Trờng đại học kinh tế quốc dân

NGHIÊN CứU CáC NHÂN Tố ảNH Hởng đến
việc triển khai th nh công hệ thống erp
tại các doanh nghiệp việt nam

H

Nội 2018


Trờng đại học kinh tế quốc dân

NGHIÊN CứU CáC NHÂN Tố ảNH Hởng đến
việc triển khai th nh công hệ thống erp
tại các doanh nghiệp việt nam

!

#%&%&
#%&%&

Ngời hớng dẫn khoa học:

H

Nội 2018


LỜI CAM ĐOAN
Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học

Cuối cùng, con xin cám ơn ba mẹ và người thân hai bên gia đình cùng bạn
bè đã luôn ủng hộ, tạo điều kiện, chia sẻ khó khăn, thường xuyên động viên con
trong suốt thời gian qua.
Xin trân trọng cám ơn!
Hà Nội, tháng 9 năm 2018
Nghiên cứu sinh

Dương Thị Hải Phương


MỤC LỤC
Trang
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CÁM ƠN
MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
DANH MỤC CÁC BẢNG
DANH MỤC BIỂU ĐỒ
DANH MỤC HÌNH
PHẦN MỞ ĐẦU ........................................................................................................ 1
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG ERP VÀ TÌNH HÌNH ỨNG DỤNG
ERP TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP ................................ 24
1.1. Định nghĩa về ERP ........................................................................................ 24
1.2. Mối quan hệ giữa hệ thống ERP và Hệ thống thông tin quản lý ................ 26
1.3. Lịch sử phát triển của hệ thống ERP ........................................................... 27
1.4. Kiến trúc của hệ thống ERP ......................................................................... 29
1.5. Các module cơ bản của hệ thống ERP ......................................................... 31
1.6. Lập kế hoạch, thiết kế, và triển khai hệ thống ERP .................................... 36
1.6.1. Quy trình phát triển các hệ thống thông tin truyền thống ............................. 36
1.6.2. Quy trình phát triển các hệ thống ERP ........................................................ 38

ĐẾN VIỆC TRIỂN KHAI THÀNH CÔNG HỆ THỐNG ERP TẠI CÁC
DOANH NGHIỆP VIỆT NAM ............................................................................. 101
3.1. Thiết kế nghiên cứu định lượng.................................................................. 101
3.1.1. Phát triển công cụ khảo sát........................................................................ 101
3.1.2. Phương pháp chọn mẫu và thu thập dữ liệu ............................................... 103
3.1.3. Phương pháp phân tích dữ liệu .................................................................. 105
3.2. Kết quả nghiên cứu định lượng .................................................................. 107
3.2.1. Thống kê mô tả mẫu ................................................................................. 107
3.2.2. Kiểm định mô hình nghiên cứu ................................................................. 111
3.2.3. Bàn luận về kết quả nghiên cứu định lượng............................................... 128
3.3. Một số giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao khả năng triển khai thành công
hệ thống ERP tại các doanh nghiệp Việt Nam ................................................... 134
3.3.1. Bài học kinh nghiệm ................................................................................. 134
3.3.2. Giải pháp đề xuất ...................................................................................... 139
3.3.3. Một số kiến nghị ....................................................................................... 143
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3....................................................................................... 144
KẾT LUẬN ............................................................................................................ 145
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN
QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ......................................................................................... 150
TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................................................... 151
PHỤ LỤC ............................................................................................................... 164


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

1.

Từ
Tiếng Anh
viết tắt

Nhà cung cấp dịch vụ chạy thuê ứng
dụng
Công nghệ thông tin

Controlling

Kiểm soát quản lý
Cơ sở dữ liệu

Customer Relationship

Quản trị quan hệ khách hàng

Management
7.

DDIC

Data Dictionary

Từ điển dữ liệu

8.

DNVN

Doanh nghiệp Việt Nam

9.


Hệ thống thông tin

15. LAN

Local Area Network

Mạng cục bộ

16. MIS

Management Information System

Hệ thống thông tin quản lý

17. MM

Materials Management

Quản lý nguyên vật liệu

18. MRP

Material Requirement Planning

Hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu

19. PLS

Partial Least Square



Mô hình phương trình cấu trúc

25. TAM

Technology Acceptance Model

Mô hình chấp nhận công nghệ

26. TPB

Theory of Planned Behavior

Lý thuyết hành vi hoạch định

27. TRA

Theory of Reasoned Action

Lý thuyết hành động hợp lý


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.
Bảng 1.1.
Bảng 1.2.
Bảng 1.3.
Bảng 1.4.
Bảng 1.5.
Bảng 1.6.

Một số định nghĩa về ERP ....................................................................... 24
Thiết kế các HTTT theo phương pháp truyền thống ................................ 37
Quy trình thiết kế các hệ thống ERP........................................................ 38
Các lợi ích về mặt công nghệ và kinh tế của ERP .................................... 39
Các hoạt động của quy trình lựa chọn hệ thống ERP ............................... 40
Các yếu tố công nghệ cần xem xét khi lựa chọn hệ thống ERP ................ 41
Tái cấu trúc - Tùy chỉnh .......................................................................... 41
So sánh chi tiết giữa tái cấu trúc và tùy chỉnh .......................................... 42
Các phương án thiết kế hệ thống ERP ..................................................... 44
Các mô hình hỗ trợ các “thực tiễn tốt nhất” ............................................. 45
Các thành phần thiết kế của SAP ERP..................................................... 45
Tóm tắt dữ liệu nghiên cứu về ERP qua các năm..................................... 51
Giá trung bình các dự án ERP tại Việt Nam ............................................ 63
So sánh giữa các mô hình đo lường sự thành công ..................................... 78
Mô tả các nhân tố trong mô hình HTTT thành công cập nhật ..................... 82
Các nhân tố thành công của một số dự án ERP ở các DNVN .................. 84
So sánh các nhân tố thành công trong triển khai hệ thống ERP ở các nước
phát triển và các nước đang phát triển ..................................................... 89
Các giả thuyết nghiên cứu đề xuất ........................................................... 93
Kết quả khảo sát ý kiến chuyên gia về tầm quan trọng của các nhân tố ảnh
hưởng đến triển khai thành công hệ thống ERP tại các DNVN ................ 95
Các giả thuyết nghiên cứu sau khi hiệu chỉnh .......................................... 98
Thang đo các nhân tố ............................................................................ 102
Mối liên hệ giữa độ lệch chuẩn σ và chất lượng ước lượng ................... 104
Tiêu chuẩn kiểm định sự hội tụ của mô hình định lượng ....................... 106
Đặc điểm mẫu nghiên cứu ..................................................................... 108
Hệ số tải của các biến quan sát trong lần chạy đầu tiên.......................... 112
Hệ số tải của các biến quan sát sau khi điều chỉnh ................................. 113
Giá trị ICR, AVE, và Cronbach alpha ................................................... 114
Giá trị T-value của các biến quan sát ..................................................... 115

Biểu đồ 1.14. Thời gian hoàn vốn ............................................................................... 60
Biểu đồ 1.15. Ích lợi đạt được khi triển khai ERP ....................................................... 61
Biểu đồ 1.16. Các loại lợi ích đạt được khi triển khai ERP ......................................... 61
Biểu đồ 1.17. Kết quả triển khai ERP ......................................................................... 62
Biểu đồ 2.1. So sánh các nhân tố thành công trong triển khai hệ thống ERP ở các
nước phát triển và các nước đang phát triển .......................................... 90
Biểu đồ 3.1.
Biểu đồ 3.2.
Biểu đồ 3.3.
Biểu đồ 3.4.

Các giải pháp ERP được sử dụng ........................................................ 109
Tình trạng thực hiện triển khai ERP .................................................... 109
Thời gian sử dụng hệ thống ERP ........................................................ 110
Tình hình sử dụng các module trong các hệ thống ERP ...................... 110

Biểu đồ 3.5. Tần suất sử dụng hệ thống ERP .......................................................... 111


DANH MỤC HÌNH
Hình 1.
Hình 2.

Quy trình nghiên cứu ................................................................................ 5
Mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến triển khai hệ thống ERP ở

Hình 1.1.
Hình 1.2.

Việt Nam ................................................................................................ 22

Hình 2.6.
Hình 2.7.

Mô hình HTTT thành công cập nhật ....................................................... 71
Mô hình của Gable và cộng sự ................................................................ 72
Mô hình đo lường sự thành công của hệ thống ERP mở rộng của Ifinedo

(2006) ..................................................................................................... 73
Hình 2.8. Chu trình triển khai HTTT của Markus và Tanis (2000) .......................... 74
Hình 2.9. Các giai đoạn chính của vòng đời của hệ thống ERP ............................... 76
Hình 2.10. Mô hình HTTT thành công cập nhật của DeLone & McLean trong bối
cảnh ứng dụng ERP................................................................................. 83
Hình 2.11. Ảnh hưởng của các biến “Sự hỗ trợ và quyết tâm của lãnh đạo cấp cao”,
“Tái cấu trúc quy trình kinh doanh”, “Đào tạo người dùng”, “Năng lực
nhóm triển khai dự án ERP”, và “Sự phối hợp và giao tiếp giữa các phòng
ban” đến Sự thành công của việc triển khai hệ thống ERP....................... 87
Hình 2.12. Ảnh hưởng của “Phương pháp quản trị thay đổi” và “Quản lý dự án” đến
sự thành công của việc triển khai hệ thống ERP ...................................... 88
Hình 2.13. Ảnh hưởng của “Nền văn hóa quốc gia” đến sự thành công của việc triển
khai hệ thống ERP .................................................................................. 91
Hình 2.14. Ảnh hưởng của “Tái cấu trúc quy trình kinh doanh” và “Đào tạo người
dùng” đến dự thỏa mãn của người dùng đối với hệ thống ERP ................ 91


Hình 2.15.
Hình 2.16.
Hình 3.1.
Hình 3.2.

Mô hình nghiên cứu đề xuất .................................................................... 92

nghiệp. Do đó, triển khai ERP thường được xem như là một thành phần của quá trình
tái cấu trúc quy trình kinh doanh và dự án chuyển đổi tổ chức (Botta-Genoulaz &
Millet, 2006). Theo trích dẫn của Kalling (2003), có đến 180 tỷ USD được đầu tư
cho ERP trên toàn cầu vào năm 2010. Các chi phí liên quan đến việc triển khai ERP
là rất cao (Hayes và cộng sự, 2001). Tổng chi phí triển khai ERP cho một công ty
vừa là 10-50 triệu USD (Mabert và cộng sự, 2000) và 300-500 triệu USD cho các tập
đoàn quốc tế lớn (Kumar & Van Hillegersberg, 2000). Mặc dù đầu tư cho ERP là lớn
như vậy, nhiều công ty lại thất bại trong việc tối đa hóa lợi ích khi ứng dụng ERP
cũng như phải đối mặt với nhiều vấn đề khác khi triển khai ERP. Về tỷ lệ thất bại
trong triển khai ERP, cũng đã có những ước tính rất khác nhau trong các nghiên cứu
(Velcu, 2007). Barker và Frolick (2003) cho rằng 50% dự án triển khai ERP là thất
bại. Hong và Kim (2002) ước tính tỷ lệ không thành công là 75%. Scott và Vessey
(2002) lại ước tính tỷ lệ thất bại cao tới 90%. Các nghiên cứu khác cho thấy nhu cầu


2

hiện tại cho ERP đang phát triển ngày càng nhanh, nhưng có rất ít những câu chuyện
thành công (Hong và Kim, 2002). Scott và Vessey (2002) cho rằng 90% các dự án
SAP R/3 thường đưa vào vận hành muộn hơn so với kế hoạch.
Ở Việt Nam, không ít doanh nghiệp cũng đã và đang triển khai hệ thống ERP
trong hoạt động. Thực tế cũng đã chứng minh được “những tính năng ưu việt mà hệ
thống ERP mang lại, nhiều doanh nghiệp đã triển khai thành công và việc ứng dụng
ERP mang lại cho doanh nghiệp nhiều lợi ích trước mắt và cả về lâu dài” như công ty
cổ phần Savimex, công ty cổ phần Giấy Sài Gòn, công ty cổ phần Đồng Tâm, công ty
cổ phần sữa Việt Nam VinaMilk, … (Như Đăng, 2010). Cụ thể, “sau 8 tháng vận
hành ERP trên toàn công ty, Vinamilk đã có thể sơ bộ kết luận về hiệu quả ứng dụng.
Hệ thống giúp công ty thực hiện chặt chẽ, tránh được rủi ro trong công tác kế toán; với
sự phân cấp, phân quyền rõ ràng, công tác tài chính – kế toán thuận lợi hơn nhiều so
với trước đây. Các khâu quản lý kho hàng, phân phối, điều hành doanh nghiệp, quan

chắc chắn khác đến từ phía các nhà cung cấp; (4) việc cắt giảm nhân viên khi triển
khai ERP tạo ra những mâu thuẫn giữa việc triển khai ERP với chuẩn mực văn hóa
trong thị trường lao động ở các nước đang phát triển. Là một nước đang phát triển nằm
trong khu vực Châu Á, do đó, Việt Nam cũng phải đối mặt với những thách thức trên
khi triển khai hệ thống ERP. Số lượng các doanh nghiệp Việt Nam (DNVN) ứng dụng
ERP còn khá khiêm tốn. Theo kết quả khảo sát thì chỉ có 15% trong tổng số 4751
doanh nghiệp tham gia khảo sát có ứng dụng giải pháp ERP trong hoạt động của
mình (Cục TMĐT và CNTT, 2015). Hầu hết các doanh nghiệp này, trong quá trình
triển khai ERP vào chiến lược kinh doanh của mình, đều triển khai chưa thành công,
gặp không ít khó khăn, phần lớn các doanh nghiệp chỉ dừng lại ở mức độ kiểm soát,
rất ít doanh nghiệp có thể vận dụng tính năng kế hoạch hóa. Rất nhiều doanh nghiệp
cảm thấy “bị gượng ép khi đầu tư dự án ERP”.
Triển khai ERP thành công hay thất bại liên quan mật thiết với cách thức thực
hiện của các công ty. Quy trình triển khai ERP có thể khác nhau ở mỗi công ty và
những khác biệt này có thể là do mục tiêu, phạm vi, hoặc sự sẵn có của các nguồn lực.
Tuy nhiên, trong số những khác biệt trong mỗi quy trình triển khai đó luôn có một số
điểm quan trọng chung ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả triển khai hệ thống ERP.
Những điểm quan trọng này được xem như là những nhân tố thành công chính
(Laudon & Laudon, 1998). Các nhân tố thành công được định nghĩa là “một số khía
cạnh chính mà việc triển khai phải đi đúng theo đó thì kết quả triển khai mới thành
công được” (Rockhart, 1979). Việc hiểu được các nhân tố thành công cho triển khai hệ
thống ERP sẽ đem lại một số chỉ dẫn về các nhân tố cần được chú ý để giúp quy trình
triển khai đạt được sự thành công. Các nhân tố thành công chính có thể là rủi ro và
cũng có thể là cơ hội tùy thuộc vào cách thức tổ chức đối mặt với chúng ra sao. Trên
thế giới, đã có nhiều nghiên cứu về ERP nói chung và nghiên cứu về các nhân tố ảnh
hưởng đến triển khai hệ thống ERP nói riêng. Tuy nhiên, số lượng nghiên cứu về vấn
đề này ở Việt Nam còn chưa nhiều. Các đề tài chủ yếu mới chỉ tập trung vào việc mô
tả, phân biệt khái niệm về ERP, đúc kết các kinh nghiệm triển khai ERP, các nguyên
nhân dẫn đến thành công hay thất bại trong quá trình triển khai ERP tại một số doanh
nghiệp. Hầu hết các nghiên cứu chưa tập trung vào việc khảo sát thực nghiệm tại môi