Cách mạng Công nghiệp 4.0 với vấn đề phát triển giáo dục nghề nghiệp ở
Việt Nam hiện nay
Industrial Revolution 4.0 with the development of vocational education in
Vietnam today
Lê Đức Thọ1
1

Trường Cao đẳng Nghề Đà Nẵng
Email:

(Kỷ yếu Hội nghị Quốc tế ICSS 2018: “Nhà trường thông minh trong bối cảnh
cách mạng công nghiệp 4.0”, Ly Tu Trong College, In Partnership With, Arizona State
University, ISBN 978-604-79-2000-6, Nxb. Tài chính, tr.265-272. Năm 2018)

Abstract
The industrial revolution 4.0 has been making a comprehensive, extensive and
rapid impact on all aspects of social life, including the professional education
sector. Many issues are being raised for professional education such as
renovating school governance, renewing the methods and methods of training,
fostering and enhancing the quality of professional education teachers.
Introductory article on the Industrial Revolution 4.0, the advantages and
disadvantages that Industrial Revolution 4.0 has had on professional education;
At the same time, the article also proposed some solutions to improve the quality
of vocational education such as renovation of mechanisms and policies;
management innovation; improve the quality of lecturers; Renovation of
training; To intensify scientific research activities and sum up the reality.
Keywords: Industrial Revolution 4.0; Job education; Viet Nam.

TÓM TẮT

và đang tác động toàn diện, sâu rộng và


nâng cao chất lượng đội ngũ giảng

và đào tạo thường xuyên [1]. Cả nước

viên giáo dục nghề nghiệp. Bài viết

hiện có 1.989 cơ sở giáo dục nghề

giới thiệu về cuộc Cách mạng Công

nghiệp; tất cả các tỉnh, thành phố trực

nghiệp 4.0, những thuận lợi và khó

thuộc Trung ương đều đã có trường

khăn mà Cách mạng Công nghiệp

trung cấp nghề, trung cấp chuyên

4.0 tác động đến hoạt động giáo dục

nghiệp, cao đẳng và cao đẳng nghề; đã

nghề nghiệp; đồng thời, bài viết

quy hoạch mạng lưới trường chất lượng

cũng đề xuất một số giải pháp nhằm

Từ khóa: Cách mạng Công

4.0 đang phát triển nhanh chóng, thì lĩnh

nghiệp 4.0; giáo dục nghề nghiệp;

vực giáo dục nghề nghiệp phải nhanh

Việt Nam.

chóng đổi mới mô hình, chương trình và
phương thức đào tạo, giáo dục nghề

1. Mở đầu

nghiệp phải đem lại cho người học

Giáo dục nghề nghiệp là một

những kỹ năng và kiến thức cơ bản cần

bậc học của hệ thống giáo dục quốc

thiết để người lao động dễ chuyển đổi

dân nhằm đào tạo trình độ sơ cấp,

nghề nghiệp, phải có tư duy sáng tạo
2



tác động của cuộc Cách mạng công

nghề nghiệp để từ đó có những giải

nghiệp 4.0 đã bắt đầu được “cảm nhận”,

pháp nhằm phát huy tác động tích

đặc biệt là tại các nước phát triển vào

cực và hạn chế những tác động tiêu

những năm cuối thế kỷ XX và đầu thế

cực vào phát triển giáo dục nghề

kỷ XXI. Khác với các cuộc Cách mạng

nghiệp ở nước ta là việc làm cần

công nghiệp trước đây, Cách mạng công

thiết, có ý nghĩa thực tiễn.

nghiệp 4.0 không gắn với sự ra đời của

2. Bản chất của cuộc Cách
mạng Công nghiệp 4.0



tài liệu đệ trình cho Chính phủ Liên

NEURALINK. Dự án do tỷ phú người

bang Đức tổng hợp các khuyến nghị

Mỹ tài trợ nhằm kết nối não người với

để triển khai sáng kiến chiến lược

máy tính để tạo ra một siêu trí tuệ vượt

“Công nghiệp 4.0” nhằm đảm bảo

trội so với trí tuệ con người. Nhà tương

cho tương lai của ngành công nghiệp

lai học, doanh nhân và tác giả người Mỹ

chế tạo của Đức do Nhóm công tác

Raymond Kurzweil dự báo đến năm
3

tham

vọng



thành công thì viễn cảnh loài người

Cách mạng công nghiệp 4.0. Trong

“bị thống trị” bởi rô-bốt có nguy cơ

ngành công nghiệp chế tạo, những tiến

trở thành hiện thực, đó là khi như sự

bộ công nghệ, đặc biệt là công nghệ in

tiến bộ của công nghệ không được

3D dẫn đến việc sản xuất loạt nhỏ, đơn

sử dụng đúng cách.

chiếc theo yêu cầu của từng khách hàng,

Bản chất của Cách mạng công

nhóm khách hàng trở nên khả thi.

nghiệp 4.0 là sự hình thành của thế

Tương tự, trong giáo dục, phương thức

giới số, vốn dĩ là sự phản ánh sinh


nâng cao hiệu quả hoạt động của các

Robot, Internet of things (IoT), In 3D,

doanh nghiệp mà làm thay đổi một

công nghệ nano, công nghệ sinh học,

cách căn bản mô hình kinh doanh

khoa học vật liệu, lưu trữ năng lượng và

của doanh nghiệp. Trong thời đại của

tin học lượng tử...trên nền tảng cách

Cách mạng công nghiệp 4.0, toàn

mạng số. Mọi lĩnh vực của đời sống xã

cầu hóa trở nên sâu sắc hơn, sự thay

hội, trong đó có hệ thống giáo dục, đào

đổi diễn ra với phạm vi, cường độ và

tạo sẽ chịu tác động mạnh mẽ và toàn

tốc độ lớn hơn và khó dự báo hơn;


bao lâu để đào tạo... Vì vậy, giáo dục

dưỡng cán bộ ở nước ta phải có tầm

nghề nghiệp ở Việt Nam cần phải đổi

nhìn chiến lược để chuẩn bị cho

mới căn bản, toàn diện theo hướng bảo

những thay đổi lớn, đáp ứng yêu cầu

đảm khối kiến thức nền tảng vững chắc

của tình hình mới. Tại Hội nghị

cho người học nghề, chuyển từ truyền

Trung ương 8 khóa XI, Đảng ta đã

thụ kiến thức sang hình thành phẩm chất

ban hành Nghị quyết số 29-NQ/TW

và phát triển năng lực người học.

“Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo

3. Cơ hội và thách thức cho sự


bản mới của các cuộc Cách mạng Công

mới toàn diện và triệt để.

nghiệp tiếp theo. Cách mạng Công

Cùng với thế giới thì Việt Nam

nghiệp 4.0 hứa hẹn những bước đột phá

đang ở giai đoạn đầu của cuộc Cách

mới trong hoạt động giáo dục nghề

mạng Công nghiệp 4.0. Cách mạng

nghiệp, thay đổi mục tiêu đào tạo, mô

Công nghiệp 4.0 vừa đem lại cơ hội

hình đào tạo truyền thống bằng cách

nhưng cũng là thách thức không nhỏ

chuyển tải và đào tạo kiến thức hoàn

đối với Việt Nam, trong đó có lĩnh

toàn mới.


học truyền thống với những nhược

Cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0

điểm như: chi phí tổ chức cao,

xuất hiện thời kỳ này đang là thời kỳ

không gian phục vụ hạn chế, không

dân số vàng và là thời kỳ đổi mới ở

thuận lợi cho một số đối tượng… sẽ

nước ta. Đây là cơ hội hiếm có, mang

được thay thế bằng các lớp học trực

tính lịch sử đối với một quốc gia. Cơ hội

tuyến, lớp học ảo. Chất lượng đào

này đã là tất yếu cho sự ra đời Tổng cục

tạo trực tuyến được kiểm soát dễ

Dạy nghề (1998), nay là Tổng cục Giáo

dàng bằng các công cụ hỗ trợ, như


như thật thông qua các phần mềm và

quyết số 29/NQ-TW về đổi mới căn bản

hệ thống mạng. Big data sẽ là nguồn

và toàn diện giáo dục và đào tạo đáp

dữ liệu vô tận để học tập trải nghiệm

ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại

về phân tích, nhận dạng xu hướng

hóa trong điều kiện kinh tế thị trường

hay dự báo kinh doanh ở mức chính

định hướng xã hội chủ nghĩa và hội

xác cao. Tài nguyên học tập số trong

nhập quốc tế. Nghị quyết đã cho thấy sự

điều kiện kết nối không gian thật và

đúng đắn và tài tình trong việc dự đoán
6



cho người tốt nghiệp các kiến thức kỹ

dục và đào tạo nói chung và giáo dục

thuật số và kỹ năng có liên quan để đáp

nghề nghiệp nói riêng. Đây là cơ hội

ứng nhu cầu xã hội trong nền công

lớn để giáo dục nghề nghiệp làm căn

nghiệp 4.0.

cứ và có định hướng phát triển đột

Thứ hai, vấn đề việc làm và thất

phá vươn tầm quốc tế, trong đó chú

nghiệp là hiện tượng phổ biến của quá

trọng nhiệm vụ “lấy người học làm

trình công nghiệp 4.0 và nhất là thời kỳ

chủ thể trung tâm của quá trình đào

đầu khi lực lượng lao động chưa thích


vô tận có thể thực hiện tốt các bài giảng

4.0, thể hiện như sau:

ở một số môn học như địa lý, lịch sử...

Thứ nhất, nền tảng của Cách

và có thể hoàn toàn thay thế đội ngũ

mạng Công nghiệp 4.0 là sự kết nối

giảng viên hiện nay. Việc làm ở các lĩnh

giữa thế giới thật và ảo thông qua

vực như tư vấn pháp luật, kế toán và tư

phần mềm công nghệ thông tin, kỹ

vấn thuế cũng có thể bị thay thế hoàn

thuật số và kết nối mạng, do vậy

toàn bởi các rô-bốt thông minh. Do vậy,
7


vấn đề đặt ra đối với các trường giáo


đào tạo cho đối tượng người học

điều chỉnh, cập nhật liên tục vì ranh giới

mới, đối tượng chuyển đổi nghề

giữa các lĩnh vực rất mỏng manh. Các

nghiệp, đối tượng học bổ sung, nâng

trường giáo dục nghề nghiệp thực hiện

cấp trình độ và đào tạo lại.) đáp ứng

hoạt động đào tạo theo hai hướng: một

cả về số lượng, chất lượng, tính hiệu

mặt phải đáp ứng tính định hướng xã

quả của lực lượng lao động với thị

hội, mặt khác đào tạo cung cấp nguồn

trường gần 54 triệu lao động phù

nhân lực đáp ứng yêu cầu của thị trường

hợp với điều kiện mới, thời thời kỳ


kịp thời đồng thời 2 nhiệm vụ hết

thống, khả năng tổng hợp, khả năng liên

sức lớn lao do đặc trưng của cuộc

kết giữa thế giới thực và ảo, khả năng

Cách mạng Công nghiệp 4.0 đặt ra,

sáng tạo, kỹ năng làm việc nhóm, khả

đó là phải đào tạo được những nghề

năng hợp tác liên ngành… Trong bối

mà việc làm chưa từng tồn tại trước

cảnh kiến thức về công nghệ thay đổi rất

đó và nghề mà việc làm sử dụng

nhanh, việc trang bị cách thức tự học và
8


ý thức học tập suốt đời càng quan

đại cách mạng công nghiệp 4.0 ở nước


chất lượng, nhất là đánh giá sinh viên

ứng yêu cầu công nghiệp.

tốt nghiệp. Trong thị trường lao động

Thứ năm, một vấn đề khác đặt

hiện đại, các trường giáo dục nghề

ra cho các cơ sở giáo dục nghề

nghiệp không thể dự đoán được kiến

nghiệp là cách thức tổ chức để

thức, kỹ năng nào đang và sẽ được thị

chuyển tải nội dung chương trình

trường lao động. Các hoạt động ở các

đào tạo đến người học. Cách mạng

trường đang đối mặt với các yêu cầu

4.0 đòi hỏi phương thức và phương

hoàn toàn mới, đòi hỏi phải cải cách


nghề nghiệp trong thời gian tới.

tạo về chuẩn bị nguồn lực tổ chức

Từ những phân tích trên, chúng tôi

giảng dạy, đặc biệt là đội ngũ giảng

mạnh dạn đề xuất những giải pháp

viên, xây dựng không gian học tập.

nhằm phát triển lĩnh vực giáo dục nghề

4. Một số giải pháp phát triển

nghiệp trong thời gian tới như sau:

giáo dục nghề nghiệp trong thời

Một là, đổi mới quản lý giáo dục
9


nghề nghiệp, ứng dụng công nghệ

hợp các nội dung đào tạo về kỹ năng

thông tin trong quản lý. Tổng cục


động đào tạo và quản trị nhà trường;

hành hoặc cử nhân thực hành; người

chuẩn hóa, chuyên nghiệp hóa đội

học học các chương trình được chuyển

ngũ quản lý giáo dục nghề nghiệp ở

giao từ nước ngoài được cấp hai bẳng:

các cấp, nhất là ở cấp địa phương;

bằng của Việt Nam và bằng của nước

tăng cường các công cụ quản lý.

chuyển giao chương trình; Đẩy mạnh

Hai là, đổi mới chương trình, tổ

ứng dụng công nghệ thông tin trong

chức hoạt động đào tạo. Cụ thể, sẽ

quản lý đào tạo, dạy và học; Mời doanh

xây dựng thư viện điện tử, hệ thống


thực tế trong dạy học cho các cơ sở

tạo trong môi trường mới, đội ngũ nhà

giáo dục nghề nghiệp.

giáo giáo dục nghề nghiệp phải có

Các cơ sở Giáo dục nghề

những năng lực mới, năng lực sáng tạo

nghiệp tự chủ xây dựng chương trình

và do đó đòi hỏi phải có những phẩm

đào tạo trên cơ sở chuẩn đầu ra; tích

chất mới trên cơ sở chuẩn hóa, thông
10


qua các hoạt động đào tạo, tự đào tạo

Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ

và bồi dưỡng kiến thức chuyên môn,

sư, cử nhân về kỹ năng, nghiệp vụ sư


giáo; bắt buộc nhà giáo phải định kỳ

cao về chuyên môn, công nghệ

thực tập tại doanh nghiệp; Ban hành tiêu

thông tin, hệ thống mạng…, do vậy

chuẩn chức danh cán bộ quản lý nhà

công tác chuẩn bị nguồn nhân lực

nước các cấp và của cơ sở; đào tạo, bồi

cũng là yếu tố đòi hỏi các trường

dưỡng để chuẩn hóa đội ngũ cán bộ

giáo dục nghề nghiệp phải chuẩn bị

quản lý để hình thành đội ngũ cán bộ

kỹ lưỡng. Cán bộ giảng dạy phải liên

quản lý chuyên nghiệp, có kiến thức, kỹ

tục cập nhật kiến thức chuyên môn,

năng về công nghệ quản lý hiện đại.


đào tạo nghề theo từng ngành, nghề và

kiện sản xuất, kinh doanh thực tế và

trình độ đào tạo; Đẩy mạnh việc xây

nắm bắt được những thay đổi của thị

dựng các phần mềm mô phỏng hóa, số

trường để thực hiện các điều chỉnh

hóa bài giảng, phòng học ảo, học trực

trong giảng dạy.

tuyến cho các nghề trọng điểm quốc gia
11


để giảm bớt đầu tư trang thiết bị thực

quả học tập…), các thuật toán Machine

trong đào tạo.

Learning sẽ đưa ra một phương pháp

Năm là, cách thức tổ chức và


cạnh hình thức giảng dạy trực tiếp

trong hoạt động đào tạo nghề. Đẩy

cho người học, các trường cần sử

mạnh phát triển đào tạo nghề tại doanh

dụng nhiều hơn các hình thức khác

nghiệp, phát triển các trường trong

như đào tạo online, thiết kế môi

doanh nghiệp để đào tạo nhân lực phù

trường ảo để người học và người dạy

hợp với công nghệ và tổ chức của doanh

có thể tương tác lẫn nhau và truyền

nghiệp. Mặt khác, tăng cường việc gắn

đạt thông tin, tổ chức thực hành tại

kết giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp và

các phòng thí nghiệm hay phòng mô


từng cá nhân. Khi tích tụ được lượng

cho người học trong quá trình đào tạo

data đủ lớn về cá nhân người học

và thực tập tại doanh nghiệp

(thời lượng học, phương pháp, lộ

Bảy là, đẩy mạnh nghiên cứu khoa

trình đào tạo, mức độ tương tác, kết

học, nghiên cứu thực tế, tổng kết thực
12


tiễn. Để nâng cao chất lượng đào

đặc biệt là với thị trường lao động Việt

tạo, bồi dưỡng cán bộ, đòi hỏi phải

Nam. với phương pháp, tư duy đào tạo

tăng cường gắn kết giữa giảng dạy

hiện nay, giáo dục nghề nghiệp mới chỉ


cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Trong

Trung ương thông qua các hình thức

bối cảnh khoa học, công nghệ thay đổi

liên kết, phối hợp nghiên cứu, tổng

từng giây thì việc giáo dục nghề nghiệp

kết. Sản phẩm nghiên cứu, tổng kết

cũng phải đạt những chuẩn mực chung

phải được ứng dụng vào công tác

nhất định. Bên cạnh những môn học

đào tạo nghề.

mang tính đặc thù của từng ngành thì tất

5. Kết luận

cả lao động cần được trang bị những

Cuộc cách mạng công nghiệp

kiến thức, kỹ năng căn bản như làm chủ


mới và nâng cao chất lượng giáo dục

thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy

nghề nghiệp đáp ứng yêu cầu phát triển

nhiên, cách mạng công nghiệp 4.0

và hội nhập của đất nước”, cập nhật

cũng đem lại không ít thách thức,

31/12/2016, .
13


[3]. Đảng Cộng sản Việt Nam

thức đối với sự phát triển của Việt

(2013), Nghị quyết số 29-NQ/TW

Nam”, Tạp chí Giáo dục và xã hội, số

“Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo

tháng 8/2017.

dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu


14