MỘT VÀI KINH NGHIỆM DẠY HỌC PHẦN DI TRUYỀN VÀ BIẾN
DỊ TRONG SINH HỌC 9 THEO PHƯƠNG PHÁP
DẠY HỌC TÍCH CỰC
A . ĐẶT VẤN ĐỀ
I . LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI :
Năm học 2006 – 2007 là năm học đầu tiên thực hiện cuộc vận động :
“ Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục” đó
cũng là một động lực, là chủ trương sát đúng trong đánh giá chất lượng học
tập của học sinh và đó cũng là trách nhiệm của người giáo viên trong tình
hình giáo dục luôn đổi mới và phát triển .
Hiện nay, trong thực tế giảng dạy vẫn tồn tại phương pháp truyền thụ
kiến thức có sẵn, giáo viên lên lớp chủ yếu là giảng giải , thuyết trình . Học
sinh chủ yếu là nghe, ghi, trả lời một số câu hỏi của thầy và học thuộc lòng
những điều thầy, cô truyền thụ.Trong những năm qua, cùng với sự đổi mới
phương pháp dạy học trên cả nước. Mỗi thầy, cô giáo chúng ta phải có nhiệm
vụ xây dựng cho mình một phương pháp giảng dạy tích cực để khắc phục
phương pháp giảng dạy thụ động truyền thụ kiến thức một chiều
Với những lý do trên tôi suy nghĩ và đã mạnh dạn đưa ra: “Một vài
kinh nghiệm dạy học phần Di truyền và Biến dị trong Sinh học 9 theo phương
pháp dạy học tích cực”, đây là nội dung tôi đã nghiên cứu từ năm học 2005 –
2006 đến nay.
I . MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU :
Đối với học sinh lớp 9 khi học đến phần Di truyền và Biến dị, đa phần
học sinh như bị chững lại, vì đây là loại kiến thức vừa mới, vừa trừu tượng rất
khó đối với học sinh, bên Với kết cấu chương trình Sinh học từ lớp 6 đến lớp
9 là phù hợp với mục tiêu giáo dục cạnh đó giáo viên còn gặp khó khăn về cơ
1
sở vật chất, phương tiện dạy học, tài liệu tham khảo … Như vậy, bằng
phương pháp dạy học tích cực để phần nào giúp học sinh vượt qua khó khăn
dần khắc phục và rút kinh nghiệm trong phương pháp dạy học để đạt được kết
quả trong năm học này và những năm học tiếp theo.

hoạt động, thụ động chứ không dùng theo nghĩa trái với tiêu cực.
Phương pháp tích cực hướng tới việc hoạt động hoá, tích cực hoá hoạt
động nhận thức của người học nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực
của người học chứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của
người dạy. Hình thành và phát triển tích cực là một điều kiện, đồng thời là kết
quả của sự phát triển nhân cách trong quá trình giáo dục.
Muốn đổi mới cách học phải đổi mới cách dạy. Rõ ràng là cách dạy chỉ
đạo cách học nhưng ngược lại thói quen học tập của trò có ảnh hưởng tới cách
dạy của thầy ..….
Trong đổi mới phương pháp phải có sự hợp tác của thầy và trò, có sự
phối hợp hoạt động dạy với hoạt đôïng học thì mới thành công. Thuật ngữ :
“ phương pháp tích cực”hàm chứa cả phương pháp dạy và phương pháp
học
Phương pháp dạy học tích cực được nêu ra những đặc trưng sau :
Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh. Trong
phương pháp tích cực, người học – đối tượng của hoạt động dạy, đồng thời là
chủ thể của hoạt động học – được cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo
viên tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phá những điều mình chưa
3
rõ chứ không phải tự động tiếp thu những tri thức đã được giáo viên sắp đặt.
Được đặt vào những tình huống của đời sống thực tế, người học trực tiếp
quan sát, thảo luận, thí nghiệm, giải quyết vấn đề đặt ra theo cách suy nghĩ
của mình, từ đó vừa nắm được kiến thức, kĩ năng mới, vừa nắm được phương
pháp “làm ra” kiến thức kĩ năng đó, không rập theo khuôn mẫu sẵn có, được
bộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạo .
Dạy theo cách này thì giáo viên không chỉ đơn giản truyền đạt kiến
thức mà còn hướng dẫn hành động.
Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học, phương pháp tích
cực xem việc rèn luyện phương pháp học tập cho học sinh không chỉ là một
biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là một mục tiêu dạy học.

sinh.
Theo hướng phát triển các phương pháp tích cực để đào tạo những con
người năng động, sớm thích nghi với đời sống xã hội thì việc kiểm tra đánh
giá không thể dừng lại ở yêu cầu tái hiện các kiến thức, lặp lại các kĩ năng đã
học mà phải khuyến khích trí thông minh, óc sáng tạo trong việc giải quyết
những tình huống thực tế .
Từ dạy và học thụ động sang dạy và học tích cực, giáo viên không còn
đóng vai trò đơn thuần là người truyền đạt kiến thức, giáo viên trở thành
người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ
để học sinh tự lực chiếm lĩnh kiến thức nội dung học tập, chủ động đạt các
mục tiêu kiến thức, kĩ năng,thái độ theo yêu cầu của chương trình.
Trên lớp, học sinh hoạt động là chính, giáo viên có vẻ nhàn nhã hơn
nhưng hiểu được khi soạn giáo án, giáo viên đã phải đầu tư công sức, thời
gian rất nhiều so với kiểu dạy và học thụ động mới có thể thực hiện bài lên
lớp với vai tròlà người gợi mở, xúc tác, động viên , cố vấn , trọng tài trong
các hoạt động tìm tòi hào hứng, tranh luận sôi nổi của học sinh. Giáo viên
phải có trình độ chuyên môn sâu rộng, có trình độ sư phạm lành nghề mới có
5
thể tổ chức, hướng dẫn các hoạt động của học sinh mà nhiều khi diễn biến
ngoài tầm dự kiến của giáo viên .
II.CƠ SỞ THỰC TIỄN
Qua nhiều năm giảng dạy bộ môn sinh học ở cấp THCS và qua những
năm thực hiện thay sách đại trà từ lớp 6 đến lớp 9, tôi có những nhận xét như
sau :
Đối với các lớp thay sách 6,7,8,9 đã phát huy tính tích cực của học
sinh . Tuy nhiên tính tích cực chưa thể hiện đồng bộ đối với học sinh trong
lớp học . Điều này do việc học và chuẩn bị bài ở nhà của học sinh chưa chu
đáo , học sinh khi trả lời câu hỏi còn dựa vào tóm tắt sách giáo khoa để trả lời.
Hoạt động thảo luận nhóm chưa bảo đảm tính trật tự, nghiêm túc, các thành
viên trong nhóm chưa thật sự cùng nhau bàn bạc mà còn dựa dẫm vào những