1
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
-------------------------

PHẠM THÁI HÀ

CHÍNH SÁCH ĐỀN BÙ, HỖ TRỢ
GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TRÊN ĐỊA BÀN
QUẬN BẮC TỪ LIÊM, HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ


2
Hà Nội, Năm 2017


3

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
-------------------------

PHẠM THÁI HÀ

CHÍNH SÁCH ĐỀN BÙ, HỖ TRỢ
GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TRÊN ĐỊA BÀN
QUẬN BẮC TỪ LIÊM, HÀ NỘI

Chuyên ngành : Quản lý kinh tế

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan: Luận văn “Chính sách đền bù, hỗ trợ giải phóng
mặt bằng trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội” là công trình nghiên cứu
thực sự của cá nhân tôi, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của
PGS.TS. Phạm Thị Tuệ
Các số liệu, những kết luận nghiên cứu được trình bày trong luận văn
này trung thực và chưa từng được công bố dưới bất cứ hình thức nào.
Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình.

Tác giả

Phạm Thái Hà


7

MỤC LỤC


8

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
STT
1
2
3
4
5
6
7

Cơ cấu đất nông nghiệp bị thu hồi của Quận Bắc Từ Liêm
năm 2015 + 2016
Bảng 2.2
Kết quả khảo sát Đánh giá của người thụ hưởng về công
tác thực thi chính sách đền bù, GPMB
Bảng 2.3
Tổng kinh phí đền bù, hỗ trợ cho hộ có đấtbị thu hồi tại
Quận Bắc từ liêm năm 2015
Bảng 2.4
Kiến nghị của lao động trong các hộ bị thu hồi đất sản
xuất
Bảng 2.5
Số nông dân bị thu hồi đất có việc làm từ 2013 – 2015
DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 2.1:
Số dự án giải phóng mặt bằng của Quận Bắc Từ Liêm
2013 - 6/2016
Biểu đồ 2.2
Số diện tích giải phóng mặt bằng của Quận Bắc Từ Liêm
2013 - 6/2016
Biểu đồ 2.3
Kết quả khảo sát lý do vướng mắc khi thu hồi đất
Biểu đồ 2.4:
Thời gian bình quân thực hiện đền bù GPMBcủa quận Bắc
Từ Liêm
Biểu đồ 2.5

Biểu đồ ý kiến nguồn thông tin về chính sách đền bù,

Trang


Biểu đồ ý kiến đánh giá về mức sống của hộ gia đìnhsau
khi nhận hỗ trợ GPMB

59


11

PHẦN MỞ ĐẦU
1.Tính cấp thiết của đề tài
Nước ta đang trong thời kỳ thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất
nước, nhiều dự án như các khu công nghiệp, nhà máy, các khu đô thị mới, khu
dân cư… đang được triển khai xây dựng một cách mạnh mẽ. Để thực hiện
được các nhiệm vụ trên và mang tính khả thi thì mặt bằng đất đai là một trong
những nhân tố quan trọng, nó quyết định đến hiệu quả trong công tác đầu tư
của các nhà đầu tư trong và ngoài nước và ảnh hưởng đến cả tiến trình công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Việc đền bù giữ vị trí hết sức quan trọng, là yếu tố có tính quyết định
trong toàn bộ quá trình giải phóng mặt bằng. Đây được coi là vấn đề phức tạp,
mang tính chất kinh tế, xã hội, được sự quan tâm của nhiều ngành, nhiều cấp,
tổ chức và cá nhân. Thành uỷ, Hội đồng nhân dân, UBND Thành phố Hà Nội
đã quan tâm chỉ đạo các cấp, các ngành thực hiện có hiệu quả chủ trương,
chính sách của Đảng và Nhà nước về công tác giải phóng mặt bằng khi Nhà
nước thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư trên địa bàn, góp phần quan trọng
thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội.
Quận Bắc Từ Liêm mới được thành lập từ ngày 01/04/2014 theo Nghị
quyết số 132/NQ-CP ngày 27/12/2013 của Chính phủ về điều chỉnh địa giới
hành chính huyện Từ Liêm để thành lập 2 Quận và 23 Phường thuộc thành
phố Hà Nội. Vị trí địa lý của quận tương đối thuận lợi, là cửa ngõ Tây Bắc

như sau:
Hồ Thị Lam Trà, Nguyễn Văn Quân (2006), giáo trình định giá đất,
nhà xuất bản Nông nghiệp, Hà Nội đã cung cấp những kiến thức cơ bản
nhất về đất đai, thị trường đất đai, giá đất, định giá đất và nguyên tắc xác
định giá đất trong nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN. Đồng
thời đưa ra các phương pháp định giá cơ bản đang được áp dụng phổ biến


13

trên thế giới và vận dụng các phương pháp đóđể xác định giá đất trong hoàn
cảnh thực tế ở nước ta.
Phan Trung Hiền, giáo trình những điều cần biết về đền bù, hỗ trợ, tái
định cư khi Nhà nước thu hôi đất, nhà xuất bản chính trị quốc gia.cung cấp
các kiến thức pháp luật về thu hồi đất, đền bù, hỗ trợ, tái định cư và giải
phóng mặt bằng đối với những người làm công tác giải phóng mặt bằng, cán
bộ, công chức quản lý, người làm công tác vận động, tuyên truyền, chủ đầu tư
dự án, những người dân có đất trong khu quy hoạch, có đất bị thu hồi vì mục
đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, lợi ích
công cộng và các đối tượng nghiên cứu về pháp luật nói chung, cũng như
pháp luật đất đai nói riêng.
Trần Thu Hằng (2007),Tìm hiểu chính sách đền bù thiệt hại, tái định cư
khi nhà nước thu hồi đất trong thời gian qua ở Việt Nam, Luận án Tiến sỹ
kinh tế, Đại học Quốc gia, Hà nội đã đưa ra những lý luận nền tảng liên quan
đến thu hồi đất, đồng thời chỉ rõ những ưu nhược điểm của công tác thu hồi
đất trong thời gian qua ở Việt Nam. Song song đó luận án đã đi vào phân tích
các giải pháp và điều kiện thực hiện các giải pháp để hoàn thiện chính sách
đền bù thiệt hại, tái định cư khi thu hồi đất ở Việt nam.
Bùi Văn Huy (2009), Tìm hiểu thực trạng công tác đền bù, hỗ trợ giải
phóng mặt bằng và tái định cư ở một số dự án khu đô thị mới trên địa bàn

tìm hiểu nội hàm của các khái niệm đền bù, hỗ trợ, tái địnhcư khi Nhà nước thu
hồi đất; nhận diện những đặc trưng cơ bản của các khái niệm này.Tìm hiểu, hệ
thống hóa cơ sở lý luận của việc xây dựng các quy định về đền bù,hỗ trợ, tái
định cư khi Nhà nước thu hồi đất. Nghiên cứu sự hình thành và phát triển của
pháp luật về đền bù, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. Nghiên
cứu,đánh giá thực trạng pháp luật về đền bù, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu
hồiđất. Xác lập định hướng và đề xuất các giải pháp góp phần hoàn thiện pháp
luật về đền bù, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.


15

Mặc dù các đề tài đã hệ thống hóa lý luận và thực tiễn đối với công tác
GPMB. Tuy nhiên chưa có nghiên cứu nào tập trung, nhấn mạnh vào chính
sách đền bù, hỗ trợ giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm.
Chính vì thế có thể khẳng định việc nghiên cứu đề tài này là cấp thiết và
không trùng với những nghiên cứu trước đó.
3. Mục tiêu nghiên cứu
3.1. Mục tiêu tổng quát
Mục tiêu chung của đề tài là thông qua các nghiên cứu, phân tích để từ
đó đề xuất một số giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện chính sách đền bù, hỗ
trợ GPMB trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm.
3.2. Mục tiêu cụ thể
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận, về chính sách đền bù, hỗ trợ GPMB.
- Phân tích thực trạng chính sách đền bù, hỗ trợ giải phóng mặt bằng trên
địa bàn quận Bắc Từ Liêm. Chỉ ra những tồn tại trong quá trình thực hiện
chính sách đền bù, hỗ trợ GPMB trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm
- Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách đền bù, hỗ trợ
GPMB trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài

thống trong tra cứu tài liệu đang được lưu trữ trong các cơ quan, tổ chức.
- Sử dụng công cụ tra cứu trực tuyến: Sử dụng mạng Internet để phục vụ
nghiên cứu đề tài, nhất là các cơ sở dữ liệu về luật, nghị định, thông tư, quyết
định của Chính phủ, các Bộ, ngành liên quan đến đền bù, hỗ trợ GPMB
- Sử dụng phần mềm máy tính chuyên dụng: Với những công cụ phần
mềm chuyên dụng của máy tính cho phép xử lý thông tin thu thập được thành
các bảng, biều đồ.
5.2 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp phân tích: bao gồm hệ thống các công cụ và biện pháp
nhằm tiếp cận các sự kiện, hiện tượng các mối quan hệ bên trong và bên
ngoài, các luồng dịch chuyển và biến đổi tình hình hoạt động, các chỉ tiêu


17

tổng hợp, các chỉ tiêu chi tiết, các chỉ tiêu tổng quát chung, các chỉ tiêu có
tính chất đặc thù nhằm đánh giá toàn diện thực trạng hoạt động. Tác giả đi
vào phân tích các tài liệu thu thập được liên quan trực tiếp và giản tiếp tới đề
tài như tạp chí, báo cáo, luận văn của các đề tài liên quan đến đền bù, hỗ trợ
giải phóng mặt bằng để đưa ra những cơ sở lý luận cho chương 1. Phần tích
các báo cáo, tài liệu nội bộ của bộ phận giải phóng mặt bằng của quận Bắc Từ
Liêm để đưa ra những đánh giá và nhận định ở chương 2, cũng như kết hợp
chương 1 để có những giải pháp ở chương 3.
- Phương pháp so sánh: Phương pháp so sánh dùng trong đề tài nhằm so
sánh các chỉ tiêu về môi trường. Qua đó thấy được sự biến động tăng, giảm
của từng chỉ tiêu so với một chỉ tiêu cơ sở (chỉ tiêu gốc) và xác định nguyên
nhân của sự biến động.
- Phương pháp lập biểu mẫu: Phương pháp lập biểu mẫu được dùng để
ghi chép các chỉ tiêu và số liệu phân tích, để phản ánh mối quan hệ so sánh
giữa các chỉ tiêu có mối liên hệ với nhau: trong đề tài tác giả so sánh giữa số

phản ánh những thành công cũng như những hạn chế trong việc vận dụng,
thực hiện các chính sách đền bù, hỗ trợ khi thực hiện GPMB. Từ đó góp phần
hoàn thiện vào công tác quản lý, nhằm giảm thiểu các dự án bị chậm tiến độ
do công tác GPMB.
Đối với người được giao đất và người bị thu đất: Có thể hiểu rõ hơn
trách nhiệm cũng như quyền lợi được hưởng khi được giao đất, thu đất.
7. Kết cấu luận văn
Luận văn được kết cấu làm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về chính sách đền bù, hỗ trợ giải phóng mặt bằng
Chương 2: Thực trạng thực hiện chính sách đền bù, hỗ trợ GPMB trên
địa bàn quận Bắc Từ Liêm
Chương 3: Giải pháp hoàn thiện chính sách đền bù hỗ trợ GPMB


19

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH ĐỀN BÙ,
HỖ TRỢ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG
1.1. Lý luận cơ bản về giải phóng mặt bằng
1.1.1.

Khái niệm về giải phóng mặt bằng
“Giải phóng mặt bằng” là quá trình tổ chức thực hiện các công việc liên

quan đến di dời nhà cửa, cây cối và các công trình xây dựng trên đất để lấy mặt
bằng xây dựng công trình (Trung tâm ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam – Bộ giáo
dục và đào tạo 1998).
Giải phóng mặt bằng là một quá trình thực hiện đa dạng. Mỗi một dự án
được tiến hành trên một vùng nhất định với mỗi một quy mô được thực hiện
công tác giải phóng mặt bằng cũng thể hiện khác nhau tùy thuộc vào từng dự

thực hiện từ khi thành lập Hội đống giải phóng mặt bằng Quận, Huyện của dự
án cho tới khi giao mặt bằng cho chủ đầu tư.
1.1.2. Sự cần thiết phải GPMB
1.1.2.1. GPMB là yêu cầu tất yếu đối với các dự án xây dựng
Do quỹ đất có giới hạn và các yêu cầu khách quan của nền kinh tế, nhu
cầu về văn hóa, xã hội, chúng ta không xây dựng công trình ở những nơi hoàn
toàn vắng vẻ không có người nhất là đối với nhu cầu mở rộng, cải tạo đô thị
thì việc xây dựng các công trình trong khu dân cư là điều không tránh khỏi.
Công tác GPMB trở thành một yêu cầu tiên quyết đi trước một bước trong các
dự án xây dựng.
Mặt bằng để xây dựng là một yếu tố hết sức quan trọng đối với các dự án
đầu tư xây dựng. Có mặt bằng thì mới có thể tiến hành đo đạc, thi công, xây
lắp công trình được. Trong trường hợp khu đất đã được giải tỏa gần hết mà
chỉ vướng một vài hộ gia đình bị thu hồi đất trong diện GPMB mà chưa chịu
di chuyển, tháo dỡ thì cũng không thi công được


21

1.1.2.2. Công tác GPMB góp phần thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử
dụng đất đai, nhằm sử dụng đất đai hợp lý, hiệu quả hơn.
Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là những phương pháp thống nhất quản
lý với toàn bộ đất đai, bảo đảm đất đai được sử dụng hợp lý, tiết kiệm hiệu
quả. Thông qua quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất Nhà nước nắm được quỹ đất
đai đến từng loại đất, thực hiện quyền định đoạt đối với đất đai, bảo đảm pháp
lý cho việc giao đất, có cơ sở để điều chỉnh chính xác đất đai theo hướng sử
dụng đất tiết kiệm, hiệu quả. Đồng thời Nhà nước dự tính được nguồn ngân
sách. Muốn thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất hợp lý cần phải sử
dụng đất từ đất nông nghiệp sang đất có mục đích sử dụng khác như công
nghiệp, dịch vụ thương mại để đáp ứng được yêu cầu của quá trình phát triển.

Nhu cầu vui chơi giải trí của đại bộ phận các tầng lớp xã hội đang tăng
cao điều đó cần phải mở rộng các khu vui chơi là nhu cầu cấp thiết không chỉ
trước mắt mà cả lâu dài như: Xây dựng các trung tâm thể thao, câu lạc bộ văn
hóa để phục vụ cho các nhu cầu trên.
Để đáp ứng được nhu cầu đang trở thành mối bức xúc mà toàn xã hội đang
quan tâm thì việc giải phóng mặt bằng là một yếu tố khách quan. Đây là một biện
pháp quan trọng để thúc đẩy việc xây dựng các công trình phục vụ cho phát triển
xã hội cũng như quá trình đô thị hóa đang diễn ra mạnh mẽ trong cả nước.
1.1.3.Quy trình thực hiện GPMB.
Trên cơ sở các Dự án thuộc các trường hợp thu hồi đất, kế hoạch sử dụng
đất hàng năm (đã được phê duyệt) của cấp huyện và tiến độ sử dụng đất của
Dự án, cơ quan có thẩm quyền (UBND cấp tỉnh hoặc UBND cấp huyện tùy
trường hợp) chuẩn bị các thủ tục cần thiết để thu hồi đất.
Quy trình thực hiện GPMB bao gồm các bước sau:
Bước 1: Thu hồi đất:
UBND cấp tỉnh có thẩm quyền thu hồi đất nông nghiệp thuộc quỹ đất


23

công ích của xã, phường, thị trấn; đối với tổ chức, cơ sở tôn giáo, người Việt
Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao,
doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
UBND cấp huyện có thẩm quyền thu hồi đất đối với đất của hộ gia đình,
cá nhân, cộng đồng dân cư; đất ở của người Việt Nam định cư ở nước ngoài
được sở hữu nhà ở tại Việt Nam.
Trường hợp khu đất thu hồi có cả tổ chức và hộ gia đình, cá nhân đang
sử dụng đất thì UBND cấp tỉnh có thẩm quyền quyết định thu hồi đấthoặc ủy
quyền cho Ủy ban nhân dân cấp huyện quyết định thu hồi đất
Bước 2: Kiểm kê đất đai, tài sản có trên đất:

Tổ chức được phân công làm nhiệm vụ đền bù, giải phóng mặt bằng có trách
nhiệm lập phương án đền bù, hỗ trợ, tái định cư và phối hợp với Ủy ban nhân dân
cấp xã nơi có đất thu hồi tổ chức lấy ý kiến về phương án đền bù, hỗ trợ, tái định
cư theo hình thức tổ chức họp trực tiếp với người dân trong khu vực có đất thu
hồi. Phải lấy ý kiến của những đối tượng có diện tích bị thu hồi xem họ đồng ý
hay không đồng ý với phương án đền bù đưa ra. Đồng thời niêm yết công khai
phương án đền bù, hỗ trợ, tái định cư tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã, địa điểm
sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi để họ nắm bắt được chủ trương
chính sách cũng như phương án đền bù.
Phương án tái định cư: UBND cấp tỉnh, UBND cấp huyện có trách
nhiệm tổ chức lập và thực hiện dự án tái định cư trước khi thu hồi đất. Khu tái
định cư tập trung phải xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ, bảo đảm tiêu chuẩn,


25

quy chuẩn xây dựng, phù hợp với điều kiện, phong tục, tập quán của từng
vùng, miền. Dự án tái định cư được lập và phê duyệt độc lập với phương án
đền bù, hỗ trợ, tái định cư nhưng phải bảo đảm có đất ở, nhà ở tái định cư
trước khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thu hồi đất. Khu tái
định cư được lập cho một hoặc nhiều dự án; nhà ở, đất ở trong khu tái định cư
được bố trí theo nhiều cấp nhà, nhiều mức diện tích khác nhau phù hợp với
các mức đền bù và khả năng chi trả của người được tái định cư.
Bước 5. Tổ chức chi trả đền bù theo nguyên tắc đúng, đủ, đảm bảo lợi ích
Theo quy định tại Điều 93 Luật đất đai 2013, trong thời hạn 30 ngày kể
từ ngày quyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền có hiệu
lực thi hành, cơ quan, tổ chức có trách nhiệm đền bù phải chi trả tiền đền bù,
hỗ trợ cho người có đất thu hồi.
Trường hợp cơ quan, tổ chức có trách nhiệm đền bù chậm chi trả thì khi
thanh toán tiền đền bù, hỗ trợ cho người có đất thu hồi, ngoài tiền đền bù, hỗ