TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
-----------✯----------

NGUYỄN MAI HUYỀN

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÁN BỘ,
CÔNG CHỨC CỦA CỤC THUẾ TỈNH LẠNG SƠN

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP
MÃ NGÀNH: 8340101

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH

Người hướng dẫn khoa học:
TS. HOÀNG THỊ THANH HƯƠNG

HÀ NỘI - 2018


LỜI CAM ĐOAN
Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi
cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi
phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật.

Tác giả

Nguyễn Mai Huyền


LỜI CẢM ƠN
Trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn tốt nghiệp, tôi đã

ngân sách Nhà nước (sau đây gọi chung là thuế) thuộc phạm vi nhiệm vụ của ngành Thuế trên địa bàn theo quy
định của pháp luật..............................................................................................................................................28

2.1.3. Nhiệm vụ và quyền hạn..................................................................................................................28
2.4.2. Công tác sử dụng và đánh giá cán bộ, công chức tại Cục Thuế tỉnh Lạng Sơn............................44
2.5. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÁN BỘ, CÔNG CHỨC TẠI CỤC THUẾ TỈNH LẠNG
SƠN
48
2.5.1. Những kết quả đạt được.................................................................................................................48
2.5.3. Nguyên nhân của những hạn chế...................................................................................................51
* Nguyên nhân chủ quan:........................................................................................................................51
* Về công tác tuyển dụng, sử dụng, quy hoạch cán bộ, công chức.....................................................................54
* Về đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức...........................................................................................54
* Luân chuyển, luân phiên, điều động và chuyên đổi vị trí công tác đối với cán bộ, công chức.........................55

3.2. Các giải pháp thực hiện....................................................................................................................56
PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.................................................................................................................64
1. KẾT LUẬN.........................................................................................................................................................64
2. KIẾN NGHỊ.......................................................................................................................................................65


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt
CBCC
CQT
DN
HĐND
UBND
NNT
NSNN

Bảng 2.4:

Tình hình quy hoạch cán bộ lãnh đạo qua các giai đoạn...........Error:
Reference source not found

Bảng 2.5:

Tổng hợp ý kiến đánh giá của NNT về chất lượng dịch vụ.......Error:
Reference source not found

SƠ ĐỒ
LỜI CAM ĐOAN.....................................................................................................................................................2
TÓM TẮT LUẬN VĂN...........................................................................................................................................I
CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÁN BỘ, CÔNG CHỨC
CỦA CỤC THUẾ TỈNH LẠNG SƠN.................................................................................................................II
CHƯƠNG 2............................................................................................................................................................27
THỰC TRẠNG NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÁN BỘ, CÔNG CHỨC CỦA CỤC THUẾ TỈNH
LẠNG SƠN.............................................................................................................................................................28
2.1.2. Chức năng......................................................................................................................................28
1. Cục Thuế ở các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (sau đây gọi chung là Cục Thuế) là tổ chức trực thuộc
Tổng cục Thuế, có chức năng tổ chức thực hiện công tác quản lý thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác của
ngân sách Nhà nước (sau đây gọi chung là thuế) thuộc phạm vi nhiệm vụ của ngành Thuế trên địa bàn theo quy
định của pháp luật..............................................................................................................................................28

2.1.3. Nhiệm vụ và quyền hạn..................................................................................................................28
2.4.2. Công tác sử dụng và đánh giá cán bộ, công chức tại Cục Thuế tỉnh Lạng Sơn............................44
2.5. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÁN BỘ, CÔNG CHỨC TẠI CỤC THUẾ TỈNH LẠNG
SƠN
48
2.5.1. Những kết quả đạt được.................................................................................................................48


TÓM TẮT LUẬN VĂN
Trong những năm qua, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất
nước và sự gia nhập ASEAN, WTO, cũng như các hiệp định song phương đã
tác động không nhỏ đến cơ chế quản lý thuế buộc Ngành Thuế Việt Nam phải
đặt ra yêu cầu và mục tiêu cấp bách về hoàn thiện chiến lược cải cách, hiện
đại hoá hệ thống thuế, tiến tới xây dựng hệ thống thuế Việt Nam tiên tiến,
hiện đại và chuyên nghiệp nhằm đảm bảo thực thi tốt pháp luật thuế; đảm bảo
quản lý thuế công bằng, minh bạch, hiệu lực, hiệu quả; phục vụ tốt người nộp
thuế và phù hợp với chuẩn mực quốc tế; nâng cao tính tự giác tuân thủ pháp
luật về thuế của các tổ chức, cá nhân; đáp ứng được xu thế hội nhập kinh tế
quốc tế.
Nâng cao chất lượng CB, CC của Cục Thuế tỉnh Lạng Sơn đòi hỏi đội
ngũ CB, CC thuế phải được đào tạo, rèn luyện để có tư cách đạo đức tốt, có tư
duy mới, phong cách làm việc khoa học, hiểu biết sâu rộng về nghề nghiệp và
thành thạo kỹ năng quản lý thuế. Chính vì vậy, nhiệm vụ xây dựng, kiện toàn
bộ máy tổ chức, cùng đội ngũ công chức thuế tiến lên chính quy, giữ đúng
ngạch công chức, hiện đại đang là yêu cầu cấp bách, là một trong những
nhiệm vụ trọng tâm của Ngành đáp ứng yêu cầu của công cuộc cải cách và
hiện đại hóa hệ thống thuế.
Mục tiêu nghiên cứu: Từ phân tích, đánh giá việc thực hiện pháp luật
thuế để đáp ứng yêu cầu của công cuộc cải cách hiện đại hóa Ngành thuế, góp
phần chống thất thu ngân sách Nhà nước đảm bảo quản lý thuế công bằng,
minh bạch, hiệu lực, hiệu quả; phục vụ tốt người nộp thuế và phù hợp với
chuẩn mực quốc tế; nâng cao tính tự giác tuân thủ pháp luật về thuế của các tổ
chức, cá nhân; đáp ứng được xu thế hội hập kinh tế quốc tế cần nâng cao chất
lượng CB, CC quản lý thuế Cục Thuế tỉnh Lạng Sơn.


ii


iii

công tác quản lý nợ và cưỡng chế nợ thuế thì công tác thanh tra, kiểm tra việc
chấp hành pháp luật thuế, chống thất thu thuế đặc biệt được đơn vị chú trọng.
Trong năm 2017, ngành Thuế Lạng Sơn đã triển khai một số đề án
chống thất thu đạt hiệu quả cao như: Đề án quản lý thu đối với xây dựng cơ
bản tư nhân của Chi cục Thuế thành phố Lạng Sơn; Đề án thành lập Đoàn liên
ngành kiểm tra việc sử dụng hoá đơn, chứng từ của các tổ chức, cá nhân trên
địa bàn tỉnh Lạng Sơn. Nhờ triển khai thành công các đề án nêu trên, ngành
Thuế Lạng Sơn đã tạo được sự đồng thuận của cộng đồng doanh nghiệp trên
địa bàn, từ đó tạo nguồn thu cho ngân sách của tỉnh.
- Về thực trạng chất lượng cán bộ, công chức của Cục Thuế tỉnh Lạng Sơn
Tình hình lao động và biên chế của ngành Thuế: Cục Thuế tỉnh Lạng Sơn
gồm có 11 phòng chức năng thuộc Văn phòng Cục thuế, 11 Chi cục thuế các
huyện, thành phốvà 36 Đội chuyên môn, nghiệp vụ, Đội thuế xã, phường
thuộc 11 Chi cục Thuế. Trong những năm qua, số lượng cán bộ công chức có
sự biến đổi không lớn, phù hợp với đề án tinh giản biên chế và cơ cấu lại đội
ngũ cán bộ, công chức do Chính phủ ban hành.
Số luợng công chức có biên chế đến 31/12/2017 trong toàn ngành thuế
Lạng Sơn là 422 người (nam: 322 người = 76%, nữ 100 = 24%).
Trình độ chuyên môn: Thạc sỹ 08 người chiếm 1,89%, Đại học 243
người chiếm 58%, Cao đẳng 03 người chiếm 0,71%, Trung cấp 160 người
chiếm 38%, chứng chỉ khác 06 người chiếm 1,4% trong tổng số cán bộ công
chức ngành Thuế tỉnh Lạng Sơn.
Cơ cấu đội ngũ cán bộ, công chức tại Cục Thuế tỉnh Lạng Sơn: Cơ cấu
về độ tuổi cho biết công chức lực lượng làm việc trẻ hay già, từ đó cho thấy
chất lượng làm việc có nhiều kinh nghiệm hay khả năng sáng tạo, năng động
cao hay không. CBCC của Cục Thuế Lạng Sơn bị già hóa nên trong thời kỳ
công nghiệp hóa, hiện đại hóa, với những bức bách, yêu cầu về cải cách hành

Lạng Sơn: Phần lớn đội ngũ CB, CC Cục Thuế tỉnh Lạng Sơn có lối sống
trong sáng và phong cách sống khiêm tốn, giản dị, điều độ, ngăn nắp, vệ sinh,
yêu lao động và biết quý trọng thời gian. Trong quan hệ với nhân dân, bạn bè,


v

đồng chí thì cởi mở, chân tình, thân thiện, giàu tình thương, có lương tâm, yêu
quý con người. Đối với bản thân luôn luôn nghiêm khắc, với đồng nghiệp và
mọi người xung quanh thì khoan dung độ lượng; luôn có nhận thức sâu sắc về
nghĩa vụ của bản thân đối với nhân dân và đất nước; luôn sẵn sàng nhận mọi
nhiệm vụ của Đảng, Nhà nước, cơ quan giao. Trong quá trình thực thi công vụ
cán bộ thuế luôn trung thực gương mẫu, nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật
Thuế của Nhà nước và làm theo luật Thuế hiện hành. Luôn biết tôn trọng
nhân dân, coi người nộp thuế là khách hàng quan trọng của cơ quan thuế. Nêu
cao tinh thần trách nhiệm phục vụ nhân dân, thường xuyên giải thích, hướng
dẫn tận tình, chu đáo về chính sách chế độ thuế theo luật thuế để dân hiểu biết
chấp hành, đảm bảo thu đúng, thu đủ tiền thuế vào Ngân sách Nhà nước. CB,
CC thuế luôn thấu hiểu rằng tiền lương, nơi làm việc, tài sản cơ quan, kể cả
trang phục mặc hàng ngày đều lấy từ nguồn thu thuế do nhân dân đóng góp vì
vậy cán bộ thuế phải luôn tâm niệm rằng: việc gì có lợi cho dân phải hết sức
làm, việc gì hại đến dân ta phải hết sức tránh.
Thực trạng về kỹ năng công tác của các cán bộ, công chức tại Cục Thuế
tỉnh Lạng Sơn: Nhìn chung CB, CC Cục Thuế tỉnh Lạng Sơn có kỹ năng làm
việc nhanh nhẹn, sáng tạo, sử dụng thành thạo về công nghệ thông tin và tin
học, nhiều cán bộ, công chức có khả năng phân tích báo cáo tài chính, hồ sơ
khai thuế, kỹ năng tổng hợp, quan hệ phối hợp chia sẻ, thu hút động viên…
linh hoạt trong giao tiếp với người nộp thuế, nhanh chóng hiệu quả khi giải
quyết công việc. Luôn luôn gần gũi với nhân dân, lắng nghe ý kiến của nhân
dân, người nộp thuế; trong công tác quản lý điều hành dân chủ, tôn trọng tập

trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Có năng lực, trình
độ chuyên môn nghiệp vụ cao, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được tổ chức
phân công; có kỹ năng thực hành công vụ tốt, có tinh thần học hỏi, trau dồi
kiến thức, kỹ năng thực thi công vụ, luôn đề cao tinh thần chịu trách nhiệm
cao trong thực thi công vụ. Có tác phong và lề lối làm việc khoa học, hiện đại,
thực hiện nếp sống văn minh nơi công sở và công cộng.


vii

Đổi mới, nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò, nhiệm vụ của cán bộ,
công chức thuế, đảm bảo chất lượng, nâng cao tính chuyên nghiệp của đội
ngũ cán bộ, công chức. Tiếp tục quán triệt và nhận thức sâu sắc quan điểm,
nguyên tắc, quy trình, quy định về công tác quản lý, chế độ chính sách đối với
cán bộ, công chức để tạo bước chuyển biến rõ rệt về công tác cán bộ. Thường
xuyên theo dõi, kiểm tra, đánh giá để kịp thời chấn chỉnh những sai sót, khắc
phục những hạn chế trong công tác cán bộ, thực hiện tốt các chính sách về cán
bộ, công chức.
Đổi mới công tác tuyển dụng,quản lý, sử dụng nhân lực
Công chức được tuyển dụng vào Cục Thuế tỉnhLạng Sơn thông qua thi
tuyển theo qui định của Bộ Tài chính và đạt trình độ đào tạo theo tiêu chuẩn
ngạch công chức, có trình độ ngoại ngữ và tin học, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ
trước mắt và lâu dài.
Công khai, minh bạch trong thi tuyển, tuyển dụng công chức vào các vị
trí công tác của ngành thuế theo đúng qui định của Bộ Tài chính.
Đổi mới, tăng cường công tác quản lý cán bộ, công chức trong việc sử
dụng thời gian hành chính, kỷ luật, kỷ cương hành chính, đạo đức công vụ,
chế độ chính sách, đào tạo, bồi dưỡng, tiền lương.
Sử dụng cán bộ công chức một cách hợp lý, khoa học, đảm bảo nhân tố
sở trường để phát huy năng lực của mỗi cán bộ, công chức trong thực thi

Khi quy hoạch phải xác định trình độ chuyên môn là tiêu chí hàng đầu;
cần bao nhiêu thạc sỹ, bao nhiêu đại học cho từng vị trí việc làm.
Đảm bảo sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp, thường xuyên của các Cấp ủy
Đảng, người đứng đầu cơ quan, đơn vị chịu trách nhiệm về quy hoạch cán
bộ, thực hiện dân chủ, sâu sát và công tâm trong công tác quy hoạch.
Thực hiện đào tạo, bồi dưỡng quy hoạch; đào tạo rồi mới bố trí, bổ
nhiệm; bố trí, đề bạt phải trên cơ sở quy hoạch, đào tạo.
Thực hiện quy hoạch động và mở: Một chức danh có thể quy hoạch
nhiều người và một người có thể quy hoạch nhiều chức danh.Thực hiện công
khai trong công tác quy hoạch.


ix

Công tác bổ nhiệm cán bộ lãnh đạo là rất quan trọng, do đó trước khi
bổ nhiệm phải điều tra năng lực cán bộ. Không đề bạt, bổ nhiệm cán bộ chưa
được đào tạo theo chuẩn các chức danh.
Nâng cao phẩm chất chính trị, năng lực chuyên môn
Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức Cục Thuế Lạng Sơn 100% cán bộ,
công chức có phẩm chất chính trị vững vàng, năng lực chuyên môn tốt để
thực hiện tốt chức năng nhiệm vụ được giao. Đến năm 2021, đội ngũ cán bộ,
công chức có chuyển biến căn bản về tinh thần trách nhiệm, đạo đức công vụ,
trình độ chuyên môn, kỹ năng công tác đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ; hình thành
đội ngũ công chức có số lượng, cơ cấu hợp lý, trình độ cao; có kỹ năng,
phong cách làm việc chuyên nghiệp, khoa học.
Quán triệt, thực hiện nghiêm túc các quy định của Đảng và Nhà nước
về những điều Đảng viên và cán bộ công chức không được làm.
Đào tạo, bồi dưỡng cập nhật lý luận chính trị, kiến thức chuyên môn
nghiệp vụ, năng lực lãnh đạo quản lý, kỹ năng tham mưu, giải quyết công
việc để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Bố trí kinh phí đào tạo, bồi dưỡng công chức đầy đủ, đúng mục đích.
Tránh tình trạng lãng phí cũng như thiếu kinh phí đào tạo bồi dưỡng.
Đổi mới công tác đánh giá, phân loại cán bộ, công chức
Thực hiện công khai, dân chủ trong công tác đánh giá cán bộ, công
chức, kết quả đánh giá, phân loại công chức phải bằng văn bản và lưu vào hồ
sơ công chức.
Đảm bảo các điều kiện để nâng cao chất lượng cán bô, công chức
Đảm bảo các điều kiện công tác như biên chế, kinh phí, cơ sở vật chất;
Chính sách đãi ngộ về vật chất và tinh thần cho cán bô, công chức để nâng
cao chất lượng đội ngũ công chức và khắc phục tình trạng hoạt động kém hiệu
quả. 100% công chức được trang bị cơ sở vật chất làm việc đảm bảo; được trả
lương theo quy định. Đảm bảo biên chế và kinh phí hoạt động. Bố trí biên chế
đủ số lượng và tuyển dụng theo đúng vị trí việc làm và cơ cấu chức danh.


xi

Tuyển dụng mới những người đảm bảo tiêu chuẩn để từng bước tạo nguồn
quy hoạch, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức.
Thực hiện đầy đủ các chính sách cho cán bộ, công chức; tiền lương,
phụ cấp kịp thời, đầy đủ cho cán bộ, công chức; chế độ bảo hiểm xã hội, bảo
hiểm y tế; thu nhập tăng thêm hàng tháng cho cán bộ, công chức thực hiện
đúng quy định. Tạo điều kiện để công chức được giao lưu, học tập, tham gia
các phong trào văn hóa, văn nghệ, thể thao để nâng cao đời sống tinh thần.
Tăng cường cơ sở vật chất, kỹ thuật. Đầu tư đảm bảo trụ sở làm việc
khang trang, tiến tới đầu tư đồng bộ các trang thiết bị và phương tiện làm việc
theo hướng tin học hóa, hiện đại hóa.
Đảm bảo quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong việc thực hiện nhiệm
vụ theo định mức khoán kinh phí kết hợp việc sử dụng tiết kiệm biên chế và
các khoản chi thường xuyên để nâng cao thu nhập cho cán bộ, công chức.

đại hoá hệ thống thuế, tiến tới xây dựng hệ thống thuế Việt Nam tiên tiến,
hiện đại và chuyên nghiệp nhằm đảm bảo thực thi tốt pháp luật thuế; đảm bảo
quản lý thuế công bằng, minh bạch, hiệu lực, hiệu quả; phục vụ tốt người nộp
thuế và phù hợp với chuẩn mực quốc tế; nâng cao tính tự giác tuân thủ pháp
luật về thuế của các tổ chức, cá nhân; đáp ứng được xu thế hội nhập kinh tế
quốc tế.
Chính vì vậy, Ngành Thuế của Việt Nam nói chung, Cục Thuế tỉnh
Lạng Sơn nói riêng xác định nâng cao chất lượng CB, CC thuế là một trong
những nhiệm vụ trọng tâm trong công tác quản lý thuế. Bộ máy quản lý thuế
đã tăng về số lượng và chất lượng nhưng còn nhiều hạn chế cả về cơ cấu và tổ
chức so với yêu cầu của công cuộc cải cách và hiện đại hóa Ngành Thuế đã
được Chính phủ phê duyệt thì vẫn còn nhiều bất cập. Trong đó, có một bộ
phận CB, CC thuế yếu kém về năng lực, trình độ chuyên môn nghiệp vụ, kỹ
năng nghề nghiệp, chưa tận tâm với công việc, đạo đức lối sống, kỹ năng giao
tiếp ứng xử còn hạn chế…
Nâng cao chất lượng CB, CC của Cục Thuế tỉnh Lạng Sơn đòi hỏi đội
ngũ CB, CC thuế phải được đào tạo, rèn luyện để có tư cách đạo đức tốt, có tư
duy mới, phong cách làm việc khoa học, hiểu biết sâu rộng về nghề nghiệp và
thành thạo kỹ năng quản lý thuế. Chính vì vậy, nhiệm vụ xây dựng, kiện toàn
bộ máy tổ chức, cùng đội ngũ công chức thuế tiến lên chính quy, giữ đúng
ngạch công chức, hiện đại đang là yêu cầu cấp bách, là một trong những


2

nhiệm vụ trọng tâm của Ngành đáp ứng yêu cầu của công cuộc cải cách và
hiện đại hóa hệ thống thuế.
Tôi đã nghiên cứu và lựa chọn đề tài: “Nâng cao chất lượng cán bộ,
công chức của Cục Thuế tỉnh Lạng Sơn”.
Hy vọng với việc nghiên cứu này sẽ góp phần vào việc xây dựng các

3.2.1. Phạm vi về không gian
Thực hiện tại Cục Thuế tỉnh Lạng Sơn.
3.2.2. Phạm vi về thời gian
Thu thập số liệu trong 03 năm (từ năm 2015 đến năm 2017 và các dữ
liệu sơ cấp dự kiến thu thập trong năm 2018. Định hướng giải pháp hoàn thiện
nâng cao chất lượng cán bộ quản lý thuế Cục Thuế tỉnh Lạng Sơn cho giai đoạn
2018 - 2021.
4. Phương pháp nghiên cứu
4.1. Phương pháp thu thập số liệu
Dữ liệu thứ cấp: phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê và so sánh,
tổng hợp, sơ đồ, biểu mẫu… Ngoài ra còn thu thập thông tin, tài liệu, số liệu
thống kê được thu thập từ sách, báo, tạp chí, các văn bản pháp luật từ các cơ
quan Bộ ngành Trung ương và địa phương được sử dụng để nghiên cứu.
Dữ liệu sơ cấp: Thực hiện điều tra, giám sát thực tế, phỏng vấn trực tếp
Người nộp thuế về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, văn hóa ứng xử của CB,
CC thuế có đáp ứng được nhu cầu hiện nay không.
4.2. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
Số liệu và thông tin được cập nhập chính xác về nội dung liên quan đến
công tác tổ chức và quản lý CB, CC tại Cục Thuế tỉnh Lạng Sơn.
Tất cả các dữ liệu, thông tin sau khi thu thập sẽ được nghiên cứu, phân
tích kết hợp lý thuyết so với thực tế. Thông qua kết quả thu thập thông tin và
nghiên cứu các tài liệu để đưa ra cái nhìn tổng quan, phân tích trình độ của CB,
CC quản lý thuế qua từng thời kỳ từ đó có ý kiến đóng góp đề xuất kiến nghị
để nâng cao chất lượng cán bộ quản lý thuế Cục Thuế tỉnh Lạng Sơn trong
tương lai.


4

5. Kết cấu của luận văn

Ngày nay, ngoài khả năng về thể lực và trí lực nêu trên, người ta còn
quan tâm đến năng lực phẩm chất của người lao động, hay còn gọi là tâm lực,
được biểu hiện qua các yếu tố như tính năng động, tính sáng tạo, thái độ làm
việc, sự tự tin, tinh thần trách nhiệm với cá nhân và tổ chức.
Từ những quan niệm trên, luận văn xin đưa ra quan điểm về nhân lực
như sau: Nhân lực là năng lực mà các cá nhân sử dụng vào quá trình hoạt
động, bao gồm cả số lượng cá nhân cũng như các tiềm năng của cá nhân một
con người sẵn sàng hoạt động trong một tổ chức hay xã hội. Nói cách khác,