ứng dụng phần mềm tin học Power Point, Get Quick Time Pro,
paint ...vào thiết kế bài giảng "Sinh tổng hợp Prôtêin" nhằm mục đích
nâng cao chất lợng hiệu quả giờ lên lớp
ứng dụng phần mềm tin học Power Point, Get Quick Time Pro,
paint
vào thiết kế bài giảng "Sinh tổng hợp Prôtêin" nhằm mục đích
nâng cao
chất lợng hiệu quả giờ lên lớp .
I. Đặt vấn đề:
Thế kỷ XXI- thế kỷ của sự phát triển mạnh mẽ khoa học và công nghệ. Yêu
cầu mới của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc và những thách thức
bị tụt hậu trên con đờng tiến lên CNXH đòi hỏi các nhà trờng phải đào tạo nên
những con ngời lao động mới: thông minh, sáng tạo.
Để đạt đợc mục tiêu đó, hiện nay việc đổi mới chơng trình và phơng pháp dạy
học ở các trờng phổ thông đã và đang đợc quan tâm rất lớn.
Trong định hớng về phơng pháp và thiết bị dạy học Sinh học bậc THPT, sách
GK phân ban mới, Bộ GD- ĐT chỉ rõ:
"Cần xây dựng những băng hình, đĩa CD, phần mềm máy vi tính tạo thuận lợi
cho giáo viên giảng dạy những cấu trúc, quá trình sống ở cấp tế bào, phân tử và các
cấp trên cơ thể.
Trích:SGV SH Ban KHXH&NV Bộ sách thứ nhất-NXBGD-2003.
"Sinh học là khoa học thực nghiệm, phơng pháp dạy học gắn bó chặt chẽ với
thiết bị dạy học, do đó dạy Sinh học không thể thiếu các phơng tiện trực quan nh
mô hình, tranh vẽ, mẫu vật, phim ảnh...".
Trích: SGV SH BanKH TN Bộ sách thứ hai-NXBGD-2003.
Nh vậy, một trong những hớng để đổi mới phơng pháp dạy học đó là tăng cờng
việc sử dụng các phơng tiện dạy học hiện đại.
ở các trờng THPT nói chung và trờng THPT chuyên Phan Bội Châu nơi hiện
tôi đang công tác nói riêng đã và đang từng bớc đợc tăng cờng trang bị cơ sở vật
Lê Thị Kim Khánh Sáng kiến kinh nghiệm


chỉ một nhóm đối tợng HS, mọi GV có thể vừa kiểm tra bài cũ, vừa khai thác xây
dựng, hình thành các kiến thức mới, không những thế còn phải khắc sâu, mở rộng
kiến thức mới cho HS, giúp các em vận dụng tốt các kiến thức mới khi giải thích
các sự vật, hiện tợng thực tiễn trong cuộc sống và có thể hoàn thành tốt mọi bài tập
Lê Thị Kim Khánh Sáng kiến kinh nghiệm

4
ứng dụng phần mềm tin học Power Point, Get Quick Time Pro,
paint ...vào thiết kế bài giảng "Sinh tổng hợp Prôtêin" nhằm mục đích
nâng cao chất lợng hiệu quả giờ lên lớp
có liên quan, giúp HS có thêm hào hứng, hứng thú khi học tập để rồi ngày một yêu
thích môn sinh học hơn. Đây cũng chính là một trong những yếu tố góp phần nâng
cao chất lợng hiệu quả giờ lên lớp.
Để góp phần khắc phục đợc các khó khăn nêu trên, tôi đã chọn đề tài: ứng
dụng phần mềm tin học Power Point, Get Quick Time Pro, paint ... vào thiết kế bài
giảng "Sinh tổng hợp Prôtêin" nhằm mục đích nâng cao chất lợng hiệu quả giờ lên
lớp.
II. Nội dung.
II.1. Mục đích, yêu cầu giảng dạy của bài :
Qua bài này học sinh phải:
Qua bài này học sinh phải:
-
-
Nêu đ
Nêu đ
ợc những thành phần tham gia vào quá trình sinh tổng hợp prôtêin.
ợc những thành phần tham gia vào quá trình sinh tổng hợp prôtêin.
-
-
Trình tự diễn biến của quá trình sinh tổng hợp prôtêin.

ờng cần cung cấp, cũng nh
giữa số bộ ba mã sao và số axit amin có trong phân tử
giữa số bộ ba mã sao và số axit amin có trong phân tửprôtêin mới đ
prôtêin mới đ
ợc hình thành.
ợc hình thành.
-
-
Xác định đ
Xác định đ
ợc các sản phẩm tạo ra sau quá trình sinh tổng hợp prôtêin khi nó
ợc các sản phẩm tạo ra sau quá trình sinh tổng hợp prôtêin khi nócần đến.
cần đến.
-
-
Phát triển năng lực suy luận ở học sinh qua việc xác định nhiệm vụ của các
Phát triển năng lực suy luận ở học sinh qua việc xác định nhiệm vụ của cácbộ ba mã sao và số axit amin có trong phân tử prôtêin do nó quy định, từ chiều của
bộ ba mã sao và số axit amin có trong phân tử prôtêin do nó quy định, từ chiều củamã gốc suy ra chiều mã sao và chiều dịch mã.

mục đích yêu cầu bài dạy, cần đặt trọng tâm ở:
Các mục: I.2.b)
Tổng hợp chuỗi polipeptit.
Tổng hợp chuỗi polipeptit.
II. Sự điều hoà quá trình sinh tổng hợp prôtêin.
II.4. Phân tích cấu trúc nội dung và ph ơng pháp giảng dạy của bài :
Trớc khi học sinh học đến bài này, các em đã đợc học bài 16: Axit nuclêic và
prôtêin.
Vì thế trớc khi vào nội dung bài mới, GV có thể hỏi bài cũ.
Có khá nhiều vấn đề để GV có thể lựa chọn khi đặt câu hỏi kiểm tra bài cũ.
Tuy nhiên tôi sử dụng bài tập sau:
Lê Thị Kim Khánh Sáng kiến kinh nghiệm

6
Bài tập:
Dựa vào các nuclêôtit trên ADN mạch khuôn của một loài vi khuẩn dới đây,
hãy xác định trình tự các nuclêôtít trên ADN mạch mẫu và các ribônuclêôtit t-
ơng ứng trên mARN đợc tổng hợp.
mạch mẫu : ....................................................................................
mạch khuôn : T A X X A G A T A X T T A T X
mARN : ....................................................................................
ADN
ứng dụng phần mềm tin học Power Point, Get Quick Time Pro,
paint ...vào thiết kế bài giảng "Sinh tổng hợp Prôtêin" nhằm mục đích
nâng cao chất lợng hiệu quả giờ lên lớp
ứng dụng trình duyệt Power Point trong phần này, trớc tiên tôi cho hiển thị lên
màn hình đề bài, tiếp đến điều khiển bút laze (hoặc con trỏ) đến các vị trí nuclêôtít
(trên ADN mẫu) hoặc ribônuclêôtit (trên mARN tơng ứng) cần xác định, yêu cầu
học sinh trả lời rồi mới cho hiển thị lên màn hình phần đáp án sau khi các em đã
hoàn thành xong.

về quá trình sinh tổng hợp ARN trong bài 16. Và vì thế đến mục này,sau khi giới
thiệu: Đ ây chính là quá trình sinh tổng hợp mARN, chúng ta chỉ cần làm sáng rõ
cho các em lí do khiến ngời ta đặt tên cho quá trình này là quá trình sao mã là đợc.
Mô hình động quá trình sinh tổng hợp
các loại ARN
diễn ra trong nhân tế bào).
Các gen trên ADN hoạt động trớc tiên đã hình thành nên các chuỗi
pôliribônuclêôtit mạch thẳng.
Sau đó từ các chuỗi pôliribônuclêôtit mạch thẳng vừa đợc tổng hợp này mới
biến đổi cấu hình và hình thành nên các phân tử ARN với cấu trúc đặc trng của
chúng.
Kết quả: các ARN lần lợt xuất hiện.
Lê Thị Kim Khánh Sáng kiến kinh nghiệm

8
Để học sinh dễ hình dung và
nhớ hơn (nhất là đối với các em ở
khối không chuyên và không thi
đại học môn sinh), bằng mô hình
động về quá trình sinh tổng hợp
các loại ARN - giáo viên có thể hệ
thống lại một số kiến thức cơ bản.
Cụ thể, trớc tiên trên màn hình
sẽ xuất hiện cấu trúc đại cơng của
tế bào với ba phần tách biệt: màng,
tế bào chất và nhân. ADN - vật chất
di truyền quy định cấu trúc các
phân tử prôtêin nằm trong nhân (
Quá trình sao mã
AUG

tiểu phần tồn tại độc lập, nằm tách riêng nhau.
Lê Thị Kim Khánh Sáng kiến kinh nghiệm

9
ứng dụng phần mềm tin học Power Point, Get Quick Time Pro,
paint ...vào thiết kế bài giảng "Sinh tổng hợp Prôtêin" nhằm mục đích
nâng cao chất lợng hiệu quả giờ lên lớp
ở sinh vật nhân sơ,một tiểu phần có kích thớc 30
S
và một tiểu phần có kích th-
ớc 50
S
.
+ Chỉ khi có mặt mARN, hai tiểu phần mới cùng tiến đến liên kết vào một đầu
mút của mARN tại vị trí mã mở đầu AUG (đầu 5').
Kích thớc của ribôxôm lúc bấy giờ là 70
S
.
Trên màn hình, khi ribôxôm chuyển sang trạng thái chuẩn bị tổng hợp prôtêin
(tức là đang bắt đầu gắn kết vào mARN) thì ribôxôm ở trạng thái ban đầu (lúc cha
tổng hợp prôtêin) sẽ biến mất.
Trong tiểu phần lớn của ribôxôm lại đợc chia làm hai vị trí nhỏ: một là vị trí
peptit và hai là vị trí amin.
Mỗi vị trí tơng ứng với 1 bộ ba.
Lê Thị Kim Khánh Sáng kiến kinh nghiệm

10
ứng dụng phần mềm tin học Power Point, Get Quick Time Pro,
paint ...vào thiết kế bài giảng "Sinh tổng hợp Prôtêin" nhằm mục đích
nâng cao chất lợng hiệu quả giờ lên lớp

Nh vậy sản phẩm của quá trình hoạt hoá aa chính là aa liên kết đợc với tARN.
b) Dịch mã và quá trình hình thành chuỗi pôlipeptit.
Lê Thị Kim Khánh Sáng kiến kinh nghiệm

12
ứng dụng phần mềm tin học Power Point, Get Quick Time Pro,
paint ...vào thiết kế bài giảng "Sinh tổng hợp Prôtêin" nhằm mục đích
nâng cao chất lợng hiệu quả giờ lên lớp
Chúng ta có thể chia quá trình dịch mã làm 3 giai đoạn: khởi đầu, kéo dài và
kết thúc.
- Giai đoạn 1: Sự khởi đầu tổng hợp chuỗi polipeptit
+ mARN tiếp xúc với ribôxôm ở vị trí mã mở đầu (codon mở đầu).
+ tARN mang a.a mở đầu f.Met tiến vào ribôxôm
ứng dụng trình duyệt Power Point trong phần này, đầu tiên chúng ta có thể tạo
hiệu ứng cho hai tiểu phần lớn - bé của ribôxôm xuất hiện, lúc đầu chúng vẫn còn
tách rời nhau.
Sau đó khi có mặt mARN, chúng mới di chuyển (theo đờng dẫn màu xanh) để
đến cùng liên kết với mARN ở vị trí mã mở đầu (codon mở đầu).
Tiếp theo, tARN mang axit amin mở đầu f.Met tiến vào ribôxôm (theo đờng
dẫn màu đỏ).
Nhìn trên mô hình các em có thể thấy rất rõ đối với codon mở đầu là AUG thì
anticodon tơng ứng trên tARN chỉ có thể là UAX và axit amin mở đầu tơng ứng chỉ
có thể là Metionin ở sinh vật nhân sơ.
Lê Thị Kim Khánh Sáng kiến kinh nghiệm

13
ứng dụng phần mềm tin học Power Point, Get Quick Time Pro,
paint ...vào thiết kế bài giảng "Sinh tổng hợp Prôtêin" nhằm mục đích
nâng cao chất lợng hiệu quả giờ lên lớp
Nh vậy, với mô hình động về sự khởi đầu tổng hợp chuỗi polipetit, chúng ta có