ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

–––––––––––––––––––––––

ĐÀO THANH BÌNH

THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG
THỰC HÀNH VÀ TRẢI NGHIỆM TOÁN HỌC
TRONG DẠY HỌC TOÁN 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp giảng dạy bộ môn Toán
Mã số : 8.14.01.1

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. ĐÀO THÁI LAI

Thái Nguyên, năm 2019


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự
hướng dẫn của PGS.TS. Đào Thái Lai. Các kết quả, số liệu nghiên cứu nêu
trong luận văn là trung thực và chưa từng công bố trong bất kỳ công trình
khoa học nào
khác.
Thái Nguyên, ngày 20 tháng 04 năm 2019
Tác giả luận văn

Đào Thanh Bình

Danh mục các từ viết tắt .....................................................................................iv
Danh mục các bảng..............................................................................................v
Danh mục các hình .............................................................................................vi
MỞ ĐẦU.............................................................................................................1
1. Lí do chọn đề tài ..............................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu .......................................................................................3
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu.................................................................3
4. Giả thuyết khoa học.........................................................................................3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ......................................................................................4
6. Phương pháp nghiên cứu .................................................................................4
7. Cấu trúc của đề tài ...........................................................................................4
NỘI DUNG…………………………………………………………………….5
Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN..............................................5
1.1. Dạy học trải nghiệm .....................................................................................5
1.1.1. Vài nét về lịch sử của giáo dục trải nghiệm ..............................................5
1.1.2 Một số nghiên cứu nước ngoài về hoạt động trải nghiệm..........................6
1.1.3 Một số nghiên cứu trong nước về hoạt động trải nghiệm ..........................7
1.2 Hoạt động trải nghiệm ...................................................................................8
1.2.1 Hoạt động trải nghiệm ................................................................................8
1.2.2 Vị trí vai trò của tổ chức hoạt động trải nghiệm ......................................11
1.2.3 Các đặc điểm cơ bản của hoạt động trải nghiệm......................................12
1.2.4 Phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm............................................13
1.2.5 Quy trình tổ chức hoạt động trải nghiệm..................................................18


1.2.6. Các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm..........................................21
1.3 Hoạt động thực hành....................................................................................28
1.3.1 Hoạt động thực hành.................................................................................28
1.3.2 Các hình thức tổ chức hoạt động thực hành .............................................28
1.3.3 Phương pháp dạy học bằng thực hành......................................................31

3.3. Đối tượng thực nghiệm sư phạm .................................................................67
3.4. Nội dung thực nghiệm sư phạm ..................................................................67
3.5. Phương pháp thực nghiệm sư phạm ............................................................67
3.6. Thực nghiệm sư phạm.................................................................................68
3.6.1. Phân tích quá trình thực nghiệm sư phạm ................................................68
3.6.2. Phân tích kết quả quá trình thực nghiệm sư phạm....................................84
3.7. Thuận lợi, khó khăn trong quá trình thực nghiệm sư phạm.........................89
3.8. Đề xuất phương án giải quyết......................................................................89
Kết luận chương 3..............................................................................................89
Đề xuất và kiến nghị ........................................................................................90
TÀI LIỆU THAM KHẢO...............................................................................91


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
CLB

Câu lạc bộ

DC

Đối chứng

GDTT

Giáo dục thường xuyên

HDTN

Hoạt động trải nghiệm




DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1 Bốn giai đoạn trong chu trình học tập của Kolb ................................ 10
Hình 1.2 Vai trò của HĐTN đối với mục tiêu giáo dục .................................... 12
Hình 1.3. Sơ đồ tìm giải pháp trong “dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề” 14
Hình 1.4. Sơ đồ tóm tắt dạy học bằng trải nghiệm............................................ 20
Hình 1.5. Mối quan hệ giữa thực hành – thực tập – trải nghiệm ...................... 34
Hình 2.1. Trò chơi vượt chướng ngại vật .......................................................... 48
Hình 2.2. Trò chơi hái táo.................................................................................. 51
Hình 2.3. Diễn đàn toán học .............................................................................. 56
Hình 2.4 Nhóm Diễn đàn toán học qua Facebook ............................................ 56
Hình 2.5. Câu lạc bộ toán học trường THPT Trần Văn Kỷ ...............................57
Hình 2.6 Ngoại khóa Toán – Tin trường THPT Thái Nguyên.......................... 61
Hình 2.7. Học sinh lớp 11 trường THPT chuyên Thái Nguyên đạt giải nhất với
đề tài nghiên cứu “cải thiện việc sử dụng bảo vệ và sử dụng nguồn nước ....... 65
Hình 3.1. Học sinh lên ý tưởng xây dựng kế hoạch thực hiện .......................... 80
Hình 3.2. Học sinh lên ý tưởng xây dựng kế hoạch thực hiện .......................... 81
Hình 3.3. Học sinh trình bày kết quả bằng trình chiếu
.........................................81

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

kết nối từ trường học, cộng đồng đến các tổ chức toàn cầu. Do đó học sinh phổ
thông có thể có những định
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


hướng tốt hơn trong việc lựa chọn chuyên ngành và sự chắc chắn cho cả sự
nghiệp về sau. Thủ tướng chính phủ cũng đã giao trách nhiệm cho bộ GD – ĐT
triển khai giáo dục STEM trong chương trình giáo dục phổ thông; tổ chức thí
điểm tại một số trường phổ thông ngay từ năm học 2017 – 2018.
Theo tư tưởng của Đảng về đổi mới giáo dục, ngày 28/11/2014, Quốc hội
đã ban hành nghị quyết số 88/2014/QH13 về đổi mới chương trình, sách giáo
khoa giáo dục phổ thông. Theo đó ngày 27/3/2015 Thủ tướng chính phủ đã có
quyết định số 404/QĐ-TTg về phê duyệt Đề án đổi mới chương trình, sách giáo
khoa giáo dục phổ thông, trong đó nêu rõ: “Chương trình mới, sách giáo khoa
mới bảo đảm tính tiếp nối, liên thông giữa các cấp học, các lớp học, giữa
các môn học, chuyên đề học tập và hoạt động trải nghiệm sáng tạo…”, Bộ
Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Quyết định số 2653-QĐ-BGDĐT về kế hoạch
hành động thực hiện Nghị quyết 29 của Đảng về GD-ĐT, xây dựng dự thảo
chương trình giáo dục phổ thông tổng thể. Ngày 19/1/2018 Bộ GD – ĐT đã
công bố dự thảo chương trình môn học và hoạt động giáo dục của chương trình
giáo dục phổ thông tổng thể. Trong đó, Bộ GD – ĐT dựa trên các quan điểm
đảm bảo tính tinh giản, thiết thực, hiện đại; đảm bảo tính chỉnh thể, sự nhất
quán và phát triển liên tục; đảm bảo tính tích hợp và phân hóa; đảm bảo tính
mềm dẻo, linh hoạt. Chương trình môn Toán ở từng cấp cũng dành thời lượng
thích đáng để tiến hành các hoạt động thực hành và trải nghiệm Toán học cho
học sinh. Theo PGS.TS Đinh Thị Kim Thoa: “Hoạt động trải nghiệm trong
chương trình phổ thông mới không phải là một môn học mà là một hoạt động
giáo dục bắt buộc từ lớp 1 đến lớp 12”.

3.1. Khách thể nghiên cứu:
Quá trình giảng dạy môn Toán trong chương trình giáo dục phổ thông.
3.2. Đối tượng nghiên cứu:
Quá trình tổ chức hoạt động thực hành và trải nghiệm Toán học lớp 10
trong chương trình giáo dục phổ thông. Tác động của hoạt động thực hành và
trải nghiệm trong việc hình thành, phát triển phẩm chất, tri thức, năng lực của
học sinh phổ thông.
3.3. Phạm vi nghiên cứu:
Nội dung: Chương trình Toán 10 trung học phổ thông.
Địa điểm: Trường trung học phổ thông trên địa bàn Thái Nguyên và
Trung tâm GDTX tỉnh Bắc Ninh.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu tổ chức được các hoạt động thực hành và trải nghiệm trong nhà
trường phổ thông sẽ hình thành tri thức cho học sinh và hình thành mối liên hệ
giữa toán học và thực tiễn, tạo hứng thú học tập.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


Nghiên cứu lý luận về dạy học bằng thực hành và trải nghiệm.
Nghiên cứu nội dung chương trình Toán học 10.
Nghiên cứu thực trạng của việc tổ chức hoạt động thực hành và trải
nghiệm ở trường trung học phổ thông.
Xây dựng các kế hoạch tổ chức hoạt động thực hành và trải nghiệm có nội
dung Toán 10.
Thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng và đánh giá tính khả thi của giả
thuyết khoa học và nội dung nghiên cứu đã đề xuất.
6. Phương pháp tiến hành nghiên cứu

1.1.1 Vài nét về lịch sử của giáo dục trải nghiệm
Khổng tử (571-479 TCN) , ông là một nhà triết học, tư tưởng lớn của
Trung Hoa. Nói đến giáo dục ông có quan điểm : “Học nhi thời tập chi, bất
duyệt lạc hồ”, tức là việc học đi đôi với việc thực hành. Khổng Tử yêu cầu
người học phải kết hợp giữa trực giác và suy luận. Khổng Tử cũng từng nói:
“Những gì tôi nghe, tôi sẽ quên; Những gì tôi thấy, tôi sẽ nhớ; Những gì tôi
làm, tôi sẽ hiểu”.
Ở phương Tây, Aristotle (384- 332TCN) cho rằng: "Những điều chúng ta
phải học trước rồi mới làm, chúng ta học thông qua làm việc đó" [6, tr41].
Trong thời kỳ phục hưng, Rabelais (1494-1553), nhà văn, nhà tư tưởng người
Pháp, người được coi là “Erasmus của Pháp” đã khẳng định rẳng: “Cần phải
học ở mọi nơi mọi chỗ, học gắn kết với cuộc sống và thực hành”. Cùng với đó
là Montaigne (1533-1592) – một nhà triết học Pháp. Phương châm của ông về
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


giáo dục vẫn được áp dụng trong trường học phương Tây, đó là “giáo dục
nhằm dạy cho con người sống một cuộc đời theo thiên nhiên”.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


Có thể thấy tư tưởng giáo dục trải nghiệm đã có từ rất lâu. Tuy nhiên
chúng
ta chưa thực sự coi trọng và vận dụng một cách rộng rãi trong giảng dạy.
Hiệp hội các giáo viên dạy khoa học quốc gia Mỹ (National Science

thu kiến thức từ cộng đồng đó. Phương pháp dạy trẻ học là giúp trẻ học một
cách tự nhiên, không ngăn cản trẻ phát triển tự nhiên. Qua đó ông đã chỉ ra
được những

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


hạn chế của giáo dục của nhà trường, những thiếu sót trong chương trình giáo
dục và đưa ra vai trò của kinh nghiệm trong giáo dục.
Năm 1984, David Kolb cho ra mắt mô hình phong cách học tập với quan
điểm “Học tập là quá trình trong đó kiến thức được tạo ra thông qua việc
chuyển hóa kinh nghiệm” [20, 38]. Ông là người đề xướng lý thuyết học tập
qua trải nghiệm. Ông có sự kết hợp các tư tưởng của John Deway – Chủ nghĩa
thực dụng, J.Lewin – tâm lý học xã hội, J.Piaget – Lý thuyết phát triển nhận
thức và đề ra chu trình học tập dựa vào trải nghiệm với kinh nghiệm - trải
nghiệm là một trong bốn giai đoạn của chu trình học tập đó. Theo Kolb, muốn
đạt được hiệu quả tốt nhất thì người học cần trải qua cả bốn giai đoạn trong chu
trình và “học tập là một quá trình liên tục được khởi nguồn từ kinh nghiệm”
tuy nhiên có thể lựa chọn bắt đầu chu trình từ bất kỳ một giai đoạn nào tùy
thuộc vào phong cách học của từng người. Việc áp dụng chu trình này dành cho
cả người dạy và người học. Do đó việc vận dụng trải nghiệm cho học sinh
không phải là tùy ý mà là có định hướng có mục đích, mục tiêu ban đầu.
1.1.3 Một số nghiên cứu trong nước về dạy học trải nghiệm
Ngày 19/1/2018, Bộ GD – ĐT đã công bố dự thảo chương trình môn
học và hoạt động giáo dục của chương trình giáo dục phổ thông tổng thể.
Trong đó “hoạt động giáo dục bắt buộc xuyên suốt cả các cấp học là hoạt
động trải nghiệm” . Trong đó ở các lớp học cấp tiểu học hoạt động chủ yếu
diễn ra là thực hành vận dụng kiến thức vào thực tế cuộc sống, các hoạt động

1.2 Hoạt động trải nghiệm
1.2.1 Hoạt động trải nghiệm
“Hoạt động giáo dục (theo nghĩa rộng) là những hoạt động có chủ đích,
có kế hoạch hoặc có sự định hướng của nhà giáo dục, được thực hiện thông qua
những cách thức phù hợp để chuyển tải nội dung giáo dục tới người học nhằm
thực hiện mục tiêu giáo dục” [9].
“Hoạt động giáo dục (theo nghĩa hẹp) dùng để chỉ các hoạt động giáo dục
được tổ chức ngoài giờ dạy học các môn học và được sử dụng cùng với khái
niệm hoạt động dạy học các môn học” [9]. Các hoạt động giáo dục (theo nghĩa
hẹp) gồm các hoạt động:
- Hoạt động tập thể (sinh hoạt lớp, sinh hoạt Đội Thiếu niên Tiền phong
Hồ Chí Minh, sinh hoạt Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh).
- Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.
- Hoạt động giáo dục hướng nghiệp.
- Hoạt động giáo dục nghề phổ thông.
Trong chương trình giáo dục phổ thông mới, kế hoạch giáo dục bao gồm
các môn học, chuyên đề học tập (gọi chung là môn học) và hoạt động trải
nghiệm sáng tạo; hoạt động giáo dục (theo nghĩa rộng) bao gồm “hoạt động
dạy học và hoạt động trải nghiệm sáng tạo”.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN

http://lrc.tnu.edu.vn


Theo Hiệp hội “Giáo dục trải nghiệm” quốc tế định nghĩa về học qua trải
nghiệm “là một phạm trù bao hàm nhiều phương pháp trong đó người dạy
khuyến khích người học tham gia các trải nghiệm thực tế, sau đó phản ánh,
tổng kết lại để tăng cường hiểu biết, phát triển kĩ năng, định hình các giá trị
sống và phát triển các năng lực bản thân, tiến tới đóng góp tích cực cho cộng
đồng và xã