1 . Tên đề tài
“Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách xóa đói,
giảm nghèo trên địa bàn tỉnh Lai Châu, giai đoạn 2004 2018”.
2 . Lý do và sự cần thiết của đề tài nghiên cứu
Ngày nay, nhân loại đã đạt được nhiều thành tựu vượt bậc trên
nhiều lĩnh vực, đặc biệt là khoa học, công nghệ. Tuy nhiên, nạn nghèo đói
vẫn còn là một thách thức lớn đối với sự phát triển của mỗi quốc gia nói
riêng và đối với nền văn minh nhân loại nói chung. Đói nghèo là vấn đề
tồn tại lâu dài trong lịch sử. Sự tăng hay giảm đói nghèo của con người
gắn liền với trình độ phát triển của nhà nước và phản ánh bản chất của
nhà nước đó. Các cuộc khủng hoảng xã hội và những biến động về chính
trị đều phát sinh từ tình hình đói nghèo và bất bình đẳng xã hội ở phạm
vi một nước đó là vấn đề chính trị.
Xóa đói, giảm nghèo là một trong những chính sách xã hội cơ bản
hướng vào phát triển con người; xóa đói, giảm nghèo được ưu tiên hàng
đầu trong hoạch định chiến lược phát triển kinh tế tế xã hội trong từng
thời kỳ của quốc gia và từng địa phương.
Ở Việt Nam, từ năm 1992 công tác xóa đói, giảm nghèo đã được
triển khai tại một số tỉnh, thành phố. Năm 1994 đã trở thành phong trào
rộng rãi trên phạm vi toàn quốc. Đến nay, đã gặt hái được những thành
công rất đáng ghi nhận: tỷ lệ hộ nghèo của Việt Nam đã giảm từ 22%
năm 2005 xuống còn 9,45% năm 2010 và còn dưới 4,5% vào cuối năm
2015.
Tuy nhiên, việc thực hiện chính sách xóa đói, giảm nghèo ở nước ta
vẫn còn nhiều bất cập, chưa đồng đều ở các địa phương, chưa có các giải
pháp vĩ mô bền vững trên phạm vi toàn quốc và đang phải đối mặt với
tình trạng phân hóa giàu nghèo sâu sắc giữa các vùng miền, giữa thành thị
với nông thôn.
Lai Châu là tỉnh miền núi, biên giới, mới được chia tách, thành lập
còn nhiều khó khăn. Trình độ dân trí không đồng đều, một bộ phận đồng
bào các dân tộc thiểu số, nhất là ở vùng sâu vùng xa, vùng cao biên giới
3.3. Phạm vi nghiên cứu:
Không gian: Địa bàn tỉnh Lai Châu.
Thời gian: Từ khi chia tách, thành lập tỉnh Lai Châu mới đến nay
(2004 2018).
Đối tượng khảo sát của đề tài, bao gồm:
+ Thứ nhất: Quá trình thực hiện chính sách xóa đói, giảm nghèo trên
địa bàn tỉnh Lai Châu.
+ Thứ hai: Trong khoảng thời gian từ năm 2004 đến năm 2018.
+ Thứ ba: Chỉ khảo sát đối với một số cơ quan chủ thể tham gia
thực hiện chính sách (cơ quan có chức năng nhiệm vụ trực tiếp triển khai,
tổ chức thực hiện), như: Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh; Sở Lao động,
Thương binh và Xã hội, Sở Kế hoạch Đầu tư, Sở Tài chính, Sở Nông
nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Giáo dục Đào tạo, Sở Y tế, Ngân
hàng Chính sách xã hội,... Và một số địa bàn tiêu biểu, đại diện được
chọn, như: Thành phố Lai Châu, huyện Tam Đường, huyện Sìn Hồ,
2
huyện Nậm Nhùn, huyện Mường Tè.
4. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Đây là đề tài không mới bởi trước đây đã có một số tác giả nghiên
cứu đến vấn đề này nhưng mỗi người lại có góc nhìn và cách tiếp cận
khác nhau. Có thể khái quát một số công trình tiêu biểu liên quan đến vấn
đề nghiên cứu với các cấp độ tiếp cận như sau:
Hồ Văn Thông (Chủ biên, 1999), Tìm hiểu về khoa học chính sách
công, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội Đây là công trình nghiên
cứu có hệ thống các vấn đề chính sách công dưới góc độ lý thuyết như:
Khái niệm và khoa học chính sách công, phân tích chính sách công trong
thực tế, những khuynh hướng phát triển cơ bản của chính sách công.
Đoàn Thu Hà, Nguyễn Ngọc Huyền (Chủ biên, 2000), Chính sách
GS.TS Trần Ngọc Hiên, Về thực hiện chính sách xóa đói, giảm
nghèo ở Việt Nam giai đoạn 2011 2020, Tạp chí Cộng Sản điện tử tháng
7 năm 2011.
Nguyễn Thị Hoa, Hoàn thiện các chính sách xóa đói, giảm nghèo
chủ yếu của Việt Nam đến năm 2015, Luận án tiến sĩ năm 2009. Tập
trung đánh giá một số chính sách xóa đói, giảm nghèo chủ yếu đã và đang
được thực hiện trên phạm vi cả nước, tìm ra những điểm còn bất cập.
Trên cơ sở đó, đề xuất các giải pháp để hoàn thiện các chính sách.
Ngoài ra, còn một số luận văn thạc sĩ Tiến sĩ và một số các bài báo
công trình khoa học có đề cập đến vấn đề này ở những địa phương khác
nhau, trên những khía cạnh khác nhau. Các chương trình này hầu hết được
nghiên cứu dưới góc độ xã hội, về thực trạng và giải pháp ở những địa
phương khác nhau.
Riêng ở tỉnh Lai Châu, có các tư liệu, bài viết của Ban Chỉ đạo xóa
đói, giảm nghèo tỉnh về tổng kết hàng năm, tổng kết từng giai đoạn thực
hiện công tác xóa đói, giảm nghèo từ khi chia tách thành lập tỉnh Lai Châu
đến nay (2004 2018). Tuy nhiên, chưa có công trình khoa học nào nghiên
cứu sâu về vấn đề này. Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài là một việc làm
cần thiết, có ý nghĩa quan trọng trong phát triển kinh tế tế xã hội của
tỉnh Lai Châu trong giai đoạn tới.
5. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài này là đề xuất các giải pháp cơ bản,
có thể được áp dụng nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách xóa
đói, giảm nghèo trên địa bàn tỉnh Lai Châu trong giai đoạn tới. Để có thể
đạt được mục tiêu ấy, người nghiên cứu xác định cần phải thực hiện
những nhiệm vụ nghiên cứu dưới đây:
Hệ thống hóa các quan điểm cơ bản của các nhà khoa, các nhà
nghiên cứu lý luận chính trị và truyền thông và đưa ra những quan niệm
cơ bản về chính sách xóa đói, giảm nghèo của Đảng, Nhà nước ta, hiệu
quả thực hiện chính sách và đói giảm nghèo của Việt Nam, các tiêu chí
tỉnh Lai Châu trong giai đoạn tới. Đề tài cũng đề xuất một số ý kiến
đóng góp thiết thực đối với các nhà quản lý, ban chỉ đạo các cấp trong
việc thực hiện chính sách của Nhà nước tỉnh Lai Châu trong những năm
tiếp theo. Đồng thời, đề tài cũng góp phần nâng cao nhận thức của toàn
xã hội nói chung, tỉnh Lai Châu nói riêng về tầm quan trọng của chính
sách xóa đói, giảm nghèo và việc thực hiện chính sách xóa đói, giảm
nghèo đối với sự phát triển của xã hội.
7. Phương pháp nghiên cứu.
Đề tài được triển khai nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận
duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và các phương pháp:
Phương pháp nghiên cứu chủ đạo: Phân tích, phân tích tổng hợp,
tiếp cận hệ thống, lịch sử và logic, suy luận.
Phương pháp nghiên cứu cụ thể: Thống kê, so sánh, xử lý tài liệu.
8. Kết cấu nội dung cần nghiên cứu.
5
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài này là trên cơ sở lý luận về thực
hiện chính sách công và nghiên cứu thực trạng của việc tổ chức thực hiện
chính sách xóa đói, giảm nghèo ở tỉnh Lai Châu, đưa ra phương hướng,
giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện chính sách xóa đói, giảm
nghèo trên địa bàn tỉnh Lai Châu giai đoạn tới.
Để có thể hoàn thành mục tiêu ấy, người nghiên cứu xác định cần
thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu dưới đây:
+ Một là, nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của chính sách xóa
đói, giảm nghèo ở nước ta.
+ Hai là, phân tích thực trạng việc tổ chức thực hiện chính sách xóa
đói, giảm nghèo của tỉnh Lai Châu.
+ Ba là, đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức
thực hiện chính sách xóa đói, giảm nghèo ở tỉnh Lai Châu trong giai đoạn
GIẢM NGHÈO Ở TỈNH LAI CHÂU TỪ NĂM 2004 ĐẾN NĂM 2018
2.1. Khái quát tình trạng đói nghèo ở tỉnh Lai Châu
2.1.1. Đặc điểm, tình hình tác động đến vấn đề đói nghèo ở
tỉnh Lai Châu
2.1.2. Khái quát tình trạng đói nghèo ở tỉnh Lai Châu.
2.2. Quá trình thực hiện chính sách xóa đói, giảm nghèo ở tỉnh
Lai Châu từ năm 2004 đến năm 2018
2.2.1. Đánh giá tình hình thực hiện chính sách xóa đói, giảm
nghèo từ năm 2004 2018
2.2.1.1. Hệ thống Văn bản pháp lý tổ chức thực hiện chính sách
2.2.1.2. Các chủ thể tham gia thực hiện chính sách
2.2.1.3. Kết quả đạt được trong thực hiện chính sách
2.2.1.4. Những hạn chế trong thực hiện chính sách
2.2.2. Nguyên nhân
2.2.2.1. Nguyên nhân kết quả đạt được
2.2.2.2. Nguyên nhân hạn chế.
2.2.3. Một số bài học kinh nghiệm
2.3. Tác động của việc thực hiện chính sách xóa đói, giảm nghèo
đối với sự phát triển của tỉnh Lai Châu
2.3.1. Tác động đối với sự giảm nghèo
2.3.2. Tác động đối với các mặt của đời sống xã hội
CHƯƠNG III.
PHƯƠNG HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP THỰC HIỆN CHÍNH
7
SÁCH XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO Ở TỈNH LAI CHÂU
TỪ NAY ĐẾN NĂM 2025
3.1. Phương hướng
3.1.1. Xu hướng, thách thức và khó khăn
nước để làm căn cứ xem xét quá trình thực hiện chính sách ở tỉnh Lai
8
Châu.
Ba là: Khái quát hóa các yếu tố ảnh hưởng và điều kiện cần thiết
để thực hiện chính sách xóa đói, giảm nghèo ở Việt Nam hiện nay. Để
giúp cho chính quyền các cấp có các biện pháp nhằm hạn chế các yếu tố
ảnh hưởng tiêu cực, tạo ra các điều kiện cần thiết để giải quyết tốt vấn
đề đói nghèo trong thời gian tới. Đề tài đề xuất các điều kiện cần đảm
bảo trong thực hiện chính sách là: Hệ thống chính sách cần phải được
hoàn thiện; đảm bảo chất lượng, cơ chế hoạt động linh hoạt của bộ máy
và đội ngũ cán bộ; sự hưởng ứng tích cực của người dân, đặc biệt là
người nghèo; sự quyết tâm cao trong lãnh đạo, quản lý của cấp ủy chính
quyền các cấp.
Bốn là: Đề tài phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện chính sách
xóa đói, giảm nghèo tỉnh Lai Châu trong giai đoạn từ năm 2004 đến năm
2018. Qua đó, cho chúng ta thấy được cái nhìn toàn diện hơn về vấn đề
đói nghèo của tỉnh, quá trình triển khai thực hiện các chính sách từ tỉnh
đến cơ sở, những ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân và bài học kinh
nghiệm trong triển khai thực hiệN. Từ đó có cái nhìn tổng thể nhằm đề
ra các giải pháp kế thừa những ưu điểm, khắc phục những hạn chế trong
triển khai thực hiện chính sách ở giai đoạn tới.
Năm là: Đề tài đã đề xuất các nhóm giải pháp thực hiện chính sách
xóa đói, giảm nghèo ở tỉnh từ nay đến năm 2025. Hệ thống các giải pháp
này giám sát và điều kiện thực tiễn, xuất phát từ những ưu điểm hạn chế
trong quá trình thực hiện chính sách ở giai đoạn trước và những vấn đề
đang được đặt ra trong công cuộc xóa đói, giảm nghèo hiện nay của tỉnh
Lai Châu. Nêu ra những công việc cần phải làm đối với các chủ thể ở
từng khâu của chính sách: Từ hoàn thiện hệ thống chính sách, bộ máy
Chính sách đào tạo nghề cho lao động nghèo, các cơ chế xác định đối
tượng hưởng lợi trong từng chính sách, việc huy động nguồn lực thực
hiện chính sách, tiêu chí đánh giá hiệu quả thực hiện chính sách,.../.
10