BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

VÕ THỊ NGỌC PHƯỢNG

PHÁT TRIỂN HỢP TÁC XÃ THƯƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP
QUỐC TẾ ĐẾN NĂM 2025

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Thành phố Hồ Chí Minh - Năm 2019


GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

VÕ THỊ NGỌC PHƯỢNG

PHÁT TRIỂN HỢP TÁC XÃ THƯƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP
QUỐC TẾ ĐẾN NĂM 2025

Ngành: Kinh tế chính trị
Mã số: 8310102

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. NGUYỄN VĂN SÁNG


Khái niệm Kinh tế tập thể ..................................................................... 1

1.1.2

Khái niệm Hợp tác xã và Hợp tác xã Thương mại ................................ 2

1.1.3

Các Loại hình Hợp tác xã Thương mại. ................................................ 4

1.2

Các quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh và Đảng Cộng

sản Việt Nam về kinh tế hợp tác, HTX ................................................................. 5
1.2.1

Quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin và Hồ Chí Minh về kinh tế hợp

tác, Hợp tác xã.................................................................................................. 5
1.2.2

Quan điểm của Đảng ta về kinh tế Hợp tác xã .................................... 13

1.3

Nội dung phát triển Hợp tác xã Thương mại trong quá trình hội nhập quốc

tế.



Phát triển Hợp tác xã Thương mại trong hội nhập kinh tế quốc tế ....... 25

Kinh nghiệm của một số nước và địa phương về phát triển kinh tế Hợp tác

xã và bài học rút ra cho TP. HCM. ..................................................................... 27
1.5.1

Kinh nghiệm của một số nước và địa phương về phát triển kinh tế Hợp

tác xã ........................................................................................................... 27
1.5.2

Bài học kinh nghiệm ........................................................................... 31

TÓM TẮT CHƯƠNG I ......................................................................................... 33
CHƯƠNG 2:THỰC TRẠNG HỢP TÁC XÃ THƯƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH GIAI ĐOẠN 2007 ĐẾN NĂM 2017. ............... 34
2.1

Những đặc điểm về điều kiện tự nhiên, Kinh tế - Xã hội của thành phố Hồ

Chí Minh ........................................................................................................... 34
2.1.1

Vị trí địa lý, đặc điểm tự nhiên ........................................................... 34

2.1.2

Đặc điểm KT - XH ............................................................................. 35


Đánh giá chung về phát triển Hợp tác xã Thương mại trên địa bàn TP. HCM

trong quá trình hội nhập quốc tế ......................................................................... 64
2.3.1

Những kết quả đạt được...................................................................... 64

2.3.2

Những mặt hạn chế và nguyên nhân ................................................... 67

2.3.3

Những vấn đề đặt ra trong phát triển Hợp tác xã Thương mại trên địa

bàn TP. HCM trong hội nhập quốc tế ............................................................. 70


CHƯƠNG 3:QUAN ĐIỂM, PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT
TRIỂN HỢP TÁC XÃ THƯƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ
CHÍ MINH TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ ĐỀN NĂM 2025. ...
.............................................................................................................................. 73
3.1

Quan điểm, phương hướng trong việc phát triển Hợp tác xã Thương mại

trên địa bàn TP. HCM trong quá trình hội nhập quốc tế đến năm 2025. ............. 73
3.1.1



Nâng cao chất lượng các chính sách về Kinh tế tập thể ....................... 84

TÓM TẮT CHƯƠNG III ...................................................................................... 87
KHUYẾN NGHỊ ................................................................................................. 88
KẾT LUẬN ......................................................................................................... 90
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
1. Danh mục các từ viết tắt bằng tiếng Anh
STT

Chữ cái viết tắt

Cụm từ đầy đủ, ý nghĩa

1

ICA

International Cooperative
Alliance: Liên minh HTX
quốc tế ICA

2

ILO



HTQT

Hội nhập quốc tế

5

HTX TM - DV

Hợp tác xã Thương mại
Dịch vụ

6

KT - XH

Kinh tế - xã hội

7

LM HTX

Liên minh Hợp tác xã

8

TP. HCM

Thành phố Hồ Chí Minh



STT

Chữ cái viết tắt

Cụm từ đầy đủ, ý nghĩa

14

TBCN

Tư bản chủ nghĩa

15

XHCN

Xã hội chủ nghĩa

16

CNXH

Chủ nghĩa xã hội

17

CNH-HĐH

Công nghiệp hóa - Hiện

1. Tiêu đề: Phát triển Hợp tác xã Thương mại trên địa bàn thành phố Hồ Chí
Minh trong quá trình hội nhập quốc tế đến năm 2025.
2. Tóm tắt:
+ Lý do lựa chọn đề tài nghiên cứu: Nhận thức được tầm quan trọng của các
HTX TM trên địa bàn TP. HCM trong quá trình tham gia phát triển kinh tế xã hội,
hội nhập quốc tế và hiện nay chưa có đề tài nào nghiên cứu, đề xuất các giải pháp
phát triển của các HTX TM trên địa bàn TP. HCM, tác giả đã chọn đề tài nghiên
cứu này làm luận văn tốt nghiệp của mình.
+ Mục đích nghiên cứu: Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về quá trình
phát triển HTX TM trên địa bàn TP. HCM, từ đó đánh giá thực trạng hoạt động của
các HTX TM trên địa bàn TP. HCM và đề xuất những giải pháp phát triển HTX TM
trên địa bàn TP. HCM trong quá trình hội nhập quốc tế đến năm 2025.
+ Phương pháp nghiên cứu: Dựa trên phương pháp luận Chủ nghĩa duy vật
biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; kết hợp các phương pháp nghiên cứu
chung (nghiên cứu tài liệu, lô-gích - lịch sử, thu thập dữ liệu, phân tích - tổng hợp,
thống kê,…) với các phương pháp nghiên cứu cụ thể (nghiên cứu tại bàn với dữ liệu
thứ cấp).
+ Kết quả nghiên cứu: Hệ thống hóa được cơ sở lý luận cho luận văn; đáng
chú ý là đề xuất các tiêu chí đánh giá và các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển HTX
TM trên địa bàn TP. HCM; Phân tích được thực trạng và chỉ ra những ưu điểm, hạn
chế và nguyên nhân hạn chế trong việc phát triển HTX TM trên địa bàn TP. HCM;
Đề xuất một số giải pháp phát triển HTX TM trên địa bàn TP. HCM trong quá trình
hội nhập đến năm 2025.
+ Kết luận: Việc nghiên cứu và thực hiện đề tài giúp cho các HTX TM trên
địa bàn TP. HCM có những thông tin tham khảo cần thiết để định hướng việc nâng
cao năng lực cạnh tranh đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế đến năm 2025. Đồng
thời, có giá trị tham khảo cho các tác giả khác trong việc nghiên cứu về phát triển
Hợp tác xã thương mại.
3. Từ khóa: Kinh tế tập thể, Hợp tác xã.




requirements of international integration until 2025. At the same time, it has
reference value for other researchers in the study of commercial cooperative
development.
3. Keywords: Collective economics, Co-operative


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong công cuộc đổi mới do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh
đạo đã hơn 30 năm. Dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, Nhà nước và sự nỗ lực
phấn đấu của các tầng lớp nhân dân, sự nghiệp đổi mới đã đạt được những thành tựu
to lớn, có ý nghĩa lịch sử trên con đường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam.
Đồng hành với sự phát triển của đất nước hơn 30 năm qua, khu vực KTTT mà nồng
cốt là HTX cũng có sự phát triển, trưởng thành về mọi mặt, thu được những thành
tựu đáng phấn khởi và tự hào, tuy nhiên cũng có những khó khăn, hạn chế. Quá
trình phát triển KTTT thể hiện qua các giai đoạn khác nhau, bắt đầu từ Đại hội
Đảng lần VI đảng ta đã mạnh dạng nhìn nhận những khuyết điểm của mình, và thực
hiện Đổi mới kinh tế, tiến hành từng bước xây dựng nền kinh tế thị trường theo định
hướng xã hội chủ nghĩa nên việc xây dựng và phát triển KTTT vừa là yếu tố khách
quan, đồng thời cũng là một nhiệm vụ chính trị. Quốc hội đã ban hành Luật HTX
năm 1996, 2003, 2012 với nhiều bổ sung, chỉnh sửa phù hợp với tình hình phát triển
thực tế của HTX. Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng năm
2006 có viết: “Phát triển mạnh hơn các loại hình KTTT đa dạng về hình thức sở hữu
và hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh, bao gồm các tổ chức HTX và HTX kiểu
mới”. Như vậy, theo nghị quyết Đại hội X thì KTTT bao gồm các tổ chức HTX.
Ngoài ra, TP. HCM là trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, dịch vụ của cả
nước; là hạt nhân của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, một trong ba vùng kinh tế
trọng điểm lớn nhất nước ngày càng phát triển vững mạnh và bền vững đáp ứng yêu

công trình được công bố dưới những góc độ, mức độ, hình thức thể hiện khác nhau
nghiên cứu về phát triển HTX, có thể liệt kê qua một số tác giả như:
Trần Thị Thanh Phương (2003) với đề tài: “Giải pháp hoàn thiện công tác
quản lý tài chính HTX nông nghiệp tỉnh An Giang”. Luận văn thạc sĩ Trường Đại
học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. Đề tài phân tích rõ khả năng, điều kiện tài
chính của HTX nông nghiệp tỉnh An Giang và đưa ra giải pháp hoàn thiện công tác
tài chính của HTX nông nghiệp tỉnh An Giang.


Lê Mạnh Hùng (2012) với đề tài: “Phát triển HTX TM - DV trong hội nhập
kinh tế quốc tế ở Việt Nam”. Luận văn tiến sĩ. Học viện Chính trị - Hành chính
Quốc gia Hồ Chí Minh. Đề tài trình bày cơ sở lý luận và thực tiễn phát triển HTX
TM - DV ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Thực trạng hoạt động
và định hướng, giải pháp phát triển HTX TM - DV ở Việt Nam.
Tiến sĩ Nguyễn Minh Tuấn với đề tài nghiên cứu khoa học “Thực trạng và
những giải pháp phát triển KTTT trên địa bàn TP. HCM đến năm 2010”. Đề tài
trình bày cơ sở lý luận và thực tiễn KTTT trên địa bàn TP. HCM, từ đó đưa ra giải
pháp phát triển KTTT trên địa bàn TP. HCM đến năm 2010.
Phó giáo sư - Tiến sĩ Đặng Văn Mỹ, 2017. Quản trị thương mại bán lẻ. Tác giả
khái quát các mô hình và loại hình kinh doanh bán lẻ, các chiến lược của tổ chức
bán lẻ và quản trị mô hình kinh doanh bán lẻ.
Giáo sư - Tiến sĩ Hồ Văn Vĩnh, 2004. Cơ sở lý luận và thực tiễn của mô hình
phát triển HTX nông nghiệp ở nước ta, Đề tài khoa học cấp Bộ, Học viện Chính trị
quốc gia Hồ Chí Minh đã đưa ra cơ sở lý luận và thực tiễn phát triển HTX nông
nghiệp ở Việt Nam.
Giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Kế Tuấn, 2010. Vấn đề sở hữu trong nền kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Tác giả đã khái quát các
hình thức sở hữu trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội ở Việt Nam và các
chủ trương, chính sách của Đảng qua các kỳ đại hội của Đảng cho các hình thức sở
hữu đó.

Về không gian: Luận văn nghiên cứu phát triển HTX TM trên địa bàn TP.
HCM trong quá trình hội nhập quốc tế đến năm 2025.
Về thời gian: Luận văn tập trung nghiên cứu vấn đề phát triển HTX TM trên
địa bàn TP. HCM trong giai đoạn từ năm 2007 đến năm 2017. Từ đó dự báo các xu
hướng và đưa ra các giải pháp thúc đẩy phát triển HTX TM trên địa bàn TP. HCM
trong quá trình hội nhập quốc tế đến năm 2025.
5. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp luận: Chủ nghĩa Duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử.


Cơ sở phương pháp luận xuyên suốt trong toàn bộ quá trình nghiên cứu của
luận văn là phương pháp duy vật biện chứng. Luận văn nghiên cứu phát triển HTX
TM trên địa bàn TP. HCM trong quá trình hội nhập quốc tế. Phương pháp này sử
dụng xuyên suốt cả 3 chương. Ngoài ra luận văn còn sử dụng các phương pháp cụ
thể sau:
- Phương pháp thống kê mô tả: Trong phương pháp này tác giả đã thực hiện
thu thập thông tin KT - XH ảnh hưởng đến phát triển HTX TM và thực trạng phát
triển HTX nói chung và HTX TM trên địa bàn TP. HCM từ năm 2007 đến năm
2017, các nguồn dữ liệu của các sở ban ngành, LM HTX, các HTX TM trên địa bàn
TP. HCM. Phương pháp này sử dụng chương 2 và chương 3.
- Phương pháp phân tích, tổng hợp: Sử dụng phân tích ở chương 2. Nhằm
phân tích, thống kê và đánh giá kết quả; tổng hợp kết quả thành bảng, biểu bảng.
- Phương pháp phân tích thống kê, so sánh đối chiếu được sử dụng để phân
tích thực trạng ở chương 2, qua đó đưa ra cái nhìn tổng quát và đề ra giải pháp thúc
đẩy phát triển HTX TM trên địa bàn TP. HCM trong quá trình hội nhập quốc tế đến
năm 2025 trong chương 3.
- Dữ liệu nghiên cứu bao gồm: Để thực hiện đề tài tác giả đã thu thập các số
liệu, dữ liệu thứ cấp ở Tổng Cục thống kê Việt Nam, các đề tài cấp Bộ, Cục thống
kê thành phố, từ các nguồn thông tin trên sách, báo chí, tạp chí và từ các trang thông
tin điện tử chính thống trên mạng Internet, các báo cáo của các Sở Ban ngành tại

HỢP TÁC XÃ THƯƠNG MẠI VÀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ.

1.1 Các khái niệm
1.1.1 Khái niệm Kinh tế tập thể
Để hiểu rõ về KTTT thì chúng ta hiểu thêm về các khái niệm và quan điểm
của KTTT, cụ thể như sau:
Hợp tác: là chung sức với nhau cùng vì mục đích chung nào đó. Mục đích
chung này không cụ thể, mà là bất cứ công việc gì có sự góp sức với nhau, đó là thể
hợp tác lao động giản đơn, hợp tác trong các hoạt động sản xuất kinh doanh … Đó
“

”

cũng là truyền thống tích lũy kinh nghiệm phong phú của dân tộc Việt Nam, chỉ rõ
sức mạnh đoàn kết lại, hợp lại để giải quyết công việc chung.
Kinh tế hợp tác: là một hình thức tổ chức kinh tế của thành phần KTTT dựa
“

”

trên sự hợp vốn, hợp sức của các thành viên tham gia, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt
“

“

động và lợi ích kinh tế. Kinh tế hợp tác là thuật ngữ dùng để chỉ các hình thức hợp
”

“


“

xuất kinh doanh, các doanh nghiệp vừa và nhỏ, không giới hạn về qui mô, lĩnh vực,
”

“

“

địa bàn , có thể kinh doanh đa ngành hoặc chuyên ngành . (Phạm Ngọc Thứ, 2015).
”

“

”

Theo hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 (sửa đổi,
bổ sung năm 2001), tại điều 20 đã khẳng định: “KTTT do công dân góp vốn, góp


2

sức hợp tác sản xuất, kinh doanh được tổ chức dưới nhiều hình thức trên nguyên tắc
tự nguyện, dân chủ và cùng có lợi”.
Theo từ điển tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học “Tập thể là tập hợp những
người có quan hệ gắn bó, cùng sinh hoạt hoặc cùng làm việc chung với nhau”.
Theo Luật HTX năm 2012 tại khoản 2, điều 3 “LH HTX là tổ chức KTTT,
“

”

“

”

“

đang gặp phải những khó khăn kinh tế giống nhau, tự nguyện liên kết nhau lại trên
”

“

cơ sở bình đẳng về quyền lợi và nghĩa vụ, sử dụng tài sản mà họ đã chuyển giao vào
HTX phù hợp với các nhu cầu chung và giải quyết những khó khăn đó chủ yếu
”

“

bằng sự tự chủ, tự chịu trách nhiệm và bằng cách sử dụng các chức năng kinh doanh
trong tổ chức hợp tác, phục vụ cho lợi ích vật chất và tinh thần chung .
”

“

”

Tại khoản 1 điều 3 Luật HTX năm 2012 quy định “HTX là tổ chức KTTT,
“

”



“

theo Luật doanh nghiệp.
- Thành viên, HTX thành viên có quyền bình đẳng, biểu quyết ngang nhau
không phụ thuộc vốn góp trong việc quyết định tổ chức, quản lý và hoạt động của
HTX, LH HTX; được cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời, chính xác về hoạt động
sản xuất, kinh doanh, tài chính, phân phối thu nhập và những nội dung khác theo
quy định của điều lệ.
1.1.2.2 Khái niệm HTX TM
Theo Nghị định số 41/CP của Chính phủ ngày 29/4/1997 quy định: HTX TM
“

”

là tổ chức kinh tế của những người có nhu cầu, có lợi ích chung, tự nguyên góp

“

vốn, góp sức, lập ra theo Luật HTX và Điều lệ trong Luật HTX TM, để kinh doanh
thương mại và dịch vụ thương mại nhằm phát huy sức mạnh của tập thể và từng xã
”

“

viên, phát triển mạng lưới kinh doanh , nâng cao chất lượng phục vụ, góp phần cải
”

“



không phụ thuộc vào địa giới hành chính.
- HTX có thể lựa chọn lĩnh vực kinh doanh thương mại và dịch vụ thương mại
“

”

mà pháp luật không cấm .
”

”

 Nguyên tắc hoạt động của HTX TM
“

- HTX chịu sự quản lý Nhà nước của UBND các cấp và các cơ quan quản lý
“

”

chuyên ngành theo các quy định của pháp luật.
- Tổ chức Đảng Cộng sản Việt Nam trong HTX hoạt động theo Hiến pháp,
“

pháp luật của Nhà nước và các quy định của Đảng Cộng sản Việt Nam . Tổ chức
“

”

”


nhóm hàng hóa có cùng công dụng, trạng thái hoặc tính chất nhất định. Chẳng hạn

““

”

””

như kinh doanh xăng dầu, kinh doanh xi măng.......

“

”

- Kinh doanh tổng hợp: HTX TM kinh doanh nhiều hàng hóa có công dụng,
“

““

trạng thái, tính chất khác nhau, kinh doanh không lệ thuộc vào loại hàng hóa hay thị

”

trường truyền thống, bất cứ loại hàng hóa nào có lợi mà hợp pháp thì kinh doanh.
”

Chẳng hạn như cửa hàng bách hóa, siêu thị...
- Loại hình kinh doanh đa dạng hóa : HTX TM kinh doanh nhiều mặt hàng
““

chẳng hạn như các mặt hàng dệt, bách hóa phẩm, ngũ kim dân dụng, thực phẩm....
- Loại hình kinh doanh hàng nông sản: HTX TM kinh doanh sản phẩm của các
ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, chăn nuôi, thủy sản và ngành công nghiệp chế biến
“

”

như: lương thực, bông, dầu ăn, tơ, chè, rau quả.......
- Loại kinh doanh tư liệu sản xuất .
““

”

- Loại kinh doanh tư liệu sản xuất nông nghiệp.
“

1.2 Các quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh và Đảng Cộng
sản Việt Nam về kinh tế hợp tác, HTX
1.2.1 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin và Hồ Chí Minh về kinh tế hợp
tác, Hợp tác xã
1.2.1.1 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin về kinh tế hợp tác, Hợp tác xã
”

“

C.Mác cho rằng: “Hợp tác là sự hợp sức, hợp lực của những con người để tạo
ra sức mạnh mới, để thực hiện những công việc mà từng cá nhân hoặc từng hộ riêng
lẻ khó thực hiện, không thực hiện được hoặc thực hiện kém hiệu quả” C.Mác Ph.Ăngghen (1993, trang 69). Quá trình phát triển của xã hội loài người đã chứng
“


”

“

bên cạnh nhau và cùng với nhau, trong cùng một quá trình sản xuất hay trong
những quá trình khác nhau nhưng gắn liền với nhau (C. Mác và Ph. Ăngghen,
”

1995).
“

“

”


6

Cùng với sự phát triển không ngừng của LLSX mà quy mô và trình độ của sự
hiệp tác cũng tăng lên , đi liền với nó là hình thức tổ chức sản xuất cũng trở nên hết
”

“

sức đa dạng, đồng thời cũng chính từ qui mô , trình độ và hình thức hiệp tác không
”

“

ngừng tăng lên lại thúc đẩy phát triển LLSX . Mối quan hệ tác động biện chứng đó

lực lượng tự nhiên, không tốn kém gì đối với nhà tư bản mà chỉ mang lại lợi ích mà
”

“

thôi. Trong tác phẩm của mình, C. Mác đã chỉ ra những lợi ích của sự hiệp tác giản
đơn như sau :
”

- Sử dụng chung các tư liệu lao động .
“

”

- Tạo ra sức mạnh gấp bội để làm những công việc mà cá nhân riêng rẽ không
“

thể làm nổi .
”

- Tạo ra không khí thi đua tăng năng suất lao động .
“

”

- Tạo cho đối tượng lao động được chuyển vận nhanh chóng .
“

”


thời thúc đẩy thị trường phát triển .
”