HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

LÊ THỊ PHƯƠNG DUNG

NGHIÊN CỨU MỨC SẴN LÒNG CHI TRẢ CỦA NGƯỜI DÂN
NHẰM CẢI THIỆN CHẤT LƯỢNG NƯỚC BỊ Ô NHIỄM
Ở CÁC LÀNG NGHỀ TỈNH BẮC NINH

Chuyên ngành:

Kinh tế phát triển

Mã số:

9 31 01 05

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ

NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2019


Công trình hoàn thành tại:

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS. Nguyễn Hữu Đạt

Phản biện 1: PGS.TS. Nguyễn Thế Chinh
Viện Chiến lược, Chính sách Tài nguyên và Môi trường


nhiều lần tiêu chuẩn cho phép. Bên cạnh đó, nhiều nhà máy xử lý nước thải tại các
làng nghề sau quá trình đưa vào sử dụng đã không thể hoạt động do thiếu kinh phí
và kỹ thuật lạc hậu. Vấn đề cấp bách của thực tiễn đặt ra một khoảng trống và yêu
cầu cần thiết có một nghiên cứu toàn diện nhằm tìm hiểu, phân tích, đánh giá,
nguyên nhân ảnh cơ bản vì sao nhiều chính sách, công cụ quản lý môi trường được
thực thi mà chưa hiệu quả, quan điểm, nhận thức, ý thức của người dân đối với vấn
đề môi trường ra sao, làm thế nào để huy động sự đóng góp của người dân, lượng
đóng góp về tài chính được bao nhiêu để cùng với chính quyền địa phương và các
cơ quan chức năng quản lý môi trường liên quan đầu tư cải thiện chất lượng môi
trường khu vực cho khu vực làng nghề nói riêng và cho tỉnh Bắc Ninh nói chung.
1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
1.2.1. Mục tiêu chung
Trên cơ sở đánh giá thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến mức sẵn lòng
trả của người dân tỉnh Bắc Ninh nhằm cải thiện môi trường nước tại các làng nghề;
từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao nhận thức và huy động người dân đóng góp
tài chính nhằm cải thiện môi trường nước của các làng nghề tỉnh Bắc Ninh thời
gian tới.
1.2.2. Mục tiêu cụ thể
- Góp phần làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn về sự thay đổi phúc lợi,
sẵn lòng chi trả của người dân nhằm cải thiện chất lượng môi trường nước bị ô nhiễm
1


ở các làng nghề;
- Đánh giá thực trạng nhận thức và quan điểm của người dân về tính nguy
hại và vai trò của việc cải thiện chất lượng môi trường nước ở các làng nghề tỉnh
Bắc Ninh;
- Ước tính và phân tích mức sẵn lòng chi trả của người dân tại các làng nghề
tỉnh Bắc Ninh nhằm cải thiện chất lượng môi trường nước;
- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới mức sẵn lòng chi trả của người dân nhằm

2


Về thực tiễn: Cung cấp đánh giá của người dân về nguồn gây ô nhiễm môi
trường nước trong các làng nghề; nhận thức, quan điểm của người dân về cải thiện
chất lượng nước. Kết quả nghiên cứu là tài liệu để xem xét chi phí thiệt hại môi
trường trong các làng nghề tỉnh Bắc Ninh, có thể sử dụng làm đầu vào cho các chính
sách liên quan tới môi trường, đặc biệt để xác định mức phí người dân phải nộp để cải
thiện chất lượng môi trường nước và là nguồn tài liệu phục vụ cho giảng dạy và
nghiên cứu tại các Trường Đại học, Cao đẳng, các Viện nghiên cứu.
1.5. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
Về lý luận, bên cạnh kết quả đóng góp vào việc hệ thống và làm rõ các vấn
đề lý luận và thực tiễn liên quan đến sự thay đổi phúc lợi của người dân và sẵn
lòng chi trả để cải thiện chất lượng môi trường nước; luận án còn trình bày cơ sở
khoa học của phương pháp ước tính mức sẵn lòng chi trả trung bình theo cả hai mô
hình “tham số” và “phi tham số”. Luận án cũng gắn kết các lý thuyết về mức sẵn
lòng chi trả để đưa ra ý nghĩa của việc nghiên cứu mức sẵn lòng chi trả. Ngoài ra,
luận án đã xây dựng khung phân tích và đưa ra chi tiết các bước, cách thức đặt câu
hỏi cũng như phân tích phản ứng của người được phỏng vấn trong phương pháp
phỏng vấn chọn ngẫu nhiên lặp.
Về thực tiễn, luận án đề ra các giải pháp để nâng cao nhận thức của người dân
thông qua công tác truyền thông; các chính sách khuyến khích tăng thu nhập gắn
liền với chính sách bảo vệ môi trường như: tăng khả năng tiếp cận với các nguồn
vốn, thị trường mới, giảm lãi suất cho các cơ sở sản xuất có áp dụng các biện pháp
xử lý nước thải; xây dựng nhà máy xử lý nước thải; khuyến khích cơ sở sản xuất di
chuyển ra các khu công nghiệp, cụm công nghiệp; giải pháp tài chính như tập trung
thu phí các cơ sở sản xuất, đơn giản hóa các văn bản chính sách. Luận án cũng mở
ra một hướng nghiên cứu mới về mức ô nhiễm tối ưu tại các làng nghề.
PHẦN 2
TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ SẴN LÒNG

Ô nhiễm nước dưới đất tầng nông mới xuất hiện dấu hiệu ở một số làng
nghề chăn nuôi, giết mổ gia súc, gia cầm và làng nghề ươm tơ, dệt vải, thuộc da.
2.1.1.3. Mối quan hệ giữa phát triển làng nghề với ô nhiễm môi trường nước
Sự gia tăng về số lượng làng nghề, các cơ sở sản xuất và dân số, lao động
trong các làng nghề gây nên sức ép lớn lên môi trường nước.
Hoạt động sản xuất nhỏ, công nghệ lạc hậu, nước thải không được xử lý mà
xả trực tiếp ra môi trường khiến tình trạng ô nhiễm ngày càng nặng nề.
Công tác quản lý môi trường nước và những giải pháp bảo vệ môi trường
chưa được quan tâm đúng mức khiến cho tình trạng ô nhiễm môi trường nước vẫn
tiếp diễn trên khắp các làng nghề.
2.1.1.4. Cải thiện chất lượng nước bị ô nhiễm ở các làng nghề
Cải thiện chất lượng nước bị ô nhiễm là một loạt các hành động làm cho
chất lượng nước đang bị ô nhiễm có sự chuyển biến tốt hơn.
2.1.2. Cơ sở lý luận về sẵn lòng chi trả
2.1.2.1. Khái niệm sẵn lòng chi trả
Sẵn lòng chi trả (Willingness to Pay – WTP) hay “Reservation price” là số
tiền tối đa mà một người mua chấp nhận trả cho một số lượng hàng hóa hoặc dịch
vụ nhất định.
4


2.1.2.2. Bản chất của mức sẵn lòng chi trả để cải thiện chất lượng môi trường
Mức sẵn lòng chi trả nhằm cải thiện môi trường phụ thuộc hoàn toàn vào
quyền sở hữu tài nguyên và môi trường. Về mặt lý thuyết, người bị ô nhiễm muốn
“mua” lấy sự trong sạch về môi trường hơn so với tình trạng không có quyền sở
hữu ở khu vực thải thì họ phải trả một khoản tiền nhất định.
2.1.2.3. Các phương pháp ước lượng sẵn lòng chi trả
Việc đo lường WTP có thể dựa trên việc nghiên cứu sự ưa thích thực tế
(revealed preference) hoặc sự ưa thích lý thuyết (stated preference).
Phương pháp đánh giá ngẫu nhiên hay tạo dựng thị trường (Contingent

tại và là đầu vào cho các quyết định về chính sách liên quan tới môi trường nước
của các làng nghề nói riêng và tỉnh Bắc Ninh nói chung.
2.1.4. Nội dung nghiên cứu mức sẵn lòng chi trả của người dân để cải thiện
chất lượng môi trường nước tại các làng nghề
Nội dung nghiên cứu của luận án tập trung vào các vấn đề: i) quan điểm,
nhận thức của người dân về ô nhiễm môi trường nước và cải thiện chất lượng môi
trường nước; ii) thực trạng mức sẵn lòng chi trả của người dân để cải thiện chất
lượng môi trường nước và dự báo nguồn quỹ có thể thu được trong dân để cải thiện
chất lượng môi trường nước.
2.1.5. Các yếu tố ảnh hưởng tới sẵn lòng trả của người dân để cải thiện chất
lượng môi trường nước
Các yếu tố được xác định dựa trên lý thuyết cầu trong Kinh tế học, bao gồm:
Giá của hàng hóa (mức giá BID đưa ra cho người dân), thu nhập của người tiêu dùng,
giá cả và tính sẵn có của hàng hóa liên quan, đặc điểm kinh tế xã hội của người được
phỏng vấn và các yếu tố khác như: quy mô thị trường, thị hiếu hoặc sự lựa chọn của
người tiêu dùng, kỳ vọng, chính sách quản lý môi trường của Nhà nước.
2.2. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU SẴN LÒNG CHI TRẢ CỦA NGƯỜI DÂN
ĐỂ CẢI THIỆN CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG NƯỚC
Các nghiên cứu về sẵn lòng chi trả của người dân để cải thiện chất lượng
môi trường nước thường tập trung nghiên cứu sự ảnh hưởng của các yếu tố tới sẵn
lòng chi trả của người dân, đo lường mức độ nhạy cảm của mức sẵn lòng chi trả
với các yếu tố này. Ngoài ra, các ước lượng về mức sẵn lòng chi trả trung bình, kỳ
vọng mức sẵn lòng chi trả, tổng mức sẵn lòng chi trả cũng được các nhà kinh tế
quan tâm nghiên cứu. Bên cạnh đó, những đề xuất để cải thiện tính xác thực, giảm
thiểu những sai lệch của phương pháp CVM cũng được các nhà nghiên cứu đưa ra.
Qua hệ thống, làm rõ những vấn đề lý luận liên quan đến thay đổi phúc lợi và sẵn
lòng trả cũng như tổng quan các nghiên cứu trong và ngoài nước về vấn đề này, đề
tài luận án đã rút ra được bài học cho nghiên cứu và cho tỉnh Bắc Ninh.
6


cho không thể nội hóa sự ô nhiễm. Nguyên lý “người gây ô nhiễm và người sử
dụng môi trường phải trả tiền” và “người hưởng lợi từ môi trường cũng phải trả”.
3.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN
3.3.1. Chọn điểm nghiên cứu
Lựa chọn 5 làng nghề nghiên cứu bao gồm: làng nghề đúc đồng Đại Bái;
làng nghề giấy Phong Khê; chế biến nông sản Yên Phụ; làng nghề sắt thép Đa Hội;
làng nghề làm bún Khắc Niệm.
3.3.2. Phương pháp thu thập số liệu
3.3.2.1. Thu thập số liệu thứ cấp (Số liệu đã công bố)
Số liệu thứ cấp được thu thập từ các công trình khoa học, sách, báo, tạp chí
khoa học, tài liệu từ các cơ quan chức năng liên quan của tỉnh Bắc Ninh, các Bộ
ban ngành và tiếp thu những đóng góp của đội ngũ chuyên gia.
3.3.2.2. Thu thập số liệu sơ cấp
Số liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra trực tiếp 1000 hộ gia đình,
đối tượng phỏng vấn là các chủ hộ, sử dụng bảng hỏi, phương pháp đánh giá ngẫu
nhiên CVM.
Kịch bản: Người được phỏng vấn được mô tả về tình trạng ô nhiễm môi
trường nước tại khu vực họ sinh sống và tác động của ô nhiễm nước tới con người.
Để giải quyết vấn đề này, chính quyền và các cơ quan chức năng cần có một nguồn
ngân sách để xây dựng nhà máy xử lý nước thải, hệ thống đường ống dẫn nước thải
cho các làng nghề. nguồn nước thải ô nhiễm sẽ được xử lý, cải thiện, dần sẽ đáp
ứng tiêu chuẩn chất lượng nước Việt Nam, nguồn nước mặt có thể dùng cho bơi lội
hoặc giặt giũ. Vậy “ông/bà có sẵn lòng chi trả số lượng tiền… để cải thiện chất
lượng môi trường nước bị ô nhiễm cho khu vực không?”.
8


Một tình huống về một dự án cải thiện chất lượng nước được mô tả cẩn thận
tạo rõ được viễn cảnh của chất lượng môi trường nước và kết quả của việc chi trả
của người dân. Người được phỏng vấn rút thăm ngẫu nhiên trong các mức giá

Mô hình 2DC

Mức giá cuối
$ ________

Hình 3.2. Quá trình ra quyết định chi trả
3.3.3. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
Số liệu thu được sau quá trình điều tra sẽ đưa vào xử lý trong phần mềm
Excel, SPSS để phân tích. Các phương pháp như thống kê mô tả, phương pháp so
sánh, phương pháp kinh tế lượng, phương pháp kiểm định Chi_square được sử
dụng trong nghiên cứu.
Mô hình binary logistic và mô hình hồi quy được sử dụng để phân tích các
yếu tố ảnh hưởng tới mức sẵn lòng chi trả. Các biến được đưa vào mô hình bao
gồm: mức giá (BID) và các đặc điểm kinh tế - xã hội của đối tượng điều tra (tuổi,
giới tính, trình độ học vấn, nơi sống,…).
Để ước tính mức sẵn lòng chi trả trung bình Mean WTP, nghiên cứu sử dụng
cả hai cách tiếp cận tham số và phi tham số.
Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu trong luận án bao gồm: nhóm chỉ tiêu thực
trạng ô nhiễm môi trường, nhóm chỉ tiêu phản ánh thực trạng nhận thức, quan điểm
của người dân về ô nhiễm môi trường nước, chỉ tiêu mức sẵn lòng chi trả trung
bình, tổng quỹ có thể thu được.
9


PHẦN 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
4.1. THỰC TRẠNG QUAN ĐIỂM, NHẬN THỨC CỦA NGƯỜI DÂN VỀ Ô
NHIỄM MÔI TRƯỜNG NƯỚC VÀ CẢI THIỆN CHẤT LƯỢNG MÔI
TRƯỜNG NƯỚC
4.1.1. Tình hình ô nhiễm môi trường nước ở các làng nghề tỉnh Bắc Ninh
Nước thải ở các làng nghề chế biến, bảo quản nông sản Yên Phụ, Khắc

làng nghề chế biến nông sản sử dụng các biện pháp như tái sử dụng chất thải sản
xuất cho hoạt động nông nghiệp.
Như vậy, người dân tại các làng nghề đều xác định, nhận thức được các tác
nhân gây nên ô nhiễm môi trường nước. Tuy nhiên, hoạt động sản xuất nghề đã có
10


từ hàng chục năm đến hàng trăm năm nay, là một phần vô cùng quan trọng trong
truyền thống văn hóa, góp phần lớn vào kinh tế của người dân làng nghề khiến cho
người dân ở đây coi vấn đề ô nhiễm là tất yếu của sản xuất nghề và chấp nhận sống
cùng ô nhiễm.
4.1.4. Quan điểm của người dân về sự cần thiết cải thiện chất lượng môi
trường nước tại các làng nghề tỉnh Bắc Ninh
Những người có trình độ học vấn cao có ý thức về cải thiện chất lượng môi
trường nước hơn những người có trình độ học vấn thấp. Hầu hết những người này
không đánh đổi giữa môi trường và phát triển kinh tế, họ đánh giá việc xử lý nước
thải là rất quan trọng và sẵn sàng đóng góp tài chính cho việc cải thiện chất lượng
nước. Phân tích quan điểm của người dân về các chính sách cho thấy: hầu hết
người được phỏng vấn cho rằng các hộ sản xuất nên trả phí cao hơn; Các chính
sách nên từ tỉnh, huyện ban hành; Việc thu phí nên thuận tiện cho người dân thông
qua các loại hóa đơn tiền điện hoặc nước.
4.1.5. Tình hình thu, nộp phí bảo vệ môi trường đối với nước thải công nghiệp
Việc thu, nộp phí bảo vệ môi trường (BVMT) đối với nước thải công nghiệp
mới chỉ được thực hiện trên các doanh nghiệp đóng tại các khu công nghiệp, cụm
công nghiệp; các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ trong làng nghề chưa thực hiện hoạt động
này. Tỷ lệ doanh nghiệp nộp phí chỉ chiếm khoảng 30% trong tổng số doanh
nghiệp kê khai. Mức độ hoàn thành phí thấp do nhiều nguyên nhân, từ phía doanh
nghiệp và phía Nhà nước.
4.2. ĐÁNH GIÁ MỨC SẴN LÒNG CHI TRẢ CỦA NGƯỜI DÂN NHẰM
CẢI THIỆN CHẤT LƯỢNG NƯỚC BỊ Ô NHIỄM Ở CÁC LÀNG NGHỀ


325

164

73,21

60

26,79

500

131

65,83

68

34,17

675

105

60,34

69

39,66

hay không đồng ý với mức giá họ vừa bốc được. Tỷ lệ đồng ý chi trả ở cả hai mức
giá (mức giá ban đầu đưa ra và mức giá cao hơn) giảm khi mức giá ban đầu đưa ra
tăng. Điều này cho thấy sẵn lòng chi trả của người tiêu dùng tuân theo luật Cầu
trong kinh tế học.
Những nguyên nhân từ chối chi trả mà người được phỏng vấn đưa ra bao
gồm: Họ thấy chất lượng nước tại làng nghề của họ không cần thiết phải cải thiện;
Không có tiền để trả do thu nhập thấp; Việc cải thiện chất lượng môi trường nước
không phải là trách nhiệm của họ mà là của chính quyền hoặc người gây ra ô
nhiễm.
Bảng 4.2. Xác suất trả lời “Có-Không” đối với các mức giá đề xuất theo
phương pháp 2DC
1st Bid
(nghìn
đồng)

2nd Bid nd
2 Bid
(cao
(thấp
hơn)
hơn)
(nghìn
(nghìn
đồng)
đồng)

150

225


(hộ)

Không/Có
(hộ)

Không/Không
(hộ)

Tổng
(hộ)

173

14

10

13

210

(82,38%)

(6,67%)

(4,76%)

(6,19%)

(100%)


(46,23%)

(19,60%)

(21,61%)

(12,56%)

(100%)

20

85

52

17

174

(11,49%)

(48,85%)

(29,89%)

(9,77%)

(100%)

nhiều vào thu nhập của các hộ.
Phong
Khê
Đa Hội

18,9

18,9

26,4

Đại Bái

13,6

25,8

39,4

28,7

16,8

14,4

Yên Phụ

13,9
18,8
16,6

60

6,1 2,0

13,1

10,0

17,5

5,5

80

100

Hình 4.1. Mức sẵn lòng trả của người dân để cải thiện chất lượng môi trường
nước theo địa bàn nghiên cứu
4.2.3.2. Sẵn lòng trả của người dân theo loại hộ
Tỷ lệ nhóm hộ thuần nông từ chối chi trả là 41,7% cao hơn tỷ lệ hộ sản xuất
trong các làng nghề từ chối chi trả (32,7%). Khi mức giá đưa ra tăng thì tỷ lệ nhóm
hộ sản xuất đồng ý chi trả cao hơn tỷ lệ hộ thuần nông. Như vậy các hộ sản xuất
thường là nhóm hộ gây ô nhiễm nhiều hơn (từ quá trình sản xuất) đã ý thức được
trách nhiệm của mình trong việc gây ra ô nhiễm môi trường nước do hoạt động sản
xuất nghề gây nên.
0

nghề

thuần nông


9,0 3,8

Hình 4.2. Mức sẵn lòng chi trả của người dân phân theo loại hộ
4.2.3.3. Sẵn lòng trả của người dân theo trình độ học vấn
Tỷ lệ người được phỏng vấn có trình độ dưới THPT và THPT từ chối chi
trả cho chương trình cải thiện ô nhiễm nước cao hơn tỷ lệ người được phỏng vấn
có trình độ học vấn trung cấp/cao đẳng và đại học/trên đại học. Kết quả này cho
thấy vai trò quan trọng của nâng cao học vấn, dân trí của người dân là một hướng
gián tiếp quan trọng cải thiện chất lượng môi trường nói chung và môi trường
nước nói riêng.
13


ĐH/trên ĐH

25,00

15,00

15,00

15,00

20,00

10,00
0

TC/CĐ

850

Dưới THPT

36,89
0,00

20,28

20,00

17,31

40,00

60,00

10,84 9,44 5,24
80,00

100,00

Hình 4.3. Mức sẵn lòng trả của người dân để cải thiện chất lượng môi trường
nước phân theo trình độ học vấn
4.2.3.4. Sẵn lòng trả của người dân theo thu nhập
Tỷ lệ hộ được phỏng vấn có thu nhập dưới 10 triệu/tháng từ chối chi trả cao
hơn rất nhiều so với hộ có thu nhập cao. Bên cạnh đó, khi mức giá rút được cao, tỷ
lệ hộ có thu nhập cao sẵn lòng chi trả cao hơn so với hộ có thu nhập thấp. Kết quả
này thể hiện một hàm ý về chính sách, cần phải gắn kết các chính sách về tăng thu
nhập và các chính sách về môi trường nhằm cải thiện chất lượng môi trường.

150
20-30

28,43

21,57

14,71

14,71

10,78

9,80

325
500

10-20

26,46

22,28

16,43

16,43

12,53


90%

100%

Hình 4.4. Mức sẵn lòng trả của người dân để cải thiện chất lượng môi trường
nước phân theo thu nhập
4.2.4. Mức sẵn lòng trả trung bình (Mean WTP)
Tiếp cận tham số cho phép kết hợp phân tích, gắn kết các đặc điểm của
người được phỏng vấn để tính toán Mean WTP.

14


400000
350000
300000

2758
16

3558
21

450000
400000
350000
300000
250000
200000
150000

trong việc ra quyết định liên quan tới đặc điểm kinh tế-xã hội-môi trường, phong
tục tập quán của các khu vực dân cư. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với vùng đất
Kinh Bắc, cái nôi của điệu hát Quan họ và ứng xử tôn trọng quan hệ dòng họ, gia
đình.Bên cạnh những ưu điểm, ước lượng Mean WTP phụ thuộc rất nhiều vào mô
hình tham số. Vì vậy mô hình tham số cần phải được xử lý tốt, bên cạnh biến nội
sinh là đặc điểm kinh tế - xã hội của người được phỏng vấn chúng ta nhất định phải
có biến ngoại sinh phù hợp. Trong khi đó chúng ta có ít lý thuyết cung cấp hướng
dẫn về các biến ngoại sinh phù hợp.
800000
700000
600000

693671
611155

590792

500000

596489

402292

400000
300000
200000
100000
0
Khắc Niệm



560000
536905

540000
520000
500000
480000

476591

460000
440000
420000
Thuần nông

Nghề

Toàn bộ mẫu điều tra

Hình 4.7. Mức sẵn lòng trả trung bình (Mean WTP) ước tính dựa trên
phương pháp phi tham số cho loại hộ
4.2.5. Tổng quỹ có thể thu được để cải tạo chất lượng môi trường nước của
tỉnh Bắc Ninh
Quỹ thực tế được ước lượng dựa trên tỷ lệ người đồng ý chi trả, quỹ tiềm
năng được ước tính trên toàn bộ tỉnh.

16



745,58

832,41

-

Đa Hội

612,65

832,41

-

Phong Khê

1.011,4

1.668,98

Loại hộ
-

Thuần nông

26.789,4

45.951

-

quân của các hộ được điều tra là 15,4 triệu đồng/tháng.
4.3.2. Lượng hóa các nguyên nhân ảnh hưởng tới sẵn lòng chi trả của người
dân nhằm cải thiện chất lượng môi trường nước
Phân tích sự ảnh hưởng của các yếu tố tới việc “Có” hay “Không” sẵn lòng
chi trả của người dân để cải thiện chất lượng nước cho thấy: Các hộ sản xuất nghề,
hộ có thu nhập cao, hộ sử dụng nước máy, hộ sống càng gần với nguồn nước bị ô
nhiễm, hộ không đồng ý đánh đổi giữa phát triển kinh tế với môi trường sẽ có xu
hướng sẵn lòng chi trả để cải thiện môi trường nước. Người được phỏng vấn tuổi
càng cao, ít tiếp xúc với truyền thông và mức giá rút được càng cao sẽ có xu hướng
từ chối chi trả.
17


Bảng 4.4. Các yếu tố ảnh hưởng tới sẵn lòng chi trả của người dân. Mô hình I
sử dụng hàm binary logistic
1DC
Biến
Age
Edu
Gender
HHsize
HH type
HHapr
HH trade-off
Income
WaS
Village
BID1
BID2
BID2mh

0,190
0,105
0,360
0,124
0,000

-0,03
0,118
0,018
0,125**
0,18
-0,362**
-0,289
0,281***
1,036**
-0,510***

Sai số
chuẩn
0,07
0,102
0,168
0,055
0,176
0,128
0,181
0,083
0,343
0,116


0,133
0,376
0,224*
0,121
-0,484
0,391
-0,577*
0,301
-0,725*
0,421
0,160
0,233
5,418***
1,014
-3,398***
0,426
-0,004***
0,001
21,731
12,179***

1,255E3
2,119
997
248,626
0,754
515,685
0,000

*có ý nghĩa tại 10%.

-1,303
5,073
42,952**
-38,843***
46,580*
38,092***
230,372***
-91,800***
346,819***

Sai số chuẩn
0,808
11,053
18,623
5,881
19,671
14,060
20,211
8,135
36,320
12,006
69,178
997
0,110
0,101
12,136
0,000

*có ý nghĩa tại 10%.
**có ý nghĩa tại 5%.

79,447
997
0,128
0,119
14,503
0,000


Chủ hộ có trình độ học vấn cao, hộ sản xuất nghề, hộ có thu nhập cao và hộ
sử dụng nước máy có mức sẵn lòng trả cao hơn so với những hộ khác. Hộ ít tiếp
cận truyền thông, hộ sống xa nguồn nước ô nhiễm có xu hướng trả thấp hơn những
hộ còn lại.
4.4. ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC TÀI
CHÍNH CHO CẢI THIỆN CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG NƯỚC Ở CÁC
LÀNG NGHỀ TỈNH BẮC NINH
4.4.1. Định hướng giảm thiểu ô nhiễm môi trường nước ở các làng nghề tỉnh
Bắc Ninh
Những định hướng cơ bản của tỉnh Bắc Ninh bao gồm: Đến năm 2020, cơ
bản ngăn chặn mức độ gia tăng ô nhiễm, phục hồi suy thoái; 80% cơ sở SXKD
được cấp giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn môi trường hoặc Chứng chỉ ISO 14001;
100% đô thị, KCN, CCN và làng nghề truyền thống có hệ thống xử lý nước thải
tập trung đạt quy chuẩn môi trường; 100% dân số đô thị, 95% dân số nông thôn
được sử dụng nước sạch; 100% sản phẩm, hàng hóa xuất khẩu và 50% hàng hóa
tiêu dùng trong tỉnh được ghi nhãn môi trường kèm tiêu chuẩn ISO 14021.
Định hướng quy hoạch làng nghề tỉnh Bắc Ninh gồm các nội dung chủ yếu:
Khuyến khích đầu tư máy móc thiết bị và công nghệ sản xuất hiện đại; Di chuyển
các cơ sở sản xuất ra KCN, CCN; Áp dụng các biện pháp mạnh đối với doanh
nghiệp, cơ sở sản xuất gây ô nhiễm môi trường; Phát triển các vùng nguyên liệu tại
địa phương phục vụ cho công nghiệp chế biến; Mở rộng các nghề truyền thống.
Trong thời gian qua, quy hoạch làng nghề tỉnh Bắc Ninh vẫn tồn tại một số

1) Căn cứ vào quy hoạch làng nghề và định hướng và các hành động giảm
thiểu tình trạng ô nhiễm môi trường nước ở các làng nghề của tỉnh Bắc Ninh.
2) Căn cứ vào kết quả nghiên cứu về tình trạng ô nhiễm môi trường nước tại
các làng nghề, thực trạng nhận thức, quan điểm của người dân về vấn đề ô nhiễm
môi trường nước.
3) Căn cứ vào các kết quả nghiên cứu về mức sẵn lòng chi trả và phân tích
các yếu tố ảnh hưởng.
4.4.3.2. Các giải pháp thu hút người dân tham gia bảo vệ môi trường và cải
thiện chất lượng môi trường
a. Nâng cao nhận thức của người dân về ô nhiễm môi trường nước
Kết quả của các mô hình kinh tế đưa ra kết luận những người ít tiếp cận
với truyền thông có xu hướng từ chối chi trả để cải thiện chất lượng nước;
những người có quan điểm không đồng ý đánh đổi giữa phát triển kinh tế và môi
trường sẵn lòng trả cho dự án cải thiện nguồn nước. Tỷ lệ người có trình độ học
vấn cao đồng ý chi trả cao hơn tỷ lệ người có trình độ học vấn từ THPT trở
xuống sẵn lòng trả. Như vậy, bằng việc nâng cao nhận thức của người dân sẽ
giúp giảm thiểu các hoạt động gây ô nhiễm môi trường nước. Các giải pháp cụ
thể được đưa ra bao gồm: tăng cường truyền thông qua các phương tiện thông
tin đại chúng, đặc biệt qua đài Phát thanh tỉnh; Tổ chức tập huấn phân loại rác,
bố trí nhiều thùng rác trên đường làng, hình thành các nhóm nòng cốt, thông qua
các tổ chức xã hội, trường học để tuyên truyền vận động người dân có ý thức
hơn trong giữ gìn vệ sinh. Đặc biệt lưu ý tới công tác truyền thông tại làng nghề
20


Yên Phụ, nơi có tỷ lệ hộ chưa nghe về vấn đề ô nhiễm môi trường bao giờ lên
tới 56,8%.
b. Khuyến khích tăng thu nhập đi kèm với ban hành các chính sách môi trường hợp lý
Thu nhập là yếu tố ảnh hưởng quan trọng ảnh hưởng tới quyết định “Có”
hay “Không” sẵn lòng chi trả để cải thiện chất lượng nước của người dân. Khi

nước thải tập trung. Phân cấp rõ trách nhiệm quản lý đối với các CCN làng nghề
của các cơ quan Nhà nước.
21


b. Chính sách tài chính phù hợp, xã hội hóa nguồn lực để xử lý nước thải, bảo vệ
mội trường các làng nghề
Thực trạng nhiều doanh nghiệp trốn tránh kê khai nộp phí nước thải và quan
điểm đầu tư của tỉnh cho thấy sự cần thiết phải có nguồn vốn để xây dựng và duy
trì hệ thống xử lý nước thải. Chính sách thu phí trước tiên nên tập trung vào các
đối tượng sản xuất; Lồng ghép các quy định về thu phí đối với nước thải của các cơ
sở sản xuất vào trong hương ước làng, xã; Xử phạt nghiêm, tăng mức phạt đối với
các cơ sở sản xuất chậm kê khai hoặc không nộp phí; Có cơ chế, chính sách ưu đãi,
khuyến khích để huy động, thu hút vốn đầu tư từ doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân
trong và ngoài nước cho công tác bảo vệ môi trường, xây dựng nhà máy xử lý
nước thải.
c. Đơn giản, làm dễ hiểu hoá các văn bản chính sách; đồng thời ban hành cách
thông tư, hướng dẫn dưới luật nhằm cụ thể hoá, đơn giản hoá các quy định, chính
sách của Chính phủ, Bộ Tài nguyên và Môi trường, của UBND tỉnh Bắc Ninh.
Cơ quan chủ thể để thực hiện giải pháp này phải là Sở Tài nguyên và Môi
trường, các Phòng Tài nguyên và Môi trường của các huyện, và người phụ trách
vấn đề Tài nguyên và môi trường của các xã. Sau khi đơn giản hoá, cụ thể hoá các
chính sách, pháp luật có tầm vĩ mô, các bộ phận trên cần hướng dẫn thực hiện các
chính sách này cho cán bộ liên quan các cấp, thông qua tập huấn, thông qua các hội
tại địa phương, thông qua các phương tiện truyền thông tại địa phương bằng hình
thức “hỏi” “đáp” thực hiện, thực thi chính sách môi trường.
PHẦN 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
5.1. KẾT LUẬN
1) Luận án trình bày khái niệm, bản chất, phương pháp đo lường mức sẵn
lòng chi trả để cải thiện chất lượng môi trường nước đặc biệt tập trung làm rõ

quả nổi bật như: hộ sản xuất nghề có Mean WTP là 562.006VNĐ cao hơn so với
hộ thuần nông (476.591VNĐ). Tổng quỹ thực tế ước tính dựa trên tỷ lệ hộ sẵn
lòng chi trả, có thể đạt đến 29,420 tỷ đồng; tổng quỹ tiềm năng ước tính trên
toàn bộ số hộ của tỉnh Bắc Ninh và có thể lên tới 45,472 tỷ đồng.
4) Kết quả phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến mức sẵn lòng chi trả của người
dân nhằm cải thiện chất lượng môi trường nước tại các làng nghề tỉnh Bắc Ninh
cho thấy.
Các yếu tố ảnh hưởng tới sẵn lòng chi trả của người dân được xác định bao
gồm: hộ ít tiếp cận với truyền thông, hộ rút được mức giá cao, người được phỏng
vấn có độ tuổi càng lớn, hộ đồng ý với quan điểm đánh đổi môi trường với phát
triển kinh tế có xu hướng từ chối chi trả và chi trả ở mức thấp hơn các hộ khác. Hộ
sản xuất nghề, hộ sống gần nguồn nước bị ô nhiễm, hộ sử dụng nước máy, hộ có
thu nhập cao, hộ có nhiều thành viên có xu hướng trả lời “Có” với mức giá được
đưa ra và đồng ý chi trả ở mức cao hơn so với các hộ còn lại. Những kết quả này
tương đồng với các nghiên cứu trước đó đã được thực hiện.
5) Từ những kết quả đạt được, một số giải pháp được đề xuất nhằm giảm thiểu
ô nhiễm môi trường nước và đóng góp tài chính cho cải thiện chất lượng môi
trường nước tại các làng nghề ở Bắc Ninh, bao gồm: 1) Giải pháp để nâng cao
nhận thức của người dân thông qua các kênh truyền thông và tổ chức xã hội. 2)
Giải pháp tăng thu nhập gắn liền với chính sách bảo vệ môi trường. 3) Giải pháp
xây dựng các nhà máy xử lý nước thải. 4)Khuyến khích di chuyển các cơ sở sản
xuất ra các khu công nghiệp, cụm công nghiệp; 5) Chính sách tài chính tập trung
23