QUÁ TRÌNH CHẾ BIẾN SƠ BỘ NGUYÊN LIỆU BẰNG CƠ HỌC
I. CHỌN LỰA, PHÂN LOẠI
1. Khái quát
- Chọn lựa: là loại bỏ các thành phần nguyên liệu không đủ qui cách để chế biến
như bị sâu, bệnh thối hỏng, không đủ kích thước và hình dáng, màu sắc không
thích hợp .
Gia súc thì được kiểm tra vệ sinh và chọn những con béo khoẻ đem chế biến. Cá sử
dụng cá còn tươi, không bị ươn thối.
- Phân loại: nhằm phân chia nguyên liệu thành các phần có tính chất giống nhau, có
cùng kích thước, hình dáng, màu sắc, trọng lượng... để có chế độ xử lý thích hợp cho từng
loại và giúp thành phẩm có phẩm chất được đồng đều . Lựa chọn được tiến hành ngay sau
khi thu nhận, khi đưa vào nơi chế biến:
Rửa, vận chuyển, cắt gọt, cho sản phẩm vào bao bì...
Việc phân loại, lựa chọn thường tiến hành bằng phương pháp thủ công. Nhưng với
phương pháp thủ công sẽ tốn nhiều công sức, và do giờ giấc làm việc liên tục, hoạt
động căng thẳng, nên công nhân chóng mệt mỏi, thường ảnh hưởng không tốt đến
chất lượng phân loại. Do đó người ta có thể cơ khí hóa việc lựa chọn phân loại, dựa trên sự
khác nhau về màu sắc, kích thước và khối lượng riêng của nguyên liệu.
2. Các nguyên tắc phân loại, lựa chọn
- Đối với các nguyên liệu cần phân loại theo màu sắc
Nhờ ứng dụng tính chất của tế bào quang điện hoạt động theo sự thay đổi của tia
sáng. Tùy theo trạng thái bề mặt của nguyên liệu (màu sắc, độ nhẵn) mà ánh sáng
phản chiếu có độ dài sóng khác nhau, từ đó có cường độ kích thích khác nhau lên tế
bào quang điện .
- Đối với nguyên liệu cần phân loại theo kích thước
+ Sử dụng máy phân cỡ kiểu rây lắc: Máy có nhiều tầng rây, có kích cỡ mắt lưới
khác nhau, tầng trên cùng mắt lưới rộng nhất, tầng cuối cùng mắt lưới nhỏ nhất.
Hệ thống rây chuyển động lắc nhờ bộ phận chấn động. Máy này dùng để phân loại
nguyên liệu có kích thước nhỏ: Đậu phộng, mận...
+ Máy phân cỡ kiểu dây cáp: Bộ phận phân loại là hệ thống dây cáp căng giữa hai
trục quay, chuyển động theo chiều dọc của dây. Khe hơ ở giữa 2 dây cáp to dần.

5o
Màu sắc (thang màu coban)
6,0 - 7,8
Chỉ tiêu hóa học
50 - 100 mg/l
pH 50 mg/l
CaO 0,3 mg/l
MgO 0.2 mg/l
Fe2O31,2 - 2,5 mg/l
MnO 0.5 mg/l
BO43-0,1- 0,3 mg/l
SO42- không
NH4+ không
NO2- 0,1 mg/l
NO3- 0,05 mg/l
Pb 2,0 mg/l
As 5,0 mg/l
Cu 0,3 - 0,5 mg/l
Zn
F< 100 cfu/ ml
< 20
Chỉ tiêu vi sinh
> 50
Tổng số vi sinh vật hiếu khí không có
Chỉ số Coli (Số Coli/1lít nước) Chuẩn số Coli (Số ml nước có 1 Coli)
Vi sinh vật gây bệnh
(Nguyễn Vân Tiếp và ctv. 2000)
Nước có độ cứng cao sẽ làm cho nguyên liệu rau quả chắc hơn (như vải, nhãn, dưa
chuột ...) nhưng một số rau họ đậu (có nhiều tinh bột) dễ bị sượng. Nói chung độ cứng của
nước rửa không quá 20 mg đương lượng/lít, để nấu không quá 15 mg đương lượng/lít. Khi

thống hoa sen sẽ tráng sạch đất cát. Máy này có hiệu qủa rửa cao, dùng cho các loại
quả cứng như cà rốt, khoai tây...
- Máy rửa bàn chải
Bộ phận cọ rửa là các bàn chải gắn trên trục quay. Nguyên liệu được rửa lại bằng tia
nước phun, loại máy này thường dùng để rửa các loại qủa có cấu tạo chắc, bề
mặt xù xì.
III. LÀM SẠCH NGUYÊN LIỆU
1. Khái quát
Quá trình làm sạch nhằm loại bỏ các phần không ăn được hoặc có giá trị dinh dưỡng
thấp của nguyên liệu như: Vỏ, hạt, lõi, vảy, đầu cá. Để nâng cao gía trị của sản phẩm, đồng
thời có quá trình chế biến liên tục được thuận lợi như khả năng xay, nghiền được dễ hơn.
Do hình dạng, cấu trúc của các nguyên liệu rất khác nhau và phức tạp nên các qúa trình làm
sạch nguyên liệu thường tiến hành bằng phương pháp thủ
công. Tuy nhiên có 1 số nguyên liệu được làm sạch bằng cơ khí.
2. Phương pháp làm sạch
Có thể tiến hành làm sạch bằng 3 phương pháp: hoá học, nhiệt và cơ học 2.1.
Phương pháp làm sạch vỏ quả bằng hóa chất
Đối với một số quả có vỏ mỏng như khoai tây, carrot, mận, mận, ổi, múi cam quít, ta
có thể dùng dung dịch kiềm để bóc vỏ. Chất kiềm sử dụng phổ biến là NaOH
có độ tinh khiết từ 95% trở lên. Cũng có thể dùng Na2CO3, tuy có tác dụng kém hơn,
nhưng rửa lại thì chóng sạch hơn NaOH.
Thời gian ngâm rửa nguyên liệu phụ thuộc vào nồng độ và nhiệt độ của dung dịch
NaOH. Tác dụng bóc vỏ đạt được khi nào rửa xối, lúc đó vỏ nguyên liệu bong
tróc ra dễ dàng.
Nồng độ NaOH thường sử dụng 1,5 - 2 %. Quả xanh, kích thước lớn, cần nồng độ
cao hơn quả chín, kích thước nhỏ. Nhiệt độ dung dịch NaOH càng cao thì tác dụng bóc vỏ
càng mạnh, nhưng không nên quá cao, sẽ làm chín mềm nguyên liệu. Thời gian
ngâm kéo dài từ vài giây đến vài phút. Giữa nguyên liệu và dung dịch ngâm cũng cần có
một tỉ lệ xác định.
Bảng 1.2. Điều kiện thực hiện để bóc vỏ một số quả bằng NaOH