BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
----------------

ĐƢỜNG THỊ THANH HẢI

TÁC ĐỘNG CỦA CẤU TRÚC TÀI CHÍNH
TỚI HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA
NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI

LUẬN ÁN TIẾN SĨ
NGÀNH TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG

Hà Nội - 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
----------------

ĐƢỜNG THỊ THANH HẢI

TÁC ĐỘNG CỦA CẤU TRÚC TÀI CHÍNH
TỚI HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA
NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI

Chuyên ngành: TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG
Mã số: 9340201

LUẬN ÁN TIẾN SĨ


DANH MỤC BẢNG .....................................................................................................vi
DANH MỤC HÌNH .................................................................................................... vii
PHẦN MỞ ĐẦU ............................................................................................................1
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ TÁC ĐỘNG CỦA CẤU TRÚC
TÀI CHÍNH TỚI HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG
THƢƠNG MẠI ..............................................................................................................6
1.1. Tổng quan nghiên cứu về tác động của cấu trúc tài chính tới hiệu quả hoạt
động của các ngân hàng thƣơng mại. .......................................................................6
1.1.1.Quan điểm về ảnh hƣởng tích cực của cấu trúc tài chính đến hiệu quả hoạt
động của ngân hàng thƣơng mại. .............................................................................6
1.1.2. Quan điểm về ảnh hƣởng tiêu cực của cấu trúc tài chính đến hiệu quả hoạt
động của ngân hàng thƣơng mại. ............................................................................10
1.1.3. Trƣờng phái thứ ba: cấu trúc tài chính độc lập với hiệu quả hoạt động của
ngân hàng thƣơng mại. ........................................................................................... 18
1.2. Khoảng trống nghiên cứu .................................................................................21
Kết luận chƣơng 1........................................................................................................23
CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA CẤU TRÚC TÀI
CHÍNH TỚI HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 24
2.1.Cấu trúc tài chính trong các ngân hàng thƣơng mại ......................................24
2.1.1. Đặc điểm hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thƣơng mại ảnh hƣởng
đến cấu trúc tài chính. ............................................................................................. 24
2.1.2. Cấu trúc tài chính NHTM ............................................................................28
2.2. Hiệu quả hoạt động và tác động của cấu trúc tài chính đến hiệu quả hoạt động
của các ngân hàng thương mại ..................................................................................33
2.2.1. Quan niệm về hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại ..............33
2.2.2. Tác động của cấu trúc tài chính đến hiệu quả hoạt động của các NHTM ....37
Kết luận chƣơng 2........................................................................................................46
CHƢƠNG 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ......................................................47
3.1. Giả thuyết nghiên cứu .......................................................................................47
3.2.Mô hình nghiên cứu và các biến đề xuất .........................................................51

2020 ..........................................................................................................................111
5.2. Một số giải pháp đề xuất đối với các ngân hàng thƣơng mại .....................113
5.2.1.Về quan điểm chung ....................................................................................113
5.2.2.Một số giải pháp cụ thể ................................................................................114
5.2.3.Các giải pháp khác .......................................................................................120
5.3. Khuyến nghị đối với chính phủ và ngân hàng nhà nƣớc............................121
5.4. Hạn chế của luận án và hƣớng nghiên cứu tiếp theo ...................................124
5.4.1. Hạn chế của luận án ....................................................................................124
5.4.2.Gợi ý hƣớng nghiên cứu trong tƣơng lai .....................................................126
Kết luận chƣơng 5......................................................................................................127
KẾT LUẬN ................................................................................................................128
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN
QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI .................................................................................................130
TÀI LIỆU THAM KHẢO.........................................................................................131
PHỤ LỤC


iv

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Diễn giải
Ký hiệu
Tiếng Việt

Tiếng Anh

BCĐKT

Bảng cân đối kế toán


Cơ cấu tài chính

Equity to total Asset

EQD

Đòn bầy tài chính

Equity to liabilities

EQL

Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng Equity to total Loans
cho vay

EQS

Tỷ lệ vốn chủ sỏ hữu trên tổng Equity to customer deposit and
tiền gửi

Shortterm fundings

FEM

Mô hình tác động cố định

Fixed Effects Model

GROWTH



Thu nhập từ lãi biên

Net interest margin

NC

Nghiên cứu

NPL

Tỷ lệ nợ xấu

NTT

Nguồn tài trợ

NHTM

Ngân hàng thƣờng mại

MQH

Mối quan hệ

ROA

Tỷ suất sinh lời tổng tài sản

Return on Assets

Non performing loan


vi

DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1: Cấu trúc nguồn vốn của ngân hàng thƣơng mại và doanh nghiệp. ...............30
Bảng 3.1: Tóm tắt các giả thuyết nghiên cứu ................................................................ 50
Bảng 3.2: Mô tả các biến trong mô hình .......................................................................52
Bảng 3.3: Phƣơng trình hồi quy ....................................................................................53
Bảng 3.4: Nhóm ngân hàng nghiên cứu ........................................................................55
Bảng 4.1: Số lƣợng Ngân hàng ở Việt Nam (2008-2016).............................................60
Bảng 4.2: Quy mô và tốc độ tăng trƣởng tài sản hệ thống NHTM Việt Nam ..............61
Bảng 4.3: Quy mô và tốc độ tăng trƣởng Vốn tự có hệ thống NHTM Việt Nam .........62
Bảng 4.4: Quy mô và tốc độ tăng trƣởng Vốn điều lệ hệ thống NHTM Việt Nam .....63
Bảng 4.5: Sự tăng trƣởng của hệ thống ngân hàng Việt Nam (2008-2016) ..................65
Bảng 4.6: Tăng trƣởng các chỉ tiêu hoạt động của toàn hệ thống NHTM ....................67
Bảng 4.7: Quy mô tổng tài sản và vốn chủ sở hữu của nhóm 19 ngân hàng nghiên cứu
so với hệ thống NHTM Việt Nam .................................................................................69
Bảng 4.8: Quy mô tổng tài sản và vốn chủ sở hữu của nhóm 19 NHTM nghiên cứu ..71
Bảng 4.9: Giá trị của EQA các NHTM nghiên cứu giai đoạn 2008-2016 ....................72
Bảng 4.10: Giá trị của EQD các NHTM nghiên cứu giai đoạn 2008-2016 ..................74
Bảng 4.11: Giá trị của EQL các NHTM nghiên cứu giai đoạn 2008-2016 ...................75
Bảng 4.12: EQS các NHTM nghiên cứu giai đoạn 2008-2016 .....................................77
Bảng 4.13: Thống kê mô tả tỷ lệ EQA, EQD, EQL, EQS giai đoạn 2008-2016 ..........78
Bảng 4.14: EQA,EQD,EQL,EQS trung bình của các NHTM .....................................80
Bảng 4.15: ROA của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2008-2016................................ 82
Bảng 4.16: ROE của các NHTM nghiên cứu giai đoạn 2008-2016 .............................. 83
Bảng 4.17: Các trƣờng hợp về hiệu quả hoạt động của các NHTM (2008-2016) ........85
Bảng 4.18: Thống kê mô tả hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam nghiên cứu

với hệ thống NHTM Việt Nam......................................................................................69
Hình 4.7 Quy mô tổng tài sản và VCSH của nhóm 19 NHTM nghiên cứu ..................71
Hình 4.8: Giá trị trung bình EQA của các NHTM nghiên cứu giai đoạn 2008-2016 ...73
Hình 4.9: Giá trị trung bình EQD của các NHTM nghiên cứu giai đoạn 2008-2016 ...75
Hình 4.10: Giá trị trung bình EQL của các NHTM nghiên cứu giai đoạn 2008-2016.........76
Hình 4.11: Giá trị trung bình EQS của các NHTM nghiên cứu giai đoạn 2008-2016 ..78
Hình 4.12: Tỷ lệ EQA, EQL,EQS,EQD của các NHTM nghiên cứu (2008-2016) .....80
Hình 4.13: Chỉ tiêu EQA, EQD, EQL, EQS trung bình của các NHTM ......................81
Hình 4.14: ROA của các NHTM nghiên cứu giai đoạn 2008-2016 .............................. 83
Hình 4.15: ROE của các NHTM nghiên cứu giai đoạn 2008-2016 .............................. 84
Hình 4.16: Giá trị ROA và ROE trung bình của các NHTM nghiên cứu (2008-2016) .....86
Hình 4.17: ROA, ROE trung bình của các NHTMNC ..................................................88


1

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Sự cần thiết phải nghiên cứu
Trong những năm gần đây, ngành ngân hàng Việt Nam đã có những bƣớc tiến
vƣợt bậc, đột phá cùng với quá trình hội nhập quốc tế. Việc gia nhập WTO, trở thành
thành viên của cộng đồng kinh tế ASEAN, tham gia vào Hiệp định Đối tác toàn diện và
tiến bộ xuyên Thái Bình Dƣơng (CPTPP) đã mở ra rất nhiều cơ hội cho ngành ngân
hàng Việt Nam, đặc biệt là việc mở cửa ngành ngân hàng năm 2011 đã đem lại những
thay đổi to lớn cho ngành nhƣ :giúp cho các ngân hàng trong nƣớc tiếp nhận các công
nghệ NH hiện đại, cơ cấu lại vai trò quản lý trong các ngân hàng thông qua việc tham
gia của các đối tác chiến lƣợc nƣớc ngoài, các dịch vụ ngân hàng đƣợc chuyên nghiệp
và đa dạng hóa...Đặc biệt đối với các ngân hàng thƣơng mại thì sự cạnh tranh càng đƣợc
thể hiện rõ rệt, sức ép cạnh tranh này đến không chỉ từ các ngân hàng thƣơng mại trong
nƣớc mà còn đến từ các ngân hàng nƣớc ngoài, các tổ chức tài chính phi ngân hàng, các
định chế tài chính khác. Nhƣng thực tế cho thấy hiệu quả hoạt động kinh doanh của các

bất kỳ tổ chức kinh tế do thực tế rằng ngƣời quản lý có trách nhiệm đảm bảo rằng lợi
ích thu đƣợc cho các cổ đông là tối đa và vì quyết định này có những hiệu quả to lớn
đối với khả năng cạnh tranh của các tổ chức. Các quyết định về các tỷ lệ tổng nợ trên
vốn đƣợc coi là một chiến lƣợc cho các nhà quản lý, tức là định hƣớng trong tƣơng lai
và có tác dụng lâu dài. Quyết định cấu trúc tài chính trực tiếp ảnh hƣởng đến lợi
nhuận của các tổ chức, điều này làm cho nó là một quyết định quan trọng và không hề
bị xem nhẹ trong tài chính doanh nghiệp. Mặc dù các ngân hàng khác các tổ chức kinh
tế khác nhƣng họ vẫn phải đối mặt với những thách thức tƣơng tự nhƣ các lựa chọn
cấu trúc tài chính sẽ giảm thiểu chi phí vốn và tăng hiệu quả hoạt động nhƣ trong các
tổ chức kinh tế. Mục tiêu chính của ngân hàng là để mang lại lợi nhuận, tuy nhiên, lợi
nhuận của ngân hàng là rất quan trọng không chỉ đối với các bên trực tiếp quan tâm
(cổ đông, quản lý, nhân viên, khách hàng), mà còn cho toàn bộ nền kinh tế. Vì thế,
việc nghiên cứu các quyết định về cấu trúc tài chính có tác động nhƣ thế nào đến hiệu
quả hoạt động của các ngân hàng là một vấn đề đƣợc các nhà kinh tế trên thế giới hiện
nay đặc biệt quan tâm.
Ở lĩnh vực phi tài chính trên thế giới có rất nhiều các nghiên cứu về các mối
quan hệ giữa cấu trúc tài chính và hiệu quả hoạt động còn ở lĩnh vực tài chính các
bằng chứng thực nghiệm từ các nghiên cứu về ngân hàng trên thế giới đã có các quan
điểm trái ngƣợc nhau: một số nghiên cứu đã tìm thấy một mối quan hệ tiêu cực giữa
đòn bẩy và lợi nhuận bẩy trong các ngân hàng nhƣ các nghiên cứu của (Rajan và
Zingalas, 1995; Titman và Wessels, 1988) còn Taub (1975) thông qua phân tích hồi
quy tìm thấy một mối quan hệ tích cực giữa nợ và lợi nhuận, ngoài ra một nghiên cứu
của (Abor, 2005) cũng phát hiện ra một mối quan hệ tích cực mạnh mẽ giữa tổng nợ
và lợi nhuận, vì vậy từ kết quả của các nghiên cứu trên cho thấy rằng các cuộc thảo
luận về mối quan hệ giữa cấu trúc tài chính và hiệu quả hoạt động vẫn còn đang tiếp
tục. Ở Việt Nam, các nghiên cứu về mối quan hệ và tác động giữa cấu trúc tài chính
và hiệu quả hoạt động không nhiều, đặc biệt là nghiên cứu về cấu trúc tài chính của
các ngân hàng thƣơng mại. Do vậy, việc nghiên cứu tác động của cấu trúc tài chính
đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam trong giai đoạn mà
các ngân hàng Việt Nam đang trong tiến trình thực hiện đề án tái cơ cấu của chính phủ

- Tác động của cấu trúc tài chính tới hiệu quả hoạt động của các ngân hàng
thƣơng mại Việt Nam đƣợc đánh giá thế nào thông qua mô hình nghiên cứu?
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tƣợng nghiên cứu:
Đối tƣợng nghiên cứu của luận án là nghiên cứu cấu trúc tài chính của các ngân
hàng thƣơng mại Việt Nam và tác động của cấu trúc tài chính tới hiệu quả hoạt động
của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam.
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Về không gian: Nghiên cứu 19 ngân hàng thƣơng mại Việt Nam
+ Về thời gian: Nghiên cứu 19 ngân hàng thƣơng mại Việt Nam trong 9 năm
(2008-2016).
+ Về nội dung:
. Luận án nghiên cứu về cấu trúc vốn, trong cấu trúc vốn luận án tập trung
nghiên cứu cấu trúc nguồn vốn của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam .


4

. Luận án nghiên cứu về hiệu quả tài chính, bởi trên thị trƣờng Việt Nam
những chỉ tiêu tài chính đáng tin cậy thƣờng có trong các báo cáo tài chính đƣợc kiểm
toán phổ biến hơn nhiều các dữ liệu khác về thị trƣờng, về chất lƣợng sản phẩm, dịch
vụ, về mức độ hài lòng và lực lƣợng lao động… nên quan điểm về hiệu quả mà tác giả
sử dụng trong luận án để đánh giá hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại
là dựa trên tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả tài chính.
. Luận án nghiên cứu về tác động của cấu trúc nguồn vốn đến hiệu quả tài
chính tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam .
4. Những đóng góp của luận án
Những đóng góp mới về mặt học thuật, lý luận
(1) Đây là nghiên cứu đầu tiên tại Việt Nam nghiên cứu về tác động của cấu trúc tài
chính tới hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại tại Việt Nam. (2) Với các

Nam trong việc cho vay và việc đảm bảo an toàn cho các khoản tiền gửi của khách
hàng bằng vốn chủ sở hữu. (3) Các nhân tố tác động ngƣợc chiều đến hiệu quả hoạt
động nhƣ tỷ lệ chi phí trên thu nhập hay tổng tiền gửi của khách. (4) Nhân tố tốc độ
tăng trƣởng tác động cùng chiều đến hiệu quả hoạt động.
Những đề xuất mới mang tính ứng dụng rút ra từ kết quả nghiên cứu
(1)Đối với các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam: nên tăng quy mô vốn chủ sở hữu
nhằm giảm tỷ lệ nợ trong tổng nguồn vốn, sáp nhập một số ngân hàng có quy mô vốn
nhỏ hiệu quả hoạt động chƣa tốt và các ngân hàng hoạt động tốt có tiềm lực tài chính
để tăng quy mô cho các ngân hàng này. (2)Xây dựng một cấu trúc tài chính hợp lý phù
hợp với đặc thù từng nhóm ngân hàng: nhóm ngân hàng có quy mô nhỏ hiệu quả kém,
nhóm ngân hàng ở mức trung và nhóm ngân hàng quy mô lớn hiệu quả hoạt động tốt.
(3) Đối với chính phủ và ngân hàng nhà nƣớc: xây dựng một môi trƣờng thuận lợi cho
sự phát triển an toàn và bền vững của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam, đƣa ra lộ
trình cụ thể để yêu cầu các ngân hàng thƣơng mại đảm bảo hệ số an toàn vốn theo
chuẩn Basel II, hỗ trợ thủ tục sáp nhập và hợp nhất giữa các ngân hàng.
5. Kết cấu của luận án
Ngoài phần mục lục, danh mục từ ngữ viết tắt, danh mục bảng biểu, hình, danh
mục tài liệu tham khảo và phụ lục luận án đƣợc kết cấu thành 5 chƣơng:
Chương 1: Tổng quan nghiên cứu về tác động của cấu trúc tài chính tới hiệu quả hoạt
động của các ngân hàng thƣơng mại.
Chương 2: Cơ sở lý thuyết về tác động của cấu trúc tài chính tới hiệu quả hoạt động
của các ngân hàng thƣơng mại.
Chương 3: Phƣơng pháp nghiên cứu.
Chương 4:Kết quả nghiên cứu thực nghiệm về tác động của cấu trúc tài chính tới hiệu
quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam.
Chương 5: Một số giải pháp và khuyến nghị đề xuất đối với các ngân hàng thƣơng mại
Việt Nam.


6

chiều của cấu trúc vốn tới hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại nhƣ:
Trong nghiên cứu năm 2002, Berger nghiên cứu về cấu trúc vốn và hiệu quả tài
chính của các ngân hàng thƣơng mại Mỹ thông qua việc kiểm định lý thuyết chi phí
đại diện. Dữ liệu nghiên cứu đƣợc thực hiện trên mẫu 695 ngân hàng thƣơng mại của
Mỹ giai đoạn 1990-1995, và đƣợc kiểm tra lại trên tổng thể 7320 ngân hàng Mỹ giai
đoạn này. Kết quả cho thấy: có sự tác động qua lại giữa cấu trúc vốn và hiệu quả tài
chính của ngân hàng. Cụ thể, tồn tại mối tƣơng quan nghịch (-) giữa hiệu quả tài chính
(ROE) và tỷ lệ vốn chủ sở hữu/Tổng tài sản (ECAP-Financial equity capital divided by


7

gross total assets), hay nói cách khác, có sự tác động qua lại tƣơng hỗ (cùng chiều)
giữa ROE và đòn bẩy tài chính của ngân hàng. Ngoài ra, theo nghiên cứu cho thấy,
hiệu quả tài chính của ngân hàng còn bị tác động bởi tỷ lệ sở hữu cổ phần của các cổ
đông khác nhau (cá nhân, tổ chức…), chỉ số tiền gửi thị trƣờng, độ lệch chuẩn của
ROE…
Navapan và Tripe (2003) nghiên cứu chuyên sâu mối quan hệ giữa tỷ lệ an toàn
vốn và lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu của các ngân hàng ở Úc và New Zealand từ năm
1996 đến 2002. Kết quả thực nghiệm cho thấy có mối quan hệ ngƣợc chiều giữa tỷ lệ
an toàn vốn và lợi nhuận ở các ngân hàng New Zealand. Còn ở Úc, mối quan hệ giữa
tỷ lệ an toàn vốn và ROE không rõ ràng, kết quả nghiên cứu cho thấy có sự khác biệt
lớn giữa các ngân hàng lớn và các ngân hàng nhỏ.
Kế thừa nghiên cứu của Berger (2002), Hutchison và Cox (2006) nghiên cứu
lĩnh vực ngân hàng của Mỹ, nguồn dữ liệu đƣợc thu thập từ báo cáo CALL hàng quý
của Ngân hàng Dự trữ Liên bang trong hai giai đoạn: từ tháng 12/ 1982 - tháng 12/
1989 và từ tháng 12/1996 đến tháng 12/2002. Giả thiết thứ nhất của nghiên cứu là:
đòn bẩy tài chính có liên quan tích cực đến tỷ lệ lợi nhuận/vốn chủ sở hữu. Theo
Hutchison và Cox để đạt đƣợc lợi nhuận, các công ty cổ phần sử dụng nhiều kỹ thuật
và chiến lƣợc khác nhau. Một trong số đó là chiến lƣợc về cấu trúc vốn. Về cơ bản,

nghiên cứu cho thấy rằng ở các giai đoạn nghiên cứu khác nhau thì các kết quả cũng
khác nhau.
Nghiên cứu của Pratomo và Ismail (2006) đƣa ra giả thuyết về chi phí của của
15 ngân hàng Hồi giáo ở Malaysia trong giai đoạn 1997-2004, theo đó ngân hàng có
đòn bẩy cao có xu hƣớng giảm chi phí đại lý. Pratomo và Ismail đặt hiệu quả lợi nhuận
của ngân hàng là chỉ số giảm chi phí đại lý và tỷ lệ vốn chủ sở hữu của một ngân hàng
nhƣ một chỉ số về đòn bẩy. Pratomo và Ismail đã kiểm tra sự liên kết của hiệu quả lợi
nhuận đƣợc đo lƣờng bằng lợi tức trên vốn chủ sở hữu và đòn bẩy tài chính. Cụ thể,
đòn bẩy tài chính có tác động tƣơng hỗ (+) đến hiệu quả tài chính của ngân hàng. Kết
quả nghiên cứu của các nhân tố khác đến hiệu quả tài chính của ngân hàng: độ lệch
chuẩn của ROE (SDROE), chỉ số tiền gửi thị trƣờng (HERF) có tƣơng quan thuận, cho
vay (LOAN) có tác động ngƣợc chiều nhƣng không có ý nghĩa thống kê, trong khi đó
nhân tố đầu tƣ chứng khoán (SEC) có tác động ngƣợc chiều với hiệu quả tài chính, ở
mức ý nghĩa 1% quy mô ngân hàng (SIZE) có tác động ngƣợc chiều với hiệu suất của
ngân hàng. Các kết quả nghiên cứu này cho thấy tuy đòn bẩy tài chính có tác động
tƣơng hỗ đến hiệu quả tài chính nhƣng dƣờng nhƣ đối với các ngân hàng quy mô lớn
thì tác động này lại có xu hƣớng không đƣợc rõ rệt.
Hoffmann (2011) sau khi phân tích lợi nhuận của 11.777 ngân hàng Mỹ, nghiên
cứu này tìm cách kiểm tra các yếu tố quyết định lợi nhuận của các ngân hàng Mỹ trong
giai đoạn 1995-2007, với tổng số 108.439 quan sát ngân hàng trong các năm. Phân
tích thực nghiệm kết hợp các biến cụ thể (nội sinh) và kinh tế vĩ mô (ngoại sinh) thông
qua bộ ƣớc lƣợng hệ thống GMM. Các phát hiện thực nghiệm ghi lại mối liên hệ tiêu
cực giữa tỷ lệ vốn và khả năng sinh lời, hỗ trợ quan điểm cho rằng các ngân hàng đang
hoạt động quá thận trọng và bỏ qua các cơ hội giao dịch có khả năng sinh lợi. Trong
nghiên cứu của mình, ông nhấn mạnh rằng khung quy định phức tạp của ngành ngân
hàng Hoa Kỳ và các yêu cầu về vốn tối thiểu của nó đã ảnh hƣởng đến các quyết định


9


quan hệ tiêu cực mạnh mẽ giữa vốn và lợi nhuận trở nên rõ ràng. Nghĩa là: một sự gia
tăng bất ngờ về vốn có xu hƣớng dẫn đến giảm lợi nhuận của ngân hàng. Trong thực
tế, Berger (1995) chỉ ra rằng mối quan hệ tiêu cực này có một sự hấp dẫn trực quan và
phù hợp với mô hình một mình độc lập với thông tin bất đối xứng giữa ngân hàng và
các nhà đầu tƣ cá nhân của nó. Tỷ lệ vốn cao hơn có xu hƣớng giảm rủi ro trên vốn
chủ sở hữu và do đó làm giảm lợi tức kỳ vọng trên vốn chủ sở hữu mà nhà đầu tƣ tìm


10

kiếm. Nói cách khác, một tỷ lệ vốn cao biểu thị rằng một ngân hàng đang hoạt động
quá thận trọng và bỏ qua các cơ hội giao dịch có khả năng sinh lợi. Thứ hai, có sự
không cân đối về quy mô trong ngành ngân hàng Mỹ. Chỉ các ngân hàng nhỏ mới có
thể tận dụng đƣợc kích thƣớc của chúng. Thực tế là khả năng sinh lời của các ngân
hàng này chủ yếu là trung gian tài chính và là kết quả của việc áp dụng và sử dụng
hiệu quả công nghệ mới thay vì quy mô danh mục đầu tƣ của họ. Thứ ba, bên cạnh các
yếu tố nội sinh giải thích khả năng sinh lời, kết quả cho thấy rằng các yếu tố ngoại sinh
xác định hiệu quả trong lợi nhuận của các ngân hàng. Hơn nữa, các vấn đề kinh tế cổ
điển của tính không đồng nhất, không thể kiểm soát và tính đồng nhất, thƣờng là
những thiếu sót trong loại phân tích chéo và phân đoạn thời gian này, đã đƣợc kiểm
soát. Phần mở rộng của nghiên cứu này nằm trong một so sánh xuyên quốc gia và
trong phân tích yếu tố quyết định đòn bẩy trong ngành ngân hàng.
Nghiên cứu của Saeed (2013) trong đó đánh giá tác động của cấu trúc vốn đến
hiệu suất của các ngân hàng tại Pakistan trong giai đoạn (2007-2011) đã phát hiện một
mối quan hệ tƣơng hỗ giữa các yếu tố quyết định cấu trúc vốn và hiệu quả hoạt động
của ngành ngân hàng. Mẫu nghiên cứu bao gồm 25 ngân hàng, đƣợc liệt kê tại (KSE)
hoặc tại (SBP) ngân hàng nhà nƣớc Pakistan trong giai đoạn 2007- 2011. Các biến độc
lập bao gồm nợ dài hạn, nợ ngắn hạn, tổng nợ và các biến kiểm soát bao gồm quy mô
doanh nghiệp, tăng trƣởng tài sản và biến phụ thuộc là ROE, ROA và thu nhập trên
mỗi cổ phiếu (EPS). Kết quả nghiên cứu xác nhận sự phụ thuộc tích cực mạnh mẽ của

quả hoạt động của ngân hàng, tác giả dùng số liệu 80 quốc gia trong 8 năm (19901997), nghiên cứu sử dụng 2 nhóm chỉ số: các chỉ số vi mô nhƣ giá trị sổ sách của vốn
chủ sở hữu (tài sản trừ đi nợ) trên tổng tài sản; tổng dƣ nợ trên tổng tài sản; tài sản sinh
lãi không phải trả lãi/tiền mặt; tiền gửi thu nhập không lãi tại các ngân hàng khác; tài
sản thu nhập ngoài lãi khác trên tổng tài sản… Các chỉ số vĩ mô: GNP/cap; GNP thực
trên đầu ngƣời; tốc độ tăng trƣởng hàng năm của GDP thực; lạm phát hàng năm từ
giảm phát GDP; Cơ cấu tài chính: tổng TS của các ngân hàng chia cho GDP; tổng tài
sản của NHTW chia cho GDP; tín dụng cho khu vực tƣ nhân bằng tiền gửi các ngân
hàng chia cho GDP; vốn hóa TTCK chia cho GDP; tổng giá trị của các cổ phiếu đƣợc
giao dịch chia cho GDP. Nghiên cứu cho thấy rằng trong các hệ thống tài chính kém
phát triển thƣờng các ngân hàng có lợi nhuận cao hơn. Khi hệ thống tài chính phát
triển cấu trúc tài chính đƣợc kiểm soát tức là sự phát triển tƣơng đối của các ngân hàng
so với thị trƣờng, kết quả hồi quy cho thấy rằng ngân hàng càng phát triển càng làm
giảm lợi nhuận của ngân hàng.Thị trƣờng ngân hàng kém phát triển có xu hƣớng thịnh
vƣợng với nguồn lực ít ỏi với sự thiếu hiệu quả và hành vi định giá ít cạnh tranh hơn,
cũng nhƣ đƣợc lợi nhuận tƣơng đối cao hơn. Do đó phát triển ngân hàng càng lớn hơn
càng mang lại sự cạnh tranh gay gắt hơn và lợi nhuận thấp hơn. Nghiên cứu cũng thấy
rằng trong các hệ thống tài chính kém phát triển TTCK cải thiện lợi nhuận của ngân
hàng, điều này phản ánh sự bổ sung giữa ngân hàng và sự phát triển của TTCK. Cụ
thể, phát triển TTCK cải thiện khả năng tài trợ vốn cổ phần cho các DN có thể làm
tăng khả năng vay vốn của họ. Hơn nữa, thông tin tốt hơn và dễ dàng hơn có sẵn trên
TTCK cũng cho phép các ngân hàng đánh giá tốt hơn rủi ro tín dụng. Điều này có thể
dẫn đến sự gia tăng lợi nhuận ngân hàng. Tuy nhiên, ở các mức độ phát triển cao hơn


12

của TTCK, nghiên cứu không còn quan sát thấy những đặc trƣng này này. Nhìn chung,
nghiên cứu cho thấy đối với các quốc gia có hệ thống tài chính kém phát triển: việc
phát triển tài chính lớn hơn sẽ nâng cao hiệu quả của ngành ngân hàng, có khả năng
dẫn đến tăng tăng trƣởng, cả ở cấp độ vi mô và ở cấp độ vĩ mô. Tuy nhiên, nghiên cứu



13

trong nghiên cứu của mình Hortlund chỉ thấy đƣợc sự tác động nghịch chiều tại giai
đoạn đầu của nghiên cứu, còn giai đoạn thứ hai thì mối quan hệ này không rõ ràng.
P. Bach (2006) nghiên cứu mối quan hệ giữa cấu trúc tài chính và khả năng sinh
lợi của ngân hàng Croatia các dữ liệu về hoạt động kinh doanh của 30 ngân hàng có số
liệu đầy đủ từ năm 1999 - 2003 đã đƣợc tập hợp. Mục tiêu của nghiên cứu này là để
thiết lập các yếu tố quyết định lợi nhuận ngân hàng Croatia, với sự nhấn mạnh đặc biệt
vào các yếu tố môi trƣờng (tổng sản phẩm trong nƣớc, lạm phát, tỷ giá hối đoái) và các
yếu tố đó đƣợc cụ thể cho từng ngân hàng (kích thƣớc, chi phí và doanh thu). Các biến
hiệu quả ngân hàng đƣợc đo bởi lợi nhuận trên tài sản bình quân (ROAA), lợi nhuận
trên vốn chủ sở hữu bình quân (ROAE). Theo tác giả sự tƣơng quan giữa ROAA và
ROAE là đáng kể, cả hai chỉ số này đƣợc kết nối thông qua các hệ số nhân vốn chủ sở
hữu bình quân EM (tài sản ròng chia cho vốn chủ sở hữu bình quân). Chỉ số này đo
đòn bẩy tài chính, và trong cùng một thời điểm nó là thƣớc đo của lợi nhuận và rủi ro.
Kể từ đó ROAE có thể đƣợc tính nhƣ một sản phẩm của ROAA và EM hay có thể kết
luận rằng ROAE có thể tăng bằng cách tăng lợi nhuận/tài sản hoặc bằng cách tăng đòn
bẩy tài chính. Điều quan trọng là phải nhấn mạnh rằng ROAE là rất nhạy cảm với các
ROAA, có nghĩa là sự thay đổi nhỏ trong ROAA dẫn đến một sự thay đổi lớn trong
ROAE. Các thông số của hai phƣơng trình hồi quy đƣợc ƣớc tính, với các biến phụ
thuộc khác nhau ROAA, ROAE và các biến độc lập (tỷ lệ vốn/tài sản, tín dụng /tài sản,
tài sản không sinh lợi/tổng tài sản, tổng sản phẩm trong nƣớc bình quân đầu ngƣời, chi
phí vận hành/tỷ lệ tài sản, thị phần, tốc độ tăng trƣởng tổng sản phẩm trong nƣớc, tỷ
giá bình quân, lạm phát). Kết quả thực nghiệm của mô hình hồi quy cho thấy trong các
kỳ quan sát năm 1999 - 2003 lợi nhuận các ngân hàng Croatia phụ thuộc chủ yếu vào
đặc điểm cụ thể cho từng ngân hàng. ROAA có liên quan tích cực đến vốn/tài sản và
tài sản không sinh lợi/tổng tài sản. ROAE có liên quan tích cực đến tài sản không sinh
lợi/tổng tài sản, chi phí vận hành/tỷ lệ tài sản. Các biến kinh tế vĩ mô không có liên

(1995) và năm (2008) đã nghiên cứu về các ngân hàng Mỹ, mẫu nghiên cứu bao gồm
15.000 ngân hàng vào đầu giai đoạn mẫu vào năm 1977, giảm xuống dƣới 11.000 vào
năm 1995 và khoảng 7000 vào năm 2010. Trong nghiên cứu này, các tác giả đã xem
xét lại hiệu quả của vốn đối với khả năng sinh lợi của các ngân hàng Mỹ trong giai
đoạn 1977-2010 để đánh giá xem mối quan hệ có khác nhau giữa các ngân hàng hay
không, và liệu mối quan hệ có thay đổi theo thời gian hay không. Nghiên cứu tiến
hành phân tích trong hai phần: đầu tiên, nghiên cứu thêm dữ liệu từ 1993-2010 để thực
hiện phân tích có hệ thống hơn về mối quan hệ trong một khoảng thời gian dài hơn đã
đƣợc thực hiện trƣớc đây. Phù hợp với nghiên cứu đó, các tác giả tìm thấy một mối
quan hệ tích cực trong những năm 1980 trong cuộc khủng hoảng tiết kiệm và cho vay.
Trong phần hai của phân tích, các tác giả đã trình bày kết quả từ một phiên bản cải
tiến của mô hình, trong đó không chỉ bao gồm ảnh hƣởng của tỷ lệ vốn mục tiêu dài
hạn mà còn cả thặng dƣ hoặc thâm hụt tỷ lệ vốn dài hạn. Nghiên cứu khai thác mặt cắt
ngang của mẫu theo cách này cho phép kiểm tra mạnh mẽ hơn giả thuyết rằng vốn ảnh
hƣởng đến khả năng sinh lời khác nhau tùy thuộc vào việc các ngân hàng có ở trên hay
dƣới mức vốn tối ƣu của chúng. Đặc điểm kỹ thuật cho phép tính không đồng nhất
đáng kể của tỷ lệ vốn mục tiêu và trong mô hình lợi nhuận để nắm bắt chính xác liệu
các ngân hàng có gần với tỷ lệ vốn tối ƣu của họ hay không. Phân tích thấy rằng trong


15

khi mối quan hệ lâu dài giữa các tỷ lệ vốn và ROA luôn tích cực, thì có những ảnh
hƣởng bất đối xứng về độ lệch so với tỷ lệ vốn mục tiêu dài hạn; thâm hụt có xu hƣớng
liên quan tích cực với ROA trong tƣơng lai trong khi thặng dƣ có xu hƣớng liên quan
chặt chẽ với ROA. Điều này phù hợp với lý thuyết cân đối về cấu trúc vốn và cho thấy
rằng trong điều kiện căng thẳng, các ngân hàng có thể cải thiện khả năng sinh lời của
họ bằng cách tăng tỷ lệ vốn. Những phát hiện này phần lớn ủng hộ các kết luận của
Berger (1995) rằng các ngân hàng trong cuộc khủng hoảng tiết kiệm và cho vay cuối
những năm 1980 đã có thể cải thiện khả năng sinh lời của họ bằng cách tăng tỷ lệ vốn

Nghiên cứu của Kundid (2012) : về tầm quan trọng của việc lựa chọn cấu trúc
vốn đối với lợi nhuận ngân hàng. Nghiên cứu đƣợc tiến hành trên dữ liệu của 28 ngân
hàng thƣơng mại tại Cộng hòa Croatia trong giai đoạn 2003-2008, đây đƣợc coi là một
khoảng thời gian ổn định của ngành ngân hàng nƣớc này do quá trình phục hồi, hợp
nhất, tƣ nhân hóa và hiện đại hóa. Nghiên cứu cho rằng tính đa dạng của ngân hàng là
một biến phụ thuộc trong mô hình đƣợc đề xuất: nó xấp xỉ với giá trị lợi nhuận trên tài
sản (ROA). Trong nghiên cứu này Kundid cho rằng vốn cổ phần (ROE) có thể không
phải là một chỉ báo thích hợp cho việc phát triển mô hình này đối với ngành ngân hàng
vì ROE là kết quả của ROA và hệ số nhân vốn, tức là một sự đảo ngƣợc vốn chủ sở
hữu, ông cho rằng rủi ro lớn thƣờng liên quan đến việc quản lý nợ lớn hơn, do đó ROA
nổi lên nhƣ là một biện pháp đƣợc ƣa chuộng về tính khả thi. Các biến độc lập đƣợc sử
dụng trong mô hình hồi quy của nghiên cứu đƣợc phân loại thành một trong bốn nhóm
các chỉ số: các chỉ số tăng trƣởng, các chỉ số cơ cấu vốn, các chỉ số chi phí lãi suất và
các chỉ số khác. Nhóm chỉ số tăng trƣởng: RASTAK chỉ số tăng trƣởng tài sản;
RASTJK chỉ số tăng trƣởng vốn điều lệ; RASTDEP chỉ số tăng trƣởng của tiền gửi;
OSUAK tiền gửi đƣợc bảo hiểm/tổng tài sản. Nhóm chỉ số cơ cấu vốn bao gồm:
UKUAK vốn chủ sở hữu/tổng tài sản; UPKUAK các khoản vay đã nhận/tổng tài sản;
UPDUAK tiền gửi /tổng tài sản; Chỉ số chi phí lãi suất; Chỉ số chia sẻ thị trƣờng:
TRUDIO thị phần của tài sản ngân hàng; Quy mô ngân hàng; Tỷ lệ an toàn vốn. Mô
hình hồi quy phát triển đƣợc xác định cụ thể, các kết quả thu đƣợc bằng cách sử dụng
STATA 11 và EViews 7. Kết quả cho thấy: biến phụ thuộc (ROAi, t-1) và các biến
độc lập tăng trƣởng của quy định vốn (RASTJK), tỷ lệ an toàn vốn (AK), các chỉ số
chi phí lãi suất có một dấu hiệu tiêu cực và có ý nghĩa thống kê. Ƣớc tính các thông số
là cao nhất cho chỉ số chi phí lãi suất trên và lợi tức trên tài sản trong kỳ trƣớc (ROAi,
t-1). Nhƣ vậy, KT1 và ROAi, t-1 có tác động ngƣợc chiều cao nhất đến ROA. Hơn
nữa, sự tăng trƣởng của tài sản (RASTAK), tỷ lệ vốn chủ sở hữu/tài sản (UKUAK), dự
trữ bắt buộc (GR) và tỷ lệ tiền gửi đƣợc bảo hiểm (OSUAK) nằm trong một mối quan
hệ cùng chiều với biến phụ thuộc và có ý nghĩa thống kê. Kết quả cũng cho thấy sự sụt
giảm mạnh ROA của các ngân hàng vừa và nhỏ kể từ năm 2006 và sự gia tăng đồng
thời của ROA của ngân hàng lớn nhất trong hai năm gần nhất có thể là lời giải thích