SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BÁ THƯỚC

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC
NỘI DUNG TẬP ĐỌC NHẠC CHO HỌC SINH LỚP 4&5
TRƯỜNG TIỂU HỌC HẠ TRUNG, HUYỆN BÁ THƯỚC

Người thực hiện: Lê Thị Kim Oanh
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Hạ Trung
SKKN thuộc môn: Âm nhạc

THANH HÓA NĂM 2019
0


MỤC LỤC

Mục
Nội dung
I. MỞ ĐẦU.
1. Lí do chọn đề tài.
Mục đích nghiên cứu.
3. Đối tượng nghiên cứu.
4. Phương pháp nghiên cứu.
II. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
1. Cơ sở lí luận.
2. Thực trạng việc dạy tập đọc nhạc cho học sinh lớp 4,5 Trường

2
2
3
3
3
5

5

6

8

9
10

12

14
14
14

I. MỞ ĐẦU
1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Để đào tạo nguồn nhân lực phục vụ Công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất
nước: Nghị quyết TW2 khoá VIII đã khẳng định: “Chiến lược phát triển giáo


dục là quốc sách hàng đầu, là nền tảng, là động lực của CNH, HĐH, phát triển
kinh tế và trí thức từ nay đến năm 2020”. Mục tiêu và nhiệm vụ giáo dục chủ

Thước, tỉnh Thanh Hóa, một trường thuộc xã miền núi đặc biệt khó khăn của
huyện, các em học sinh đều là dân tộc Mường, đời sống kinh tế đang còn nhiều
khó khăn. Lâu nay nhà trường không có giáo viên chuyên biệt dạy môn Âm
nhạc, mà chỉ được học môn Âm nhạc qua các giáo viên không chuyên nên kết
quả của việc học môn Âm nhạc của các em chưa đạt theo yêu cầu. Các em chỉ
được giáo viên hướng dẫn và tập hát các bài hát, đối với khối 4,5 có thêm phân
môn tập đọc nhạc nhưng vì giáo viên dạy không chuyên nên việc truyền tải kiến
thức nhạc lý để áp dụng vào việc học tập đọc nhạc của các em chưa đạt yêu cầu.
Vì vậy, để góp phần nâng cao chất lượng dạy- học môn Âm nhạc ngày càng có
hiệu quả, tôi chọn và nghiên cứu đề tài: “Một số biện pháp nâng cao chất
1


lượng dạy học nội dung tập đọc nhạc cho học sinh lớp 4,5 Trường TH Hạ
Trung, huyện Bá Thước”.
2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Nâng cao chất lượng dạy học tập đọc nhạc cho học sinh lớp 4,5 trường TH
Hạ Trung, huyện Bá Thước.
3. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
+ Chương trình SGK môn Âm nhạc lớp 4,5.
+ Việc nghiên cứu các tài liệu để xây dựng kế hoạch bài học còn nhiều hạn
chế, phương pháp để truyền đạt tốt một bài TĐN còn nhiều lúng túng, bởi theo
như quan niệm từ trước đến nay có nhiều người cho rằng: Chỉ những học sinh có
năng khiếu Âm nhạc mới học được nhạc…
+ Học sinh còn xem nhẹ việc học môn Âm nhạc, việc tiếp thu môn học còn
hạn chế, khi đọc nhạc còn ghi chép tên nốt nhạc vàò vị trí các nốt nhạc trên
khuông nhạc một cách thụ động, máy móc, không thuộc vị trí nốt nhạc trên
khuông nhạc, giáo viên gọi đọc bài tập đọc nhạc còn thiếu tự tin vào khả năng
của mình, làm hạn chế tính phổ cập và giáo dục của môn nghệ thuật nhân văn
này.

rõ ràng, dễ hát, dễ nhớ và dễ thuộc và nội dung bài hát rất gần gũi với con người.
Điều cuốn hút các em chính là nội dung tập đọc có lời ca. Vậy làm thế nào để
nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc ở trường Tiểu học và mang phần tập đọc
nhạc đến gần hơn với học sinh lớp 4,5 mà vẫn không gây áp lực đối với học
sinh, ngược lại học sinh vẫn lĩnh hội được kiến thức và tự tin vào năng khiếu của
mình để học tốt hơn môn giáo dục âm nhạc. Đó là điều mà tôi cũng như bao
giáo viên khác đã và đang cố gắng thực hiện dạy và học theo phương pháp đổi
mới của Bộ giáo dục và đào tạo, để đảm bảo nâng cao chất lượng các giờ học
nói chung và giờ âm nhạc nói riêng [2].
2. THỰC TRẠNG CỦA VIỆC DẠY TẬP ĐỌC NHẠC CHO HỌC SINH LỚP 4&5
Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC HẠ TRUNG HUYỆN BÁ THƯỚC.

Sau quá trình thực hiện dạy học Âm nhạc ở trường Tiểu học theo chương
trình SGK cho học sinh lớp 4,5. Tôi nhận thấy thực trạng về những hạn chế
trong dạy học Âm nhạc lớp 4,5 như:
* Đối với học sinh:
- Học sinh còn xem nhẹ môn Âm nhạc và chưa thực sự yêu thích môn học.
- Hiểu và tiếp thu các kí hiệu ghi chép nhạc, nhận biết vị trí các nốt nhạc
trên khuông còn hạn chế.
- Khi đọc còn dập khuôn, máy móc theo kiểu học thuộc lòng.
- Phần đa là học sinh không có năng khiếu cho nên khi đọc một bài TĐN
nghe có nhiều giọng cao, thấp, chênh phô khác nhau; Ngân, nghỉ không đúng số
phách, số nhịp...
* Đối với giáo viên:
- Việc xây dựng kế hoạch bài học vẫn còn phụ thuộc nhiều vào SGV, chưa
có tính sáng tạo.
3


- Phương pháp dạy học, hình thức tổ chức còn dập khuôn, máy móc, chưa


19,0

76

62,8

22

18,2

HS nhận dạng nhanh vị trí nốt nhạc trên
khuông

15

12,4

80

66,1

26

21,5

HS đọc đúng cao độ bài Tập đọc nhạc

23



79

65,3

27

22,3

Với kết quả trên cho thấy: Tỉ lệ học sinh nắm được các kí hiệu ghi nhạc và
vị trí các nốt nhạc trên khuông cũng như tỉ lệ học sinh đọc tốt cao độ, tiết tấu
một bài tập đọc nhạc chưa nhiều. Bên cạnh đó, tỉ lệ học sinh không nắm được
các kí hiệu ghi nhạc và vị trí các nốt nhạc trên khuông …thì vẫn còn khá nhiều.
Qua quá trình điều tra và thực hiện để tìm hiểu về thực trạng học Âm nhạc
lớp 4,5 trường TH Hạ Trung. Tôi nhận thấy việc nhận dạng các kí hiệu ghi nhạc
và việc nắm bắt vị trí các nốt nhạc trên khuông của các em còn chậm, thậm chí
có nhiều em không nhớ, giọng đọc thì chưa có sự đồng đều, tiết tấu nắm chưa
chắc, phần đa các em đọc còn chênh phô không đúng cao độ. Từ những sự lệch
lạc trên dẫn đến nhiều em rất rụt rè, ngại ngùng và không tự tin khi được giáo
viên gọi đọc bài.

4


Qua quá trình dạy học thực tế, qua việc học của học sinh và trao đổi với
bạn bè đồng nghiệp, tôi đã tìm ra một số nguyên nhân dẫn đến học sinh học
chưa tốt phân môn âm nhạc “ phần tập đọc nhạc” như sau:
+ Về giáo viên:
- Đa số giáo viên dạy phân môn âm nhạc, đều cảm thấy ngại dạy phần tập
đọc nhạc. Các tiết dạy chưa thể hiện phương pháp đổ mới.



cách chính xác, nhanh thì ngay bài học đầu tiên trong chương trình lớp 4,5 giáo
viên cần cho các em ôn lại các ký hiệu và vị trí các nốt nhạc cơ bản, hay những
bài tập đọc nhạc tiếp theo ở chương trình lớp 4,5, cần đặt câu hỏi gợi ý để học
sinh nhớ lại các kí hiệu ghi nhạc đã học ở lớp 3..
- Ở lớp 3 các em đã được làm quen với các kí hiệu ghi nhạc, nhận biết vị trí
các nốt nhạc trên khuông. Vì vậy, để học sinh nhận dạng và nắm chắc vị trí các
nốt nhạc trên khuông một cách chính xác, nhanh thì ngay bài học đầu tiên trong
chương trình lớp 4,5 tôi tiếp tục cho các em ôn lại một cách cơ bản, hay những
bài Tập đọc nhạc tiếp theo trước khi cho các em đọc xướng âm, tôi thường đặt
câu hỏi gợi ý để học sinh nhớ lại các kí hiệu ghi nhạc đã học, đồng thời dùng
que chỉ để học sinh nhận dạng:
Ví dụ: Ngoài các nốt đó ra còn có những nốt nào khác?
Em hãy cho biết số chỉ nhịp của bài tập đọc nhạc?
Cho biết cao độ nốt thấp nhất và cao nhất trong bài?
Em hãy cho biết những hình nốt nhạc có trong bài?
Giáo viên chỉ thứ tự các nốt nhạc trên khuông và rèn kĩ năng nói, đọc tên
nốt nhạc trên khuông có khoá son cho học sinh từ chậm đến nhanh.
Để giúp học sinh nhớ tên nốt nhạc trên khuông một cách cơ bản, dễ hiểu
và luyện đọc kĩ năng viết nốt nhạc trên khuông nhạc có khoá son, giáo viên cho
học sinh tập viết hình nốt nhạc lên trên khuông nhạc có khoá son hoặc cho học
sinh nhận dạng các hình nốt nhạc trong các bài hát.
Ví dụ: Em hãy viết lên khuông nhạc có khoá son các nốt nhạc sau:
+ La, với hình nốt trắng.
+ Đổ, Rê, Pha, La với hình nốt đen.
Biện pháp2: Thông qua các tiết học rèn luyện cho học sinh các kỹ
năng cơ bản:
- Giáo viên phải nắm vững phương pháp đặc trưng để hướng dẫn học sinh thể
hiện đúng tiết tấu (trường độ) của bài Tập đọc nhạc. Có thể áp dụng theo các


x

x

x

x

b, Học sinh luyện đọc tiết tấu theo cách phát triển:
- Với cách luyện đọc theo cách phát triển giúp học sinh trong một câu tiết
tấu có thể vừa được luyện về tiết tấu, vừa được luyện về cao độ.
Ví dụ: Đọc cao độ theo tiết tấu:

s

Vỗ tay theo nhịp:

l

x

s

l

x

x


thể dùng ngón trỏ bàn tay phải hoặc dùng thước chỉ vào các ngón và kẽ tay cho
học sinh luyện đọc cao độ:
Ví dụ: Giáo viên chỉ thước vào dưới ngón út, học sinh đọc nốt Rê.
Giáo viên chỉ thước vào giữa ngón út, học sinh đọc nốt Mi.
Giáo viên chỉ thước vào ngón áp út, học sinh đọc nốt Son.
Giáo viên chỉ thước vào ngón giữa, học sinh đọc nốt Si.
Giáo viên chỉ thước vào các kẽ tay là các nốt còn lại, học sinh đọc
nốt Pha, La...
Với cách luyện tập cao độ qua trò chơi này làm cho không khí sôi nổi, hào
hứng và tiết kiệm được nhiều thời gian vì giáo viên không phải ghi chép bảng.
b, Luyện cao độ trên khuông nhạc:
Bằng cách luyện cao độ trên khuông nhạc đòi hỏi các em cùng một lúc
phải thực hiện hai kỹ năng: Vừa nhận biết các nốt nhạc trên khuông, vừa phải
đọc xướng âm đúng cao độ. Vì vậy, giáo viên phải chỉ chậm từng nốt dứt khoát,
rõ ràng. Đặc biệt khi hướng dẫn học sinh luyện đọc giáo viên phải định hướng
cho các em luyện đọc nhiều các chỗ khó trong bài như các quãng không ổn định.
Ngoài ra, khi các nhóm hoặc cá nhân đọc tôi thường cho các em nghe và tự nhận
xét lẫn nhau để tìm ra chỗ sai để sửa.
Biện pháp 3: Hướng dẫn học sinh hoàn chỉnh và đọc tốt một bài Tập
đọc nhạc:
- Giáo viên phải nắm vững phương pháp hỗ trợ của bộ môn để hướng dẫn
học sinh đọc đúng cao độ các nốt nhạc trên khuông theo giọng điệu đã xác định.
Áp dụng một trong hai cách sau:
+ Học sinh luyện cao độ trên khuông nhạc bàn tay.
+ Học sinh luyện cao độ trên khuông nhạc.
+ Học sinh luyên cao độ theo đàn Óoc gan
Đây là phần trọng tâm của các tiết học có nội dung Tập đọc nhạc.Vậy,
muốn giải quyết được một bài Tập đọc nhạc hoàn chỉnh học sinh cùng một lúc
phải thể hiện các kỹ năng sau:
- Học sinh xác định và tập nói tên nốt nhạc, không đọc cao độ (VD: Nốt

các em phải cố gắng đọc đúng cao độ, tiết tấu và đọc ở tốc độ vừa phải để các
em cảm thụ được cái hay, cái đẹp của giai điệu bài Tập đọc nhạc.
Biện pháp 4: Giúp học sinh hoàn chỉnh bài tập đọc nhạc.
- Giáo viên cần nắm vững những biện pháp thiết thực để hướng dẫn các
em đọc tốt và hoàn chỉnh một bài Tập đọc nhạc như:
+ Lý thuyết không nên đi sâu .
+ Xác định tên nốt trước khi đọc bài.
+ Luyện đọc cao độ và tiết tấu.
+ Đọc từng câu nhạc theo cao độ đàn.
9


+ Đọc hoàn chỉnh cả bài kết hợp gõ đệm theo tiết tấu.
+ Đọc nhạc kết hợp ghép lời ca.
+ Đọc nhạc, hát lời kết hợp gõ phách.
+ Kiểm tra nhóm, cá nhân đọc để sửa sai.
- Ngoài những điểm cần chú ý trên, giáo viên cần có thái độ sư phạm
mềm dẻo, linh hoạt, thân thiện trong dạy học.
Mục tiêu của môn Âm nhạc ở lớp 4,5 là củng cố cho học sinh những kiến
thức lý thuyết âm nhạc sơ đẳng đã được hình thành ở lớp 3, đồng thời phát triển
cao hơn các kỹ năng như: Nghe và thực hành đọc nhạc để phát triển khả năng
học Âm nhạc của các em ngày càng tốt hơn. Vì vậy tôi đã mạnh dạn áp dụng và
xây dựng kế hoạch bài dạy để thực hiện trong mỗi tiết học cụ thể như sau:
Biện pháp 5: Kiểm nghiệm tổ chức dạy thông qua việc đổi mới xây
dựng kế hoạch bài dạy và tổ chức thực hiện.
Sau khi định hướng được việc đổi mới cách thức tổ chức dạy học nâng
cao hiệu quả kỹ năng Tập đọc nhạc cho học sinh lớp 4,5. Tôi tiến hành dạy ở lớp
4 trường Tiểu học Hạ Trung tiết 22, với phương án thực hiện cụ thể sau:
KẾ HOẠCH BÀI HỌC
Âm nhạc lớp 4

- GV nhắc lại các điểm cần chú ý trong
bài
- Hướng dẫn HS hát ôn theo nhiều hình
thức.

- Hướng dẫn HS trình bày bài hát theo
cách hát lĩnh xướng, hoà giọng.
- Hướng dẫn HS hát kết hợp gõ đệm và
vận động theo nhạc.
- Cho HS lên bảng trình bày.
Hoạt động 2 : Học bài tập đọc nhạc số 6
- Treo bảng phụ bài TĐN và giới thiệu
bài:
Bài TĐN số 6 là đoạn trích trong bài hát
Múa vui của tác giả Lưu Hữu Phước...
- Cho HS xác định tên nốt trong bài
? Em nào có thể nói tên nốt nhạc có trong

Hoạt động học của học sinh
- HS nghe lại giai điệu bài hát.
- Chú ý lắng nghe GV nhắc nhở
- Thực hiện hát ôn theo hướng dẫn
của GV (hát theo đàn)
+ Hát cả bài.
+ Hát theo tổ nhóm
- Từng tổ trình bày
- HS thực hiện
- HS trình bày bài hát theo cách hát
lĩnh xướng, hoà giọng.
- HS hát kết hợp gõ đệm và vận

- GV nhận xét - đánh giá.
4.Củng cố - Dặn dò:
- HS trình bày bài hát và nêu cảm nhận về
người Mẹ của mình.
- Nhắc nhở HS về nhà học thuộc bài

- HS đọc thang âm theo đàn.
- Hình nốt móc đơn, đen , trắng.
- Nghe và quan sát GV gõ mẫu
- HS thực hiện
- HS nghe đàn
- HS thực hiện
- HS nghe và đọc hoà theo tiếng
đàn.
- HS vừa đọc cao độ vừa gõ tiết
tấu.
- HS vừa đọc cao độ vừa gõ phách.
- Một cá nhân thực hiện.
- Từng tổ nhóm thực hiện.
- HS hát và nêu cảm nhận.
- Lắng nghe GV nhắc nhở.

4. HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM VỚI HOẠT ĐỘNG
NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY TẬP ĐỌC NHẠC CHO HỌC SINH
LỚP 4&5 TRƯỜNG TIỂU HỌC HẠ TRUNG, HUYỆN BÁ THƯỚC.
Từ kết quả của những tiết học trên, đã đem lại cho các em lòng tự tin, sự
hứng thú và mạnh dạn hơn trong học tập. Tình cảm giữa cô và trò ngày càng gắn
bó.Với sự nỗ lực và cố gắng của bản thân cùng sự giúp đỡ của Ban giám hiệu
nhà trường, tổ chuyên môn và các em học sinh. Giờ dạy thực nghiệm mà tôi
thực hiện đã rất thành công và đem lại hiệu quả nhất định, cụ thể:


91

75,2

0

0

HS nhận dạng nhanh vị trí nốt nhạc trên
khuông

35

28,9

86

71,1

0

0

HS đọc đúng cao độ bài Tập đọc nhạc

33

27,3



73,6

0

0

- Tiến hành kiểm tra theo hình thức mỗi em tự trình bày một trong 4 bài
Tập đọc nhạc đã học ở học kì II. Kết quả nhìn vào bảng thống kê cuối năm cho
thấy: Học sinh lớp 4,5 ở trường tôi đã có rất nhiều tiến bộ trong việc học môn
Âm nhạc có nội dung Tập đọc nhạc. Từ chỗ trước đây có nhiều em còn chưa
nhận dạng được vị trí các nốt nhạc trên khuông hoặc nhận biết được nhưng còn
chậm, thì nay đã đọc được và nhận dạng tốt hơn. Các em có năng khiếu và yêu
thích thì nhận dạng nhanh và đọc tốt hơn rất nhiều (đọc chuẩn về cao độ, chính
xác về tiết tấu).

13


III. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. KẾT LUẬN
Trong quá trình dạy học và nghiên cứu nội dung“Tập đọc nhạc” trong
môn Âm nhạc lớp 4,5, tôi đã rút ra được những bài học sau:
- Giúp HS nhận dạng nhanh, chính xác các kí hiệu ghi nhạc và nắm chắc
nguyên tắc sắp xếp các nốt nhạc trên khuông.
- Nắm vững phương pháp đặc trưng, phương pháp hỗ trợ của bộ môn để
hướng dẫn HS đọc đúng cao độ, tiết tấu các nốt nhạc trên khuông theo giọng
điệu đã xác định.
- Phải tạo cho các em sự thoải mái, chủ động và hứng thú trong tiết học
Âm nhạc.

năng khiếu và không có năng khiếu để từ đó tìm ra cho mình một phương pháp
dạy phù hợp nhất.
* Đối với ban giám hiệu:
Đối với nhà trường cần bổ sung tài liệu tham khảo và đồ dùng dạy học cần
thiết cho việc dạy học môn Âm nhạc. Cụ thể là mua đàn Oóc- gan có chất lượng
để góp phần vào việc thực hiện phương pháp đổi mới giáo dục.
Với sự nỗ lực và cố gắng của bản thân tôi, đến nay SKKN đã được hoàn
thành. Nhưng do trình độ, thời gian và khả năng có hạn, nên không tránh khỏi
những thiếu sót. Kính mong được sự góp ý, bổ sung của các đồng nghiệp, các
cấp lãnh đạo để SKKN của tôi được hoàn thiện và áp dụng rộng rãi hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!

XÁC NHẬN CỦA HIỆU TRƯỞNG

Hạ Trung, ngày 15 tháng 03 năm 2019
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết,
không sao chép nội dung của người khác.

Người viết

Nguyễn Thị Hằng

Lê Thị Kim Oanh

15


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Ban Bí thư TW Đảng (2013), Nghị quyết số 29-NQ/TW, ngày 04/11/2013 của
Ban Bí thư, Hà Nội.


Kỹ thuật dạy phân môn Âm
nhạc thường thức cho học
sinh lớp 7.

2

Một số kinh nghiệm trong
hoạt động giáo dục rèn
luyện kỹ năng sống cho học
sinh.

3

Một số kinh nghiệm trong
hoạt động giáo dục ngoài
giờ lên lớp nhằm rèn luyện
kỹ năng sống cho học sinh
trường THCS Tây Đô.

Năm học
đánh giá xếp
loại

2012 - 2013

2013 - 2014

2014 - 2015



17