Sáng kiến kinh nghiệm

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT NHƯ THANH 2

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM PHÁT HUY NĂNG LỰC
TỰ HỌC CỦA HỌC SINH TRONG ÔN LUYỆN
HỌC SINH MŨI NHỌN MÔN LỊCH SỬ
Ở TRƯỜNG THPT NHƯ THANH 2

Họ và tên giáo viên: Nguyễn Thị Thủy
Chức vụ : Giáo viên
Môn : Lịch sử

THANH HÓA, THÁNG 5/2019


Sáng kiến kinh nghiệm
MỤC LỤC

TT
1

2

3

Nội dung

2.2.Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng SKKN

2
3

2. 2.1. Thực trạng chung

3

2.2.2. Thực trạng ở trường THPT Như Thanh 2

3

2.2.2.1. Về học sinh

3

2.2.2.2. Về giáo viên
2.3.Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

4
4

2.3.1 Tìm hiểu về năng lực tự học

4

2.3.1.1. Khái niệm
2.3.1.2. Các hình thức của hoạt động tự học


Sáng kiến kinh nghiệm
1. MỞ ĐẦU.
1.1. Lí do chọn đề tài.
Luật Giáo dục (2005) điều 28.2 quy định: “Phương pháp giáo dục phổ
thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của học sinh, phù hợp với
đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn
luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem
lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh”.
Trong việc ôn luyện đội tuyển học sinh giỏi việc phát huy năng lực tự học
rất quan trọng, giáo viên chỉ đóng vai trò hướng dẫn học sinh tự học. Sau
những năm ôn luyện đội tuyển, tôi thấy học sinh thường học theo lối học thụ
động, chỉ biết học thuộc lòng mà không biết đặt vấn đề, giáo viên cung cấp
được nội dung nào thì học sinh tiếp thu ít vận động trong tư duy, suy nghĩ. Do
vậy, cần tìm ra những biện pháp thích hợp để phát huy được năng lực tự học
cho học sinh và giáo viên cũng nhàn hơn trong dạy học.
Xuất phát từ tình hình trên, để có thể phát huy hết năng lực tự học của học
sinh và đạt được kết quả cao trong học tập và ôn luyện HS mũi nhọn đã thúc
đẩy tôi suy nghĩ và tìm tòi “một số biện pháp nhằm phát huy năng lực tự
học của HS trong ôn luyện học sinh mũi nhọn môn lịch sử ở trường THPT
Như Thanh 2”. Đó là lí do để tôi lựa chọn đề tài này
1.2. Mục đích nghiên cứu.
+ Hướng dẫn học sinh làm quen và thuần thục với các phương pháp dạy
học mà giáo viên đưa ra từ đó có ý thức trong làm việc cá nhân cũng như
nhóm, tổ để phát huy năng lực tự học.
+ Từ việc học sinh tiếp cận được phương pháp tự học học sinh sẽ phát
triển khả năng tư duy, học hỏi và cạnh tranh nhau trong quá trình học tập.
+ Giúp cho giáo viên đổi mới được phương pháp dạy hoc tích cực là lấy
học sinh làm trung tâm, chống HS học thụ động.
1.3. Đối tượng nghiên cứu
- Giáo viên trong việc giảng dạy học sinh giỏi lớp 11.

của các bậc học, cấp học quy định trong Luật Giáo dục; khắc phục những
mặt hạn chế của chương trình, sách giáo khoa; tăng cường tính thực tiễn,
kĩ năng thực hành, năng lực tự học; coi trọng kiến thức khoa học xã hội
và nhân văn; bổ sung những thành tựu khoa học và công nghệ hiện đại phù
hợp với khả năng tiếp thu của học sinh ... Đổi mới nội dung chương trình,
sách giáo khoa, phương pháp dạy và học phải thực hiện đồng bộ với việc
nâng cấp và đổi mới trang thiết bị dạy học, tổ chức đánh giá, thi cử,
chuẩn hóa trường sở, đào tạo, bồi dưỡng giáo viên và công tác quản lí
giáo dục”.
2


Sáng kiến kinh nghiệm
Do vậy yêu cầu đổi mới phương pháp và kĩ thuật dạy học luôn được
ngành chú trọng. Đặc biệt từ năm 2010 đến nay Sở giáo dục Thanh Hóa đã
tổ chức rất nhiều đợt tập huấn về đổi mới các kĩ thuật dạy học tích cực lấy
học sinh làm trung tâm. Đổi mới phương pháp và kĩ thuật dạy học mới tạo
ra sự đổi mới thực sự trong giáo dục, mới có thể đào tạo ra những lớp
người năng động, sáng tạo, có tiềm năng cạnh tranh trí tuệ trong bối cảnh
nhiều nước trên thế giới đang hướng tới nền kinh tế tri thức. Một trong
những yêu cầu của đổi mới phương pháp và kĩ thuật dạy học là dạy học chú
trọng đến việc kết hợp các kĩ thuật dạy học hiện đại với sử dụng có hiệu
quả phương tiện, thiết bị dạy học được trang bị hoặc do GV tự làm, đặc biệt
lưu ý đến những ứng dụng của công nghệ thông tin.
Để đảm bảo những yêu cầu trên thì việc áp dụng các kĩ thuật dạy học
hiện đại sẽ đảm bảo sự tin cậy cao về mặt khoa học trong việc học tập đặc
biệt là trong ôn thi học sinh giỏi.
Từ năm học 2017 - 2018 nghành giáo dục Thanh hóa tổ chức thi học
sinh giỏi lớp 11. Do vậy đòi hỏi người dạy phải vận dụng tổng hợp các biện
pháp dạy học tích cực một cách khéo léo, linh hoạt, phù hợp với đối tượng

hiểu rõ vấn đề vì nhiều trường còn thiếu giáo viên Lịch sử. Đây là cản trở
lớn trong tuyển chọn học sinh giỏi. Tuy nhiên do đặc thù vùng 135 nên học
sinh chủ yếu theo khối C và một bộ phận học sinh nhất là học sinh thuộc
vùng tuyển sinh Nông Cống, Tĩnh Gia có chút tố chất và đây là thuận lợi cơ
bản để giáo viên áp dụng "Một số biện pháp nhằm phát huy năng lực tự
học của HS trong ôn luyện HS mũi nhọn môn lịch sử ở trường THPT
Như Thanh 2" vào ôn luyện.
2.2.2.2. Về giáo viên.
- Giáo viên 100% đạt chuẩn, trẻ và có lòng yêu nghề, không ngừng học hỏi
để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, thâm niên công tác lớn hơn 9
năm nên cơ bản có đủ kinh nghiệm ôn luyện.
- Tuy nhiên còn bộ phận không nhỏ giáo viên chậm và ngại đổi mới, không
muốn thay đổi, thỏa mãn với những gì mình có, chất lượng học sinh thấp
nên không có tâm huyết đổi mới.
2.3. Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
2.3.1.Tìm hiểu về “năng lực tự học".
2.3.1.1. Khái niệm
- Năng lực: Theo từ điển tiếng Việt “Năng lực là khả năng, điều kiện chủ
quan hoặc tự nhiên sẵn có để thực hiện một hành động nào đó. Năng lực là
phẩm chất tâm lý và sinh lý tạo cho con người khả năng hoàn thành một
loại hoạt động nào đó với chất lượng cao”.
4


Sáng kiến kinh nghiệm
- Năng lực tự học: Theo Nguyễn Cảnh Toản: “ Năng lực tự học được hiểu
là một thuộc tính kỹ năng rất phức hợp. Nó bao gồm kỹ năng và kĩ xảo cần
gắn bó với động cơ và thói quen tương ứng, làm cho người học có thể đáp
ứng được những yêu cầu mà công việc đặt ra”.
- Năng lực tự học là sự bao hàm cả cách học, kỹ năng học và nội dung

Sáng kiến kinh nghiệm
* Biện pháp 1: Xác định mục đích, động cơ của người học.
Là một ngôi trường miền núi, đời sống kinh tế còn nhiều khó khăn,
học sinh không có chí hướng, không có mục tiêu và động cơ trong học tập.
Vì vậy, vận động học sinh đi ôn thi đội tuyển quả là một bài “ toán khó” với
chúng tôi. Tuy nhiên, đánh vào “tâm lí” tôi đã tìm cách khích lệ học sinh,
tạo ra miền đam mê và động cơ để các em không chỉ yêu thích môn học mà
còn tự giác trong việc học.
Trước hết: tôi lắng nghe học sinh chia sẽ tâm tư nguyện vọng như:
học môn sử rất khó, nhiều sự kiện, khó có giải hơn môn Địa hay gia đình
em khó khăn phải tranh thủ thời gian giúp bố mẹ hay nhà có em nhỏ phải ở
nhà trông em.... Từ đó, tôi phải phân tích, giảng giải để các em hiểu được ý
nghĩa và vai trò của việc học. Đặc biệt là không quên nhấn mạnh đến phần
thưởng mà các em có thể nhận được nếu đạt được giải( khuyến khích được
500 ngàn, từ giải 3 trở lên được 1 triệu tiền thưởng của trường và khuyến
học của huyện và hiệu trưởng sẽ thưởng nóng từ giải 3 với mức thưởng 500
ngàn và tăng theo chất lượng giải) từ đó có thể giúp đỡ được gia đình. Xuất
phát từ đó mà trong năm học vừa qua học sinh đội tuyển rất tự giác trong
việc tự học để nâng cao hiệu quả và chất lượng trong ôn luyện.

Hình ảnh GV gặp gỡ đội tuyển HS giỏi
6


Sáng kiến kinh nghiệm
Thứ hai: Đến thăm gia đình – kết hợp với phụ huynh học sinh: Khi
tiếp xúc với học sinh trong đội tuyển, tôi được biết là trong đội tuyển có 2
HS thuộc diện hộ nghèo, 3 HS có em nhỏ vì thế để có thời gian tự học ở
nhà là quả khó khăn. Vì vậy, tôi có biện pháp và mang lại hiệu quả cao đó
là đến thăm, gặp gỡ giai đình HS với mong muốn gia đình tạo điều kiện

lược từ 1858 đến 1873. Trước khi cung cấp kiến thức cho HS giáo viên đặt
một số câu hỏi và HS phải trả lời thông qua hoàn thành sơ đồ tư duy: 1.
Tình hình nước ta trước khi pháp xâm lược? 2. Tại sao Pháp đánh chiếm
Đà Nẵng đầu tiên; cuộc kháng chiến của nhân dân Đà Nẵng diễn ra như thế
nào? Kết quả - ý nghĩa. 3. Kháng chiến ở Gia Định và các tỉnh Nam kì như
thế nào? Thái độ của triều đình. 4. Rút ra đặc điểm của cuộc kháng chiến ở
Nam kì. Và yêu cầu HS làm theo sơ đồ tư duy
- Sau khi học sinh làm bài xong tôi yêu cầu từng học sinh lên bảng trình
bày theo "sơ đồ tư duy ".

8


Sáng kiến kinh nghiệm
Bài 19: Nhân dân Việt Nam kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược từ
năm 1858 – 1873
Chính trị
Tình hình
VN trước
Kinh tế
khi Pháp
xâm lược.
Xã hội
TDP
đánh
chiếm
Đà Nẵng

Thời gian
Mục đích

dân ta
Nguyên nhân
Hình thức
Tiểu biểu
Nguyên nhân
Hình thức
Tiêu biểu

Nhân dân
Triều đình


Sáng kiến kinh nghiệm

HS lên trình bày theo sơ đồ
- Trong quá trình học sinh lên bảng trình bày tôi đã áp dụng kĩ thuật lắng
nghe và phản hồi tích cực: Trước tiên yêu cầu cả nhóm phải thực sự chú ý
và giữ im lặng. Sau đó yêu cầu học sinh khác nhận xét phần trình bày của
bạn một cách chân thành. Nếu thiếu cần bổ sung, giáo viên quán triệt học
sinh không được chê bai bạn mà chỉ góp ý, xây dựng.

Học sinh nhận xét bài làm của bạn.
10


Sáng kiến kinh nghiệm
- Cuối cùng giáo viên nhận xét và chốt lại kiến thức cho học sinh. Trong
quá trình nhận xét tôi chủ yếu đưa ra những lời khen trước, tuyệt đối không
chê bai học sinh và yêu cầu học sinh hoàn thiện hơn. Sau đó tôi đưa ra một
số câu hỏi khó. Đối với những câu hỏi khó tôi buộc phải có "thần thái'' tốt


Cuộc kháng chiến của nhân dân

Đà Nẵng

Gia Định và
3 tỉnh miền
Đông
3 tỉnh miền
Tây

- Khi học sinh làm việc nhóm với nhau sẽ thúc đẩy sự đoàn kết trong nhóm,
các bạn biết lắng nghe và trao đổi với nhau một cách tích cực. Tôi quán
triệt không đi tranh cãi mà chỉ nhận xét và bổ sung cho nhau, đích cuối
cùng là hoàn thành bài học một cách trọn vẹn. Đa phần học sinh có thái độ
phản hồi tích cực với nhau và gần như không có sự mâu thuẫn và cách tiếp
thu bài dễ hiểu..
* Biện pháp 4: Phát huy năng lực tự học qua khai thác kênh hình (lược
đồ) trong SGK.
- Khai thác nội dung kênh hình trong SGK là một phần phát huy tính tích
cực học tập của học sinh vì trong dạy học lịch sử ngoài kênh chữ còn có
kênh hình hỗ trợ để HS có thể học tập một cách tốt nhất. Làm thế nào để
học sinh tìm hiểu kiến thức qua kênh hình, từ đó giúp các em nắm chắc,
12


Sáng kiến kinh nghiệm
nhớ lâu, tự giác chủ động lĩnh hội kiến thức, tăng thêm sự hứng thú trong
học tập.
- Ví dụ: khi dạy bài 17: Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 - 1945) thì việc

Sáng kiến kinh nghiệm

Hoạt động cặp đôi của HS
- Sau khi HS điền xong GV sẽ gọi từng cặp nhóm 1 lên trình bày và để phát
huy tốt nhất trong phần học này tôi sẽ phân thời gian, các nhóm sẽ thực
hiện theo kiểu trò chơi tiếp sức. Nhóm nào làm nhanh và đúng nhất sẽ có
phần thưởng (chủ yếu là gói bim bim), nhưng cũng khích lệ HS rất nhiều
và tôi đã đạt được kết quả khả quan khi trong câu điền vào bảng sự kiện
của kì thi HS giỏi cấp tỉnh vừa qua 3/HS đạt điểm tuyệt đối 3 điểm, 2 HS
đạt 2,75 điểm. Theo quan điểm của tôi đây là phần thi dễ lấy điểm nhất và
đạt điểm tuyệt đối nên HS phải hết sức cố gắng ở nội dung này.

HS trình bày bảng sự kiện
15


Sáng kiến kinh nghiệm
* Biện pháp 6: Tự kiểm tra, tự đánh giá của HS
- Đây là một biện pháp mới mà trong năm học vừa qua tôi áp dụng trong
quá trình ôn luyện và thấy có hiệu quả rất cao. Sau khi học xong một bài tôi
thường giao nhiệm vụ cho HS. Mỗi HS sẽ tự tìm ra trong bài những câu hỏi
và giao cho bạn mình làm, sau đó tự chấm bài và nhận xét, phần cuối cùng
là GV sẽ nhận xét.
Để làm được điều
này đòi hỏi bạn đặt
câu hỏi phải nắm
vững kiến thức mới
có thể đưa ra được
câu hỏi cho bạn
mình. Bạn trả lời thì

+ Năm học: 2014 – 2015: 1 giải ba
+ Năm học: 2016 - 2017: 1giải khuyến khích
+ Năm học: 2017 – 2018: 1 giải ba.
+ Năm học: 2018 – 2019: 1 giải nhì, 2 ba và 1 khuyến khích
Đặc biệt, năm học 2018 – 2019, lần đầu tiên bộ môn lịch sử có 1 giải
nhì. Với kết quả đạt được như vậy nên tôi được vinh dự được nhà thưởng
nóng vì có thành tích đột phá trong ôn luyện HS giỏi. Cũng trong năm học
này các trường THPT của 2 huyện Nông Cống và Như Thanh tổ chức kì thi
giao lưu học sinh giỏi khối 10 lần đầu tiên HS môn sử đạt giải nhất (cả 7
trường có 2/40 HS đạt giải nhất) đây cũng có thể xem là thành tích nổi bật
làm bước đệm cho năm học sau đạt kết quả cao trong kì thi cấp tỉnh.
3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
3.1. Kết luận.
Việc áp dụng "Một số biện pháp nhằm phát huy năng lực tự học
của HS trong ôn luyện mũi nhọn môn lịch sử ở trường THPT Như
Thanh 2" là rất cần thiết và quan trọng trong việc ôn luyện học sinh giỏi
môn Lịch sử. Đối với học sinh lớp 11 phương pháp này có tác dụng thúc
đẩy tính tích cực, tự giác trong học tập, giúp các em chủ động, sáng tạo,
độc lập tự mình phân tích khai thác kiến thức. Ngoài việc chủ động trong
học tập, các em còn biết tự mình trau dồi kĩ năng sống cho bản thân, biết
lắng nghe và phản hồi tích cực, biết tự tin đứng trước đám đông. Giáo viên
có thêm nhiều kinh nghiệm trong việc tìm ra phương pháp dạy học phù
hợp, phát huy được năng lực của HS để đạt kết quả cao trong ôn luyện

17


Sáng kiến kinh nghiệm
Từ kết quả đạt được như trên theo tôi là rất khả quan nên trong thời
gian tới sẽ tiếp tục áp dụng “Một số biện pháp nhằm phát huy năng lực

Sáng kiến kinh nghiệm
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN
KINH NGHIỆM NGÀNH GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN, TỈNH
VÀ CÁC CẤP CAO HƠN XẾP LOẠI TỪ C TRỞ LÊN

Họ và tên tác giả: Nguyễn Thị Thủy
Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên - Trường THPT Như Thanh 2 - huyện
Như Thanh - Thanh Hóa.

TT

Tên đề tài SKKN

1.

Dạy học một số thành
tựu văn hóa thông bài
học lịch sử 10 nhằm
giáo dục truyền thống
cho HS ở trường THPT
Như Thanh 2 trong thời
kì hội nhập.

21

Cấp đánh giá
xếp loại
(Ngành GD
cấp huyện/tỉnh;
Tỉnh...)