MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ CHO TRẺ 5 – 6
TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG DẠY TRẺ KỂ CHUYỆN
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. Lý do chọn đề tài
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói:
“Giáo dục mầm non tốt sẽ mở đầu cho một nền giáo dục tốt”.
Đúng vậy! Giáo dục mầm non là bậc học đầu tiên trong hệ thống giáo
dục quốc dân. Chất lượng chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ ở trường
mầm non tốt hay không nó sẽ ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của trẻ sau
này.
Việc chăm sóc giáo dục trẻ ở độ tuổi mầm non là điều kiện tạo cho trẻ
phát triển toàn diện cả về thể chất và tinh thần. Đặc biệt qua hoạt động dạy trẻ
kể chuyện sẽ thu hút sự chú ý của trẻ hơn. Và thông qua hoạt động này giúp
cho ngôn ngữ của trẻ thêm phong phú, từ đó mà vốn từ của trẻ cũng được
tăng lên.
Như chúng ta đã biết, ngôn ngữ không chỉ là phương tiện để giao tiếp,
mà nó còn giúp cho con người phát triển về trí tuệ, về tình cảm thẩm mỹ (nói
hay, nói đẹp...). Tuy nhiên, nhận thức của một số bậc phụ huynh học sinh về
việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ còn hạn chế. Một bộ phận phụ huynh quan
niệm rằng: Trẻ 5-6 tuổi đến trường phải được học viết, học đọc, học tính
toán...để chuẩn bị vào lớp 1. Việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ trong giai đoạn
này vì thế chưa được phụ huynh quan tâm đúng mực.
Hơn nữa thành phố Thanh Hoá chúng ta mới được công nhận là đô thị
loại I, là trung tâm văn hoá chính trị của cả Tỉnh. Vinh dự cho địa phương
Quảng Tâm được sát nhập về Thành phố Thanh Hoá vào tháng 7 năm 2012.
Để thực hiện mục tiêu của Thành phố về xây dựng đô thị văn minh-công dân
thân thiện và thực hiện việc viết chuẩn nói chuẩn tiếng phổ thông là một việc
làm cần thiết và không thể thiếu đối với một giáo viên mầm non.
1



sống bằng nghề nông nghiệp, điều kiện kinh tế còn gặp nhiều khó khăn, nên
dẫn đến một số phụ huynh nhận thức còn chưa đúng đắn về mục tiêu của
2


chương trình chăm sóc giáo dục trẻ mầm non. Thời gian phụ huynh quan tâm
giành cho trẻ không được nhiều...
Với những khó khăn như thế tôi phải dần dần khắc phục, sửa đổi và
hướng dẫn trẻ phát triển ngôn ngữ một cách đúng đắn và có hiệu quả nhất qua
giao tiếp và tập cho trẻ làm quen văn học thông qua thể loại truyện kể.
2. Kết quả thực trạng:
Trước khi áp dụng các biện pháp mới tôi đã lập ra bảng khảo sát chất lượng
đầu năm đối với trẻ và đã có kết quả như sau:
Bảng khảo sát chất lượng đầu vào (Tháng 9/2014)
TT

1
2
3
4
5

Khả năng phát âm
Vốn từ
Nói đúng ngữ
pháp, nói mạch lạc
Khả năng giao tiếp
Khả năng kể chuyện
và đóng kịch


2

14.3 7
5.8 4

20
19 54.3 4 11.4
11.4 18 51.4 11 31.4

Qua khảo sát thực tế, kết quả cho thấy số trẻ khá giỏi về ngôn ngữ còn
thấp. Từ những vấn đề trên, tôi đã thực hiện một số biện pháp cải tiến phương
pháp giúp cho ngôn ngữ của trẻ hoàn thiện một cách tốt nhất.
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Các giải pháp thực hiện:
1. Tìm hiểu đặc điểm tâm lý của trẻ.
2. Xây dựng kế hoạch phát triển ngôn ngữ.
3. Tạo môi trường học tập, rèn luyện cho trẻ.
4.Thay đổi hình thức gây hứng thú cho trẻ tham gia vào các hoạt động
5. Dạy trẻ kể chuyện sáng tạo (qua tranh ảnh, rối, video...)
3


6. Tập cho trẻ đóng kịch
7. Thông qua các hoạt động trong ngày và mọi lúc mọi nơi
8. Phối kết hợp với phụ huynh cùng phát triển ngôn ngữ cho trẻ.
II. Các biện pháp tổ chức thực hiện:
1. Tìm hiểu đặc điểm tâm lý của trẻ:
Trẻ ở độ tuổi này rất thích nghe các câu chuyện cổ tích, thần thoại, thích
được thể hiện theo tính cách cũng như ngôn từ của những nhân vật trong các
câu chuyện mà trẻ được nghe, được xem... Vì vậy, tôi luôn lựa chọn những

xây dựng kế hoạch phát triển ngôn ngữ vào các hoạt động theo năm, tháng,
như sau:
Tháng 9-10 bài tập luyện tai nghe cho trẻ nhằm phát triển thính giác âm
vị ( Cho trẻ nghe những bài hát , câu chuyện, ca dao..) tôi tạo điều kiện cho
trẻ tập trung chú ý luyện khả năng thính giác thông qua các bài tập trò chơi:
(Tai ai thính, ai đoán giỏi) sửa sai cho trẻ về lỗi phát âm.
Tháng 11-12 tôi tập trung vào tăng vốn từ nói diễn cảm, rõ ràng ,giải
thích nghĩa của từ khó , cho trẻ các bài tập luyện cơ quan phát âm thích hợp :
Bà bảo bé, bé búp bê, bé hồng, bé bé, búp bê ngoan nào. Phát triển vốn từ cho
trẻ thông qua trò chơi: đố con gì kêu, đố ai kể được nhiều nhất, đố ai nhanh,
đố ai đoán giỏi, đố ai nói ngược.
Tháng 1-2 tôi đào sâu vấn đề luyện trí nhớ thông qua các bài thơ,
đồng dao,đặc biệt về những câu chuyện kể nôi cuốn và hấp dẫn gợi cho trẻ sử
dụng câu đơn giản, đủ nghĩa.
Tháng 2+3+4+5: tôi xây dựng những trò chơi giúp cho trẻ nói đúng
ngữ pháp, nói mạch lạc, ví dụ: Nói theo mẫu câu như câu truyện “ Cây khế”
người anh tham lam chiếm hết ruộng vườn, nhà cửa, trâu bò ,của cha mẹ để
lại. Ví dụ “Câu truyện Tích chu” Bà biến thành chim vì....trẻ nói bà muốn bà
đi tìm nước uống, hoặc tích chu ham chơi không lấy nước cho bà ...cô lưu ý
thay đổi mẫu câu khác nhau từ câu đơn giản đến câu phức tạp, từ câu phức tạp
đến câu đơn giản, đặt câu từ kết nối tuyện để trẻ có khả năng nói đúng ngữ
pháp, phát triển trí tưởng tượng, sáng tạo của trẻ - Một khi đã có một số vốn
từ phong phú trẻ sẽ tự tin kể chuyện, đóng kịch một cách hứng thú hơn.
3. Tạo môi trường học tập, rèn luyện cho trẻ.
Với trẻ mỗi ngày đến trường là một ngày vui, trẻ vừa “học mà chơichơi mà học”. Nên tôi luôn chú ý tới việc tạo một môi trường thật thoải mái
nhưng cũng đầy thú vị cho trẻ, cả trong và ngoài lớp học.
5


* Không gian, môi trường học tập.

chơi, quần áo cũ biến tấu thành quần áo của các nhân vật để trẻ nhập vai được
tốt hơn.Câu chuyện trẻ sẽ kể dựa theo hình thức khác nhau, thu hút trẻ tham
gia hoạt động nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ.
Ví dụ: Kể chuyện “Cô bé quàng khăn đỏ’’, để gây hứng thú cho trẻ tôi
chuẩn bị một sân khấu mini, các con rối được làm bằng vải vụn được cải biên
màu sắc rực rỡ trưng bày xung quanh, quần áo cho nhân vật...
4. Thay đổi hình thức gây hứng thú cho trẻ tham gia vào các hoạt động
(sử dụng giáo án điện tử, tạo sân khấu mini...)
- Với điều kiện phát triển khoa học kỹ thuật hiện đại như ngày nay, việc ứng
dụng các phương tiện hiện đại trong giảng dạy luôn được tôi sử dụng thường
xuyên (không lạm dụng), nhằm gây hứng thú trong việc lĩnh hội kiến thức
cho trẻ, giúp trẻ tập trung chú ý vào bài, kích thích sự tò mò, ham tìm tòi
khám phá của trẻ.
Ví dụ: Khi học truyện: Sự tích Hồ Gươm (Chủ đề: Quê hương-Đất
nước-Bác Hồ). Tôi xây dựng trên PowerPoint hình ảnh về những cảnh đẹp
xung quanh Hồ Gươm, của Thủ đô Hà Nội. Như thế trẻ được khám phá một
cách rõ nét nhất.
Hay với câu chuyện Qủa bầu tiên. Tôi lựa chọn cho trẻ xem Clip dựng về
câu chuyện. Qua đây trẻ sẽ cảm nhận được ngôn ngữ biểu cảm rõ ràng nhất,
từ đó mà trẻ sẽ học được ngôn từ cũng như ngữ điệu giọng một cách chính
xác nhất.
- Ngoài ra, để trẻ thêm hứng thú, đồng thời giúp trẻ thêm tự tin, mạnh dạn
trong qua trình tham gia hoạt động. Tôi không ngừng sáng tạo trong việc thiết
kế các sân khấu mini sao cho phù hợp với từng câu truyện, từng chủ đề và
không gian lớp học. Qua đó sẽ giúp trẻ tham gia một cách tích cực hơn và
thoái mái diễn đạt ngôn từ cũng như sắc thái biểu cảm được rõ nét hơn.
5. Dạy trẻ kể chuyện sáng tạo (qua tranh ảnh, rối, video...)
7



nhân-tự tin-độc lập-sáng tạo-hình thành tư duy-khả năng ghi nhớ, những tình
cảm tốt đẹp, tạo cho trẻ có khả năng hoạt động nghệ thuật.
Để giải pháp này đạt được kết quả như mong đợi. Trước tiên tôi lựa chọn
tác phẩm phù hợp với trẻ (cả về nội dung và nghệ thuật):
+ Đảm bảo về tính giáo dục: tình yêu quê hương đất nước, tình yêu gia đính,
cách đối nhân xử thế, giúp đỡ bạn bè...
+ Tác phẩm không quá nhiều nhân vật (cũng không quá ít), nội dung phải có
kịch tính-xung đột-mâu thuẫn giữa các nhân vật
Ví dụ: Câu chuyện“Chú Dê đen”. Có ba nhân vật chính (dê đen, dê trắng
và chó sói). Kịch tích của câu chuyện ở đoạn đối đáp giữa Dê đen và chó Sói.
+ Tính cách nhân vật phải rõ ràng-phù hợp.
Ví dụ: Câu chuyện “Qủa bầu tiên”. Cậu bé hiền lành, tốt bụng, yêu quý
chăm sóc bảo vệ các loài vật. Lão địa chủ thì: tham lam, độc ác.
9


+ Ngôn từ phải ngắn gọn, dễ hiểu để trẻ diễn đạt đủ câu đú ý (không đơn
điệu), giàu hình ảnh....
Tiếp đó, tôi rèn cho trẻ kỹ năng thể hiện ngôn ngữ và hành động của nhân vật.
+ Khi đối thoại giữa các nhân vật phải rõ ràng, mạch lạc, đầy đủ câu (chủ
ngữ-vị ngữ). Tôi loại bỏ đi những từ như: Tao, mi, mày... thay vào đó là
những câu từ phù hợp,nhưng vẫn không làm thay đổi ngữ điệu cũng như tính
cách nhân vật.
Ví dụ: Trong câu chuyện “Chú Dê đen”, có đoạn đối thoại giữa Dê
Trắng với chó Soi: “Dê kia. Trên đầu mày có gì” - thì tôi chuyển thành “Dê
kia. Trên đầu ngươi có gì”. Hay giữa Dê đen và chó Sói: “ Dê kia mày đi
đâu-Tao đang đi tìm kẻ nào hay gây sự đây” – thì tôi chuyển thành: “ Dê kia
đi đâu! -Ta đang đi tìm kẻ nào hay gây sự đây”.
+ Trong quá trình trẻ thể hiện, tôi chú ý sửa sai cho những trẻ nói nhanh-nói
lắp-nói ngọng-tiếng địa phương...

Bổ sung một số bài tập luyện tai nghe cho trẻ nhằm phát triển thính giác âm
vị, bằng cách: cho trẻ nghe những bài hát, câu chuyện, ca dao.. Ngoài ra tôi
chú trọng đến vấn đề luyện trí nhớ thông qua các bài thơ, đồng dao, đặc biệt
về những câu chuyện kể lôi cuốn và hấp dẫn gợi cho trẻ sử dụng câu đơn
giản, đủ nghĩa.
+ Thông qua các trò chơi.
Trò chơi có tác dụng rất lớn đối với trẻ, trò chơi nhằm thu hút sự chú ý, nó
giúp cho trẻ tham gia một cách hào hứng, thoải mái và khắc sâu những kiến
thức đã thu lượm được trong bài học, đồng thời mở rộng ra tất cả những kiến
thức về đời sống xung quanh một cách hợp lý. Đặc biệt, giao tiếp trong khi
chơi kích thích trẻ phát triển ngôn ngữ một cách tích cực.
Vì thế, tôi lựa chọn các trò chơi sao cho phù hợp với trẻ theo kế hoạch từng
chủ đề; nhất là chú trọng lồng ghép các trò chơi dân gian.

11


Ví dụ: cháu Nhật Hà lên “khoe” với cô: mẹ con ở nhà cứ hay nói “Cái cốc
ở mô rồi nhỉ”. Con bảo mẹ phải nói “Cái cốc ở đâu rồi nhỉ?”. Giờ mẹ con đã
nói đúng rồi cô ạ.
Hình thành cho trẻ một số kỹ năng như giao tiếp, thích nghi, khám phá thế
giới xunh quanh, kỹ năng tự chăm sóc bản thân, kỹ năng tạo niềm vui, tự bảo
vệ mình; kỹ năng làm việc nhóm, và kỹ năng tự giải quyết một số tình huống
phù hợp với lứa tuổi.
Ví dụ 2: Với kỹ năng tự phục vụ mình, trẻ tự mặc và thay quần áo, xếp
quần áo, để chúng đúng nơi quy định. Hay với kỹ năng tự bảo vệ mình (vệ
sinh răng miệng, vệ sinh cơ thể...), tôi trò chuyện với trẻ về cách rửa tay sạch,
trẻ sẽ tự tin khi thực hiện những bước rửa tay sạch ...
Tạo cho trẻ môi trường hoạt động gần gũi, thực tế để trẻ thoải mái trong
quá trình tiếp thu và ghi nhớ kiến thức.

tiếng phổ thông.
- Làm bảng tin về chương trình dạy theo chủ đề trong tuần để phụ huynh biết
và phối hợp cùng với giáo viên rèn thêm cho trẻ ở nhà, dạy trẻ nói đủ câu,
đúng ngữ pháp.
- Tổ chức giao lưu giữa lớp với phụ huynh...và mời phụ huynh tham gia dự
một số hoạt động dạy mẫu của giáo viên về lĩnh vực Phát triển ngôn ngữ cho
trẻ thông qua bộ môn kể chuyện.
- Thường xuyên trao đổi cho phụ huynh biết về chủ đề mà trẻ đang học, đồng
thời vận động phụ huynh sưu tầm, ủng hộ các nguyên vật liệu, sách báo, tranh
ảnh, đồ dùng, đồ chơi…có liên quan đến chủ đề đó, và cùng với giáo viên
tham gia vào công việc trang trí – tạo môi trường học mở cho trẻ.
- Khuyến khích phụ huynh kể chuyện cho trẻ nghe, cung cấp kinh nghiệm
sống cho trẻ, dành thời gian để tâm sự với trẻ và lắng nghe trẻ nói. Tránh
không nói tiếng địa phương, cần tránh cho trẻ nghe những hình thái ngôn ngữ
không chính xác.
13


- Qua một thời gian bằng việc tuyên truyền, phối hợp với phụ huynh tôi thấy
các cháu đã tiến bộ vượt bậc, ngôn ngữ phát triển tốt, vốn từ hay-đúng và
chuẩn tiếng phổ thông đã tăng lên đáng kể.
C. KẾT LUẬN
1. Kết quả nghiên cứu.
Bảng khảo sát chất lượng đầu vào
TT

1
2
3
4

5 14.3 8 22.8 20 57.1 2 5.8
6 17.1 10 28.6 16 45.7 3 8.6

35

3

8.6

7

20

21 60

4

11.4

35

5

14.3

7

20

19 54.3

Đạt
Trung
Tốt
Khá
bình
Số Tỉ
Số Tỉ
Số Tỉ
Số Tỉ
trẻ lệ
trẻ lệ
trẻ lệ
trẻ lệ
%
%
%
%
28
80
5 14.3 2 5.7 0
0
30 85.7 4 11.4 1 2.9 0
0
28
80
5 14.3 2 5.7 0
0
14




10

28.6

5

14.3

0

0

Nhìn vào bảng khảo sát trên bản thân tôi cảm thấy vui mừng và thật
hạnh phúc khi mục tiêu mình đưa ra đạt kết quả rất tốt. Chất lượng của các
cháu đã thay đổi rõ rệt. Niềm vui đó cũng nhận được sự đồng cảm từ các bậc
phụ huynh, các bạn đồng nghiệp. Tất cả phụ huynh trong lớp ®· ñng hé vµ
tham gia làm đồ dùng đồ chơi cho các cháu từ những nguyên vật liệu khác
nhau, phục vụ môn văn học và trò chơi phát triển ngôn ngữ, góp phần giúp
ngôn ngữ của trẻ phát triển một cách tốt nhất và trẻ sẽ hứng thú khi học môn
văn học.
2. Bài học kinh nghiệm:
Từ những kết quả trên tôi rút ra bài học kinh nghiệm khi dạy trẻ phát
triển ngôn ngữ qua bộ môn truyện kể.
- Giáo viên cần cã ng«n ng÷ chuÈn x¸c, coi ngôn ngữ là một phương
tiện giáo dục chủ đạo. Giáo viên phải thật sự kiên trì, yêu nghề mến trẻ, coi
trẻ như con của mình.
- Giáo viên phải linh hoạt, sáng tạo, tích cực học hỏi, tìm tòi khám phá
ra những hình thức cũng như phương pháp để có những giờ dạy lôi cuốn và
hấp dẫn nhất. Luôn bồi dưỡng, trau dồi kiến thức, rèn luyện kỹ năng phát âm

XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 15 tháng 11 năm 2015
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết,
không sao chép nội dung của người khác.

Người làm SKKN

16