Đề tài: Tổng quan nghiên cứu ảnh hưởng của thâm hụt
ngân sách nhà nước đến lãi suất thị trường.
Chương 1: Tổng quan nghiên cứu ảnh hưởng của thâm hụt ngân sách
nhà nước đến lãi suất thị trường
1.1.

Tổng quan về các nghiên cứu trước đây
Mọi nền kinh tế trên thế giới luôn luôn phải đối mặt với những khó khăn, bất

ổn gây ảnh hưởng đến nền kinh tế vĩ mô. Một trong số những vấn đề khó khăn đó là
tình trạng thâm hụt ngân sách nhà nước. Đây được xem là vấn đề nan giải mà có thể
nói chưa có một giải pháp nào hữu hiệu nhất có thể giải quyết được vấn đề một cách
trọn vẹn. Vì vậy, vấn đề thâm hụt ngân sách là một trong những mối quan tâm sâu
sắc của mỗi quốc gia hiện nay.
Chính vì những phức tạp khi xem xét các vấn đề lãi suất thị trường và thâm
hụt ngân sách mà chủ đề này luôn nhận được rất nhiều quan tâm từ giới nghiên cứu
và các nhà hoạch định chính sách, yêu cầu những phân tích sâu rộng từ nhiều khía
cạnh kinh tế, chính trị và xã hội. Liên quan đến mối quan hệ này, các quan điểm của
các trường phái kinh tế khác nhau cũng rất khác nhau.
Trường phái tân cổ điển cho rằng tăng thâm hụt hiện tại sẽ kéo theo sự gia
tăng về gánh nặng thuế trong tương lai. Theo đó, người tiêu dùng sẽ có xu hướng
tăng tiêu dùng tại thời điểm hiện tại. Do đó, trong trường hợp này, tiết kiệm quốc
gia sẽ giảm xuống. Khi tiết kiệm quốc gia giảm, lãi suất trên thị trường sẽ tăng và
lãi suất tăng sẽ làm giảm đầu tư, qua đó tạo ra hiện tượng thoái lui đầu tư (crowding
out). Vì thế, trường phái này cho rằng tăng thâm hụt ngân sách sẽ ảnh hưởng tiêu
cực đến tăng trưởng kinh tế.


Trường phái này còn cho rằng nếu như việc tài trợ thâm hụt ngân sách thông
qua vay nợ trong nước sẽ gây áp lực làm tăng lãi suất trong nền kinh tế, do vậy sẽ
làm giảm đầu tư của khu vực tư nhân. Theo đó, tăng thâm hụt ngân sách có thể dẫn

gồm cả trả lãi cho khoản vay. Do vậy thâm hụt ngân sách dẫn đến vay nợ trong hiện
tại sẽ đồng nghĩa với việc tăng thuế trong tương lai. Với hàm ý này, người tiêu dùng
trong thời điểm hiện tại sẽ tiết kiệm một khoản cần thiết để trả cho tương lai. Nói
cách khác, người tiêu dùng thường dự đoán tương lai, quyết định tiêu dùng của họ
không chỉ dựa vào thu nhập hiện tại mà còn dựa vào thu nhập kỳ vọng trong tương
lai. Theo trường phái Ricardo, thâm hụt ngân sách sẽ không có tác động đến tiết
kiệm và đầu tư. Theo họ khi thâm hụt ngân sách tăng do giảm thuế thì thu nhập khả
dụng của người dân tăng lên, hơn nữa người dân ý thức được cắt giảm thuế trong
hiện tại sẽ dẫn đến tăng thuế trong tương lai, do vậy họ sẽ tiết kiệm nhiều hơn.
Trong khi đó, thâm hụt ngân sách làm cho tiết kiệm của khu vực nhà nước giảm
xuống. Theo đó, tiết kiệm quốc gia được hiểu là tổng của tiết kiệm tư nhân và tiết
kiệm của nhà nước sẽ không đổi. Do vậy, thâm hụt ngân sách sẽ không tác động đến
tiết kiệm, đầu tư, tăng trưởng (và cả lạm phát) như lập luận của các trường phái nói
trên (Saleh, 2003).
Xét dưới góc độ lý thuyết cũng có hai trường phái về tác động của thâm hụt
ngân sách đối với lãi suất. Trường phái Keynes và trường phái tân cổ điển cho rằng
thâm hụt ngân sách tăng sẽ làm tăng lãi suất do cầu về tiền tăng. Trong khi đó,
trường phái Ricardo lại cho rằng thâm hụt ngân sách không tác động đến lãi suất (vì
các lý do như phân tích trong phần trên).


Theo trường phái thứ nhất thì quan hệ giữa thâm hụt ngân sách và lãi suất
thường là quan hệ thuận chiều, điều ngày có nghĩa là khi thâm hụt ngân sách tăng
thì lãi suất cũng tăng. Thâm hụt tăng cũng đồng nghĩa với nhu cầu huy động vốn
của chính phủ tăng. Nếu như một phần của số vốn cần huy động để bù đắp cho thâm
hụt được thực hiện thông qua thị trường nợ trong nước thì cầu về vốn trong nước sẽ
tăng, qua đó sẽ làm gia tăng sức ép đối với mặt bằng lãi suất trong nước. Trong
trường hợp này, ngân hàng trung ương có thể bắt buộc phải giảm sức ép gia tăng về
lãi suất thông qua chính sách tiền tệ mở rộng. Trường hợp ngân hàng trung ương
không can thiệp thì áp lực đối với lãi suất là không thể tránh khỏi.


TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Saleh , AS (2003) , The Budget Deficit and Economic Performance : A
Survey, Working paper 03-21, Deparment of Economic, University of
Wollongong.
2. Nguyễn Thị Tuyết Trinh, Nghiên cứu tác động của thâm hụt ngân sách tới lãi
suất tại Việt Nam, Luận văn Thạc sĩ Kinh tế, Trường Đại học Kinh tế Thành
phố Hồ Chí Minh, 2012.