1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ TÀI CHÍNH

HỌC VIỆN TÀI CHÍNH


NGUYỄN THỊ VÂN

VẬN DỤNG GIÁ TRỊ HỢP LÝ ĐỂ HOÀN THIỆN
VIỆC LẬP VÀ TRÌNH BÀY BÁO CÁO TÀI CHÍNH
CHO CÔNG TY CHỨNG KHOÁN NIÊM YẾT

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI – 2020


7

MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU
CHƢƠNG I. LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ LẬP VÀ TRÌNH BÀY BÁO
CÁO TÀI CHÍNH THEO GIÁ TRỊ HỢP LÝ

1
24

1.1. Khái quát chung về hệ thống Báo cáo tài chính

53

1.3. Nguyên tắc, phương pháp lập và trình bày Báo cáo tài chính theo giá

55

trị hợp lý
1.3.1. Nguyên tắc lập và trình bày Báo cáo tài chính theo giá trị hợp lý

55

1.3.2. Phương pháp lập và trình bày các chỉ tiêu trên Báo cáo tài chính

55

theo giá trị hợp lý
1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến lập và trình bày Báo cáo tài chính theo

61

giá trị hợp lý
1.5. Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới khi vận dụng giá trị hợp

64

lý và bài học cho Việt Nam
1.5.1. Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới đối với vận dụng giá trị

64


2.2. Thực trạng vận dụng giá trị hợp lý khi lập và trình bày Báo cáo tài

93

chính của các công ty chứng khoán niêm yết của Việt Nam
2.2.1. Khái quát chung

93

2.2.2. Thực trạng lập và trình bày các chỉ tiêu trên báo cáo tài chính theo

96

giá trị hợp lý tại các công ty chứng khoán niêm yết của Việt Nam
2.3. Đánh giá thực trạng

106

2.4. Những yếu tố ảnh hưởng đến việc vận dụng giá trị hợp lý khi lập và

110

trình bày Báo cáo tài chính cho công ty chứng khoán tại Việt Nam
2.4.1. Về yếu tố thị trường hoạt động

110

2.4.2. Yếu tố văn hóa

111

115

3.1.2. Định hướng phát triển công ty chứng khoán

115

3.2. Yêu cầu hoàn thiện về lập và trình bày Báo cáo tài chính cho các

118

công ty chứng khoán niêm yết của Việt Nam khi vận dụng giá trị hợp lý
3.3. Các giải pháp hoàn thiện lập và trình bày Báo cáo tài chính cho các

120

công ty chứng khoán niêm yết của Việt Nam khi vận dụng giá trị hợp lý
3.3.1. Giải pháp hoàn thiện quy định pháp lý của Việt Nam về lập và

120

trình bày Báo cáo tài chính khi vận dụng giá trị hợp lý
3.3.2. Hoàn thiện về việc đo lường các chỉ tiêu trên Báo cáo tài chính

129


9

3.3.3. Hoàn thiện về việc ghi nhận chênh lệch đánh giá lại các chỉ tiêu


144

3.6.2. Về nguồn nhân lực, vật lực

146

3.6.3. Về sự hợp tác giữa cơ quan quản lý Nhà nước và doanh nghiệp

148

3.6.4. Về công tác đào tạo, tuyên truyền

149

KẾT LUẬN

151

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ

153

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

154


10

CÁC PHỤ LỤC

Phụ lục 06

Phiếu khảo sát sử dụng để khảo sát các công ty chứng khoán niêm yết

9

Phụ lục 07

Phiếu khảo sát sử dụng để khảo sát các kiểm toán viên và thẩm định giá viên

17

Phụ lục 08

Phiếu khảo sát sử dụng để khảo sát các nhà đầu tư

23

Phụ lục 09

Phiếu khảo sát sử dụng để khảo sát các nhà nghiên cứu, giảng viên

29

Phụ lục 10

Kết quả khảo sát các công ty chứng khoán niêm yết

35



DANH MỤC BẢNG BIỂU
Số thứ tự
Bảng 2.1

Tên bảng

Trang

Kết quả hoạt động kinh doanh chính của CTCK Việt Nam giai

82

đoạn 2014-2017
Bảng 2.2

Hoạt động kinh doanh của các công ty chứng khoán

86


12

DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Số thứ tự

Tên biểu đồ

Trang


83

2017
Biểu đồ 2.6

Doanh thu từ các nghiệp vụ trong CTCK qua các năm

83

Biểu đồ 2.7

Doanh thu, lợi nhuận năm 2017 của một số CTCK niêm yết

85

hàng đầu ở Việt Nam
Biểu đồ 2.8

Việc ghi nhận và trình bày các chỉ tiêu tài sản liên quan đến

101

giá trị hợp lý trên BCTC
Biểu đồ 2.9

Việc ghi nhận và trình bày các chỉ tiêu nợ phải trả liên quan

103

đến giá trị hợp lý trên BCTC

dụng thông lệ quốc tế về kế toán và được các nước sử dụng như một ngôn ngữ
chung để đo lường, ghi nhận và trình bày thông tin BCTC DN. Thông lệ quốc tế về
kế toán như chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS)/chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế
(IFRS), giá trị hợp lý (GTHL) được sử dụng ngày càng nhiều trong đo lường, ghi
nhận và trình bày thông tin các yếu tố của BCTC như IAS 16 – TSCĐ hữu hình;
IAS 36 – Suy giảm giá trị tài sản; IAS 38 – Tài sản vô hình; IAS 40 - Bất động sản
đầu tư; IFRS 2 – Thanh toán trên cơ sở cổ phiếu; IFRS 9 – Xác định giá trị công cụ
tài chính; IFRS 07 - Thuyết minh về công cụ tài chính; IFRS 05 - Tài sản nắm giữ
để bán và hoạt động kinh doanh không liên tục; … việc áp dụng GTHL trong kế
toán buộc các DN phải cập nhật thường xuyên sự thay đổi giá trị tài sản, nợ phải trả
dựa trên cơ sở thị trường, theo đó BCTC sẽ cung cấp thông tin về tình hình tài sản,
nợ phải trả thực có của DN trên BCTC phù hợp với thời điểm công bố thông tin.
Đây là những thông tin vô cùng quan trọng và hữu ích cho chính DN và các đối
tượng sử dụng thông tin ở bên ngoài DN. Dựa theo các khuôn mẫu này, BCTC DN
sẽ cung cấp thông tin toàn diện, đúng đắn, kịp thời và có tính so sánh về toàn bộ
tình hình tài chính DN, theo đó nhà đầu tư có đầy đủ hơn các thông tin tài chính
của DN nói riêng và thông tin về thị trường vốn nói chung, chất lượng thông tin cao
hơn, tính minh bạch rõ ràng hơn sẽ làm giảm rủi ro cho các nhà đầu tư trong việc
đưa ra quyết định kinh tế. Bên cạnh đó, các thông tin trên BCTC có tính so sánh sẽ
giúp cho các nhà đầu tư giảm chi phí trong việc xử lý thông tin kế toán.
Ở Việt Nam hiện nay, nguyên tắc “GTHL” đã được đưa vào trong quy định
của Luật Kế toán (sửa đổi) số 88/2015/QH13 được Quốc hội thông qua ngày 20
tháng 11 năm 2015, nhưng hiểu và vận hành kế toán theo GTHL vẫn là vấn đề rất


14

mới và khó đối với Việt Nam. Thực tế hiện nay, hầu hết các DN đều sử dụng giá
gốc cho việc ghi nhận và trình bày BCTC trên cơ sở tuân thủ quy định của 26
chuẩn mực kế toán (CMKT) Việt Nam (VAS) và hướng dẫn của Thông tư

15

cầu các CTCK phải lập và trình bày BCTC theo GTHL là tất yếu vì thông tin trên
BCTC cung cấp thông tin cho nhà đầu tư sát với thị trường. Đây là đối tượng đang
bắt buộc áp dụng GTHL trong ghi nhận và trình bày thông tin BCTC và hiện đang
gặp rất nhiều những khó khăn, bất cập trong các vấn đề của kế toán khi áp dụng
GTHL. Việc lập và trình bày BCTC của CTCK niêm yết của Việt Nam khi vận
dụng GTHL còn nhiều hạn chế do còn thiếu rất nhiều các quy định pháp luật liên
quan đến việc xác định GTHL, việc ghi nhận và trình bày các BCTC theo GTHL
tại Việt Nam. Ngoài ra, việc xác định GTHL và ghi nhận các yếu tố trên báo cáo
theo GTHL ở các công ty này còn nhiều điều bất cập cần hoàn thiện.
Từ những lý do trên, nghiên cứu sinh đã chọn đề tài "Vận dụng GTHL để
hoàn thiện việc lập và trình bày BCTC cho công ty chứng khoán niêm yết của
Việt Nam" để nghiên cứu, nhằm hoàn thiện việc lập và trình bày BCTC cho CTCK
niêm yết của Việt Nam trong điều kiện áp dụng GTHL, đảm bảo phù hợp với
khuôn mẫu chung của quốc tế về kế toán.

2. Tổng quan nghiên cứu về áp dụng giá trị hợp lý và việc lập và trình
bày Báo cáo tài chính doanh nghiệp
2.1 Nghiên cứu về áp dụng giá trị hợp lý trong kế toán
Vấn đề áp dụng GTHL trong kế toán được nhiều nhà khoa học nghiên cứu và
có nhiều bình luận đa chiều về vấn đề này.
Omiros Georgious (40) có một nghiên cứu về các đề xuất của nhà hoạch định
vào giữa thế kỷ 19 đến năm 2005 để thiết lập một cơ sở xác định giá trị cho việc lập
BCTC. Kế toán theo giá gốc áp dụng phổ biến cho giai đoạn những năm 1940 đến
những năm 70 và sau đó là việc xác định giá trị hỗn hợp kết hợp giá thị trường trở
nên phổ biến. Mặc dù nguyên tắc kế toán GTHL đã được hợp pháp hóa áp dụng
rộng rãi, mọi người cho rằng có được như vậy là do có cơ sở xác định giá trị hỗn
hợp trước đó.
Theo Peter William (41), nền tảng của CMKT là từ nguyên tắc giá gốc sang

không và nhiều bằng chứng về FVA có tác động bởi các định giá viên đối với tài
sản.
Vera Palea (43) cho rằng BCTC theo GTHL cung cấp thông tin hữu ích đối
với người sử dụng BCTC. Báo cáo theo GTHL được kỳ vọng để đảm bảo sự minh
bạch của BCTC theo đó sẽ tạo ra thông tin kế toán có giá trị cao hơn và khả năng
tốt hơn của thị trường tài chính để phản ánh giá trị thực tế của DN. Việc sử dụng
rộng rãi BCTC theo GTHL sẽ tăng số lượng thông tin cá nhân ra công chúng do đó
dẫn đến việc phân bổ nguồn lực và thông tin về vốn hiệu quả hơn.
Tác giả đã phác họa nền tảng mang tính lý thuyết cho việc thông qua, cung


17

cấp bằng chứng về tính hiệu quả đối với nhà đầu tư và nhấn mạnh các vấn đề còn
đang tranh cãi. Nó hữu ích đối với các tài liệu về BCTC theo GTHL bằng cách hệ
thống hóa các vấn đề lý thuyết và các bằng chứng thực tế do đó sẽ đưa ra bức tranh
toàn cảnh về vấn đề này. Trong hai thập kỷ gần đây, kế toán theo GTHL đang trong
xu thế được coi trọng hơn. Điều này đánh dấu một sự khởi đầu quan trọng so với kế
toán truyền thống của những thế kỷ trước trong việc ghi chép sổ sách theo giá gốc.
Kế toán giá gốc bị phản đối chủ yếu dựa trên cơ sở rằng kế toán giá gốc không
phản ánh giá trị thực tế hoặc không định giá được giá trị thuần một cách cập nhật
nhất. Kết quả là, hội đồng CMKT quốc tế (IASB) dù chậm nhưng đã liên tục
chuyển từ báo cáo theo giá gốc sang báo cáo theo GTHL.
Hiện nay, mô hình BCTC vẫn đang bao gồm sự hòa trộn giữa giá gốc và
GTHL. Tuy nhiên, hầu hết những nhà xây dựng chuẩn mực đã nhận ra rằng kế toán
theo GTHL cần được duy trì và dường như sẽ trở thành nền tảng báo cáo chủ chốt
cho kế toán tài chính trong tương lai. Theo như cách nhìn nhận này, một ví dụ là
Chuẩn mực IFRS số 9 - Công cụ tài chính đã đưa ra cách xác định GTHL của các
công cụ tài chính. Cơ sở khoa học cho việc lựa chọn này là nên sử dụng GTHL thì
các BCTC sẽ cung cấp thông tin hữu ích nhiều hơn cho các quyết định của nhà đầu

sau: nó dựa trên giao dịch thực tế chứ không phải là có khả năng; và nó cung cấp
cho nhà đầu tư thước đo các nguồn lực thực sự chi ra để có được khoản đầu tư.
Do vậy, tranh luận về đo lường trong kế toán luôn luôn giằng co giữa việc
lựa chọn giữa GTHL và giá gốc, giữa cách cũ khi cung cấp thông tin trung thực
hơn về tình hình hoạt động thực tế cho dù nó không phải luôn đáng tin cậy với cách
mới theo quan điểm bảo thủ hơn, đáng tin cậy hơn và cũng theo ý đồ của ban quản
lý hơn.
Tác giả đề xuất những tranh luận trên cần phải điều chỉnh lại và không nên
cân nhắc việc lựa chọn giữa GTHL và giá gốc. Lựa chọn giữa giá gốc và giá hợp lý
là việc phải loại bỏ một trong 2 mục tiêu đã được quy định trong khuôn mẫu của
IASB.
Hệ thống báo cáo và xác định giá trị song song có thể giải pháp song song
cho các tranh luận này. Giá gốc và GTHL là cung cấp hai loại thông tin khác nhau
và đều có tác dụng cho nhà đầu tư. Tại thời điểm mua, GTHL và giá gốc trong hầu
hết các trường hợp là như nhau nhưng chúng thường khác nhau ở các kỳ sau. Sau
ngày mua, kế toán theo giá gốc và kế toán theo GTHL cung cấp các thông tin khác
nhau. GTHL rất cần khi xếp loại các lựa chọn đầu tư mang tính cạnh tranh nhau.
Báo cáo DN đã đầu tư để mua tài sản hết bao nhiêu thì không có đủ thông tin, vì nó
không có nhiều thông tin về chất lượng khoản đầu tư. Để đánh giá chất lượng


19

khoản đầu tư đó, người sử dụng cần biết khoản đầu tư đó sẽ mang lại lợi nhuận bao
nhiêu trong tương lai. Với suy nghĩ thận trọng về sự đáng tin cậy của các ước tính
về GTHL, báo cáo theo GTHL cung cấp thông tin hữu ích cho nhà đầu tư về lợi
nhuận kỳ vọng từ các khoản đầu tư.
Mặt khác, chỉ có GTHL thì không thể giúp nhà đầu tư đánh giá được thỏa
đáng về ban giám đốc DN đối với số tiền vốn mà họ bỏ ra. Trên thực tế, người sử
dụng BCTC sẽ không biết ban giám đốc đã chi tiết hết bao nhiêu nguồn lực để có

do đó, cung cấp thông tin kịp thời tăng tính minh bạch. Ngược lại, những người
phản đối cho rằng GTHL không đáng tin cậy và dễ gây hiểu sai lệch đối với những
tài sản nắm giữ lâu dài hoặc nắm giữ đến ngày đáo hạn. Giá đó có thể bị bóp méo
do thị trường hoạt động không hiệu quả, các vấn đề về tính thanh khoản; và giá hợp
lý dựa trên cơ sở không đáng tin cậy. Nhiều tình huống thực tế được phản ánh về tính
đáng tin cậy về các ước tính GTHL và do đó trong các cuộc tranh luận đề cập trở lại kế
toán theo giá gốc.
Nghiên cứu này đề xuất giá gốc và GTHL không nên trở nên đối thủ của
nhau vì chúng phục vụ các mục đích khác nhau. Giá gốc cung cấp cho nhà đầu tư
về thông tin về giá phí khoản đầu tư, trong khi GTHL đưa ra cách đo lường giá trị
mà ban giám đốc kỳ vọng thu được từ khoản đầu tư. Nghiên cứu này cho rằng cả
giá gốc và GTHL đều cần vì chúng cùng cung cấp thông tin hữu ích cho nhà đầu
tư. Kết luận chung là các nhà soạn thảo chuẩn mực nên xem xét và thảo luận về
việc áp dụng hệ thống báo cáo và đo lường song song.
Về các nghiên cứu trong nước, Mai Ngọc Anh (4) cho rằng việc sử dụng
GTHL trong các CMKT là một bước đi cần thiết trước sự phát triển nhanh chóng
của nền kinh tế thị trường, sự phức tạp trong các quan hệ đầu tư, tài chính và nhu
cầu sử dụng thông tin tài chính. Tuy nhiên, tác giả cũng cho rằng không nên sử
dụng là một cơ sở định giá duy nhất cho mọi tài sản và nợ phải trả mà nên duy trì
mô hình kết hợp các cơ sở định giá khác nhau. Trong đó giá trị hợp lý được khuyến
khích áp dụng trong những điều kiện tồn tại thị trường hoạt động cho tài sản hoặc
nợ phải trả hoàn toàn giống về bản chất hoặc tương tự có thể so sánh. Đó là những
trường hợp mà giá trị hợp lý được xác định một cách đáng tin cậy, đảm bảo được
sự cân bằng hợp lý giữa yêu cầu "đáng tin cậy" và "thích hợp" của thông tin tài
chính.
Mai Ngọc Anh, Lưu Đức Tuyên (7) đã có nghiên cứu về việc áp dụng GTHL
trong hệ thống kế toán ở Việt Nam. Nghiên cứu đã trình bày tổng quan về GTHL
trong đó có khái quát lịch sử của GTHL; Các quan điểm về GTHL; Áp dụng GTHL
trong hệ thống kế toán DN; Kinh nghiệm áp dụng GTHL trong hệ thống kế toán tại


chính sách theo hướng dẫn của IFRS và liên quan đến việc thông tin cho những
người tham gia thị trường vốn về việc áp dụng IFRS. Theo tác giả, đối với việc
được lựa chọn áp dụng xác định GTHL có thể xảy ra sai sót cố ý hoặc không cố ý
trong BCTC điều này có thể ảnh hưởng đến nhà đầu tư và nhà phân tích. Mặt khác,
việc sử dụng giá gốc nhiều dẫn đến có ít thông tin cập nhật được cung cấp điều này


22

có thể không phù hợp với nhu cầu có thêm thông tin liên quan của người sử dụng
BCTC.
Cain, Alexandra (21) đã tổng hợp các nghiên cứu thực tế: (1) Simon, giám
đốc công ty định giá cho rằng một vấn đề đối với GTHL là mọi người sử dụng khái
niệm này theo các cách khác nhau; (2) Anne Lockwood FCA, chủ phần hùn kiểm
toán công ty Crowe Horwath, cho rằng một trong những vấn đề chính của GTHL là
quá nhiều xét đoán khi sử dụng “có rất nhiều ước tính khi xác định GTHL. Nền
kinh tế thế giới luôn biến động làm cho GTHL tiếp tục vận động” . Tác giả rút ra
kết luận là có sự không nhất quán trong cách thức áp dụng GTHL khi kế toán bất
động sản của các DN; (3) Lynda Tomkins CA, chủ phần hùn công ty Ernst&Young
cho rằng kế toán có rất nhiều xét đoán. Lynda cho rằng điều này tạo ra rất nhiều
hiểu lầm về GTHL. Tomkins cũng cho rằng GTHL ghi nhận rằng với một số tài
sản, giá trị của nó sẽ chỉ được thực hiện đầy đủ trong tương lai khi bán nó. Nhiều
phương pháp xác định giá trị khác không phản ánh rủi ro tiềm tàng và tác động
dòng tiền gắn với tài sản. Một vấn đề khác liên quan đến GTHL là khi đã lựa chọn
thì sẽ sử dụng để xác định giá trị tài sản, rất khó để thay đổi phương pháp khác
hoặc quay trở lại phương pháp giá gốc. Tác giả cho rằng "có thể áp dụng phương
pháp tiếp tục (continuing use) để xác định giá trị tài sản, nhưng DN khác áp dụng
phương pháp sử dụng cao nhất và tốt nhất (highest and best use). Thực tế áp dụng
các chính sách kế toán ở các DN khác nhau đang gây ra sự khác biệt khi so sánh
việc định giá các loại tài sản giống nhau." Đây là vấn đề lớn đối với bất động sản

GTHL cần rất thận trọng theo hướng quy định cụ thể điều kiện để mô hình GTHL
có thể được áp dụng.
Ba là, thông tin tài chính trên cơ sở GTHL đặc biệt hữu ích với các chủ thể
sử dụng thông tin khi ra các quyết định liên quan đến TTCK. Phần lớn là các DN
nhỏ và vừa thực hiện công tác kế toán một cách tương đối đơn giản, chịu sự ảnh
hưởng mạnh mẽ của chính sách thuế. Vì vậy, việc áp dụng mô hình GTHL trong kế
toán nên đặt ra trước hết với các DN niêm yết trên các sở giao dịch chứng khoán.
Về ngắn hạn, chưa nên đặt ra vấn đề áp dụng GTHL đối với các DN nhỏ và vừa.
Bốn là, vận dụng kết hợp mô hình giá gốc và GTHL đối với các tài sản, nợ
phải trả khác nhau theo nguyên tắc: Các tài sản dài hạn mà giá cả thị trường ít biến
động thì ưu tiên áp dụng mô hình giá gốc. Các tài sản này có thể được đánh giá lại
theo GTHL với mỗi chu kỳ từ 3 - 5 năm khi có sự chênh lệch đáng kể giữa giá trị
thị trường và giá gốc của tài sản. Các tài sản sẵn sàng để bán và giá cả thường
xuyên biến động có thể được đánh giá định kỳ hàng năm theo mô hình GTHL nếu
GTHL có thể được xác định một cách đáng tin cậy.


24

Năm là, một trong những hạn chế khi áp dụng mô hình GTHL là mức độ tin
cậy của thông tin kế toán có nguy cơ bị suy giảm. Do vậy, cùng với việc cho phép
áp dụng mô hình GTHL trong đánh giá tài sản và nợ phải trả để trình bày trên
BCTC, khuôn khổ pháp lý kế toán cần nhấn mạnh đến các thuyết minh, giải trình
về điều kiện thị trường, cơ sở và phương pháp xác định GTHL. Việc công bố một
cách minh bạch cơ sở và phương pháp xác định GTHL vừa đảm bảo người sử dụng
hiểu thông tin tài chính của DN một cách đầy đủ và toàn diện, vừa đảm bảo thông
tin đó được thu nhận, xử lý theo phương pháp phù hợp, đáng tin cậy. Theo tác giả,
việc lựa chọn mô hình tính giá trong hệ thống kế toán ở mỗi quốc gia là rất quan
trọng trên cơ sở phù hợp điều kiện kinh tế, xã hội và đảm bảo hài hòa với hệ thống
kế toán các nước trong khu vực và trên thế giới.

đến khía cạnh GTHL. Trong khi đó, GTHL đã được áp dụng ở khá nhiều nước trên
thế giới và đã được chuẩn hóa thông qua việc ra đời của chuẩn mực BCTC quốc tế
IFRS 13. Tác giả đưa ra các nhân tố tác động đến việc vận dụng GTHL trong kế
toán, bao gồm:
- Về văn hóa, xã hội: Yếu tố này cũng được đề cập trong nhiều nghiên cứu
của các tác giả khác như Nguyễn Thu Hoài (2009), Vũ Hữu Đức (2010) trích dẫn
các nghiên cứu của Gray (1989), của Harrison, McKinnon (1986), của Geert
Hofstede(1980, 1984) đều khẳng định văn hóa là một nhân tố quan trọng ảnh
hưởng đến sự phát triển của kế toán.
- Về môi trường pháp lý và chính trị: Mô hình kinh tế quyết định các chính
sách kinh tế áp dụng bao gồm các chính sách về CMKT. Do yếu tố định hướng xã
hội chủ nghĩa, vai trò của kinh tế nhà nước là quyết định. Vì vậy, lợi ích và năng
lực của khu vực kinh tế nhà nước được chú trọng rất nhiều trong việc xây dựng các
chính sách kinh tế của Nhà nước.
- Về môi trường kinh doanh: Theo tác giả Nguyễn Thu Hoài (2009), một
trong những ý nghĩa quan trọng của việc vận dụng CMKT mà trong đó chủ yếu là
vận dụng kế toán GTHL, giúp cho thị trường vốn của quốc gia dễ dàng liên thông
với thị trường vốn của thế giới.
- Về trình độ người làm nghề kế toán: Theo nhiều nghiên cứu trước như của
He, TJ.Wong, Young (2012), Zehri & Chouaibi (2013), Bewley, Graham and Peng
(2013) thì đây không phải là nhân tố quan trọng nhưng tác giả vẫn đưa nhân tố này
vào xem xét trong trường hợp của Việt Nam, vì hệ thống đào tạo nghề nghiệp của
Việt Nam còn lỗi thời và chất lượng chưa cao.
Trên cơ sở các kết quả nghiên cứu ở trên, tác giả đưa ra một số gợi ý nhằm
có thể vận dụng GTHL vào kế toán tại các công ty như sau:
Thứ nhất, đối với nhân tố vai trò của các tổ chức, hiệp hội nghề nghiệp:


26


các nước Mỹ, Pháp và các nước liên minh Chấu Âu, Trung quốc và một số quốc
gia Đông Nam Á.


27

Tác giả đã đánh giá thực trạng hệ thống BCTC DN Việt Nam. Trong đó tác
giả tóm tắt quá trình phát triển của hệ thống BCTC doanh nghiệp Việt Nam. Tác
giả trình bày về hệ thống BCTC DN Việt Nam hiện hành trong đó có phân tích các
nhân tố ảnh hưởng đến hệ thống BCTC DN. Tác giả đã đánh giá thực trạng và vấn
đề cần giải quyết đối với hệ thống BCTC DN Việt Nam trong đó có đối chiếu một
số nội dung của hệ thống BCTC theo quy định của Việt Nam với IASB, có thu thập
một số ý kiến của DN, nhà đầu tư và chuyên gia về hệ thống BCTC hiện hành. Tác
giả đã xác định những vấn đề cần giải quyết đối với hệ thống BCTC DN Việt Nam
hiện nay như cơ sở định giá, đặc điểm chất lượng và nguyên tắc lập BCTC chưa
được quy định rõ ràng và đầy đủ, thiếu tính đồng bộ. Nhiều nội dung của Luật Kế
toán có liên quan đến BCTC đã không còn phù hợp, hệ thống báo cáo, một số nội
dung, khoản mục trên BCTC chưa đầy đủ, hoặc chưa phù hợp với chuẩn mực và
thông lệ quốc tế.
Trong các giải pháp dài hạn, tác giả đề cập đến định hướng sử dụng GTHL
trong định giá các yếu tố của BCTC trong đó tác giả có đưa ra nguyên tắc và lộ
trình sử dụng GTHL trong định giá các yếu tố của BCTC DN Việt Nam. Tác giả
nhấn mạnh nền kinh tế thị trường Việt Nam, TTCK Việt Nam còn khá non trẻ,
nhiều dữ liệu tham chiếu chưa có, do vậy, nếu áp dụng ngay toàn bộ theo CMKT
quốc tế sẽ ảnh hưởng đến tính đáng tin cậy của thông tin được định giá theo GTHL.
Do vậy, việc sử dụng GTHL cần tính toán phù hợp với đặc điểm kinh tế của từng
giai đoạn. Tuy nhiên, nếu quá chú trọng đến điều kiện áp dụng mà thận trọng quá
mức sẽ dẫn đến sự nửa vời, lạc điệu trong quá trình hội nhập. Từ đó, việc xác định
một lộ trình hợp lý cho việc áp dụng GTHL trong định giá các yếu tố của BCTC
DN là vô cùng cần thiết. Tác giả có đưa ra lộ trình theo 2 giai đoạn: giai đoạn 1

toán; Về việc ghi nhận chênh lệch phát sinh do biến động của GTHL tác giả đề cập
đến sự biến động của GTHL được thể hiện thông qua báo cáo lãi lỗ thông qua
chênh lệch tỷ giá và dự phòng. Trong phần này tác giả khẳng định cơ sở giá gốc
được xem là nền tảng của đo lường kế toán trong nhiều năm qua và kế toán giá gốc
đã thực hiện rất tốt chức năng cung cấp thông tin hữu ích và đáng tin cậy cho người
sử dụng tuy nhiên trong xu hướng phát triển và hội nhập, cơ sở giá gốc bộc lộ nhiều
hạn chế, cần xem xét sử dụng GTHL tại Việt Nam phù hợp với tình hình thực tế
nhằm cung cấp thông tin tài chính minh bạch hơn.
Tác giả đưa ra một số giải pháp hoàn thiện các quy định về sử dụng GTHL trong
chế độ kế toán DN hiện nay trong đó có phân tích sự cần thiết với nền kinh tế Việt
Nam hiện nay.


29

2.5 Kết luận rút ra và khoảng trống nghiên cứu
Qua nghiên cứu các công trình nghiên cứu có liên quan đến việc áp dụng
GTHL cho thấy các công trình nghiên cứu đã công bố của các nhà khoa học trong
nước và nước ngoài đã góp phần quan trọng vào việc khẳng định vai trò của việc áp
dụng GTHL trong kế toán. Ở Việt Nam hầu hết các DN đều sử dụng giá gốc cho
việc ghi nhận và trình bày BCTC. Các DN có lợi ích công chúng như Ngân hàng,
bảo hiểm, các tập đoàn lớn, các DN niêm yết khác vẫn đang công bố BCTC theo
giá gốc nên nhà đầu tư còn chưa có đầy đủ thông tin phù hợp cho việc ra quyết định
đầu tư. Việc xác định GTHL ở Việt Nam là rất khó khăn vì thiếu thông tin từ thị
trường.
Tuy nhiên, tính đến thời điểm hiện tại, các công trình nghiên cứu về áp dụng
GTHL ở Việt Nam đã công bố còn có một số khoảng trống nghiên cứu cần thiết để
áp dụng GTHL ở Việt Nam. Cụ thể:
- Việc ghi nhận và trình bày các yếu tố của BCTC của DN theo GTHL còn
chưa có quy định tại các văn bản pháp quy do đó, cần nghiên cứu đề xuất cơ sở

pháp lý Việt Nam về lập và trình bày BCTC trong đó có Luật Kế toán, hệ thống
CMKT Việt Nam và các hướng dẫn kế toán áp dụng cho CTCK.
- Đề xuất các giải pháp hoàn thiện các tồn tại về khung pháp lý, về việc đo
lường các chỉ tiêu trên báo cáo tài chính, về việc ghi nhận chênh lệch đánh giá lại
các chỉ tiêu trên Báo cáo tài chính sau khi xác định theo giá trị hợp lý tại các CTCK
niêm yết và đề xuất các mẫu biểu báo cáo tài chính phù hợp với thông lệ quốc tế.
- Đề xuất lộ trình áp dụng trong ngắn hạn và trong dài hạn và phân tích về
tính khả thi khi áp dụng GTHL ở Việt Nam và điều kiện để thực hiện các giải pháp
tập trung vào các điều kiện về thị trường, về khuôn khổ pháp lý, về nguồn nhân lực,
về sự hợp tác giữa cơ quan quản lý nhà nước và DN, về công tác đào tạo, tuyên
truyền trong cộng đồng.

3. Mục tiêu nghiên cứu
Thứ nhất, nghiên cứu về lý luận cơ bản về lập và trình bày báo cáo tài chính
theo giá trị hợp lý. Cụ thể nghiên cứu về tổng quan về giá trị hợp lý và những chi
phối đến việc ghi nhận và trình bày thông tin các yếu tố của BCTC; Nguyên tắc lập
và trình bày BCTC theo GTHL; Các yếu tố ảnh hưởng đến lập và trình bày BCTC
theo GTHL; nghiên cứu kinh nghiệm của một số nước trong khu vực đã áp dụng
GTHL khi lập và trình bày BCTC, từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm cho Việt
Nam;
Thứ hai, nghiên cứu về thực trạng vận dụng GTHL khi lập và trình bày
BCTC của CTCK niêm yết của Việt Nam;