăng cường
quyền lực cho nhà nước phong kiến từ
Trung ương đến địa phương. Việc
phân chia các tỉnh của Minh Mạng dựa
trên cơ sở khoa học, căn cứ vào điều
kiện địa lí, đặc điểm dân cư, phong tục
tập quán của từng vùng.Lần đầu tiên
xuất hiện đơn vị hành chính cấp tỉnh.
Đây còn là cơ sở cho sự phân chia đơn
vị hành chính ngày nay. Chính vì vậy
cải cách hành chính của vua Minh
Mạng được đánh giá rất cao.
Hiện nay, ở nước ta đơn vị hành chính
cấp tỉnh vẫn được duy trì và cả nước
có 63 tỉnh và thành phố trong đó có 5
thành phố trực thuộc trung ương là: Hà

nhận xét gì?
- HS trả lời.
- GV bổ sung, kết luận: Nhìn
chung bộ máy nhà nước thời Nguyễn
giống thời Lê sơ, có cải cách chút ít.
Song cải cách thời Nguyễn nhằm tập
trung quyền hành vào tay vua. Vì vậy
nhà nước thời Nguyễn cũng chuyên
2. Tình hình kinh tế và chính sách
chế như thời Lê sơ.
của nhà Nguyễn.
- GV trình bày khái quát chính
sách ngoại giao của nhà Nguyễn và
* Nông nghiệp:
hỏi: Em có nhận xét gì về chính sách
- Nhà Nguyễn thực hiện chính sách
ngoại giao của nhà Nguyễn? Nêu mặt quân điền.
- Khuyến khích khai hoang bằng
tích cực và hạn chế của chính sách
nhiều hình thức, nhà nước và nhân dân
này?
cùng khai hoang.
- HS trả lời.
- Nhà nước còn bỏ tiền, huy động
- GV bổ sung, kết luận:
nhân dân sửa đắp đê điều song vẫn
+ Tích cực: Giữ được quan hệ thân không khắc phục được lũ lụt.
- Trong nhân dân, kinh tế tiểu nông
thiện với các nước láng giềng nhất là
10

biến ở thời Nguyễn đó là hình thức:
khẩn hoang doanh điền: Nhà nước cấp
vốn ban đầu cho nhân dân  mua sắm
nông cụ, trâu bò để nông dân khai
hoang, ba năm sau mới thu thuế theo
ruộng tư. Chính sách này đưa lại kết
quả lớn. Có những nơi một năm sau đã
có những huyện mới ra đời như Kim
Sơn (Ninh Bình), Tiền Hải (Thái
Bình).
- GV phát vấn: Em có nhận xét gì
11


Hoạt động của thầy và trò
về
tình hình nông nghiệp thời
Nguyễn?
- HS trả lời.
- GV nhận xét, kết luận.
Ở nội dung này để làm cho bài
giảng thêm sinh động, tạo được
không khí gần gũi với bối cảnh lịch
sử đang học, giáo viên sẽ tích hợp tài
liệu Văn học dân gian.Giáo viên
hướng dẫn học sinh tìm hiểu câu ca
dao:
“Trên đồng cạn, dưới đồng sâu
Chồng cày vợ cấy con trâu đi
bừa.”

- GV chốt ý:
+ Thủ công nghiệp nhà nước được
tổ chức với quy mô lớn, nhiều ngành
nghề như đúc tiền, chế tạo vũ khí,
đóng thuyền, làm đồ trang sức...Đặc
12


Hoạt động của thầy và trò
biệt đã đóng được tàu thủy chạy bằng
máy hơi nước.
- Thủ công nghiệp nhân dân tiếp
tục được duy trì nhưng không phát
triển như trước. Xuất hiện nghề mới:
in tranh dân gian (Tranh Đông Hồ).
Đến đây GV dừng lại giới
thiệu những nét đặc sắc của dòng
tranh dân gian Đông Hồ thông qua
việc tích hợp kiến thức Văn học và
văn hóa dân gian: Tranh Đông Hồ là
một dòng tranh dân gian Việt Nam
xuất xứ từ làng Đông Hồ (xã Song Hồ,
huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh).
Tranh Đông Hồ thuộc dòng tranh in từ
ván khắc gỗ mà nội dung của nó phản
ánh một cách chân thực, sinh động
cuộc sống bình dị của người lao động
cũng như những phong tục, tập quán
của người dân Việt Nam. Chúng ta có
thể tìm thấy những hình ảnh quen

Không chỉ đặc sắc về đường nét,
bố cục, tranh Đông Hồ còn ấn tượng
bởi màu sắc và chất liệu in. Giấy in
tranh Đông Hồ được gọi là giấy điệp:
vỏ sò, vỏ điệp được nghiền nát trộn
với hồ; hồ được nấu từ bột gạo tẻ hoặc
bột sắn rồi dùng chổi lá thông quét lên
mặt giấy dó. Màu sắc trong tranh là
màu tự nhiên từ cây cỏ như đen (than
xoan hay than lá tre), xanh (lá chàm),
vàng (hoa hòe), đỏ (sỏi son).
GV có thể trình chiếu và giới
thiệu cho HS về một vài bức tranh
trong dòng tranh dân gian Đông Hồ,
cụ thể trong bài học tôi giới thiệu cho
HS về bức tranh Đám cưới chuột - một
trong những bức tranh nổi tiếng nhất
của dòng tranh này.

Đám cưới chuột
Bức tranh này vừa mang tính chất
hài hước vùa mang tính chất châm
biếm, đả kích sâu cay. Hài hước ở chỗ,
14


Hoạt động của thầy và trò
chuột nào lại có chuột đi rước dâu, lấy
vợ. Thực ra người nghệ nhân dân gian
đã thổi hồn vào bức tranh, nhân hóa

Kiến thức cơ bản

- Thương nghiệp:
+ Buôn bán trong nước phát triển
chậm do chính sách thuế khóa phức tạp
của nhà nước.
+ Ngoại thương: Nhà nước nắm độc
quyền, buôn bán với nước láng giềng
(Trung Quốc, Xiêm, Malai); dè dặt với
phương Tây. Đô thị tàn lụi dần.
3. Tình hình văn hóa – giáo dục.
- Văn hóa
+ Giáo dục: Giáo dục Nho học
được củng cố, song không bằng các thế
kỷ trước
+ Tôn giáo: Độc tôn Nho giáo, hạn
chế Thiên Chúa giáo.
+ Văn học: Văn học chữ Nôm phát
triển. Tác phẩm xuất sắc của Nguyễn
Du, Hồ Xuân Hương, Bà Huyện Thanh
15


Hoạt động của thầy và trò

Đàn lợn âm dương

Kiến thức cơ bản
Quan.
+ Sử học: Quốc sử quán được

Nguyễn?
- HS trả lời.
+ Chính sách hạn chế ngoại
thương của nhà Nguyễn (nhất là hạn
chế giao thương với phương Tây)
không tạo điều kiện cho sự phát triển
16


Hoạt động của thầy và trò
giao lưu và mở rộng sản xuất; không
xuất phát từ nhu cầu tự cường dân tộc
mà xuất phát từ mua bán của triều
đình.
* Hoạt động 3: (Hoạt động
nhóm). Tìm hiểu tình hình văn hóa –
giáo dục.
GV chia lớp thành 4 nhóm thực
hiện 4 nhiệm vụ sau đây:
- Nhóm 1: Tình hình Giáo dục, tôn
giáo?
- Nhóm 2: Tình hình Văn hoc.
Thông qua tác phẩm Truyện Kiều của
Nguyễn Du, bài thơ “Bánh trôi nước”
của Hồ Xuân Hương đã được học
trong chương trình văn học, em hãy
cho biết nội dung phản ánh của văn
học thời kì này?
- Nhóm 3: Kể tên các bộ sử lớn
được biên soạn dưới triều Nguyễn?

Chữ tài, chữ mệnh khéo là ghét
nhau
Trải qua một cuộc bể dâu
Những điều trông thấy mà đau
đớn lòng”…
(Truyện Kiều-Nguyễn Du)
“Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non
Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn
Mà em vẫn giữ tấm lòng son”
(Bánh trôi nước- Hồ Xuân Hương)
Hay khi nêu thành tựu về kiến trúc
và nghệ thuật ở nước ta dưới thời
Nguyễn, giáo viên sẽ tích hợp kiến
thức môn giáo dục công dân. Giáo
viên cho học sinh quan sát những hình
ảnh về Cố đô Huế, lăng Minh Mạng,
lăng Tự Đức, lăng Khải Định đồng
thời xem một video Nhã nhạc cung
đình Huế.

Kiến thức cơ bản

Lăng Minh Mạng

18


Hoạt động của thầy và trò


dung bài học em hãy đánh giá chung
về nhà Nguyễn ở nửa đầu thế kỉ XIX?
- HS trả lời.
- GV kết luận: Triều Nguyễn- triều
đại cuối cùng của chế độ phong kiến
Việt Nam, mặc dù tình hình chính trị,
kinh tế không có nhiều thay đổi song
có thể thấy rằng những đóng góp của
vương triều này trên lĩnh vực văn hóa
là rất lớn. Những thành tựu về văn hóa
đạt được dưới triều Nguyễn ở nửa đầu
thế kỉ XIX đến ngày nay vẫn còn là
những giá trị văn hóa tiêu biểu của dân
tộc.

Kiến thức cơ bản

4. Củng cố:
- GV khái quát:
+ Ưu điểm và hạn chế của kinh tế thời Nguyễn.
+ Đánh giá chung về nhà Nguyễn.
+ HS trả lời câu hỏi SGK.
5. Dặn dò:
Học bài, sưu tầm tranh ảnh, tư liệu về thời Nguyễn
2.4. Hiệu quả của Sáng kiến kinh nghiệm
Qua việc thực hiện đề tài "Tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học bài
25: Tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa dưới triều Nguyễn. (Nửa đầu thế kỉ
XIX)" trong quá trình giảng dạy tôi thấy đã mang lại hiệu quả cao hơn so với
phương pháp dạy học truyền thống. Giờ học Lịch sử đã trở nên sôi nổi hơn, học
sinh đã phát huy được tính tích cực, chủ động làm việc và quan trọng hơn tình

chứng)

Sĩ
số

Điểm
9-10

Tỉ lệ
(%)

Điểm
7-8

49

2

4,1%

26

46

0

0%

Tỉ lệ
(%)

(%)

3

6,1%

0

0%

7

15,2
%

1

2,2%

-Đánh giá về mức độ thông hiểu và mức độ vận dụng ở hai lớp thực
nghiệm và lớp đối chứng: Kết quả cụ thể như sau:
Lớp 10A3(thực nghiệm)
Nhận
Thông
Vận
biết(%)
hiểu(%)
dụng(%)
50
20

nỗ lực lớn của cả thầy và trò.
3.2. Kiến nghị.
3.2.1. Về phía Bộ GD & ĐT.
Biên soạn, in ấn các tài liệu về phương pháp tích hợp liên môn trong dạy
học lịch sử.
Mở các cuộc vận động giảng dạy tích hợp liên môn, tăng cường tập huấn về
phương pháp giảng dạy liên môn cho giáo viên cốt cán các tỉnh để từ đó nhân
rộng ra đội ngũ nhà giáo giảng dạy lịch sử ở trường phổ thông.
3.2.2. Về phía Sở GD & ĐT.
Tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá theo hướng đổi mới đến việc khả
năng vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học Lịch sử.
Trang bị các thiết bị dạy học hiện đại ở các trường phổ thông.
Đẩy mạnh chủ đề liên môn tham gia diễn đàn trực tuyến trên mạng.
3.2.3. Đối với giáo viên.
Giáo viên cần chủ động trong việc tiếp cận chủ đề dạy học tích hợp liên
môn, ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học và thường xuyên trau dồi kiến
thức, tự bồi dưỡng chuyên môn, không ngừng tìm tòi những phương pháp dạy
học mới, sáng tạo và hiệu quả trong giờ dạy lịch sử.
Trên đây là sáng kiến kinh nghiệm bước đầu tìm hiểu việc tích hợp liên môn
trong giảng dạy lịch sử của bản thân. Do hạn chế về kinh nghiệm giảng dạy, tài
liệu tham khảo, đề tài còn nhiều hạn chế. Rất mong được sự đóng góp của các
thầy, cô giáo vững chuyên môn, phương pháp để đề tài được hoàn thiện.
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG
ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 20 tháng 5 năm 2018
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
mình viết, không sao chép nội dung của
người khác.
Người thực hiện

……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………

24