SKKN: "Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 - 6 tuổi ở Trường mầm non thông qua hoạt động làm quen văn học".

MỤC LỤC
CHƯƠNG I: TỔNG QUAN 1
Cơ sở lý luận..........................................................................................................1
Phương pháp tiếp cận tạo ra sáng kiến..................................................................1
Mục tiêu cần đạt được...........................................................................................2
CHƯƠNG II: MÔ TẢ SÁNG KIẾN 3
1. Nêu vấn đề của Sáng kiến.................................................................................3
2. Giải pháp thực hiện sáng kiến...........................................................................3
2.1. Tìm hiểu đặc điểm tình hình, nhận thức của trẻ.............................................3
2.2. Xây dựng kế hoạch:........................................................................................4
2.3. Xây dựng góc văn học và tạo môi trường......................................................5
2.4. Cho trẻ làm quen trong các giờ đón trẻ, hoạt động ngoài trời, trước khi trẻ
ngủ, thời gian vui chơi tự do buổi chiều................................................................7
2.5. Dạy trẻ ngôn ngữ đối thoại.............................................................................8
2.6. Dạy trẻ ngôn ngữ độc thoại..........................................................................10
2.7. Phối hợp với phụ huynh:.............................................................................11
3. Khả năng áp dụng, nhân rộng sáng kiến.........................................................13
CHƯƠNG III: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT - KIẾN NGHỊ

14

1. Kết luận:..........................................................................................................14
2. Đề xuất/kiến nghị:...........................................................................................14

I


SKKN: "Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 - 6 tuổi ở Trường mầm non thông qua hoạt động làm quen văn học".


1


SKKN: "Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 - 6 tuổi ở Trường mầm non thông qua hoạt động làm quen văn học".

- Phương pháp đàm thoại: Tiếp xúc, trò chuyện với trẻ để nắm bắt tâm lý
và sự triển ngôn ngữ của trẻ.
- Thông qua hoạt động làm quen với văn học để nắm được sự sáng tạo
trong ngôn ngữ của trẻ.
3. Mục tiêu cần đạt được
Nâng cao phát triển ngôn ngữ cho trẻ nói chung và trẻ 5 – 6 tuổi nói riêng

2


SKKN: "Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 - 6 tuổi ở Trường mầm non thông qua hoạt động làm quen văn học".

CHƯƠNG II
MÔ TẢ SÁNG KIẾN
1. Nêu vấn đề của Sáng kiến
Giáo dục Mầm non là khâu đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân, là
nền tảng cho sự hình thành và phát triển nhân cách con người. Hơn ai hết, bản
thân tôi là một giáo viên Mầm non, tôi hiểu vai trò, trách nhiệm của mình trong
việc chăm sóc giáo dục trẻ là giúp trẻ phát triển hài hòa, cân đối về mọi mặt
“đức - trí - thể - mỹ...”.
Hoạt động cho trẻ làm quen văn học đó đóng góp một phần không nhỏ
vào việc thực hiện mục tiêu của giáo dục. Cho trẻ tham gia vào hoạt động văn
học là chúng ta đó giúp cho trẻ hình thành, phát triển nhân cách toàn diện về trí
tuệ, đạo đức, thẩm mỹ, đặc biệt là chúng ta đó giúp trẻ phát triển ngôn ngữ
mạch lạc. Vậy phát triển ngôn ngữ mạch lạc là gì? Phát triển ngôn ngữ mạch lạc

ngoại thường có điều kiện để phát triển ngôn ngữ hơn những trẻ khác. Những trẻ
có hoàn cảnh khó khăn thường ít được quan tâm, chăm sóc nên khả năng cảm
thụ tác phẩm văn học đặc biệt là sự phát triển ngôn ngữ của các cháu có nhiều
hạn chế hơn…
Từ đặc điểm hoàn cảnh và tình hình nhận thức của các cháu qua đó giáo
viên lên kế hoạch giảng dạy và bồi dưỡng thích hợp cho trẻ.
2.2. Xây dựng kế hoạch:
Dựa vào tình hình của lớp, trên cơ sở kế hoạch chuyên đề của nhà trường,
tôi đã xây dựng kế hoạch cho cả năm. Được sự đồng ý, phê duyệt của ban giám
hiệu, tôi phân công nội dung, thực hiện công việc cho giáo viên cùng lớp và
triển khai cụ thể kế hoạch trong từng chủ đề, chủ điểm. Dựa vào những nội dung
đã đề ra, kết thúc chủ đề, chủ điểm tôi đánh giá lại những việc làm được và chưa
làm được, từ đó rút kinh nghiệm cho chủ đề sau.
Trong quá trình xây dựng kế hoạch tôi chú ý đến việc giáo dục trẻ khuyết
tật ngôn ngữ và bồi dưỡng trẻ kể chuyện theo tranh, kể chuyện sáng tạo vào các
buổi chiều hoặc mọi lúc, mọi nơi. Lên kế hoạch trò chuyện với trẻ hằng ngày,
nội dung của các buổi trò chuyện đó. Khi thực hiện kế hoạch tôi luôn bám sát
chương trình dạy. Theo dõi, rèn luyện những trẻ cá biệt, những trẻ khuyết
tật...Phối hợp, vận động với phụ huynh để cùng thực hiện chương trình này.
Ví dụ: Khi thực hiện chủ điểm “Bản thân”
- Tuần 1: Chủ đề con "Cơ thể tôi"
- Thứ 2: + Trò chuyện với trẻ về các bộ phận trên cơ thể trẻ.
4


SKKN: "Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 - 6 tuổi ở Trường mầm non thông qua hoạt động làm quen văn học".

+ Sinh hoạt chiều: Cho trẻ làm quen câu chuyện “Cậu bé mũi dài”
- Thứ 3: + Hoạt động ngoài trời: Tôi cho trẻ tìm hiểu nội dung câu chuyện.
- Thứ 4: + Hoạt động chung: Dạy trẻ tập kể chuyện “Cậu bé mũi dài”

SKKN: "Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 - 6 tuổi ở Trường mầm non thông qua hoạt động làm quen văn học".

+ Cháu có ý kiến gì về bức tranh của bạn đã vẽ?
Không dừng lại ở trang trí cho bài sắp dạy mà tôi dành mảng lớn để trang
trí cho cả chủ điểm, như trang trí các hình ảnh có liên quan đến chủ điểm mới và
lưu lại những hình ảnh có liên quan đến chủ điểm mới và lưu lại những hình ảnh
của chủ điểm đã qua vì nó còn có tác dụng củng cố những điều mà cháu đã được
nghe, làm rõ những chỗ mà trẻ chưa hiểu rõ, mở rộng đầy đủ hơn các hình tượng
nghệ thuật. Từ các loại sách báo họa mi, gia đình và bé sắp xếp theo từng chủng
loại một cách dễ thấy, dễ lấy để thuận tiện cho việc sử dụng của trẻ mặt trên của
giá là các loại sách dựng hình có tủ treo các bộ quần áo, mũ để tập kịch có máng
gỗ bỏ cát để trẻ sử dụng điều khiển các loai rối quen, rối dẹt... Các loại này tôi
thường xuyên thay đổi, hôm thì rối que, hôm thì rối tay hay trang phục để tập
kịch có khi lại cho nghe đài cát sét kể chuyện để trẻ không bị nhàm chán.
Trong giờ hoạt động góc một lần nữa trẻ được củng cố lại kiến thức đã
học bằng các hoạt động tự chọn của trẻ.
Ví dụ: ở hoạt động chung là thơ “Mèo đi câu cá” khi trẻ đã thuộc và hiểu
được nội dung bài thơ thì đến giờ hoạt động góc gợi ý cho trẻ mặc trang phục để
tập kịch trên nên nhạc đệm của đàn Oóc . Khi lời thoại của nhân vật trong bài
thơ yêu cầu trẻ đọc ý thơ đó lên, như vậy bài học càng khắc sâu vào tâm trí trẻ,
vừa phát triển ở trẻ khả năng biểu diễn nghệ thuật và nắm chắc trình tự nội dung
bài thơ một cách nhẹ nhàng.
Không chỉ dừng lại là trẻ kể lại trình tự nội dung truyện theo lời của
cô mà tôi đã cho trẻ chủ động đọc kể diễn cảm có sáng tạo theo trí tưởng
tượng chủ quan của trẻ, khi nhập vai trong các trò chơi đóng kịch tập cho trẻ
quan sát, mô phỏng, tái tạo bằng cách nhắc lại có cải biến, làm mới một cách
sáng tạo theo ý trẻ.
Ví dụ: Truyện “Gấu con biết nhận lỗi” phần mở đầu và kết thúc của truyện
trẻ kể đúng với tác phẩm nhưng phần giữa là sự xuất hiện của các nhân vật có
thể đảo nhân vật nào đến trước, đến sau tuỳ theo ý thích của trẻ.

cho trẻ nghe rồi đặt câu hỏi gợi mở để đạt được mức độ sâu sắc của cảm thụ văn
học. Đó là một giải pháp hiệu quả để trẻ nhận thức, thức tỉnh trong trẻ những gì
vốn có khiến trẻ không phải thụ động nghe cô giáo đọc và kể tác phẩm rồi ghi
nhớ một cách thụ động.
Ví dụ: Tôi giới thiệu tên chuyện: Đọc cho trẻ nghe đến khoảng 2/3 nội
dung chuyện tôi cho trẻ đưa ra các nhận xét về các hình tượng nhân vật, xác
7


SKKN: "Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 - 6 tuổi ở Trường mầm non thông qua hoạt động làm quen văn học".

định thái độ của mình với các nhân vật bằng các câu hỏi “cháu thấy câu chuyện
này có hay không” Vì sao? “Nếu cháu là nhân vật ... Cháu có làm như vậy
không? Tại sao? ...
Trong khi trả lời câu hỏi của cô giáo, trẻ phải thể hiện sự hiểu biết của
mình về tư tưởng tác phẩm, học cách trình bày, thể hiện các ý nghĩa của mình.
2.5. Dạy trẻ ngôn ngữ đối thoại.
Ngôn ngữ đối thoại là sản phẩm của cuộc thoại có ích nhất là 2 người
tham gia. Trẻ tham gia đối thoại là tham gia vào quá trình xây dựng nội dung và
diễn biến cuộc thoại. Trẻ luôn được thay đổi từ vai nói sang vai nghe hoặc từ vai
nghe sang vai nói. Đối thoại đòi hỏi sự thích ứng nhanh, khi đối thoại các yếu tố
phi ngôn ngữ như điệu bộ, cử chỉ, ánh mắt nụ cười được sử dụng nhiều. Vì vậy,
bản thân tôi dạy trẻ đối thoại là dạy trẻ biết nghe, biết nói trong giao tiếp, biết sử
dụng các yếu tố phi ngôn ngữ một cách tự nhiên. Dạy trẻ ngôn ngữ đối thoại
được tôi tổ chức ở các hình thức dưới đây:
- Trò chuyện với trẻ:
Trò chuyện với trẻ để trao đổi thông tin, nhận biết về ý nghĩ của trẻ, trò
chuyện với trẻ được tôi tổ chức ở mọi nơi, mọi lúc và thường xuyên trong mọi
hoạt động, mọi hoàn cảnh. Có khi tôi trò chuyện từng trẻ có khi tôi trò chuyện
từng nhóm. Khi trò chuyện tôi chú ý đến ngôn ngữ, cử chỉ hành động của trẻ.

Khi đàm thoại với trẻ tôi luôn luôn động viên khuyến khích trẻ, khen ngợi
trẻ tạo hứng thú cho trẻ say mê vào hoạt động ở các lần sau.
- Tổ chức cho trẻ chơi trò chơi đóng kịch, trò chơi phân vai.
Chơi các trò này, giúp trẻ phát triển năng lực đối thoại phù hợp với ngữ
cảnh giao tiếp, ngôn ngữ rất cần thiết, giúp trẻ giao tiếp với nhau thông qua nhân
vật. Qua đó, trẻ biết sử dụng vốn ngôn ngữ của mình vào cuộc thoại. Khi cho trẻ
chơi, tôi chú ý quan sát khả năng diễn đạt của trẻ, đồng thời tập cho trẻ nói trọn
câu, nói rõ từ. Những từ mà trẻ chưa nói được tôi cho trẻ nhắc lại, có thể tôi đọc
trước cho trẻ nghe, sau đó cho trẻ đọc theo. Bên cạnh đó, tôi giải thích cho các
cháu: Nói trọn câu thì mới có ý nghĩa trọn vẹn, còn nếu mình nói không trọn
câu, lời nói bị ngắt quãng thì lời nói không có ý nghĩa và không còn hay nữa để
tạo cho trẻ có ý thức tập nói. Chơi trò chơi đóng kịch hay chơi các trò chơi đóng
vai theo chủ đề thì trẻ nắm bắt và thể hiện được ngôn ngữ, cử chỉ, hành động của
các nhân vật, trẻ nhập vai vào nhân vật. Trẻ biết phân biệt được giọng kể của các
nhân vật trong chuyện.
Ví dụ: Khi cho trẻ đóng kịch chuyện “Bác gấu Đen và hai chú Thỏ”
9


SKKN: "Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 - 6 tuổi ở Trường mầm non thông qua hoạt động làm quen văn học".

Tôi cho trẻ tự chọn vai, khi trẻ tham gia đóng kịch tôi chú ý quan sát
giọng điệu cử chỉ, sắc thái của từng nhân vật. Đặc biệt nhắc trẻ chú ý nói trọn
câu, diễn đạt mạch lạc trôi chảy. Chú ý đến chính tả, ngữ pháp của trẻ.
2.6. Dạy trẻ ngôn ngữ độc thoại.
Dạy ngôn ngữ độc thoại cho trẻ, là cho trẻ giữ vai trò chủ đạo trong khi
nói, trong khi lựa chọn nội dung, cách thức nói. Dạy trẻ ngôn ngữ độc thoại
được tôi thể hiện ở các hình thức như dạy trẻ kể chuyện theo tranh, dạy trẻ kể
chuyện theo trí nhớ, dạy trẻ kể chuyện sáng tạo.
- Dạy trẻ kể chuyện theo tranh:

12


SKKN: "Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 - 6 tuổi ở Trường mầm non thông qua hoạt động làm quen văn học".

- Nhiều trẻ biết kể chuyện diễn cảm, biết thể hiện điệu bộ cử chỉ khi kể
chuyện, đọc thơ. 30% trẻ biết kể chuyện sáng tạo, 90% trẻ hiểu được nội dung
câu chuyện.
- Trẻ thích chơi đóng kịch, đóng vai theo chủ đề, trẻ nhập vai, thể hiện vai
các nhân vật trong câu chuyện rất tốt.
+ Về đồ dùng trực quan:
- Xây dựng một góc học tập đa dạng, phong phú.
- Sưu tầm rất nhiều tranh ảnh theo từng chủ điểm cho trẻ.
- Thiết kế, tạo ra các con rối, các đồ chơi từ việc tận dụng những đồ dùng
vật dụng quen thuộc hàng ngày.
+ Về phụ huynh:
Từ những kết quả đạt được trên, bản thân tôi đã tạo được lòng tin với phụ
huynh, làm cho phụ huynh càng tin tưởng, yên tâm đưa con đến trường. Qua đó,
bản thân cũng đã nâng cao nhận thức cho phụ huynh về việc phát triển ngôn ngữ
mạch lạc cho trẻ là rất cần thiết. Phụ huynh rất quan tâm, phấn khởi, thường
xuyên chăm lo, trao đổi hỏi thăm học lực của con mình.
3. Khả năng áp dụng, nhân rộng sáng kiến
Từ kết quả áp dụng thực tế giảng dạy tại Trường mầm non Tú Sơn bản
thân tôi thấy sáng kiến "Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 - 6
tuổi ở Trường mầm non thông qua hoạt động làm quen văn học” có thể áp
dụng với tất cả các đối tượng trẻ mầm non trong độ tuổi 4 – 5, với tất cả các
đồng chí giáo viên đang giảng dạy ở trường mầm non.

13


chuyên đề kể chuyện sáng tạo….
- Các ban giám hiệu, tổ chuyên môn nhà trường cần quan tâm hơn nữa
đến công tác bồi dưỡng về chuyên môn cho giáo viên.
14


SKKN: "Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 - 6 tuổi ở Trường mầm non thông qua hoạt động làm quen văn học".

- Bản thân giáo viên phải tự luôn học hỏi, tham khảo tài liệu, tìm tòi khám
phá để tự hoàn thiện mình trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ
Với mục đích phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 – 6 tuổi, tôi rất mong có thể
giúp trẻ mầm non ở các xóm trên địa bàn nói chung phát triển ngôn ngữ tốt hơn.
Tôi mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp quý báu từ các quý đồng nghiệp để
sáng kiến của tôi được hoàn thiện hơn.
Tôi xin trân trọng cảm ơn!
………., ngày …. tháng …. năm 20….
NGƯỜI THỰC HIỆN

XÁC NHẬN CỦA ĐƠN VỊ

ĐÁNH GIÁ, XẾP LOẠI CỦA HỘI ĐỒNG
SÁNG KIẾN CÁC CẤP

15