phần A: Đặt vấn đề
1. Lý do chọn đề tài
Chúng ta đang sống trong thế kỷ XXI - thế kỷ của đỉnh cao trí tuệ. Do đó, đòi
hỏi mỗi con ngời phải tự trang bị cho mình "một tờ giấy thông hành cần thiết" - đó
chính là vốn tri thức để vững tin bớc vào cuộc sống.
Xuất phát từ yêu cầu của xã hội mà giáo dục phải có nhiệm vụ rất quan trọng là
góp phần hình thành nên trí tuệ và nhân cách con ngời, bởi "Giáo dục chính là chiếc
chìa khoá vàng để mở cửa tơng lai". Muốn vậy ngay từ bậc học đầu tiên- bậc Tiểu
học, chúng ta phải hớng cho học sinh (HS) cách phấn đấu để trở thành một con ngời
phát triển toàn diện.
Trong tất cả các môn học ở tiểu học, cùng với môn Tiếng Việt, môn Toán có
một vị trí vô cùng quan trọng. Toán học với t cách là một môn khoa học nghiên cứu
một số mặt của thế giới hiện thực, nó có một hệ thống kiến thức cơ bản rất cần thiết
để giúp HS học tập tốt các môn học khác và hoạt động có hiệu quả trong mọi lĩnh vực
của cuộc sống.
Hiện nay, trong các nhà trờng đang tích cực đẩy mạnh đổi mới phơng pháp dạy
học, song vẫn còn nhiều điều đang gặp khó khăn. Học sinh thích môn Toán nhng lại
ngại giải toán có lời văn, bởi lẽ các bài toán có văn là sự tổng hợp các kiến thức, kỹ
năng về môn toán với các kiến thức trong cuộc sống, cho nên các em gặp nhiều khó
khăn trong việc tìm ra phơng pháp, đờng lối giải.
Với HS Tiểu học, kỹ năng giải toán có văn bằng sơ đồ đoạn thẳng còn nhiều hạn
chế. Một mặt do giáo viên (GV) trong những tiết dạy cha yêu cầu HS tìm hiểu, phân
tích bài toán bằng sơ đồ đoạn thẳng, dùng đoạn thẳng phù hợp để biểu thị các mối
quan hệ, liên hệ phụ thuộc giữa các đại lợng, tạo hình ảnh cụ thể sinh động giúp các
em bám vào sơ đồ suy nghĩ, tìm cách giải. Mặt khác, các em còn hạn chế về kỹ năng
vẽ sơ đồ để biểu diễn tơng quan của bài toán nên ngại không thờng xuyên giải toán
bằng sơ đồ đoạn thẳng.
ở lớp 4, các em đợc học những dạng toán điển hình: Tìm hai số khi biết tổng và
hiệu của hai số đó, tìm hai số khi biết tổng (hiệu) và tỷ số của hai số đó. Trong phạm
vi đề tài này, tôi gọi tắt các dạng toán điển hình trên là "bài toán tìm 2 số". Đây là
dạng toán điển hình đợc giải thông dụng bằng sơ đồ đoạn thẳng (SĐĐT)- một phơng

hoạch giải (các bớc giúp cho các em nắm cách giải và hiểu cách giải một cách chắc
chắn và nhanh nhất).
Điều đáng chú ý là kỹ năng chuyển đổi SĐĐT để biểu diễn tơng quan giữa các
dữ kiện bài toán đối với những bài toán khó của GV cha đợc đề cập.
3.2 Khả năng sử dụng phơng pháp SĐĐT trong giải toán của học sinh
HS Tiểu học đã biết sử dụng SĐĐT để tóm tắt bài toán, một số em đã biết dựa
vào tóm tắt bằng sơ đồ để khai thác, tìm ra cách giải quyết, các em đã biết dựa vào sơ
đồ để đặt và giải toán khá thành thạo.
Song thực tế, HS Tiểu học hiện nay kỹ năng sử dụng hình vẽ nói chung và
SĐĐT nói riêng vẫn còn hạn chế. Các em vẽ sơ đồ còn thiếu chính xác, cha thể hiện
2
rõ nét tơng quan của bài toán. Việc sử dụng SĐĐT để khai thác cách giải còn rất hạn
chế, chủ yếu các em dựa vào lời văn để tóm tắt bài toán bằng SĐĐT chứ các em còn
rất lúng túng trong việc đặt đề toán theo SĐĐT tóm tắt đã cho trớc. Vì vậy ngay từ
đầu năm, tôi đã tiến hành khảo sát chất lợng học sinh (chủ yếu kiểm tra về kỹ năng
giải toán có văn bằng sơ đồ đoạn thẳng).
Kết quả cụ thể nh sau:
Số
HS
Điểm giỏi Điểm khá Điểm TB Điểm yếu
SL Tỷ lệ SL Tỷ lệ SL Tỷ lệ SL Tỷ lệ
25 3 12% 8 32% 10 40% 4 16%
Qua kết quả khảo sát và thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy việc sử dụng SĐĐT
trong giải toán có văn của HS cha cao. Vậy nguyên nhân do đâu?
phần B : nội dung
Phần nội dung của sáng kiến kinh nghiệm này, tôi xin trình bày những vấn đề sau:
*Nguyên nhân.
* Biện pháp.
* Kết quả.
Sau đây tôi xin đi vào từng vấn đề cụ thể:

Qua việc nghiên cứu các phơng pháp dạy học giải toán ở Tiểu học kết hợp với
thực tế giảng dạy của bản thân tôi đã đa ra biện pháp nhằm rèn luyện kỹ năng sử
dụng SĐĐT nh sau:
- Tạo niềm say mê, hứng thú cho HS khi học giải toán có văn.
- Hớng dẫn học sinh nắm vững quy trình giải toán có văn.
- Chú trọng đến những "bài toán tìm 2 số" có nội dung thực tế giải bằng phơng
pháp SĐĐT.
- Phối hợp phơng pháp SĐĐT với các phơng pháp giải toán khác trong "bài
toán tìm 2 số".
- Thực hành nâng cao kỹ năng giải bài toán bằng phơng pháp sơ đồ đoạn thẳng
đối với "bài toán tìm 2 số".
* Tôi đã tiến hành từng biện pháp cụ thể nh sau:
1. Tạo niềm say mê, hứng thú cho HS khi học toán có văn.
- Việc nâng cao kỹ năng giải toán có văn nói chung và giải toán bằng phơng
pháp SĐĐT nói riêng không thể thực hiện trong một sớm một chiều. Trớc hết, nó đòi
hỏi ở các em niềm say mê, hứng thú với việc giải toán. Vì vậy tôi đã:
- Cố gắng tạo điều kiện cho HS sử dụng đồ dùng học tập, bởi khi đó các em sẽ
tự tay mình thực hiện trên vật thật, vì vậy các em sẽ tìm ra đáp số của bài toán một
cách nhanh nhất .
- Tôi luôn tổ chức các hình thức học tập sinh động: trò chơi, su tầm các bài toán
vui, bài toán dới dạng câu đố, bài toán lồng vào trong các mẩu chuyện rồi đọc cho
các em nghe, khuyến khích các em tìm ra cách giải. Qua mỗi lần nh vậy, tôi thấy các
em rất thích thú, sôi nổi thảo luận tìm ra cách làm.
- Hình thành nhóm đôi bạn cùng tiến để các em giúp đỡ, động viên nhau trong
học tập.
4
- Hàng tháng, tôi tổ chức sinh hoạt câu lạc bộ "Toán tuổi thơ" vào các giờ học
ngoại khoá, tổ chức các em cùng thi giải toán trên báo....Từ đó, tôi thấy có một số em
không những giải tốt các bài toán đó mà có thể đặt những đề toán rất lý thú để gửi
đăng báo.

- Khuyến khích các em tìm ra cách giải khác.
- Từ bài toán trên, em rút ra nhận xét gì? Kinh nghiệm gì? ....
5