DẠY HỌC PHÀT TRIỂN nàng L ự c SÂNG TẠO CHO HỌC SINH PHỔ THÔNG
LÍ THUYỄT VÀ THỰC HÀNH


Nhóm tác giả
T S .T r á n T h i B íc h Liễ u

Trường Đại học Giáo dục, Đại học Q uỏc gia Hà Nội

(C h ủ b iẻ n )
P G S .T S . L ẻ K im L o n g

T rư ờ n g Đ a i h o c G iá o d ụ c . Đ d i h o c Q u ỏ c gid H à N ội

T S . H ó T h ị N h ặt

T rư ờ n g Đ ạ i h ọ c S ư p h a m H ầ NỘI

T5. Lẻ T h a n h H uyẽn

G iả n g v ỉé n T rư ở n g Đ â i h o c G iá o d u c ,
Đ ạ i h ọ c Q u ỏ c g ia H à N ội

TS. N g u yên Tùng Lảm

H ộ iT ả m li G iá o d ụ c H á N ộ í; C h ủ tịc h H Đ Q T
T rư ờ n g T H P T Đ in h T lẻ n H o à n g , H à

P G S .T S . L é A n h V in h



L ồ i gi0i thiệu
Lờ i cả m đn

.............................................................................. 7
.

..........................................

..........................................11

Phán 1. NHỮNG VẮN ŨÉ CHUNG VÉ PHÁT TRIỂN NÀNG Lực SÁNG TẠO
CHO HỌC SINH
1 1. Sáng tạo. điẽu kiện dể phát triển nâng lực sáng tạo
và m õi quan hê vđi sán g n g h iép ...................................................................................................................... 13
1. 2. Đ â c điếm phát irién nãng lực sáng tao c ú a học sỉnh qua c á c đọ tu ổ i............................. 20
1. 3. D ạy học sáng tạo và day hoc phát tnển năng iưc san g t a o ........................................................26
1.4. Công c ụ , phương pháp phấ! trién năng iưc sán g tao cho học s in h ....................................... 31

Phán 2. TIÉU CHÍ ĐÁNH GIÁ, MÂU BÀI SOẠN. MẪU QUAN SÁT GIỜ DẠY
PHÁT TRtỂN NÀNG L ự c SÂNG TẠO CHO HỌC SINH
2 1 Tiéu c h i đânh giâ bài dạy phât triển năng lực sấng tao cho học s in h ...................................51
2 .2 . M ấu bài soan vá hưởng dân so an bài dạy học phát triển năng lục sâng t a o .................55
2 .3 . Phiêu quan s a ỉ vả hưđng dán quan săt giờ day học phát triển năng lực sáng tao .. .6 3

Phán 3. HƯỚNG OÁN PHÁT TRIỂN nâng Lực SÁNG TẠO CHO HỌC SINH

TRONG MỘTSÕ MÕN HỌC
3 1. Hương dán phat triền năng iưc sáng tao trong m ôn NgC vãn • gdi ý bái s o a n ..............67
3 2 . Hưdng dán pnãt triển nàng luc sáng tao trong m ón L ic h sừ - gơi y bái s o ạ n ............ 106


K ế t lu ậ n ........................................................................................................................................................................................293

T i i liệu th am khảo .......................................................................................................295


LỞI GIỚI THIỆU
m

N g h ị q u y ỏ i 2*^) c u a B an C h ấ p h à n h T W Đ á n g v c đ ố i m ớ i c ẫ n ban.
toiin dlv*n g i á o d ụ c và đ à o lạ o Việt N a m n h ằ n m ạ n h v iệ c g iá o d ụ c phai
p h á i triêti to à n clivii vá p h ái huy lốt nh ất tictii nãiig. k h a n ã n g s á n g tạo
c u a m ồ i c á n h ã n c o n im ư ờ i Việi N a m . C h ư ư n g irinh g iá o dụi; p h ổ ih ò n g
m ớ i n ã n i 2 0 15 x c m s á n g ụu) ià niộl Iro n g tá m n ă n g lục c a b á n c a n p hái
triê n

c Ik )

họi; sin h V iệt N íim tro n g th c ki X X I. B ê n c ạ n h đ ó , b ă l đ ầ u

n h iự m ki m ớ i c u a m in)i, T lui tư õ n g N g iiy cn X u â n P h ú c đ à đ ặ t m ục
Iiẽu i r ọ n a tâ m liiv s á n g tạo. khơi n g h iệ p v à láy s ụ p h ã l triẽ n c ú a d o a n h
n g h iộ p láni đ ộ n u lự c đ c V iệt N am hội nhiip v à p h á ỉ ư iẽ n k in h té.
( ì i á o d ụ c n à n g lực sáni: tạo, s á n g n g h iụ p ph ái băi đ a u t ù lira tiiỏi
p h ô Iliõng và c ác n ư ớ c đã th ự c hiện m ụ c liêu n à y tứ nh iò u th ậ p ki nay.
\ h i r n i : v iộc phiii irièn n à n g lục sá n g ỉạ o c ò n c ó n h ic u th á c h th ứ c và
Can trơ ; c ỏ m ộ t k h o a n g c á c h lớn g iữ a lí th u y é t v à ih ự c h à n h , đ ặ c biệt
o Viội N m n . Sir lliicu h ụ t c á c clii d ầ n vồ c á c h s o ạ n , ih ự c h iện và đ á n h
g iá m ộ t bài cl;iy p h á t irièn n à n g lực s á n g tạ o và c á c h đ ã n li g iá n ă n g lực
Siiny tạ o CIIU h ọ c sin h đ à làin hạn c h é v iệc d ạ v h ọ c pluii Iriẽn n ả n g lực

v iểt c u ố n s á c h n à y n h à m g iú p g iá o v iê n d ễ d à n g h im t r o n g v iệ c ihựchiện d ạ y h ọ c p h á t tric n n ă n g lực v à n ă n g lự c s á n g tạo.
C u ố n s á c h g ồ m c ó 4 phần:
P h ầ n I : N h ữ n g v ấ n đ ề c h u n g về p h á t t r i c n n ă n g l ự c s á n g t ạ o c h o
h ọ c s i n h : P h ần n à y c u n g c ấ p mộí cái nhin tổ n g Ihể về s á n g lạo, n ă n g lự c
sá n g tạo, d iề u k iện d ề ph át ư iẻ n n ã n g lự c s á n g tạo, kh ái n iệ m v à b àn c h ằt
c ủ a d ạ y h ọ c ph áỉ triến n ă n g lự c sáng lạo, c ô n g cụ và phưtTng p h á p s á n g tạ o
s ử d ụ n g ; m ối q u a n h ệ g iữ a sáng tạ o và sá n g nghiệp,

Phần 2: T iêu clìí đánh giá, mẫu bài soạn, mẫu quan sát gíờ
d ạ y p h á t t r i ể n n ă n g l ự c s á n g t ạ o : G iớ i th iệ u nội d u n g b ộ 6 tiê u c h í
đ á n h g i á bài d ạ y p h á t tr iể n n ă n g lự c s ả n g tạ o d ù n g d ề đ ị n h h ư ớ n g c h o
g iá o v iê n khi s o ạ n b à i, c h o n h á q u à n li đ á n h g iá b à i d ạ y c ủ a g i á o v iứ n
v à k è m th e o đ ó là m ẫ u h ư ớ n g d ẫ n c á c h s o ạ n b à i d ạ y g i ú p g i á o v ié n
d ề d à n g k h i s o ạ n b à i. M ầ u bài d ạ y h ư ứ n g d ẫ n g i á o v iê n c á c h x á c đ ị n h
m ụ c tiê u p h á t ir iẻ n n ă n g lự c s á n g tạ o , m ụ c liê u p h á t i r ic n k iế n th ử c , k ì
n ă n g m ô n h ọ c , liên m ò n h ọ c và p h á t triề n c á c n ă n g lự c liên q u a n chio
h ọ c s in h th e o y ê u c ầ u c ú a c h ư ơ n g Irin h g i á o d ụ c p h ô t h ô n g m ớ i; g ụ i
ý c á c h x á c đ ịn h c á c h o ạ t đ ộ n g , c á c c ô n g c ụ , p h ư ư n g p h á p s á n g tạ o teú
d ụ n g đ ể th ự c h iệ n c á c m ụ c tiê u đ ã đ ư ợ c x á c đ ịn h , h ư ớ n g d ầ n cácli đíirih
g i á k iế n t h ú c , k ĩ n ă n g c ủ a h ọ c sinh.
P h ầ n 3: H ư ớ n (i d ẫ n p h á i triể n n ă n g lự c s á n g tạ o c h o h ọ c s in h

tr o n g m ộ t số m ô n học cụ thể: Phần này giới thiệu nãng lực sáng tạ o
ciia từ n g m ô n h ọ c , c á c h th ứ c ph ái triề n n ă n g lự c s á n g íạ o c h o h ụ c s in h
i r o n g c á c m ô n h ọ c ( N g ữ v ă n , L ịch sừ, T o án , H ó a h ọ c , C ô n g n g h ệ . K h o a
h ọ c T ự n h iê n , M ĩ t h u ậ t v à A n h v ă n ) v ớ i m ộ t s ố m in h h ọ a b à i s o ạ n ó
từ n g m ô n tro n g c h irơ n g tr in h ph o th ô n g V iệt N a m và m ộ t s ố m ẫ u b-ài
d ạ y q u ố c tc đ c g iá o v ié n t h a m k h ả o khi s o ạ n bài.



N lióm nghiiỉn c ử u xin c h ân thiinh c an i ơ n ‘Í a rờ n íi D ại h ọc G iá o diic
(D ại h ọc Q u ố c y ia l l à N ộ i) d à tạo d iỏ u kiộn vè thờ i g ia n , thù tục đC'
n h ó m lioàn ih á n h

lài ntihiên cirii và c ò n g b o kot qii;i.


Phần 1

NHONe VÂN DÉ CHUNG VỂ PHẤT TRIỂN
NÀNG Lực
SÁNG TẠO
CHO HQC
SINH
•
•
•

1.1. SÁNG TẠO, ĐIẾU KIỆN ĐỂ PHAT t r i ể n NANG L ự c SANG t ạ o
VA MỐI QUAN HỆ VỚI SANG n g h iệ p
1.1.1. Sáng tạ o và điểu kiện đ ể phát triển năng lực sáng tạo
C ó n h iề u c á c h h icu về sá n g tạo n h ư n g h ầ u hét c á c n h à n g h iê n CÚÌI
đ ế u c h o rằ n g , s á n g tạ o là q u á trinh tò m ò - k h á m p h á , tư ở n g tiKTng v à Ur
d u y s á n g tạ o d ự a trên kien thứ c, kinh n g liiệ m v à d ư ớ i s ự tác đ ộ n g cù a
đ ộ n g c a và c á m x ủ c c ù a m ộ t n g u ờ i đ c tạ o ra n h ìrn g sà n p liâ m ( c á c ý
tư ớ n g , g iai p h á p h a y là m ộ t vật cụ th ể ) đ ộ c đ á o và h iệ u q u á ( c ó g iá trị.
luni ich v à p h ù h ợ p với n g ư ờ i s ừ d ụ n g ) (R iin c o ct a l. 2 0 1 2 ; S ie m b e r g .
1‘>99; V vg o lsk y . 2 0 0 4 ). S á n g tạo th eo c á c h h iều n ày c ó ý n g h ĩa ú c h c ự c
klii n ó c ó m ụ c (icu g iá o d ụ c h ọc sinh trớ th à n h n h ừ n g n g ư ờ i s á n g lạ o h ữ u


giái q u y ế t v a n đ c m ớ i. c ó cái nh in k h á c lạ với s ự v ậ u v a n đ ề (D o B o n o .
1970; O k p a r a , 2 0 0 7 ). là k ế t quá t u ơ n g tác c ù a c á c q u á tr in h k h á m p h á .
lirờng Iirợng và lư d u y d ư ớ i tác đ ộ n g c ù a đ ộ n g c ơ v à x ú c c á m c á n h ã n .
Đ c s á n g tạ o thi m ộ t n g ư ờ i c ầ n c ó kiến th ứ c , c á c k ì n â n g s á n g t ạ o
và c õ thái đ ộ tíc h c ự c đ o i với s ự s á n g lạo. C á c k iế n th ứ c h ỗ ir ự q u á
trinh s á n g tạo b a o g o m : (i) kiốn th ứ c v ề s á n g tạ o và q u á irin h s á n g
lạo ; (ii) k iế n ih ử c m ó n h ụ c /c h u y ê n n g à n h v à k ié n th ứ c liên n i ỏ n /l i ê n
n g à n h , K ic n thírc v c s á n g tạo đ ò i hòi m ộ t n g ư ờ i h iế u đ ư ợ c m ụ c tic u .
nội d u n g , p h iiư n g p h á p , c ò n g cụ s á n g tạo, y ê u c a u đ ố i v ó i s ả n p h à m cùíi
s ả n g tạ o v à c á c th ò n g tin v è n h ũ n g p h á i m in h s á n g tạ o đ à c ó ( P c r r a r i
ci al.. 2 0 0 9 ). C á c k iế n th ứ c íh u ộ c m ò n h ọ c /lìn h v ự c c h u y ê n n g à n h và
liên m ô n /liê n n g à n h là c á c kiổn th ứ c to án h ọ c , v ă n h ọ c . k h o a h ọ c . n g h ệ
th u ậ t, c õ n g n g h ệ . .. (B u rk c . 200 7 ; M o ra n , 20 10).
S á n g lạ o g á n liền với kinh n g h iệ m và c á c x ú c c ả m nhir; cãt : geác
k h ô d a u . vui siRTng, h ạ n h p h ú c , ngạc nh iên , xúc đ ộ n g . .. tr u ớ c v é đ v p c ù a
ihiẽn nh iên , cù a c u ộ c s ố n g c o n n g ư ờ i h ay c ác h iện tư ợ n g xà h ộ i . . . Lạo
n ê n h ứ n g th ú sá n g tạo ( Vygolsky, 2004 ). C ă m x úc vồ cái đ ẹ p đ ó n g vai Irò
q u a n trọ n g đ e lạ o ra n h ữ n g sàn p h ẩ m c ỏ tinh th ẫ m m ĩ (H a y n e s . 1999)
B ẽ n c ạ n h đ õ , k ĩ n ă n g sá n g tạ o đ ó n g vai trò q u a n tr ọ n g tr o n g qiuả
irinh s á n g tạo. D ó !à c á c k ĩ n ă n g q u a n sát, tư ở n g tư ợ n g , và lư d u y sá.ng
lạ o , k ĩ n ă n g kh ai th á c , s ử d ụ n g các c .mg c ụ th ô n g tin tru y ề n th ô n g ( I C T ) .
k ĩ n ă n g s ử d ụ n g k iế n th ứ c c h u y ê n m ô n . kiéii th ứ c k h o a h ọ c v á c á c cô>ng
c ụ s á n g tạ o đ ể lạ o n ê n sả n p h ẩm sá n g tạ o (D e B o n o , 1970; M e y c r . 2 0 12;
M o ra n , 2 0 1 0 ; S ía rk o , 2 0 1 3 ; Sorby, 1999).


P h ản 1 Nhiing văn dé cttụng v_é phat Itién năngjực_sang tao cfìo fiQC sinh_____________________

C u õ i c ù n g sưn pliãni tláii r;i cua q u á trin h s á n g lạ o ]à n h ũ n g ý lirứng
m ó i. củ u íioi m ới, caii trúc, cliửc Díing inới c u a m ộ t v ặ t. g iái p h á p inới

K h u y c n k h ic h g iái quyốt v ẩ n đ c b ă n g n h iề u g iái pháp .

•

N h ả c n h u h ụ c sinti rÁnjỊ k h ô n g b a o g i ờ chi c ó m ộ t c â u trà lừi
đ ú n g c h o c á c v ấ n đ c Ihực tiền.

•

T ạ o k h ô n g klií c ơ i m ớ đế titn ra n h ữ n g v ấ n d c m ớ i; g iái p h á p
m ớ i vá c á c q u a n đ ie n i khác nhau.
X â y d ự n g m ộ t m ỏ i tn rờ n y th ú vị và c h o p h é p k h á m p h á n h ữ n g
ý lư ơ n g m ạ o h ie m và k h u y ế n k h íc h c á c ý tư ở n g m ạ o h ié m .

•

K h u y e n k h íc h h ọc sinh th ao lu ậ n , tra n h lu ậ n ve c á c v a n đ e và
cá c g iãi píuíp-

•

X ả y d ự n g niõi tr ư ờ n g lớp h ọ c s a o c h o h ọ c s in h c à m ih ấ y th o ái
m ái. h ồ trợ n h ữ n g ỷ tư ớ n g đ a d ạ n g , c ó c h ấ t lư ợ n g v à k h á c b iệt
m à m ồ i h ọc s in h m a n g đcn lórp học.


OẠY HỌC PHÁTTRlỂN NANGLực SÁNG TẠO CHO HỌC SINH PHỔ THÚNG
Ll THUYỂT VÀTHỰC HÀNH

16

cAu hòi taớ). cAch

nbinmỏi

M ỏ i ừ u ờ n g s á n g lạ o

So đó 1.1. Các thành tổ cùa sáng tạo

1.1.2. S á n g tạ o v à s á n g n g h iệ p
S á n g n g h iệ p tr o n g tiế n g A n h (e n tr e p r e n e u r s h ip ) d ù n g đ ể chi viực
k h ớ i n g h iệ p d ự a trên m ộ t ý tư ở n g s á n g lạo tr ư ớ c đ ó c h ư a c ó , c ầ n đ é n sự
s á n g tạ o và m ạ o h iê m đ ố t h ụ c lìiộn. S á n g n g h iệ p đ ó n g vai trò q u a n trọ n g
đ o i với s ự tă n g tr ư ờ n g kinh tế. M àng n ả m tại V iệt N a m và c á c n ư ớ c ,
h à n g n g h ìn c á c d o a n h n g h iệ p tư n h â n ra đ ờ i tạ o c ô n g ă n v iệ c làm c h o
h à n g iriệ u I i g ư ữ i . T htío L iê n m inh C h â u  u ( E C ) , 1 5 % d ế n 2 0 % h ục

sinh, những cm tham gia vào các chưcTng Irinh ihí điểm “công ty nhcV' ờ
c á c t n r ờ n g p h ố th ô n g s a u đ ó d ả k h ớ i n g h iệ p v à th à n h c ô n g . E C c h o hay.
đ ầ u t ư v à o g iá o d ụ c s á n g n g h iệ p là m ộ t t r o n g n h ữ n g d ầ u tư tạo ra lợi
n h u ậ n c a o n h ấ t ờ c h â u  u . n c đ â c ó n h iề u c h in h sá c h v à c h iế n lư ự c đố
lả n g c irờ n g g iá o d ụ c s á n g n g h iệ p tr o n g c á c Irưcm g h ọ c . [ĨC đ ò i hói c á c
n ư ớ c th à n h v iê n p h á t triể n n ă n g lực sãtig n g h iệ p c h o h ụ c s in h ờ tấ( cá
c á c đ ộ tu ổ i từ ú é u h ọ c đ ế n tru n g học, d ạ y n g h ề v à đ ạ i h ọ c . đàm bào iỉi'
h ọ c s in h c ó ih é n h ậ n ổ ư ợ c c h ẳ i lư ợ n g g iá o d ụ c s à n g n g h iệ p c a o n h ằ l ờ

tat cà các giai đoụn cùa quú irình giáo dục ( T rẩ n T h ị B íc h L iễ u . 2 0 1 4 ).
G iữ a s á n g tạ o v à s á n g n g h iệ p c ó m ố i q u a n h ệ v ô c ù n g c h ặ t chè.
O k p a r a ( 2 0 0 7 ) đ à chi ra rầ n g . i á n g tạ o c ầ n th iế t c h o s ự th à n h c ô n g củu



Ỉ4U
ỉ AU \ c

'XI «uih

\AII p l \ a n

(*||01I ) Utơiỉg. ỆIU pli^>
Cữ ỉlie tiiọ i ihuc li(M

3 .T a o I0IÌ p h ả m m ơ ỉ H ù n tlu ĩi litia \ tiioiig

dc 1SBI ỉ4i im IIUH kOiiỊí bo '»•11

niu! VH

th ư ơ iiậ n iii h o i (S I pỉiaiit

Sơ đó 1,2. Quá trình sáng tao, U n a M N O lỉ QUÕC G IA HA NOi^
c

ụ

TO U I^ l Á M Ỉ H O N G H I ^ ỵ Ề Ì
lliẽ :

----------

( ỉ) Ọ uan sái. khám p h á và phải hiựn
( i) Sir d ụ n g c á c c ò n g c ụ vả p h ư ơ n g p h á p k h á m p h ả n h ư là m m ột

lìiục c á c ý tirư ng m ộ t ý tư ư n g h a y n h ấ t d ố chi lici h ó a ý iư ư n g đ ó
n h à m tạo IÌ1ỘÍ sa n p liám m ới. X e m xét c ó b a o nliiiíu p h ư a n g iin đ c
tliiit kc tạ o sá n p h ằ n i tnứi (jó. chi tici h ó a sả n phiini.
(iii) T h à o luận , c h ia sẽ ý tư ớ n g , đ á n h g iá d iê m m ạ n h , đ iỏ in y ổ u cú;i
sa n p h à m :

+ Trinh bày loàti bộ cát: ý iưưng. các chi tict cùa Siin phâin và
kcl h ụ p c h im g vớ i nhíui thoi) n h ừ n y c á c h ihirc khíÌL' n h a u d o lai)
ra m ộ l sá n p h à m m ớ i. d ộc dáo ;
’ Đ á n h g iá ư u d iê m , hạn c h ế và c á c h k h á c p h ụ c c á c h ạ n chó
c u a sa n p h â m ;

• Tạo

m ột

câu chuyện vc đồ Víit, ý luơng mói hiiih tliành. chia

se tro n u t'ộ n g đ ô n g ;
T h a o lu ận , đ á n h g iá san philm v á h o à n ihiựii nó.
C á c c â u hoi c á n tra lời irước khi d ư a ra q u y c l dịnli v c m ộ l san
phíìm nHĩi;
( I ) Ý u r ở n g c ù a tòi c ó th ự c tồ k h ô n g ?


Phâ n 1 Nhửng ván đẽ cnung vé phat Inển nàrg iưc sang la o cho hoc Sinh_____________________ 1 9

(2) Sàn phãm cỏ clồ MUI Kiiấi không'.’
( ? ) N ó đ à đcrn y ian nluil c h ư a ?


S a n x u a t sà n p h ắ m . q u à n g bã về sà n p h ắ n i n h u in ô tã sá n p h â m : với

mội dò vật: hình dáng, màu sẳc. cấu lạo. vậi liệu, giá cá. cóng dụng; với
m ộí tác p h ã n i vãn h ọc n g h ệ thuậl: ý tirơ n g c h u đ ạ o , n h ã n v ậ i, nội d u n g


DẠV HỌC PHÁT TRIẾNNANGLực SẮNG TẠOCHO HỌC SINH PHỐ THÕNG
20______________________________________________ LI THUYẼTVA THỰC HANH
cốl in iy ộ n . p h ư ơ n g p h á p m ò tá, b in h luận; c ô n g b ố q u a n đ iế m m ớ i v ề
m ộ i v ắ n d ề lịch sừ. c h in h trị, văn h ó a . k in h té h a y x3 hội v à g iai íhicli vì
sa o tn ớ i s o vớ i n ln ìn g q u a n đ iẻ m trư ớ c đ ỏ , B á n sà n p h ẳ m .

I

lo. W an g & C h e n g (20131 đ ã h ìn h a n h h ó a q u á irinli đ ó nlur sa u

cp

S ơ đỗ 1.3. Quá trình phát triển ỷ tưởng

1.2. ĐẬC Đ IỂM PHAT t r i ể n NANG L ự c SÁNG TẠO CỦ A HỌC SIN H

QUA CACĐỘTUỔI
N ả n g lự c s á n g tạ o c ú a trc ph ái tric n q u a n h ic u g ia i đ o ạ n v à c ó s ự
k h á c bíột ờ c á c d ộ tuoi k h á c nhau.

Phát íricn nủnịi lực lò mò - khàni phú: T ừ tá m th á n g liiôi đ ứ a ITC
bắt đẩu có sự quan sá{, lini hieii về ihề giứi xung quanh. K h i dứa tré hẩt
d ầ u q u a n sát th ế giớ i M ing q u a n h , c h im g bat đ ầ u ù in h ic u , p h â n biộl c á c
â m th a n h , h in h áiih, m ù i vị. in àu s ẳ c .. . {Engcl, 2 0 1 3 ). C á c n g h iê n c ử u

LI THUYÉT VA THƯC HANH

b a n iluin và bè b ạ n . n h ậ n ihirc rõ h ơ n c á c n â n g lực c ù a b à n ih à n . th ự c
hiỌn c á c h o ạt d ộ n g s á n g lạo th eo c á c h cu a n g irà i lớ n (lin c y c lo p c d iii t>r
C h ild r c n 's H c allh ), C á c c m c ó k ha n ă n g sir d ụ n g hinli a n h . ân d ụ . s u y
luận vá c á c quLÍ triiih k h á c cù a lir d u y iro n g q u á trin h tư d u y s á n g lạ o
(K ccgíin. ly y ỏ ) . T h e o P ia g ct ( I95K) và c ác n h à tâ m lí h ụ c . lứ;i Iiiỏi h ọ c
sin h (lừ 6 dô n IH tu õ i) là lira mỏi bãt íliUi p h á i tricn m ạ n h kh a n á n y u r
d u y và tir d u y s á n g lạo. C á c cm c ó k h á n ã n g s ư d ụ n g Ur d u y lo g ic v á
lư d u y tô n g h ợ p đ ế g iái q u y c t c ác v ấ n d c n á y sin h. C á c c m ờ đ ộ luõi ú r
6 đốn 12 đ à c ó (hể h icu c á c khái n iộ in Iirơn g đối ră n g k h ố i iiạ m g . c â n
n ặ n g h a y số Urợng sd k liò n g th ay d ồ i d ù c ó s ự th ay đ ô i bôn n g o à i c u a
inội s ự vậi. C ỉ k c in điì c ó th ê giai th ic h d ư ợ c lí d o vì sa o m ộ t d iô u gì
đ ó c ó th ề xay ra. H ọ c s in h đ ộ tuồi 12*1 s đ ã c ó kliã n ă n g lư d u y v à y iài
qu y ỏ i v ầ n d ề tiiột c á c h đ ộ c lập, h icu cũc k hái n iộin trừii tirự n g in n n g lín h
triếi lí h a y c á c khái niự m to á n học c a o cấp . 0 đ ộ tu ò i n à y họ c s in h uó
k ha n â n g s ư d ụ n iỉ c á c th ô n g ỉin và c á c k ì n ă n g v à o n h ữ n g h o à n c a n h c ụ
íhẽ. C á c e m c ù n g tư d u y m ộ t t á c h lổ n g h ợ p v à vớ i tố c d ộ n h a n h , hiộii

qua hơn so với lửa iLiối 6-12. Kha năng này có thc thay qua 5 bicu hign
sa u ( M c L e o d . 2 0 15):
(1) H ọc sin h lú a luối 12-lH c ỏ k h a n ă n g t ư d u y iriru iư ợ n y d ự a Irên
h in h a n h d ồ vật. s ự vậí ih aỵ c h o tư d u y c ụ th ể d ự a trê n n h ữ n g c á i
c ó thậi, h iệ n liĩru;
(2) H ụ c sin h lử a tu ố i kV» ur d u v tốl h ư n vè c á c kh ải n iệ m , ý t ư ừ n g
iriru u ạ m g . C á c c m h ọ c sinh lớ n c ả m íh a y n h ậ n th ứ c dtí d à n g , th.ãu
d á o tinh c h ấ t trừ u tư ợ n g cù a n g h ĩa n g ừ t ừ n g ừ . c ù a c á c c âu lụ c ng,ù.
iliành n g ừ . c á c iin lÌỊi h a y các p h é p loại suy. T ir d u y trừii tirự ng, tư
iluy ioiiic v à s u y lu ận bậ c c ao c ú a các o m p hát tr ic n m ạ n h c h o pívóp
cá c e in giúi q u y ế t, h iéu c ác vấn d è x ã h ộ i. c á c ý lư ờ n g m a n iĩ tí nh

L‘h c , c h u y ô u là lư d u y d ự a trôn sự vật cụ ihẽ và lây m ìn h làin I n m g íãtn.
(3 ) G ia i đ o ạ n h à n h đ ộ n g : (lứa Uiỏi t i í u h ọc và tr u n g h ọ c c ơ sỡ); ủ
g iai d o ạ n đ a u h ụ c sin h íư dư y dựa trê n các b icu tư ợ n g liôn q u a n vớ i c á c
s ự \ ật c ụ th c ; khi lên tr u n g học cư s ớ ciic ctìì bảỉ đ ầ u c ó c á c h o ạ t đ ộ n g iư
d u y irừii tirự ng . Q u á trin h ur d u v lây m inti là t n in g tâ m c ù n g b ic n m at.
(4 ) G ia i cloạn h ã n h d ộ n g chíníi tliírc ( T l ỉ P r và vị ih à n h n iên); học
siiìli sir d ụ n g c á c hinh tư ợ n g , b iéu Urợng và c á c kliái n iệ m irử u (ưựng
khi lư duy. p h á t tricn lir d u y bậi; caciV y y o isk y (2 0 0 4 ) kliôiig p h à n chiii tir du y th eo lliừi ki ph ái iricn Iiliir
l’iag c t m à x c m s ự phát (riẽii cua tre là Iiiộl q u á trình licn lục bờ i vi giừii
c á c thòi kì c ỏ s ự kểt noi và c ó n h ữ n ư ih a o l;'ỉc lư d u y bảt d a u ơ m ộ í đ ộ
t u ò i v à p h á t t r i ỏ n hiTti

ã

c ó f đ ộ tiiỏi k h á c , ( v i d ụ i h ờ i ki t ù i n h đ ộ i m c h i n h

th ứ c bái lĩàu ơ lứ a tuõi 11. tre bắt dãii th ự c h iện c á c p h ó p tin h tro n u il;ui
n lu rng trc 4 luõi c ũ n u d à có ihè Ur d u y lir c;ích n h in cu a n g ư ờ i khik').
R i v e r o ( 2 ( ) l 2 ) cìin u c h o ràng, phát triôn Iiãng lực sá im lạo và tư d u y sáng
la o c ó ilic d iồ n ra ơ nh iò u ilò tiiõ i ciin i: I11Õ1 liic. U cn canh d ó . m ồ i IIIÒI


DẠY HQC PHẤT TBIỂN NANG

Lực SANG t ạ o

24

cho



tìm hiéu và đảt nhiéu

đật nhiéu câu hỏi, đặc

của H STH C S, ngoảr ra

cẩu hòi vé nhCmg sự vật,

biệt lâ cả u h ỏi tại Sdo

còn cò các tưởng iư ợ n g

hiện tuợng xung quanh;

vầ lí giải đươc bảng các

dựd u ẻ n các kién thức

đát cảu hòi tại sao va lí

kién thức khoa Học. các

khoa học và th ư c tlẻn

gỉẩi bằng n hử ng kiến

m inh chử ng kKod học.

cu ộ c sóng;


vaí, th ế h iịn các điệu

Phát (riển ki nảng quan

m ùa, cảc sản p h ỉm hội
h ọ a ...

s ả t đdt các loai cảu hỏi
cũa HS.

Phát tn ể n khả nảng
quan

dặt câu hòi

của HS.

b. Phát trién tưduysáng tợo
4 N hận ra

Phét hiện cáỉ m ới dựa

PháthiẶncáỉ m ớíqua

Cỏ các đặc điếm như

ỷ tưởng

trèn cẩc qudn ị i l khám


ý tường m ởi đổi vở ì bản

người kh ảc

nghệ, và n học. nghệ

thân, biét đ u ạ c nhCmg

thuáO; hiểu lịch sử cùa

thách th úc, kh ó khân khi

cẩc phát m ỉa h , cẩc quẩ

p hát m inh, tậo sản phấm

trìn h cáỉ tién v ả C0 i à

mở»;

cửa nhửng cải tién củd
p h á ỉ m in h đỏ.


25

P h ín J Nhũng ván đé chung vé phát tnển nâng iưc sáng tao cho hoc sinh

N ảng tực


q uan h .

các lĩnh vực khoa học,

khoe h ọ c nhặn xét. binh
luặn ý tưởng sáng tạo

cống nghệ, ván học,

cùâ người k h ả c biết

nghè th u ả tỉ qua tim

cá ch s ử d u n g céc cò ng

hìéu các phât mtnh,

cụ sáng tạo đ é sáng ỉạo;

Sdng tạo;

hiéu cơ sd khoa hO€ của

Cho HS tham gia nhiéu

cẩc phát m inh, sár>g tdồ.

hođt động trải nghiêm,
tim hiểu các phát minh


tranh hđy tao m ột đồ vẩt

internet vả các nguốn

internet vả các ngudn

mơì

theo sự tưòng tượng dưa

k K á c );á p d u n g q u i

k h ẩ c ỉ; á p đ u n g QUỈ

trẻ n c ẩ c trải nghiệm Vd

trinh sảng tạo đ ể hinh

trinh sáng rạo đ é hinh

cẩc q u a n s ả t khám phá;

thAnh ý tưởng m ởí;

thánh nhỉéu ỷ tưởng

C h o NS vẽ, v lế l. chơi và

dé xuát giải pháp cảì


k h ỏ n g th e o lól m òn;

để thực htẻri các tKdy

S ử d u n g c ẩ c cổn g cụ,

đổi, cải tiến.

phựợng p háp sáng tệo

Ap dụng m ột $d còng
cụ IC T trong q uá trình

đề thực hiện các thdy
â6i. cài tién.

sár>g tạo.

A p d ụn g đa dạng cẩc

còrsg cụ KTT trong quá
trin h sáng tạo đ ế tạo
nhửng &ản phắm cỏ
tín h cõng nghè.


ŨAV HOC PHAT TRIẾN NANG Lực SANG TAO CHO KỌC SINH PHỔ TI-Ố>JG

26


khac biét trong ý kiên

VƠI

dó

N hưTH CS,

của b an be vầ nhửng
ngưởi khác, thích sáng
tao, tim tòi cẩi mởi

1.3. DẠY HỌC SANG t ạ o v à d ạ y h ọ c p h á t TRIẺN n â n g LƯC
SÁ N G TẠO
D ạ ỵ / lọ c s á r iỊỊ tạ o

tlirợc h i ê u là s ừ d ụ n g c á c p h ư ơ n g p h á p iiốf l ậ n

g i à u t i r ơ n g Iir ợ n g . c á c p í i ư a n g p h á p d ạ y h ọ c lí c h c ự c đ c l à m cli( q u á
trinli h ụ c [ập Irứ riôii lliii vị vù c ó hiộii q u à n h ư n g c ó t h ê k h ỏ n g giiip
n g ư ờ i h ọ c p h á t tr iô n n ẫ n g lục s ả n g lạo. J e f f r c y

&

C r a l ì ( 2 0 0 4 ) dii ra

r ằ n g , m ộ t t r o n g n h ì r n g m ụ c ticu c u a d ạ y h ọ c là k é t n ố i k i n h n g h i ậ r Cií
n h â n c ù a niiirời h ọ c vớ i k i ế n t h ứ c m ô n h ọ c l à m c h o m ô n h ọ c t n nên
thii vị, l à m c h o n g ư ờ i h ọ c n ả n g đ ộ n g v à l í c h c ự c . C á c tác g i à n à y iluin
l ọ c cỏ

n i ụ c d i i . h ph;'il ưiò ii Iiã ng iực vá h á n h vi SÌÍMÍ’ l ạ o c l u i n m r ò i h ọ c Ị S a h b c r y .


Phán 1 Nhứng vãn dẽ chung \íé_ph3Ị Ịíién riĩing lưc sang !ao cho hcic sinh

27

2 0 0 9 ) v à đ ư ợ c tlụrc h iỹ n i r o n g q u i i irìnlỉ (.lạy h ọ c ( ( i o r s h u n o v a . M c d v c d c v ,
R a / d o r s k a y a . 2 0 1 4 ) . ( ì i á o v i c n ilặt c á c m ụ c tiÔLi p h á t triô n Iiãni: l ụ c s á n g
t ạ o cu;i h ọ c s i n h i r o n u c á c n ụ i c tiõii d ụ y h ọ c , xủc d ị n h c á c p h ư ơ n g p h á p

Đ á n h giá

.

Tóng hợp
ịop ^

B Ị

Phân tích
ư n g d un g

nẩng lưc thưc hlèn cẩc thao tác trí tu ẻ khảc nhau. Két quả
của cẳc thao tác tri tu è nẩy là trí trức. con người Ih u nhán
đươc làm cơ sở cho sư sáng tdo. Sáng tao phải đem lậi giá
ỉrỉ ứng dung và tơ ưng dung tíểp tuc cải lién đế hoèn thièn
hơn.
Thang Bloom được sứ dụng đé hướng dân GV xảc đm h càc

H \éu

m ục tièu tiạy học và thỉểt kẻ các hoạt đổng học tập tương
ứng m ột cách ch ỉn h x ẩ c khoa học và phù hơp đ ể đat dén

Biẻt

sự sáng tao.

Sơ đó 1.4. Thang Bloom