CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ THỊ TRƯỜNG VÀ PHÁT TRIỂN THỊ
TRƯỜNG.
1.Khái quát về thị trường và phát triển thị trường.
1.1.Khái niệm và phân loại.
Thị trường là một phạm trù khách quan gắn với sự phân công lao động xã
hội. Có nhiều quan niệm về thị trường tuỳ theo góc độ tiếp cận.Theo cách hiểu
trong kinh tế chính trị thì thị trường là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi mua
bán hàng hoá, dịch vụ giữa các chủ thể kinh tế.
Theo Samuenson:” Thị trường là tổng hoà các mối quan hệ mua bán trong
xã hội được hình thành và phát triển trong những điều kiện lịch sử, kinh tế, xã
hội nhất định”.
Hiện nay, quan niệm thị trường được hiểu là quá trình mà người mua và
người bán tác động qua lại để xác định giá cả và lượng hàng hoá mua bán. Các
hoạt động này có tiền tệ làm môi giới.
Như vậy, trong mỗi lĩnh vực, giai đoạn cụ thể có các quan niệm về thị tường
khác nhau. Nhưng thị trường luôn là nơi trao đổi hàng hoá, dịch vụ, là nơi gặp
gỡ giữa cung và cầu.
Đối với một doanh nghiệp, một cách chung nhất, thị trường là tập hợp các
cá nhân, tổ chức mà về lý thuyết, có thể mua sản phẩm( thị trường tiềm năng).
Quy mô thực tế của thị trường này không chỉ phụ thuộc vào dân số mà còn phụ
thuộc vào sức mua và mong muốn mua( thị trường thực tế).
Thị trường được cấu thành bởi ba yếu tố: Cung, cầu, giá cả.
Việc phân loại thị trường cũng căn cứ vào nhiều yếu tố.
- Dựa vào vị trí của sản phẩm trong tái sản xuất, thị trường được
chia thành thị trường đầu ra và thị trường đầu vào.
- Căn cứ vào tính chất kinh doanh có thị trường bán buôn và thị
trường bán lẻ.
- Căn cứ vào lĩnh vực kinh doanh thị trường được chia ra thị trường
hàng hoá, thị trường dịch vụ, thị trường sức lao động, thị trường tài chính.
- Dựa vào phạm vị lưu thông có thị trường dân tộc, thị trường khu
vực, thị trường thế giới.

rất nhiều đối thủ cạnh tranh và bản thân doanh nghiệp cũng chỉ có một hoặc một
vài thế mạnh. Vì thế, để kinh doanh có hiệu quả thì doanh nghiệp cần xác định
thị trường mục tiêu cho mình . Và thị trường tổng thể chính là căn cứ để doanh
nghiệp nghiên cứu, phân chia các đoạn thị trường và nhu cầu của nó, kết hợp
với điểm mạnh của mình từ đó xác định đoạn thị trường mà mình hoạt động tốt,
có thể tạo ra ưu thế vượt trội so với đối thủ cạnh tranh.
1.2.2.Chức năng.
Thị trường nói chung có các chức năng thừa nhận, điều tiết, thông tin.
Thị trường thừa nhận công cụ xã hội của hàng hoá( giá trị sử dụng) và lao
động đã chi phí để sản xuất ra nó, thông qua việc hàng hoá đó có bán được
không? Và bán với giá như thế nào?
Khi một sản phẩm được tiêu thụ trên thị trường tức là sản phẩm đã được
chấp nhận. Và hàng hoá, dịch vụ đó phải được thực hiện giá trị trao đổi.
Chức năng điều tiết của thị trường thông qua việc kích thích hay hạn chế sản
xuất kinh doanh. Câu hỏi sản xuất với sản lượng bao nhiêu là do thị trường
quyết định. Doanh nghiệp không thể tự mình áp đặt sản xuất với lượng sản
phẩm bao nhiêu mà phải dựa vào cầu thị trường, cầu của ngành và cầu của
doanh nghiệp.
Thị trường điều tiết sự ra nhập hay rút lui khỏi ngành của doanh nghiệp. Khi
cung thị trường về một sản phẩm vượt quá cầu thì điều tất yếu là một số doanh
nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này phải rút lui khỏi thị trường hoặc sản xuất
với sản lượng ít hơn. Quá trình đào thải sẽ diễn ra khi một doanh nghiệp không
còn đủ sức cạnh tranh trên thị trường. Ngược lại, khi cung thiếu hụt, hoặc một
ngành mà mang lại lợi nhuận cao, sức hút lớn thì sẽ kích thích sự tham gia của
các doanh nghiệp ngoài ngành và những nhà đầu tư mới. Việc ra nhập hay rút
lui khỏi ngành còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố của thị trường và lĩnh vực đó. Ví
dụ rào cản ra nhập hay rút lui khỏi ngành, mức độ hấp dẫn của ngành, sự liên
kết của các nhà cung ứng sẵn có, hay mức độ, nhu cầu của thị trường.
Thị trường còn kích thích các nhà đầu tư giỏi. Điều tất yếu là khi một nhà
đầu tư giỏi sẽ hoạt động tốt và đứng vững trên thị trường. Ngược lại, những đầu

của doanh nghiệp để đưa khối lượng tiêu thụ sản phẩm trên thị trường đạt mức
tối đa.
Phát triển thị trường có thể thực hiện bằng mở rộng theo sản phẩm, mở
rộng theo địa lý hay mở rộng theo khách hàng.
Mở rộng theo sản phẩm tức là đưa thêm nhiều dạng sản phẩm, hàng hoá,
dịch vụ nhằm thoả mãn nhu cầu, thị hiếu của khách hàng từ đó tối đa việc tiêu
thụ sản phẩm trên thị trường. Doanh nghiệp sẽ xác định lĩnh vực hoạt động,
nhóm hàng hoặc một sản phẩm mà doanh nghiệp có lợi thế nhất để tập trung
nguồn lực vào sản xuất kinh doanh.
Có hai hướng là có thể mở rộng sản phẩm mới hoàn toàn theo công năng,
giá trị sử dụng. Theo đuổi mục đích này doanh nghiệp phải đầu tư chi phí lớn về
máy móc, thiết bị, nghiên cứu thị trường, giới thiệu sản phẩm ra thị trường…
Hoặc hướng thứ hai mà doanh nghiệp có thể theo đuổi là cải tiến, hoàn thiện sản
phẩm, thay thế sản phẩm hiện có. Doanh nghiệp sẽ có các thay đổi về chất
lượng, kiểu dáng, kích thước, bao bì, nhãn hiệu,… tạo sự khác biệt cho sản
phẩm của mình.
Mở rộng theo địa lý tức là mở rộng địa bàn hoạt động của doanh nghiệp
bằng hệ thống các đại lý, cửa hàng, quầy hàng, điểm bán…. Mở rộng địa lý có
thể thực hiện tại khu vực đang hoạt động của doanh nghiệp, hoặc xâm nhập vào
nhưng khu vực mới, thị trường.
Mở rộng theo khách hàng từ những khách hàng truyền thống , khách hàng
mới, khách hàng tiềm năng mà doanh nghiệp xác định. Doanh nghiệp tiến hành
phân chia khách hàng theo nhóm tuổi, giới tính, thu nhập, thị hiếu… Nghiên
cứu nhu cầu, mong muốn của từng nhóm đối tượng và dựa vào khả năng của
mình để có chiến lược cụ thể cho từng nhóm đối tượng. Mở rộng thêm đối
tượng phục vụ dựa vào hành vi tiêu thụ, phạm vi địa lý và căn cứ vào mối quan
hệ khách hàng, doanh nghiệp.
1.3.2. Các phương thức phát triển thị trường.
Các doanh nghiệp có thể phát triển thị trường theo hai phương thức chính.
Đó là phát triển theo chiều rộng hoặc theo chiều sâu hoặc doanh nghiệp có thể

+ Doanh nghiệp có quy mô hạn chế.
1.3.3.Sự cần thiết phải phát triển thị trường.
1.3.2.1. Xu thế chung của nền kinh tế.
Nếu như trước kia nền kinh tế Việt Nam còn có sự phân biệt giữa thành
phần kinh tế nhà nước và tư nhân, thậm chí chúng ta chủ trương chỉ phát triển
thành phần kinh tế nhà nước. Nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung thị trường và
các quy luật của thị trường không tồn tại. Các doanh nghiệp thực hiện sản xuất
theo chỉ tiêu kế hoạch của nhà nước do đó không có động lực để phát triển. Khi
các quan hệ kinh tế thị trường không được thừa nhận thì sẽ dẫn đến nền kinh tế
đi ngược quy luật và đổi mới là tất yếu. Hiện nay, tất cả các thành phần kinh tế
đều bình đẳng và có cơ hội phát triển. Sự can thiệp của nhà nước giảm dần và
chuyển từ can thiệp trực tiếp sang can thiệp gián tiếp bằng các chính sách vĩ mô.
Sự bình đẳng này cũng dẫn đến các doanh nghiệp luôn phải cạnh tranh và cạnh
tranh bình đẳng trên thị trường. Do đó, để có thể đứng vững thì không còn cách
nào khác mỗi doanh nghiệp phải tự lựu chọn cho mình một hướng đi và có
những chiến lược chiếm lĩnh thị phần nhất định.
Khi cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật bùng nổ các giới hạn về địa lý không
còn là vấn đề đáng quan tâm, thị trường của doanh nghiệp không bị bó hẹp
trong nước cũng như khu vực. Các doanh nghiệp có cơ hội vươn ra nước ngoài
thì cũng có nguy cơ bị xâm nhập bởi các doanh nghiệp nước ngoài. Cạnh tranh
gay gắt hơn và doanh nghiệp không thể không nghiên cứu thị trường và thực
hiện phát triển thị trường của mình không bằng cách này thì bằng cách khác.
Đặc biệt trong vài thập niên trở lại đây, toàn cầu hoá và hội nhập chưa bao
giờ mạnh mẽ như vậy. Thị trường là thị trường toàn cầu. Bắt buộc các doanh
nghiệp trong nước phải có tầm nhìn ra nước ngoài. Trong khi đó, thị trường
trong nước vẫn phải được quan tâm và do nhu cầu luôn biến đổi, đời sống nâng
lên, các nhu cầu của con người không còn là những nhu cầu thiết yếu. Điều này
ảnh hưởng rất lớn đến việc nghiên cứu sản phẩm của doanh nghiệp để có thể
đáp ứng nhu cầu của thị trường. Nếu doanh nghiệp không chú ý đêu điều này thì
các nhu cầu mới sẽ sẵn sàng được đáp ứng bởi các doanh nghiệp khác, các

trường. Do vậy để một doanh nghiệp có thể tồn tại được thì khi vòng đời của
sản phẩm còn chưa chấm dứt doanh nghiệp cần phải không ngừng mở rộng quy
mô và liên tục cải tiến sản phẩm của mình trên nhiều phương diện nhằm thu
được lợi nhuận tối đa và có những sản phẩm mới thay thế sản phẩm cũ khi nó
đến giai đoạm bão hòa.
1.4. Các yếu tố tác động đến phát triển thị trường.
1.4.1. Các yếu tố thuộc môi trường vĩ mô.
 Môi trường kinh tế: Thực trạng kinh tế và xu hướng trong tương lai có sự
ảnh hưởng đến thành công của doanh nghiệp. Môi trường kinh tế trước hết phản
ánh qua tốc độ tăng trưởng kinh tế chung về cơ cấu ngành kinh tế, cơ cấu vùng
kinh tế, lạm phát.Môi trường kinh tế cũng bao gồm các yếu tố ảnh hưởng đến
sức mua và cơ cấu chi tiêu của người tiêu dùng như thu nhập, sự phân hoá thu
nhập.
 Môi trường công nghệ, kỹ thuật: Môi trường công nghệ bao gồm các
nhân tố gây ảnh hưởng đến công nghệ mới, sáng tạo sản phẩm mới và cơ hội thị
trường mới. Việc phân tích và phán đoán sự biến đổi công nghệ là rất quan