ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------
LÊ THỊ TÌNH
THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ
GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN
THẠCH THẤT, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60 34 04 10
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS LÊ DANH TỐN
Hà Nội – 2015
i
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------
LÊ THỊ TÌNH
THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ
GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN
dụng trong luận văn trung thực, có xuất sứ rõ ràng.
Hà Nội, ngày
tháng
năm 2015
Tác giả luận văn
Lê Thị Tình
iii
LỜI CẢM ƠN
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới tập thể thầy cô giáo đã giảng dạy, khoa
Kinh tế Chính trị và phòng Đào tạo của trường Đại học kinh tế - Đại học Quốc gia
Hà Nội đã tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu tại
trường. Đặc biệt tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới thầy giáo PGS.TS Lê
Danh Tốn đã nhiệt tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện
luận văn tốt nghiệp với đề tài: "Thực hiện chính sách bồi thường hỗ trợ giải
phóng mặt bằng trên địa bàn huyện Thạch Thất, Thành phố Hà Nội"
Trong quá trình nghiên cứu để hoàn thành luận văn, tôi đã được sự giúp đỡ
nhiệt tình, chu đáo của các nhà khoa học, tôi đã nhận được sự hướng dẫn nhiệt
tình, chu đáo của cơ quan, tổ chức, nhân dân và địa phương.
Nhân đây, tôi xin gửi lời cảm ơn Ban bồi thường GPMB huyện Thạch Thất,
Ban quản lý Khu CNC Hoà Lạc, Phòng TN&MT huyện Thạch Thất, Phòng
Thống kê huyện Thạch Thất, Phòng Kinh tế huyện Thạch Thất, Tổ thẩm định
huyện Thạch Thất, UBND các xã, Thị Trấn... đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá
1.2.3 Thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng
ở địa phương ........................................................................................ 17
1.3. Kinh nghiệm thực tiễn về bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng của một
số địa phương ................................................................................................ 24
v
1.3.1 Kinh nghiệm bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng ở tỉnh
Thái Nguyên ......................................................................................... 24
1.3.2 Kinh nghiệm bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng trong thực
hiện các dự án nâng cấp lưới điện nông thôn tại tỉnh Quảng Nam........... 25
1.3.3 Bài học kinh nghiệm có thể vận dụng cho Thạch Thất .................... 26
CHƯƠNG 2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ....................................... 27
2.1. Phương pháp thu thập thông tin, số liệu, tài liệu .................................... 27
2.2. Phương pháp thống kê mô tả ................................................................. 27
2.3. Phương pháp so sánh ............................................................................. 28
2.4. Phương pháp phân tích tổng hợp ........................................................... 28
CHƯƠNG 3. THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI
THƯỜNG, HỖ TRỢ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG Ở HUYỆN
THẠCH THẤT THÀNH PHỐ HÀ NỘI ................................................... 29
3.1 Tổng quan về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Thạch Thất và
ảnh hưởng của nó đến công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng ........ 29
3.1.1 Điều kiện tự nhiên........................................................................ 29
3.1.2 Điều kiện kinh tế- xã hội .............................................................. 30
3.2 Cơ chế chính sách về bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng ................ 32
3.2.1 Cơ chế, chính sách của nhà nước Trung ương ............................. 32
3.2.2 Cơ chế, chính sách của thành phố Hà Nội ................................... 34
3.2.3 Cơ chế, chính sách của huyện Thạch Thất ................................... 35
3.3 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt
GPMB .................................................................................................. 71
4.3.4 Nâng cao năng lực và hiệu quả làm việc của đội ngũ cán bộ,
công chức trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng ..................................... 73
4.3.5 Các giải pháp khác ...................................................................... 74
KẾT LUẬN ................................................................................................. 77
TÀI LIỆU THAM KHẢO.......................................................................... 79
PHỤ LỤC
vii
viii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
STT
Ký hiệu
1
BĐS
Bất động sản
2
CNC
Công nghệ cao
NĐ
Nghị định
9
QĐ
Quyết định
10
TĐC
Tái định cư
11
UBND
Ủy ban nhân dân
i
DANH MỤC BẢNG BIỂU
STT
Bảng
46
5
Bảng 3.4 Giá trị tiền bồi thường, hỗ trợ về đất tại DA1
48
6
Bảng 3.5 Giá trị tiền bồi thường, hỗ trợ về tài sản tại DA1
50
7
Bảng 3.6 Tổng hợp các koản hộ trợ của DA1
51
8
Bảng 3.7 Tổng hợp kết quả bồi thường, hỗ trợ GPMB tại DA2
56
9
Bảng 3.8 Bảng tổng hợp đối tượng được bồi thường tại DA2
Cơ cấu các ngành kinh tế huyện Thạch
30
Thất năm 2014
iii
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Là một nước đang phát triển, Việt Nam đang trong quá trình đẩy mạnh
công nghiệp hoá, hiện đại hoá, đô thị hóa thì việc triển khai các dự án đầu tư
trong nhiều lĩnh vực là rất cần thiết như: Các khu công nghệ cao, các khu công
nghiệp, cụm công nghiệp làng nghề, khu đô thị; phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng
giao thông, thuỷ lợi, y tế, giáo dục, văn hoá, thể dục thể thao...
Tuy nhiên để thực hiện các dự án này cần sử dụng rất nhiều diện tích
đất đai. Để các dự án được triển khai thuận lợi, sớm phát huy hiệu quả thì
công tác bồi thường giải phóng mặt bằng là khâu then chốt và giữ vai trò rất
quan trọng, nó quyết định đến hiệu quả trong công tác đầu tư xây dựng của
các dự án, ảnh hưởng tới tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng (GPMB) là điều kiện ban đầu
để triển khai các dự án đầu tư, nó có thể là động lực thúc đẩy các dự án được
triển khai nhanh, đúng tiến độ nhưng ngược lại có thể trở thành rào cản và
luôn tồn tại nguyên nhân gây mất ổn định xã hội vì khi thực hiện công tác này
đã làm phát sinh quyền, nghĩa vụ và ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của nhà
nước, chủ đầu tư và đặc biệt là đời sống vật chất, tinh thần của người dân có
đất bị thu hồi.
Hà Nội là thủ đô, là trung tâm kinh tế, chính trị và văn hóa của cả nước.
Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận chung và kinh nghiệm thực tiễn
về thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng.
- Phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện chính sách tác bồi thường, hỗ
trợ giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện Thạch Thất, chỉ ra những tồn tại,
hạn chế, của công tác này và nguyên nhân của chúng
- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác thực hiện
chính sách bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng ở huyện Thạch Thất trong
thời gian tới.
2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu:
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là thực hiện chính sách bồi thường, hỗ
trợ giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện Thạch Thất.
Phạm vi nghiên cứu
- Về không gian: Nghiên cứu công tác thực hiện chính sách bồi thường,
hỗ trợ giải phóng mặt bằng khi thực hiện dự án trên địa bàn huyện Thạch Thất
nói chung, trong đó tập trung nghiên cứu sâu công tác này tại dự án “Xây
dựng Khu CNC Hòa Lạc 600 ha (thuộc địa bàn các xã Tân Xã, Hạ Bằng và
Thạch Hòa)” và dự án “Đầu tư xây dựng đường tỉnh lộ 419 (đoạn qua xã
Kim Quan, thị trấn Liên Quan và xã Phú Kim)”
- Về thời gian: Nghiên cứu thực trạng công tác thực hiện chính sách bồi
thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện Thạch Thất từ năm
2010 đến năm 2014
4. Đóng góp của luận văn
- Phân tích, đánh giá, phản ánh đúng thực trạng thực hiện chính sách bồi
thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện thạch thất, thành phố Hà
khảo một số công trình nghiên cứu có liên quan đến luận văn như sau:
1.1.1. Các công trình nghiên cứu về thực hiện chính sách bồi thường, hỗ
trợ giải phóng mặt bằng ở Việt Nam nói chung
Lê Du Phong, 2007. “Thu nhập, đời sống, việc làm của người có đất bị
thu hồi để xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị, kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội, các công trình công cộng phục vụ lợi ích quốc gia”, nhà xuất bản
chính trị Quốc gia.
Trong công trình này các tác giả đã nghiên cứu một số vấn đề lý luận
và thực tiễn về thu nhập, đời sống, việc làm của người có đất bị thu hồi; Thực
trạng thu nhập, đời sống, việc làm của người có đất bị thu hồi; quan điểm và
giải pháp đảm bảo việc làm, thu nhập và đời sống của người có đất bị thu hồi.
Khi phân tích các vấn đề đặt ra trong giải quyết vấn đề về thu nhập, đời
sống, việc làm của người bị thu hồi đất, các tác giả đã nhấn mạnh:
- Trên cơ sở các chính sách của nhà nước, các địa phương đã ban hành
hàng loạt các văn bản cụ thể nhằm hướng dẫn các cấp, các ngành ở địa
phương mình thực thi chính sách của nhà nước về đền bù, giải phóng mặt
bằng sao cho vừa không trái với quy định của nhà nước, vừa phù hợp với điều
kiện cụ thể của địa phương. Tuy nhiên, chưa có một chiến lược, một quy
hoạch, một kế hoạch rõ ràng, có cơ sở vững chắc về vấn đề này ở cả toàn
quốc gia, và từng tỉnh, thành phố.
5
- Thu hồi đất, giải quyết thu nhập, đời sống và việc làm cho người dân
có đất bị thu hồi là những công việc rất phức tạp và cũng rất nhạy cảm, do đó
cần phải có những quy định và chính sách hết sức đồng bộ, cụ thể, rõ ràng,
minh bạch và công khai cho toàn dân biết để thực hiện kiểm soát việc thực
hiện của các cơ quan có trách nhiệm, đặc biệt là đối với vấn đề quy hoạch sử
dụng đất, kế hoạch thu hồi đất, giá cả bồi thường đối với từng loại đất, chính
Nguyễn Thị Tuyết Anh - Viện Kinh tế tài chính- Học viện Tài Chính với
đề tài: “Nghiên cứu phương pháp định giá đất đền bù giải phóng mặt bằng cho
các dự án nhà ở đô thị Việt Nam”. Đề tài nghiên cứu phương pháp định giá đất
nói chung và các phương pháp định giá đất trong việc bồi thường giải phóng mặt
bằng cho các dự án xây dựng nhà ở đô thị. Nghiên cứu một số phương pháp phổ
biến trong định giá đất, cơ sở cho việc định giá thu hồi đất và một số kinh
nghiệm của các nước về vấn đề định giá đất.
Đề tài nghiên cứu thực trạng giá đất đền bù giải tỏa mặt bằng cho các
dự án xây dựng nhà ở nước ta, nghiên cứu các chính sách, quy định của nước
ta trong thời gian gần đây về các phương pháp định giá đất và chính sách đối
với việc thu hồi đất, giải tỏa mặt bằng. Nghiên cứu trường hợp giải tỏa cho dự
án nhà Thủ Thiêm minh họa cho thực trạng về vấn đề thu hồ đất, giải phóng
mặt bằng ở nước ta.
Đề tài cũng đưa ra các kiến nghị về cơ chế và phương pháp đền bù giải
tỏa mặt bằng cho các dự án xây dựng nhà ở đô thị. Bên cạnh đó, đánh giá về
chính sách giải phòng mặt bằng [1].
Ngân hàng thế giới, 2011. “Cơ chế nhà nước thu hồi đất và chuyển dịch
đất đai tự nguyện ở Việt Nam: phương pháp tiếp cận, định giá đất và giải
quyết khiếu nại của nhân dân”. Ấn phẩm là kết quả nghiên cứu trong nhiều
năm của Ngân hàng thế giới tại Việt Nam với chủ đề: “Xã hội và các xung đột
đất đai” nhằm hỗ trợ Bộ Tài nguyên và Môi trường cải thiện chính sách và
thực tiễn về thu hồi đất, chuyển dịch đất đai để đạt được sự tăng trưởng bền
7
vững trong quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa diễn ra nhanh chóng. Nội
dung của ấn phẩm gồm 3 báo cáo:
Đề xuất về hoàn thiện chính sách nhà nước về thu hồi đất và cơ chế
chuyển dịch đất tự nguyện ở Việt Nam; nghiên cứu về cơ chế xác định giá đất
điều tra, khảo sát tại 5 khu TĐC tập trung ở thành phố Hà Nội, luận án làm rõ
thực tế tác động của quá trình TĐC đến đời sống kinh tế, xã hội của người
dân qua việc đánh giá các vấn đề: đất đai, nhà cửa, thu nhập, việc làm, y tế,
giáo dục, văn hóa, hòa nhập cộng đồng, tiếp cận dịch vụ công, an ninh trật tự
xã hội và vệ sinh môi trường.
Luận án đã chỉ ra định hướng phát triển đô thị của thành phố Hà Nội
trong tương lai, xác định mục tiêu phát triển, nhu cầu về TĐC và đề xuất các
quan điểm giải quyết vấn đề TĐC và đảm bảo ổn định bền vững đời sống
kinh tế, xã hội của người dân TĐC. Luận án cũng đề xuất 7 nhóm giải pháp
chủ yếu nhằm ổn định bền vững đời sống kinh tế, xã hội của người dân trong
quá trình TĐC [21].
Nguyễn Thị Thanh,2011. “Tăng cường quản lý Nhà nước đối với
chuyển đổi mục đích sử dụng về đất đai trong quá trình công nghiệp hóa, hiện
đại hóa tại Thành phố Hà Nội” Luận văn thạc sỹ, trường Đại học Kinh tế
quốc dân. Luận văn nghiên cứu các chính sách về chuyển đổi mục đích sử
dụng đất và vấn đề thu hồi đất [25].
Hoàng Xuân Nghĩa, 2013. “Một số vấn đề phát triển kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam”. Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia.
Trong cuốn sách, tác giả đã đề cập tới nhiều nội dung trong đó có nội dung:
“Vấn đề lao động, việc làm và quản lý đất đai trong quá trình đô thị hóa ở Hà
Nội”. Ở đây, tác giả đi sâu nghiên cứu các vấn đề sau: Thu hồi đất, giải phóng
mặt bằng gây xáo trộn việc làm và đời sống của người dân; nhiều dự án chậm
triển khai hay thi công kéo dài, dự án “treo” gây lãng phí nguồn lực; xuất hiện
9
các khiếu kiện bức xúc và tranh chấp phức tạp về đất đai. Hạn chế, bất cập trong
cơ chế, chính sách quản lý của nhà nước về đất đai; một số kiến nghị [16].
Các công trình nghiên cứu nói trên, từ những góc độ khác nhau đã
- Bồi thường về đất: Ở Việt Nam bồi thường về đất là việc nhà nước trả
lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất.
- Bồi thường giải phóng mặt bằng là khái niệm rộng hơn khai niệm bồi
thường về đất. Nó bao hàm bồi thường về đất, bồi thường về tài sản trên đất
như nhà cửa, cây trồng...
• Hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất
Hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất là việc nhà nước trợ giúp cho người có
đất bị thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển.
• Tái định cư: Theo từ điển tiếng việt, tái là hai lần, hoặc lần thứ hai, lại
một lần nữa. Định cư là ở một nơi nhất định để sinh sống, làm ăn
Theo quy định của pháp luật đất đai hiện hành tại Việt Nam, tái định cư
là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền chuẩn bị nơi ở mới đáp ứng đầy đủ
các điều kiện do pháp luật quy định cho người bị nhà nước thu hồi đất ở để
giúp họ nhanh chóng ổn định cuộc sống.
Theo quy định hiện hành ở Việt Nam thì đối tượng tái định cư khi bị
thu hồi đất là các hộ gia đình, cá nhân phải di chuyển chỗ ở do bị thu hồi đất ở
hoặc phần diện tích còn lại sau thu hồi ít hơn hạn mức giao đất ở mới tại địa
phương, trừ trường hợp hộ gia đình, cá nhân không có nhu cầu tái định cư.
1.2.1.2 Vai trò của công tác giải phóng mặt bằng
• Đối với sự phát triển cơ sở hạ tầng
Ở mỗi một giai đoạn phát triển kinh tế xã hội có một sự phát triển thích
ứng của hạ tầng kinh tế xã hội. Với tư cách là phương tiện vật chất kỹ thuật,
hạ tầng kinh tế xã hội lại trở thành lực lượng sản xuất quyết định đến sự phát
triển của nền kinh tế xã hội mà trong đó giải phóng mặt bằng là điều kiện tiên
quyết để dự án có được triển khai hay không.
- Về mặt tiến độ hoàn thành dự án
Tiến độ thực hiện các dự án phụ thuộc vào nhiều điều kiện khác nhau
như: Tài chính, lao động, công nghệ, điều kiện tự nhiên, tập quán của người
11
1.2.1.3. Đặc điểm của công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng
Để thực hiện được dự án theo đúng tiến độ, thì trước hết các chủ đầu tư
cần phải giải phóng được mặt bằng. Đó là công việc trọng tâm và hết sức
quan trọng. Công việc này mang tính chất phức tạp, tốn kém nhiều thời gian,
công sức và tiền của. Ngày nay, công việc này ngày càng trở nên khó khăn
hơn do đất đai ngày càng có giá trị và khan hiếm. Bên cạnh đó công tác
GPMB liên quan đến lợi ích của nhiều cá nhân, tập thể và của toàn xã hội. Ở
các địa phương khác nhau thì công tác GPMB cũng có nhiều đặc điểm khác
nhau. Vì vậy cần phải có những phương pháp hợp lý để thực hiện công tác
này. Nhìn chung, công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB mang tính đa dạng và
phức tạp:
- Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau
với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội và trình độ dân trí nhất định. Đối với
khu vực đô thị, mật độ dân cư cao, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản
trên đất lớn dẫn đến quá trình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB có
những đặc trưng nhất định. Đối với khu vực ven đô, mức độ tập trung dân cư
khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: công
nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ... quá trình GPMB và
giá đất tính bồi thường, hỗ trợ cũng có đặc trưng riêng của nó. Còn đối với
khu vực nông thôn, hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nông
nghiệp, đời sống phụ thuộc chính vào nông nghiệp. Do đó, GPMB và giá đất
tính bồi thường, hỗ trợ cũng được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt.
- Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng
trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi người dân. Ở khu vực nông thôn,
dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là
tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả
năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn, do đó tâm lý dân cư vùng này là giữ
13
14
Copyright: Tài liệu đại học ©