Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua bộ môn văn học
MỤC LỤC

Nội dung

Trang

Mục lục

1

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

3

1.Lý do chọn đề tài

3

2. Mục đích nghiên cứu

4

3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4

4.Phương pháp nghiên cứu

4



PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

19

1.Kết luận

19

2. Kiến nghị, đề xuất

19-20

NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

21-22


TÀI LIỆU THAM KHẢO

2

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ CHO TRẺ 5-6 TUỔI THÔNG
QUA MÔN VĂN HỌC”

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐÊ

1.


yêu quý cái đẹp, hướng tới cái đẹp. Khi trẻ kể chuyện, ngôn ngữ của trẻ phát triển, trẻ
phát âm rõ ràng mạch lạc, vốn từ được mở rộng và phong phú hơn. Trẻ biết trình bày ý
kiến, suy nghĩ, kể về một sự vật hay sự kiện nào đó…bằng chính ngôn ngữ của trẻ
Việc Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 5 – 6 tuổi là việc làm hết sức quan trọng, để
tạo tiền đề vững chắc cho trẻ trong việc học đọc, học viết khi vào lớp một phổ thông.
Đồng thời giúp trẻ biết diễn đạt rõ ràng những suy nghĩ mong muốn của mình với mọi
người và thể hiện cảm xúc với Môi trường xung quanh, vì vậy tôi chọn đề tài “ Một số
biện pháp Phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua bộ môn văn học”.
2. Mục đích nghiên cứu:
Từ cơ sở lý luận và thực tiễn, từ những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực hiện
giáo dục Phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non, tôi đã suy nghĩ, nghiên cứu tài liệu để tìm


ra một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua bộ môn văn học , từ
đó giúp phát triển khả năng nghe, hiểu ngôn ngữ, khả năng trình bày có lô gíc, có trình tự,
chính xác và có hình ảnh nội dung. Góp phần giúp cho trẻ phát triển toàn diện nhân cách.

3. Đối tượng nghiên cứu :
Khả năng phát triển ngôn ngữ của trẻ 5-6 tuổi thông qua bộ môn văn học.
4. Phương pháp nghiên cứu:
Để nghiên cứu đề tài này tôi thực hiện các biện pháp sau:
4. 1. Phương pháp nghiên cứu lý luận .
Phân tích tổng hợp lý thuyết: Thông qua đọc các tài liệu sách báo, tạp chí có liên quan
đến tổ chức hoạt động dạy phát triển ngôn ngữ cho trẻ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua bộ môn
văn học.
Phương pháp phân loại, hệ thống hóa lý thuyết để làm rõ cơ sở của vấn đề nghiên cứu.
4.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
a. Phương pháp điều tra :
Điều tra số lượng trẻ trên lớp, độ tuổi 5 - 6 tuổi với tổng số học sinh lớp 5 tuổi B do tôi
chủ nhiệm là 30 trẻ.

môn văn học:
1.1.Ý nghĩa và nhiệm vụ của bộ môn văn học.
Môn học làm quen với văn học có ý nghĩa và nhiệm vụ hết sức quan trọng trong việc
phát triển toàn diện các mặt cho trẻ .


Trước hết môn học này có ý nghĩa to lớn, góp phần phát triển 5 mặt cho trẻ ,cụ thể là :
‘Giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mỹ, phát triển trí tuệ, phát triển thể lực, và rèn luyện
lao động’. Bên cạnh đấy, môn học này còn có nhiệm vụ quan trọng là :
- Cung cấp cho trẻ những kiến thức, trí thức về thế giới xung quanh trẻ .
- Mở rộng hiểu biết và tích luỹ vốn kinh nghiệm cá nhân .
- Làm giầu vốn từ, phát triển ngôn ngữ giầu hình tượng, giầu sức biểu cảm đồng thời rèn
luyện khả năng tri giác đối tượng .
- Giáo dục thái độ cách ứng xử cho trẻ thông qua các bài học, dạy trẻ biết yêu quê hương,
đất nước, yêu thiên nhiên và con người .
Thông qua bộ môn văn học giúp trẻ 5- 6 tuổi phát triển ngôn ngữ mạch lạc. Bởi vì qua
những bài thơ, những câu truyện có hình ảnh, nội dung đối thoại giữa các nhân vật trong
truyện gây ấn tượng, bắt mắt với trẻ và phù hợp với chủ đề giảng dạy thì việc sử dụng
một số biện pháp phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 5-6 tuổi thông qua bộ môn văn
học cho linh hoạt, phù hợp với từng hoạt động để thu hút sự chú ý của trẻ cũng là điều
mà mỗi giáo viên cần phải tìm tòi và học tập thêm.
1.2.Đặc điểm tâm lý của trẻ 5- 6 tuổi trong việc tiếp cận với tác phẩm văn học và phát
triển ngôn ngữ:
Qua tìm hiểu tôi thấy trẻ 5- 6 tuổi có một số đặc điểm tâm lý như sau:
a,Đặc điểm phát âm:
Nói chung trẻ đã phát âm tốt hơn, rõ hơn, ít ê a, ậm ừ, trẻ vẫn còn phát âm sai những
âm thanh khó, những từ có 2-3 âm tiết như: lựu, lịu, hươu - hiu, mướp, mớp, chim chíp ,
rắn dắn, kể - kệ. Tuy nhiên lỗi sai đã ít hơn.
b, Đặc điểm về vốn từ:


viên mầm non tôi muốn góp một phần nhỏ bé của mình vào việc “Giúp trẻ mẫu giáo 5-6
tuổi phát triển ngôn ngữ thông qua bộ môn văn học”.
2. Thực trạng phát triển ngôn ngữ của trẻ 5-6 tuổi .
`2.1. Thuận lợi :
Có sự quan tâm, chỉ đạo, hướng dẫn của ban giám hiệuvề tổ chức hoạt động phát triển
ngôn ngữ thông qua bộ môn văn học cho trẻ.
Luôn nhận được sự giúp đỡ, những kinh nghiệm của đồng nghiệp.
Về cơ sở vật chất tương đối đầy đủ để phục vụ cho việc dạy và học bộ môn phát triển
ngôn ngữ .
Có không gian hoạt động an toàn cho trẻ, có đủ đồ dùng đồ chơi cần thiết trong các hoạt
động giáo dục.
Trẻ rất hào hứng , sôi nổi với các hoạt động do cô tổ chức, lĩnh hội nhanh các kiến thức
cô giáo truyền đạt.
Phụ huynh luôn quan tâm đến trẻ, tích cực tham gia vào các hoạt động của nhà trường,
của nhóm lớp.
Giáo viên có trình độ chuyên môn đạt chuẩn theo quy định, được tập huấn về nội dung
một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua bộ môn văn học do Phòng giáo
dục tổ chức và qua các buổi bồi dưỡng chuyên môn tại trường.


Bản thân tôi có trình độ đại học sư phạm, nhiều năm được phân công dạy lớp mẫu giáo 56 tuổi nên đã đúc rút được một số kinh nghiệmvề một số biện pháp phát triển ngôn ngữ
cho trẻ thông qua bộ môn văn học
2.2. Khó khăn
Trang thiết bị đồ dùng dạy học chưa phong phú, chưa hấp dẫn trẻ
Một số trẻ quá nhút nhát nên không tự tin khi tham gia vào trò chuyện, một số trẻ lại quá
hiếu động nên khi trò chuyện chưa chú ý vào sự hướng dẫn của cô,kỹ năng giao tiếp còn
nhiều hạn chế.
Hơn 50% trẻ chưa phân biệt được sự khác nhau trong cách phát âm mà chỉ tiếp nhận một
cách chung chung. Ví dụ : phân biệt l-n, r- d, s-x, 45% khả năng chú ý của trẻ còn yếu,
không đồng đều, không ổn định, vì vậy nên trẻ chưa chú ý đều đến các thành phần trong

76,6

Kỹ năng nói

22/30

73,3

Kỹ năng phát âm chính xác, mạch lạc.

20/30

66,6

Kỹ năng kể lại chuyện theo trí nhớ .

17/30

56,6

15/30

50

Kỹ năng tham gia đóng kịch thể hiện vai
chơi của mình .
Xuất phát từ những thực tế trên tôi nghiên cứu và đưa ra một số biện pháp phát triển ngôn
ngữ cho trẻ thông qua bộ môn văn học cho trẻ 5- 6 tuổi:
3. Các biện pháp thực hiện:
Qua khảo sát ban đầu như trên, tôi thấy kết quả trên trẻ chưa cao là điều tôi cần phải suy


3.2:Tạo môi trường phát triển ngôn ngữ cho trẻ :
Tạo môi trường cho trẻ phát triển ngôn ngữ rõ ràng, mạch lạc là rất cần thiết trong
chương trình đổi mới .
Hiện nay, nếu giáo viên tạo được môi trường cho trẻ hoạt động tốt thì sẽ kích thích trẻ
phát triển ngôn ngữ, tham gia vào các hoạt động và kết quả đạt được rất cao. Vì thế ngay
từ đầu năm học tôi đã đi sâu vào tạo môi trường bằng cách đưa hình ảnh nhân vật của các
câu chuyện,bài thơ,... nổi bật vào góc văn học và một số góc trong và ngoài lớp học thể
hiện trên các mảng tường. Vẽ và sưu tầm một số bộ truyện tranh, thơ ngoài chương trình
để đưa vào giảng dạy, vận động phụ huynh đóng góp truyện tranh,thơ đưa vào góc văn
học cho trẻ hoạt động thường ngày. Những câu chuyện,bài thơ được thể hiện trên các
mảng tường trong không gian to đã giúp trẻ dễ tri giác, trẻ được thảo luận, bàn bạc về câu
chuyện, bài thơ đó. Từ đó trẻ biết vận dụng những kiến thức đó vào kể chuyện sáng
tạo,đọc thơ diễn cảm,... một cách dễ dàng.
Ngoài việc tạo những bức tranh trên mảng tường, những tập truyện tranh, tập thơ chữ to
tôi còn đi sâu làm một số đồ dùng trực quan cho trẻ hoạt động như: một số con rối dẹt có
bánh xe, có cử động tay chân và tận dụng những truyện tranh cũ, những sản phẩm vẽ của
trẻ, cắt dán bồi bìa cứng cho trẻ ghép tranh kể chuyện ,đọc thơ, hoặc cắt dời các con vật
cho trẻ tự chọn các con vật đó để kể chuyện theo ý tưởng của mình.
Điều đặc biệt hơn nữa tôi đầu tư suy nghĩ và làm ra các loại rối tay cho trẻ hoạt động.
Thực tế tôi nhận thấy đồ dùng làm bằng rối tay hầu như ở các lớp không có cho trẻ hoạt
động, qua nghiên cứu tìm tòi tôi đã vận dụng làm từ các quả bóng, chổi rơm, đĩa nhựa đồ
chơi…để làm mặt con rối sau đó dùng vải hoặc len móc làm váy, thân tay để khi trẻ sử


dụng không bị thô và cứng. Các khuôn mặt có thể thay đổi tuỳ theo nội dung, nhân vật
của câu chuyện trẻ kể.
Qua cách nghĩ và làm như vậy tôi đã tạo ra một góc văn học với đầy đủ chủng loại về đồ
dùng trực quan đa dạng phong phú, đã giúp trẻ hứng thú tham gia vào hoạt động và nhiều
ý tưởng hay khi trẻ kể chuyện,đọc thơ.

Tôi sử dụng các nguyên liệu mở như: Thanh trẻ, bìa cứng, gỗ, hộp xốp, đất ... để làm
thành những con vật xinh xắn, trẻ cũng có thể sử dụng được để kể chuyện theo ý thích .
Ví dụ: Từ bìa cứng, xốp làm những con vật ngộ ngĩnh, đa dạng màu sắc để thu hút trẻ .
Ví dụ : Kể chuyện “ Dê con Nhanh trí’’để gây hứng thú cho trẻ tôi chuẩn bị một sân khấu
rối, các con rối được làm bằng vải vụn được cải biên màu sắc rực rỡ.
Ví dụ kể chuyện “ Quả bầu tiên”để làm trang phục cho trẻ tôi dùng quần áo để trẻ hoá
thân vào các nhân vật nhập vai .
3.5:Làm quen với bộ môn văn học kết hợp với các bộ môn khác:
Theo phương pháp dạy học tích hợp với môn làm quen văn học có thể lồng ghép, kết hợp
với tất cả các môn khác và giúp cho các bộ môn khác trở nên sinh động hơn.
Ví dụ: Môn âm nhạc hoạt động bổ trợ đề tài: Câu truyện:“Nhổ củ cải ” cho trẻ vận động
theo bài “ Củ cải trắng”.


Ví dụ: Môn tìm hiểu môi trường xung quanh: chủ đề :động vật nuôi trong gia đình, câu
truyện “Gà trống, mèo con và cún con”.Trẻ biết tên, đặc điểm, nơi sống của một số con
vật nuôi trong gia đình.
Môn toán: Tên bài dạy: “Cao hơn- thấp- hơn”, câu chuyện “cây khế”.Trẻ áp dụng
được sự so sánh đặc điểm về ngoại hình của hai anh em .
Môn chữ cái : luyện phát âm qua trò chơi tìm chữ l-n-m cho trẻ phát âm.
3.6: Tổ chức ôn luyện mọi lúc mọi nơi, ôn luyện thông qua lễ hội ;
Ôn luyện mọi lúc mọi nơi cũng là biện pháp giúp trẻ ổn định, thông qua cách hoạt động
tổ chức ngày lễ hội tổ chức cho trẻ hoạt động kể chuyện, đóng kịch, theo một chương
trình biểu diễn văn nghệ mà 100% trẻ được tham gia nhằm giúp trẻ hứng thú với bộ môn
làm quen với văn học thể loại truyện kể cho trẻ.
Ví dụ: Ngày hội 8-3 trẻ kể về “Cô bé quàng khăn đỏ”, đọc thơ bài “Bó hoa tặng cô” hay
ngày tết 1-6 kể về Bác Hồ với thiếu nhi , hay ngày 22-12 trẻ kể chuyện sáng tạo về chú
bộ đội , hoặc hội thi bé kể chuyện giỏi, đọc thơ hay.
3.7: Giúp trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc qua việc cho trẻ kể lại truyện, chơi đóng
kịch và đóng vai theo chủ đề.

năm sau con chim én bay trở về và mang cho cậu bé một hạt bầu tiên .


+ Thời gian đầu khi trẻ chưa quen trẻ kể theo mẫu câu của cô ( hoặc đối với trẻ kém ).
Khi trẻ đã quen cô khuyến khích trẻ kể bằng ngôn ngữ của mình .
Tôi đặc biệt lưu ý khi trẻ kể :
Trẻ phải quay mặt xuống các bạn , kể với tốc độ vừa phải, giọng rõ ràng, tư thế tự
nhiên.Trong quá trình kể, trẻ đứng sai tư thế, phát âm sai cô nên để trẻ kể xong mới sửa
sai cho trẻ .
Khi cô gọi trẻ lên, trẻ không kể, cô nên đặt câu hỏi gợi ý để trẻ trả lời giúp trẻ mạnh dạn,
có thói quen giao tiếp tốt .
Nếu trẻ quên, cô có thể nhắc hoặc đặt câu hỏi cho trẻ nhớ. Trẻ kể xong, cô nhận xét, đánh
giá truyện kể của trẻ, không nên để đến cuối giờ trẻ sẽ quên mất những ưu nhược điểm
của mình hay của bạn. Cô cần nhận xét đúng, chính xác để có tác dụng khuyến khích,
động viên trẻ, nhận xét cả về nội dung, ngôn ngữ tác phong .
* Chơi đóng vai theo chủ đề :
Khi chơi đóng vai theo chủ đề, trẻ phải tham gia vào cuộc nói chuyện với bạn để phân
vai, trao đổi với nhau trong khi chơi, trẻ bắt chước các nhân vật mà trẻ đóng vai, làm cho
ngôn ngữ đối thoại của trẻ thêm phong phú và đa dạng .
Ví dụ : Chủ đề: Gia đình: Nấu ăn: Trẻ tự phân vai chơi của mình. Mẹ đi chợ, nấu ăn,
chăm sóc các con, bố đi làm, ông bà kể chuyện cho các cháu nghe .
* Chơi đóng kịch :
Tổ chức cho trẻ chơi đóng kịch là một phương pháp tốt để phát triển ngôn ngữ đối thoại
cho trẻ. Nội dung kịch được chuyển thể từ tác phẩm văn học mà trẻ đã được làm
quen.Trẻ làm quen với các mẫu câu văn học đã được gọt giũa chọn lọc. Khi đóng trẻ cố


gắng thể hiện đúng ngữ điệu, tính cách nhân vật mà trẻ đóng, giúp cho ngôn ngữ của trẻ
mang sắc thái biểu cảm rõ rệt .
Ví dụ :Chủ đề: Gia đình, câu chuyện : Tích chu .

cốc, gia súc, gia cầm, thực vật .., chọn tranh nên chọn tranh có màu sắc tươi sáng bố cục
rõ ràng , tổ chức cho trẻ làm quen với tranh hoặc vật thật xác định màu sắc đặc điểm,
cách chơi, cách sử dụng.
Ví dụ: Búp bê của cô là người anh nhé, còn của con là gì? Người anh có nhà to, ruộng
vườn, còn em có gì? khi trẻ kể tôi thường nhắc trẻ phải đứng quay mặt về phía các bạn ,
giọng kể phải rõ ràng, tốc độ hợp lý nếu trẻ kể sai hay ngọng cô để trẻ kể song rồi sửa.
Dạy trẻ kể chuyện theo trí nhớ:
Mục đích : Phát triển ngôn ngữ mạch lạc , ghi rõ mẫu cần luyện . Chọn đề tài phù hợp
với nhận thức và kinh nghiệm của mình.
Ví dụ :Ngày mai là ngày cuối tuần các con ở nhà làm gì? các con chú ý những việc đã
làm hoặc đi chơi như thế nào? kể lại cho cô nghe. Tôi chọn hình thức cả lớp tham gia sau
đó cho cá nhân trẻ kể.
Day trẻ kể chuyện sáng tạo :


Yêu cầu trẻ kể mạch lạc, lô gíc, các câu nói phải đúng ngữ pháp, thể hiện rõ ràng về ngôn
ngữ có thể kể bằng mô hình, hay bằng tranh, có thể hình thức cô kể một đoạn , rồi yêu
cầu trẻ kể tiếp, tổ chức nhiều hình thức sinh động phát huy trí tưởng tượng của trẻ.
3.9: Phối hợp với phụ huynh:
Tuyên truyền dưới hình thức, bảng tuyên truyền đẹp, thay đổi nội dung và hình thức phù
hợp với chủ đề.
Ví dụ: Chủ đề: Thế giới thực vật, tết và mùa xuân, bảng tuyên truyền có những hình ảnh
về tết và mùa xuân, câu thơ, câu truyện, bài hát, đồng dao...có tổ chức giao lưu giữa lớp
với phụ huynh.
Tuyên truyền bằng truyền thanh, đài phát thanh có nội dung theo chủ đề, những câu
truyện hấp dẫn vào giờ đón, trả trẻ để các cháu và phụ huynh được nghe.
Tuyên truyền góc chơi đặc biệt góc học tập, thường thay đổi tranh ảnh để lôi cuốn trẻ.,
giáo viên tích cực giao lưu với phụ huynh vào giờ đón và trả trẻ trao đổi về trẻ trong khi
kể chuyện đọc truyện trò truyện giúp cho trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc .
Ngoài ra tôi còn trao đổi và vận động phụ huynh cố gắng dành thời gian để tâm sự với trẻ

Số trẻ

Tỷ lệ % Số trẻ

Tỷ lệ % BP

Kỹ năng nghe

23/30

76,6

28/30

93

16,4

Kỹ năng nói

22/30

73,3

27/30

90

16,7


Kỹ năng phát âm chính xác,
mạch lạc
Kỹ năng kể lại chuyện theo trí
nhớ.
Kỹ năng tham gia đóng kịch thể
hiện vai chơi của mình.
b.Đánh giá chung:
Sau khi áp dụng một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua bộ môn văn học
trong năm học đã cho thấy:
+ Trẻ thông minh sáng tạo hơn khi học các tiết văn học.
+ Trẻ thích được đóng kịch.
+ Trẻ thích đọc thơ kể truyện.
+ Trẻ ghi nhớ thuộc thơ truyện lâu hơn.
+ Trẻ có khả năng tự sáng tạo và thể hiện tính cách nhập vai một cách linh hoạt.
+ Biết kể truyện sáng tạo, kể theo trí tưởng tượng một cách phong phú và đa dạng.
5. Bài học kinh nghiệm


Với những biện pháp và kết quả nêu trên bản thân tôi tự rút ra những bài học kinh
nghiệm sau:
Ngay từ đầu năm học người giáo viên phải nắm được đặc điểm tâm sinh lý của trẻ.
Giáo viên cần nâng cao trình độ ngôn ngữ của chính bản thân mình, coi ngôn ngữ là một
phương tiện giáo dục chủ đạo.
Luyện tập giọng đọc, giọng kể sao cho diễn cảm, thể hiện được nét mặt, cử chỉ, điệu bộ
của các nhân vật trong truyện.
Sử dụng tốt mô hình rối, rối dẹt, rối tay…..
Tham khảo thêm một số kịch bản đã được biên soạn sẵn và tập cho trẻ đóng kịch.
Tích cực làm đồ dùng, đồ chơi theo chủ đề, đồ dùng minh hoạ cần phong phú, đa dạng
hấp dẫn. Giáo viên phải sử dụng khoa học gọn gàng đúng lúc.
Tham mưu tốt với phụ huynh hỗ trợ thêm một số tranh truyện sách báo, tạp chí.

Tăng cường kinh phí để mua thêm đồ dùng đồ chơi cho trẻ được thực hành và trải
nghiệm tại lớp.
Trang bị cho giáo viên thêm một số tài liệu về nội dung Phát triển ngôn ngữ mạch lạc
thông qua môn văn học giúp giáo viên hiểu sâu hơn vấn đề này.
Thường xuyên bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên có nội dung Phát triển ngôn ngữ
mạch lạc thông qua môn văn học.


2.2. Đối với phòng giáo dục:
Tổ chức nhiều lớp bối dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên.
Tăng cường cơ sở vật chất phục vụ dạy và học cho các trường mầm non nhiều hơn nữa.
Tổ chức hội thi để giáo viên và trẻ có điều kiện thể hiện hiểu biết của mình trong lĩnh vực
giáo dục Phát triển ngôn ngữ để trẻ có cơ hội bộc lộ kỹ năng giao tiếpcủa mình.
Đại Tự, ngày 10 tháng 11 năm 2013.
Người viết sáng kiến

Quảng Thị Hiền


TÀI LIỆU THAM KHẢO

- Chương trình chăm sóc giáo dục trẻ mầm non độ tuổi 5 – 6 tuổi
- Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên mầm non hè 2011 – 2012, 2012 - 2013
- Giáo trình tâm lí học trẻ em.
- Phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non.