Tác giả của bài thơ “Đi học” là một liệt sỹ
(Nguồn: )
Nhà thơ - liệt sỹ Minh Chính.
Bài thơ nổi tiếng “Đi học” được Minh Chính viết từ năm 1959, bằng mực Cửu
Long xanh đen trên giấy thếp, khi anh mới mười lăm tuổi. Bên dưới bài thơ có ghi “Kỷ
niệm thăm Thản”. Thản ở đây là Trạm Thản, một vùng đồi địa thế đẹp có rất nhiều cọ và
gần nhà anh.
“Hôm qua em tới trường/ Mẹ dắt tay từng bước/ Hôm nay mẹ lên nương/ Một
mình em tới lớp...”. Trong vài thập niên trở lại đây, không một cô cậu học trò nào trên đất
nước Việt Nam lại không biết đến những câu thơ đó trong bài thơ “Đi học” được in trong
sách Tiếng Việt lớp hai.
Điều mà tôi dám chắc lại càng được khẳng định hơn khi những câu thơ có vẻ
đẹp trong vắt đó được nâng cánh trên những giai điệu mang âm hưởng dân ca Tày - Nùng
của nhạc sĩ Bùi Đình Thảo, đã trở thành quen thuộc với không chỉ trẻ em. Nhắc đến Bùi
Đình Thảo, người ta nhớ ngay ông là một nhạc sĩ nổi tiếng với những ca khúc dành cho
tuổi thơ. Nhưng với tác giả bài thơ “Đi học”, ngoài cái tên Minh Chính, người ta hầu như
không biết gì thêm...
Tôi cũng nằm trong số những người này, cho đến trước mùa thu 1996. Năm đó
NXB Giáo dục chủ trương xuất bản cuốn “Thơ chọn với lời bình” (2 tập), gồm những bài
thơ hay nhất được chọn từ chương trình văn cấp tiểu học kèm theo các lời bình. Trong 6
bài thơ mà tôi nhận viết lời bình, có bài “Đi học” của Minh Chính. Công việc trôi chảy,
nhưng đến khi NXB yêu cầu làm tiểu sử sơ lược về các tác giả để in kèm tác phẩm được
chọn thì tôi gặp trở ngại...
Tôi không có thông tin gì về tác giả Minh Chính, ngoài một lần đã lâu lắm tình
cờ được nghe láng máng qua đài phát thanh: Minh Chính là một anh bộ đội và bài thơ “Đi
học” được gửi từ chiến trường ra NXB Kim Đồng. “Đi học” được chọn in trong một tuyển
thơ dành cho thiếu nhi và đến lúc ấy, người ta vẫn chưa biết tác giả ở đâu để gửi nhuận bút
và sách biếu! Chừng ấy chưa đủ “dựng” đôi dòng tiểu sử. Tôi và các biên tập viên NXB
Giáo dục đã mất khá nhiều thời gian để “tìm” Minh Chính mà không ra.
1
Bản thảo đầu tiên của bài "Đi học".

những áng văn dịch bất hủ từ nền văn học Trung Hoa.
Họ Hoàng, sinh ra ở quê nhà ý Yên (Nam Định) năm 1944, nhưng suốt tuổi thơ
và thời cắp sách, Minh Chính lại gắn bó với miền cọ Trung du (thôn Tiên Phú, xã Phú Hộ,
huyện Phong Châu, tỉnh Phú Thọ). Đây là nơi gia đình anh đã dừng chân trên con đường
kháng chiến. Bố anh từng làm Trưởng ty Túc mễ (lương thực) của chính quyền Việt Minh,
sau này cụ là Phó ty Nông nghiệp tỉnh Vĩnh Phú cho đến khi nghỉ hưu. Trong 6 anh em
trong gia đình thì Minh Chính là người có thiên hướng văn chương rõ nhất. Một trong
những bài thơ thời “con nít” trường làng của anh còn giữ lại được là bài “Học làm thơ”:
Cô giáo dạy con làm thơ/ Con viết “tiếng ru của mẹ...” /Ngoài hiên sương muối phủ mờ/
Con vui như đàn chim sẻ/ Cô giáo gọi lên khẽ nói/ “Bài hay, em được điểm mười”/ Rồi
hai cô cháu cùng cười/ Hôm nay chấm bài cho mẹ...
Có một điều bất ngờ là bài thơ nổi tiếng “Đi học” được Minh Chính viết từ năm
1959, bằng mực Cửu Long xanh đen trên giấy thếp, khi anh mới mười lăm tuổi. Bên dưới
bài thơ có ghi “Kỷ niệm thăm Thản”. Thản ở đây là Trạm Thản, một vùng đồi địa thế đẹp
có rất nhiều cọ và gần nhà anh. Bản thảo lần đầu ấy, bài thơ có 4 khổ như sau: Cọ xòe ô
che nắng/ Râm mát đường em đi/ Hương rừng thơm đồi vắng/ Nước suối trong thầm thì/
Hôm qua em tới trường/ Mẹ dắt tay từng bước/ Hôm nay mẹ lên nương/ Một mình em tới
lớp/ Đường xa em đi về/ Có chim reo trong lá/ Có nước chảy dưới khe/ Thì thào như tiếng
mẹ/ Dù bom rơi đạn nổ/ Em vẫn học vẫn hành/ Vẫn ngắm màu cờ đỏ/ Rạo rực giữa rừng
xanh”.
Bài thơ được sửa chữa lại sau đó, vào năm nào không rõ, nhưng chắc chắn phải
sau năm 1964, khi chiến tranh phá hoại của Mỹ đã lan ra miền Bắc. Tôi đoán vậy vì thấy
bên lề bản thảo có nhiều gạch xóa và những câu thơ gợi không khí của chiến tranh. Đây là
một số câu thơ rời được viết thêm bên lề: “Trường của em be bé/ Nằm lặng dưới dặng cây/
Chiến hào chạy giữa lớp/ Chẳng sợ gì máy bay”; “Cô giáo em tre trẻ/ Dạy em hát rất hay”;
“Mũ rơm thơm em đội/ Hương cốm chen hương rừng”; “ Mỗi lần em tới lớp/ Là một lần
lớn thêm”... Cũng trong lần sửa chữa này, Minh Chính đã dùng gạch chéo xóa bỏ đoạn thơ
cuối trong lần viết đầu và ta có thể dễ dàng nhận thấy anh đã sắp xếp lại các câu thơ, đảo
lại trật tự các khổ thơ để có một bản chính thức đã quen thuộc với bạn đọc bây giờ.
Và như vậy cũng có nghĩa là bài thơ “Đi học” đã được sửa chữa khi tác giả của

Nước suối trong thầm thì…
Cọ xòe ô che nắng
Râm mát đường em đi.
BẤM VÀO ĐÂY !!!
4