ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LƢU KIM THOA

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN THEO
ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG TOÁN HỌC
CHO HỌC SINH TẠI CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN
TAM DƢƠNG TỈNH VĨNH PHÚC

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI – 2018


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LƢU KIM THOA

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN
THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG TOÁN
HỌC CHO HỌC SINH TẠI CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
HUYỆN TAM DƢƠNG TỈNH VĨNH PHÚC

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 8.14.01.14

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Đức Sơn


Lƣu Kim Thoa

i


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

QL

Quản lý

CBQL

Cán bộ quản lý

HĐ

Hoạt động

CNTT

Công nghệ thông tin

THCS

Trung học cơ s ở

QLGD

Quản lý giáo dục


Nhà xuất bản

PPDH

Phương pháp dạy học

PPHT

Phương pháp học tập

TBDH

Thiết bị dạy học

SGK

Sách giáo khoa

NL

Năng lực

ii


MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... i
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ............................................................ ii
DANH MỤC CÁC BẢNG ............................................................................ vii

MÔN TOÁN THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN
DỤNG TOÁN HỌC CHO HỌC SINH TẠI CÁC TRƢỜNG TRUNG
HỌC CƠ SỞ HUYỆN TAM DƢƠNG ....................................................... 37
2.1.Khái quát chung về địa bàn huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc ............. 37
2.1.1.Về kinh tế- xã hội huyện Tam Dương ................................................... 37
2.1.2.Về giáo dục của huyện Tam Dương ...................................................... 38
2.2.Tổ chức điều tra khảo sát .......................................................................... 41
2.2.1.Mục đích khảo sát .................................................................................. 41
2.2.2. Nội dung khảo sát: ................................................................................ 41
2.2.3.Đối tượng khảo sát: ................................................................................ 41
Cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh của 5 trường ....................................... 41
2.2.4.Phương pháp khảo sát ............................................................................ 42
2.3. Thực trạng về hoạt động dạy học môn Toán và quản lý hoạt động dạy học
môn Toán theo định hướng phát triển năng lực vận dụng toán học cho học
sinh các trường trung học cơ sở huyện Tam Dương ....................................... 43
2.3.1. Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về dạy học theo định hướng
phát triển năng lực học sinh ............................................................................ 45
2.3.2.Thực trạng về hoạt động giảng dạy của giáo viên môn Toán theo hướng
phát triển năng lực của học sinh ...................................................................... 46
2.3.3. Thực trạng về quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hướng phát
triển năng lực học sinh ở các trường trung học cơ sở huyện Tam Dương ............. 53
2.4. Đánh giá chung thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo
định hướng phát triển năng lực vận dụng Toán học cho học sinh ở các trường
trung học cơ sở huyện Tam Dương ................................................................. 65
2.4.1. Điểm mạnh ............................................................................................ 65
iv


2.4.2. Điểm yếu ............................................................................................... 65
2.4.3. Nguyên nhân ......................................................................................... 66

3.4.2.Đối tượng khảo nghiệm.......................................................................... 89
3.4.3.Nội dung và phương pháp khảo nghiệm ................................................ 89
3.4.4.Kết quả khảo nghiệm ............................................................................. 89
Tiểu kết chương 3............................................................................................ 94
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ............................................................... 95
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 99
PHỤ LỤC ..................................................................................................... 102

vi


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1.Bên chế trong các nhà trường huyện Tam Dương có mặt đến ngày
9/10/2017 (Nguồn: Phòng GD&ĐT Tam Dương) .......................................... 38
Bảng 2.2: Tình hình đội ngũ giáo viên Toán ở các trường THCS huyện Tam
Dương (nguồn: Phòng GD&ĐT Tam Dương) ................................................ 43
Bảng 2.3: Tình hình đội ngũ giáo viên Toán ở nhóm các trường THCS huyện
Tam Dươngđược chọn ra (nguồn: Điều tra) ................................................... 44
Bảng 2.4. Điều tra độ tuổi và thâm niên giảng dạy của giáo viên Toán các
trường THCS huyện Tam Dương được chọn ra, năm học 2016 - 2017 ......... 44
Bảng 2.5. Thực trạng nhận thức của cán bộ giáo viên về nội dung cần thực
hiện trong dạy học phát triển năng lực ............................................................ 45
Bảng 2.6. Kết quả khảo sát thực trạng soạn bài và chuẩn bị bài .................... 47
trước khi lên lớp của giáo viên ........................................................................ 47
Bảng 2.7.Thực trạng việc thực hiện nội dung dạy học ................................... 48
Bảng 2.8.Thực trạng về việc sử dụng phương pháp và hình thức dạy học ..... 51
Bảng 2.9. Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh .......... 53
Bảng 2.10.Công tác quản lý mục tiêu chương trình và nhận thức, đổi mới tư
duy về hoạt động dạy học Toán theo hướng phát triển NL học sinh của các
nhà trường hiện nay ......................................................................................... 55

điểm chỉ đạo:
- Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn
đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội
dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới
từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đến hoạt động quản trị của
các cơ sở giáo dục - đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội
và bản thân người học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học.
Một trong các nội dung căn bản của đổi mới giáo dục là chuyển từ
trang bị kiến thức sang phát triển phẩm chất và năng lực. Đây là xu hướng
chung của giáo dục thế giới. Sản phẩm cuối cùng của dạy học và giáo dục
chính là nhân cách người học. Trong đó, phẩm chất và năng lực là các thành
phần cơ bản.
Các nhà trường và đội ngũ giáo viên là người thực hiện trực tiếp nội
dung này. Nếu không bồi dưỡng, tổ chức được đội ngũ hoạt động trực tiếp
này theo mục tiêu đã nêu trên thì không thể đổi mới thành công.
Chất lượng giáo dục phụ thuộc trực tiếp vào chất lượng dạy học. Dạy
học theo hướng phát triển năng lực càng thể hiện rõ điều này. Để thực hiện
được mục tiêu đổi mới giáo dục, hoạt động giảng dạy mỗi môn học cũng cần
được thay đổi. Mỗi môn học cần xác định được các năng lực cần hình thành,
tổ chức dạy học cần hướng tới việc hình thành các năng lực đó, kiểm tra đánh
giá cũng cần lấy các năng lực đó làm cơ sở. Đây là việc chuyển đổi mạnh mẽ
trong hoạt động dạy học. Để thực hiện được công việc này, quản lý đóng vai
trò then chốt.
1


Môn toán là một trong các môn học cốt lõi trong toàn bộ chương trình
phổ thông. Theo định hướng phát triển năng lực, học sinh không chỉ cần nắm
được kiến thức mà quan trọng hơn là phải có năng lực vận dụng toán học vào
giải quyết các vấn đề cụ thể trong cuộc sống. Như vậy, quản lý hoạt động

khác,… Phải chăng là do PPDH, cách thức tổ chức dạy học, hay do phương
pháp quản lý hoạt động dạy học môn toán còn bất cập? Là một nhà quản lý
của trường THCS Tam Dương huyện Tam Dương, là Phó Hiệu trưởng phụ
trách chuyên môn, tác giả nhận thấy cần phải có những nhận thức đúng đắn,
có những biện pháp chỉ đạo chuyên môn phù hợp để đáp ứng yêu cầu nhiệm
vụ nâng cao chất lượng giáo dục nói chung, chất lượng môn Toán nói riêng,
không những của trường THCS Tam Dương mà của cả các trường THCS
trong toàn huyện thông qua các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn
Toán theo hướng phát triển năng lực vận dụng toán học cho học sinh. Với
trình độ Đại học Toán lại có quá trình tham gia công tác quản lý tại trường
THCS Tam Dương và được học hỏi, được trải nghiệm, với những kiến thức mới
được trang bị về Quản lý Giáo dục tại trường ĐH Giáo dục – Đại học Quốc Gia,
tác giả đã lựa chọn đề tài “Quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng
phát triển năng lực vận dụng toán học cho học sinh các trường THCS huyện
Tam Dương, tỉnh Vĩnh phúc” làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn về quản lý dạy học môn
Toán cấp THCS, đề xuất những biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn
Toán theo định hướng phát triển năng lực vận dụng toán học cho học sinh tại
các trường THCS huyện Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc, nhằm nâng cao hiệu
quả dạy học môn Toán THCS trên địa bàn huyện.
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
3.1.Khách thể nghiên cứu:
Quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hướng phát triển năng
lực vận dụng toán học cho học sinh THCS.
3.2.Đối tượng nghiên cứu:
Quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hướng phát triển năng
lực vận dụng toán học cho học sinh tại các trường THCS huyện Tam Dương,
tỉnh Vĩnh Phúc.
3

của các trường THCS huyện Tam Dương theo định hướng phát triển năng lực
vận dụng toán học cho học sinh trong giai đoạn từ năm 2016 đến 2018.
4


8. Phƣơng pháp nghiên cứu
8.1.Phương pháp nghiên cứu lý luận
Phương pháp nghiên cứu lý luận nhằm phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa,
khái quát hóa những tài liệu văn bản về dạy học và quản lý dạy học, từ đó
hình thành khung lý thuyết về quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định
hướng phát triển năng lực vận dụng toán học ở trường THCS.
8.2.Phương pháp nghiên cứu thưc tiễn
Phương pháp nghiên cứu thưc tiễn gồm các phương pháp điều tra xã hội
học; Phương pháp tổng kết kinh nghiệm, Phương pháp chuyên gia…nhằm
đánh giá thực trạng dạy học và quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo
định hướng phát triển năng lực vận dụng toán học ở trường THCS huyện Tam
Dương, tỉnh Vĩnh Phúc.
8.3.Phương pháp toán thống kê và xử lý số liệu
Phương pháp toán thống kê và xử lý số liệu nhằm định lượng kết quả
nghiên cứu, trên cơ sở đó rút ra các nhận xét khoa học về thực trạng quản lý
hoạt động dạy học môn Toán theo định hướng phát triển năng lực vận dụng
toán học ở trường THCS; tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp đề xuất.
9. Cấu trúc đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ
lục, luận văn được trình bày trong ba chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo
định hướng phát triển năng lực vận dụng toán học cho học sinh trường trung
học cơ sở.
Chương 2: Thực trạng về quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo
định hướng phát triển năng lực vận dụng toán học cho học sinh tại các trường

Toán của tác giả Nguyễn Bá Kim (2007); Vận dụng lý luận vào thực tiễn dạy
học môn Toán ở trường Phổ thông của tác giả Bùi Văn Nghị (2009); Cẩm
nang dạy và học Toán trung học cơ sở của tác giả Vũ Hữu Bình (2007),...
Đối với môn Toán ở trường phổ thông: đã có nhiều công trình nghiên
cứu về quản lý hoạt động dạy học môn Toán phát triển năng lực toán học cho
học sinh cũng như tăng cường liên hệ với thực tiễn thông qua dạy học một số
6


chủ đề của chương trình toán phổ thông. Các công trình đó đã nghiên cứu và
đưa ra nhiều biện pháp quản lý phát triển năng lực toán cho học sinh cũng
như đưa ra một hệ thống bài tập có nội dung thực tiễn đưa vào giảng dạy.
Từ việc kế thừa các kết quả nghiên cứu đi trước, tác giả đi sâu nghiên
cứu cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng hoạt động dạy học và quản lý hoạt động
dạy học môn Toán theo định hướng phát triển năng lực vận dụng Toán học
cho học sinh, đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán
theo định hướng phát triển năng lực vận dụng Toán học cho học sinh đối với
các trường THCS trong toàn huyện Tam Dương tỉnh Vĩnh Phúc trong bối
cảnh hiện nay.
1.2.Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài
1.2.1.Quản lý, quản lý giáo dục
1.2.1.1. Quản lý
Quản lý là một phạm trù tồn tại khách quan được ra đời từ bản thân nhu
cầu của mọi xã hội, mọi quốc gia và trong mỗi thời đại, có nhiều quan điểm
khác nhau về quản lý như sau: “Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ
chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức,
chỉ đạo (lãnh đạo), kiểm tra” [17, tr.01].
Các tác giả Hà Thế Ngự và Đặng Vũ Hoạt đồng cho rằng: “Quản lý là
một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý một hệ thống nhằm
đạt được những mục tiêu nhất định” [23, tr.29].

Khi người quản lý lập xong kế hoạch cho một hoạt động, họ cần phải
chuyển hóa những ý tưởng khá trừu tượng ấy thành hiện thực thông qua một
đội ngũ làm việc, một cách tổ chức thực hiện tốt sẽ có ý nghĩa quyết định đối
với sự chuyển hóa như thế. Tổ chức là một chức năng quản lý mà ở đó là quá
trình hình thành nên cấu trúc các quan hệ giữa các thành viên, giữa các bộ
phận trong một tổ chức nhằm thực hiện thành công các kế hoạch đặt ra và
nhằm đạt được mục tiêu tổng thể của kế hoạch.
- Lãnh đạo (chỉ đạo)
Đây là chức năng chủ đạo của công tác quản lý, sau khi kế hoạch đã
được thống nhất, thì những người quản lý sẽ dẫn dắt tổ chức thực hiện kế
hoạch đề ra. Lãnh đạo bao hàm việc liên kết các thành viên trong một tổ chức,
8


động viên họ hoàn thành những nhiệm vụ nhất định để đạt được mục tiêu của
tổ chức.
- Kiểm tra là một chức năng quan trọng của quản lý, thực hiện chức
năng này một cá nhân một nhóm các nhà quản lý theo dõi, giám sát các thành
viên trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ, tiến hành những hoạt động sửa chữa,
uốn nắn nếu cần thiết. Chức năng kiểm tra cho phép nhà quản lý thực hiện
quá trình tự điều chỉnh trong đó có điều chỉnh sai lệch, điều chỉnh mục tiêu,
kế hoạch sao cho phù hợp với thực tiễn hoạt động.
Kế hoạch
hóa

Tổ chức

Quản lý

Chỉ đạo

là quá trình dạy học giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ giáo dục đạt tới mục tiêu dự
kiến, tiến lên trạng thái mới về chất ” [25, tr.31].
Như vậy, QLGD là sự tác động có ý thức của nhà quản lý giáo dục tới
giáo viên, học sinh và các đối tượng có liên quan nhằm đưa hoạt động của hệ
thống giáo dục đạt tới các mục tiêu giáo dục.
1.2.2.Quản lý hoạt động dạy học
1.2.2.1. Hoạt động dạy học
Hoạt động dạy - học là quá trình thống nhất biện chứng giữa giáo viên
và học sinh, trong đó, dưới tác dụng tổ chức, điều khiển của GV thì HS tự
giác, tích cực hoạt động học nhằm chiếm lĩnh kiến thức khoa học. Như vậy có
thể nói hoạt động dạy - học trong nhà trường bao gồm hoạt động dạy học của
giáo viên và hoạt động học của học sinh.
Tuy nhiên trong luận văn đề cập tới trọng tâm là hoạt động dạy học của
GV trong các nhà trường, đó là hoạt động mà GV không những là người
truyền thụ kiến thức mà còn tổ chức, điều khiển, dẫn dắt để HS chiếm lĩnh
kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành thái độ đúng đắn đối với kho kiến
thức khổng lồ của nhân loại.
Để thực hiện hoạt động dạy học người GV phải thực hiện hoạt động
như xác định mục tiêu dạy học, thiết kế và chuẩn bị bài giảng, tổ chức các
10


hoạt động trên lớp, sử dụng các PPDH và các phương pháp kiểm tra đánh giá
đối với HS hướng tới mục tiêu chung là giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ trở
thành những công dân có tri thức, có kỹ năng ứng xử và làm việc, có lý tưởng
phấn đấu để xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc.
1.2.2.2. Quản lý hoạt động dạy học
Hoạt động dạy học là hoạt động trung tâm của mỗi nhà trường, là hoạt
động đóng vai trò chủ đạo trong quá trình dạy học. Người thực hiện trực tiếp
các hoạt động là đội ngũ GV, người lãnh đạo tổ chức và điều khiển quá trình

Tóm lại, có thể hiểu một cách ngắn gọn năng lực là khả năng vận dụng tất
cả các yếu tố chủ quan (mà bản thân có sẵn hoặc được hình thành qua học
tập) để giải quyết các vấn đề trong học tập, công tác và cuộc sống.
Đối với mục tiêu phát triển năng lực học sinh, khái niệm năng lực được
sử dụng trong các khía cạnh như sau :
+ Năng lực liên quan đến bình diện mục tiêu dạy học, mục tiêu dạy học
của môn học được mô tả thông qua các năng lực cần hình thành;
+ Trong các môn học, những nội dung và hoạt động cơ bản được liên kết
với nhau nhằm hình thành các năng lực;
+ Năng lực là sự kết hợp của tri thức, hiểu biết, khả năng, mong muốn...
+ Mục tiêu dạy học theo hướng hình thành và phát triển năng lực học sinh
định hướng cho việc lựa chọn nội dung dạy học, đổi mới PPDH, đổi mới hình
thức tổ chức dạy học và đổi mới kiểm tra đánh giá;
+ Năng lực mô tả việc giải quyết những nhiệm vụ trong các tình huống:
ví dụ như đọc một văn bản cụ thể, nắm vững và vận dụng được các phép tính
cơ bản...
+ Cơ sở để xác định cho mục tiêu giáo dục và dạy học phát triển NL là
xác định được NL chung cùng với các NL chuyên môn của mỗi môn học;
+ Mức độ đối với sự phát triển năng lực có thể được xác định trong các
chuẩn: Đến một thời điểm nhất định nào đó, HS có thể, cần phải đạt được
những gì.
Như vậy, nói đến năng lực là nói đến khả năng tiềm ẩn trong một cá thể,
một thứ phi vật chất, song nó thể hiện được qua hành động và cũng đánh giá
được nó qua kết quả của hoạt động. Ví dụ: Một học sinh được gọi là có năng
12


lực vận dụng toán học tốt nếu học sinh đó kiến thức toán học, có kỹ năng suy
luận logic, có khả năng mô hình hóa một vấn đề gặp phải trong thực tế, có
khả năng tìm ra phương án giải quyết một vấn đề nhanh hơn các bạn khác

Năng lực chuyên môn là khả năng thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn
cũng như khả năng đánh giá kết quả chuyên môn một cách độc lập, có
phương pháp chính xác về mặt chuyên môn, trong đó bao gồm cả khả năng tư
duy lôgic, phân tích, tổng hợp, trừu tượng hóa, khả năng nhận biết các mối
quan hệ hệ thống và quá trình. Năng lực chuyên môn hiểu theo nghĩa hẹp là
năng lực nội dung chuyên môn, theo nghĩa rộng là bao gồm cả năng lực
phương pháp chuyên môn.
Năng lực phương pháp (Methodical competency):
Năng lực phương pháp là khả năng thực hiện đối với những hoạt động
có kế hoạch, định hướng mục đích trong việc giải quyết các nhiệm vụ và vấn
đề. Năng lực phương pháp bao gồm năng lực phương pháp chung và phương
pháp chuyên môn.
Năng lực xã hội (Social competency):
Năng lực xã hội là khả năng đạt được mục đích trong những tình huống
xã hội cũng như trong những nhiệm vụ khác nhau trong sự phối hợp sự phối
hợp chặt chẽ với những thành viên khác.
Năng lực cá thể (Induvidual competency):
Năng lực các thể là khả năng xác định, đánh giá được những cơ hội
phát triển cũng như những giới hạn của cá nhân, phát triển năng khiếu cá

14


nhân, xây dựng và thực hiện kế hoạch phát triển cá nhân, những quan điểm,
chuẩn giá trị đạo đức và động cơ chi phối các ứng xử và hành vi.
Mô hình cấu trúc năng lực trên đây có thể cụ thể hoá trong từng lĩnh
vực chuyên môn, nghề nghiệp khác nhau. Mặt khác, trong mỗi lĩnh vực nghề
nghiệp người ta cũng mô tả các loại năng lực khác nhau. Ví dụ năng lực của
GV bao gồm những nhóm cơ bản sau: Năng lực dạy học, năng lực giáo dục,
năng lực chẩn đoán và tư vấn, năng lực phát triển nghề nghiệp và phát triển