CHƯƠNG 3 KINH NGHIỆM THÀNH LẬP SỞ GIAO DỊCH Ở MỘT
SỐ QUỐC GIA VÀ MỘT SỐ ĐỀ XUẤT VỀ SỞ GIAO DỊCH HÀNG
HÓA VIỆT NAM
3.1. KINH NGHIỆM THÀNH LẬP SỞ GIAO DỊCH Ở MỘT SỐ QUỐC GIA
Sở giao dịch hàng hóa đã được thành lập ở nhiều nơi trên thế giới và không còn
là một loại hình giao dịch mới lạ nữa. Nhưng không phải việc thành lập ở nước nào
cũng như nhau, tùy vào điều kiện cụ thể mà quốc gia có thể chọn cho mình một phương
pháp áp dụng cho phù hợp. Dưới đây là kinh nghiệm phát triển các sở giao dịch hàng
hóa mà nhất là hàng nông sản của 3 quốc gia đang phát triển và đều là những quốc gia
có thu nhập trung bình: Ấn Độ, Malaysia, và Trung Quốc.
3.1.1. Kinh nghiệm của Trung Quốc
3.1.1.1. Vai trò của nông nghiệp trong nền kinh tế Trung Quốc
Xét về cả dân số cũng như diện tích thì Trung Quốc không chỉ đứng đầu trong
nhóm nước nghiên cứu mà còn đứng đầu trên toàn thế giới. Nhưng xét về phương diện
kinh tế thì mức thu nhập của nước này vẫn còn kém so với các quốc gia còn lại như
Malaysia hay Brazil với khoảng hơn $2000. Tuy nhiên, hiện nay Trung Quốc là nước
có tốc độ tăng trưởng GDP bình quân nhanh nhất thế giới, và đang trở thành một trong
những cường quốc về kinh tế trên thế giới, trong giai đoạn 1996-2006 con số này lên tới
12,7% vượt xa so với con số bình quân của thế giới. Để đạt được sự phát triển đó,
Trung Quốc đang đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước kéo theo
việc chuyển dịch nhanh về cơ cấu kinh tế. Trong viễn cảnh ấy, khu vực sản xuất- và ở
trong một số điều kiện nhất định gồm cả mỏ, khai khoáng và dịch vụ là chất xúc tác cho
sự phát triển kinh tế; còn nông nghiệp thường bị các chính sách của chính phủ buộc
phải duy trì lượng lương thực giá rẻ cho số dân đô thị hoá thông qua một cơ cấu các
kiểm soát chặt chẽ và chiến lược sản xuất thay thế nhập khẩu để phát triển kinh tế trong
nước. Do đó, tỷ lệ đóng góp trong GDP tuy thấp nhưng trên thực tế nông nghiệp vẫn
giữ một vị trí hết sức quan trọng trong nền kinh tế ở quốc gia này lẽ nông nghiệp thu
hút tới hơn 40% trong tổng số lao động trong nước. Đây là một con số tương đối lớn
trong lực lượng lao động và cho thấy sự rời rạc của các hộ nông dân, do vậy việc thúc
đẩy phát triển trong ngành nông nghiệp vẫn là một trong những ưu tiên hàng đầu, nhất
là khi sự tăng trưởng trong ngành này còn kém xa so với mức tăng trưởng chung của

tiếp tục tồn tại. Nhận thức được sự quan trọng của nó cùng với các cam kết gia
nhập WTO, Trung Quốc mở cửa thị trường nói chung và các thị trường hàng
hóa nói riêng và do đó lại phát triển bình thường các sở giao dịch hàng hóa.
Đặc điểm sở giao dịch hàng hóa Trung Quốc
Nhân tố thúc đẩy sự hình thành sở giao dịch hàng hóa: nhân tố đầu tiên thúc đẩy
sự hình thành ở Trung Quốc chính là từ phía chỉnh phủ. Việc Trung Quốc cho phép các
công ty tư nhân tự do phát triển mà không có sự kiểm soát của nhà nước đối với sự phát
triển của sở giao dịch hàng hóa đã tạo ra cơ hội tập trung vào việc giao dịch ở sở giao
dịch tương lại hàng hóa trên ba sở giao dịch mà trước đây chỉ giao dịch một số lượng có
hạn các hợp đồng. Chính điều này đã tạo ra một nền tảng cho một giai đoạn chuẩn bị
trước khi đạt tốc độ phát triển nhanh chóng hoạt động kinh tế.
Số lượng sở giao dịch hàng hóa: số lượng sở giao dịch hàng hóa của Trung
Quốc có sự biến đổi trong suốt giai đoạn phát triển của nó. Đầu thế kỷ 20, Trung Quốc
có hàng tá sở giao dịch, song chúng hầu hết đều biến mất trong những năm 1930s. Và
sau một thời gian chờ đợi khá lâu, sở giao dịch hàng hóa lại được thành lập lại lần đầu
tiên vào năm 1990, từ đó cho đến năm 1993 có tới hơn 40 sở giao dịch hàng hóa xuất
hiện do Trung Quốc lúc đó đang tiến hành đẩy nhanh quá trình chuyển đổi từ nền kinh
tế kế hoạch tập trung sang nền kinh tế thị trường. Tuy nhiên, số lượng sở giao dịch hàng
hóa lại giảm mạnh do sự kiểm soát của CSRC sau một loại biến cố diễn ra vào những
năm này. Đợt giảm đầu tiên số lượng sở giao dịch giảm xuống chỉ còn 15 và đợt thứ hai
là vào năm 1999, con số này chỉ còn lại 3 sở giao dịch hàng hóa đó là: sở giao dịch
hàng hóa Dalian (Dalian Commodity Exchange_DCE), sở giao dịch hàng hóa Quảng
Châu (Zhenzhou Commodity Exchange_ZCE) và sở giao dịch tương lai Thượng Hải
(Shanghai Futures Exchange _SHFE) – sở giao dịch tương lai này là kết quả của cuộc
sáp nhập giữa 3 sở giao dịch ở Thượng Hải là sở giao dịch kim loại, hàng hóa và dầu.
Và số lượng sở giao dịch hàng hóa ở Trung Quốc cho đến nay vẫn duy trì là ba sở giao
dịch này.
Cơ cấu hàng hóa: Danh mục hàng hóa ở Trung Quốc chỉ giới hạn ở một số mặt
hàng nhất định. Cả ba sở giao dịch hàng hóa Trung Quốc đều hết sức thành công đối
với việc kinh doanh các mặt hàng trong danh mục của mình:

Cơ cấu sở hữu: cả ba sở giao dịch hàng hóa của Trung Quốc đều có cơ cấu tự
điều chỉnh và là các tổ chức phi lợi nhuận (non-for-profit) trong đó SHFE sở hữu số
1 Xem phô lôc 8.
2Xem phô lôc 9
thành viên đông nhất là khoảng 200 thành viên với khoảng 250 địa điểm giao dịch trên
khắp Trung Quốc.
Hệ thống giao dịch và trung tâm thanh toán: Cả ba sở giao dịch đều đã được
trang bị các hệ thống giao dịch điện tử, đặc biệt DCE vẫn còn sàn giao dịch nhưng tất
cả các giao dịch đều là giao dịch điện tử. Trung tâm thanh toán bù trừ của cả ba sở giao
dịch hàng hóa này đều là một bộ phận của sở giao dịch hàng hóa (in-house
clearinghouse)
3.1.1.3. Nhận xét
Các sở giao dịch hàng hóa của Trung Quốc khi đã được cởi trói khỏi những quy
định của chính phủ trở thành một công cụ hữu hiệu cho việc tăng khối lượng giao dịch
cho những hàng hóa chủ yếu. Thêm vào đó với việc hình thành các sở giao dịch trong
giai đoạn này đã giúp Trung Quốc cải thiện hệ thống cơ sở hạ tầng liên quan đến quá
trình trao đổi bao gồm việc nâng cấp hệ thống nhà kho, nâng cao các tiêu chuẩn chất
lượng và góp phần phổ biến kiến thức về thị trường. Chỉ trong một thời gian ngắn mà
các sở giao dịch như DCE đã tung ra nhiều hợp đồng tương lai hàng hóa, các hợp đồng
này đã tạo nên mọt khối lượng giao dịch vô cùng lớn ở những loại hàng hóa thiết yếu
cho an ninh lương thực của quốc gia. Điều này đã tạo điều kiện cho những người mua
duy trùy được mức giá khá ổn định thông qua việc tự bảo hiểm trên các thị trường, còn
người nông dân lại có thu nhập cao hơn thông qua một cơ chế thị trường tương lai minh
bạch và rõ ràng. Mỗi hợp đồng này đều thể hiện vai trò của các sở giao dịch hàng hóa
trong việc thích nghi với sự năng động trên các thị trường chủ chốt. Việc sở giao dịch
DCE tung ra và phát triển nhanh chóng các hợp đồng ngô đã đóng một vai trong quan
trọng trong bước đầu tiên trong tiến trình tự do hóa thị trường ngô của Trung Quốc khi
mà quốc gia này bắt đầu tuân theo những thỏa thuận đã cam kết khi gia nhập WTO.
Tìm hiểu về quá trình hình thành và phát triển sở giao dịch hàng hóa ta thấy có
thể rút ra những bài học hết sức đáng chú ý khi thành lập một sở giao dịch hàng hóa ở

Cơ cấu hàng hóa và loại hình giao dịch:Nhìn vào cơ cấu hàng hóa các sở giao
dịch hàng hóa ở Trung Quốc ta có thể thấy ngay mục tiêu phát triển sở giao dịch hàng
hóa của nước này. Sự tập trung vào chỉ giao dịch một số mặt hàng thiết yếu và có khả
năng, các sở giao dịch này đã góp phần rất lớn vào công cuộc đảm bảo an ninh lương
thực và phát triển nông nghiệp của quốc gia lớn nhất thế giới và chiếm tới gần 1/6 dân
số trên thế giới này. Cũng với chính những mục tiêu phát triển các sở giao dịch với
những vai trò cơ bản như phát hiện giá cả, tự bảo hiểm và hạn chế sự thâu tóm thị
trường, hiện nay các giao dịch quyền chọn hàng hóa ở Trung Quỗc vẫn còn bị hạn chế.
Chính vì vậy việc giới thiệu các hợp đồng quyền chọn trên sở giao dịch hàng hóa và
việc đưa ra các sản phẩm tài chính để hình thành nên thị trường phái sinh ở Trung Quốc
đang là một trong những kế hoạch phát triển sắp tới của nước này.
Về vấn đề những người sản xuất nhỏ: tuy thị trường Trung Quốc chủ yếu bao
gồm những người sản xuất nhỏ, nhưng nhà nước khuyến khích sự tham gia của những
người tham gia các dây chuyền sản xuất lớn như những người sản xuất lớn, thương
nhân, … tham gia vào việc tự bảo hiểm rủi ro giá cả trên thị trường rồi từ đó chuyển lợi
ích cho người sản xuất nhỏ mà thôi. Người nông dân ở Trung Quốc được hưởng lợi ích
gián tiếp từ các các số liệu từ thị trường tương lai về hàng hóa. Để làm được điều đó,
thì sở giao dịch DCE cùng với sự hỗ trợ của chính phủ đã tổ chức một chiến dịch giáo
dục nhằm giúp người nông dân hiểu về vai trò và hoạt động của sở giao dịch hàng hóa
từ đó khuyển khích họ sở dụng thông tin sở giao dịch hàng hóa để xác định việc sản
xuất của mình trong mua tới, cũng như giúp học có thể thỏa thuận những mức giá tốt
hơn với các trung gian mua bán. Đây cũng là một phương pháp rất tốt để Việt Nam có
thể tham khảo trong những bước chuẩn bị đầu tiên để hình thành sở giao dịch hàng hóa.
3.1.2. Kinh nghiệm của Ấn Độ
3.1.2.1. Vai trò của nông nghiệp trong nền kinh tế Ấn Độ
Ấn Độ hiện là một trong những quốc gia đang phát triển có tốc độ tăng trưởng
cao, trong giai đoạn hiện từ 1996-2006 tỷ lệ tăng trưởng GDP bình quân của nước này
là 6.7% những năm gần đây tốc độ này tăng lên 9%. Tuy nhiên, khác với các nước đang
phát triển khác, tỷ lệ đóng góp của nông nghiệp vào GDP của Ấn Độ ngày càng tăng và
giữ một vai trò ngày càng quan trọng đối với nền kinh tế. Hiện nay, lao động nông

Vào cuối những năm 1970s thì giao dịch những hợp đồng tương lai hàng hóa đã
được hoàn toàn hợp pháp hóa, tuy nhiên việc giao dịch các hợp đồng tương lai vẫn bị
cấm, không một sở giao dịch hay một cá nhân nào được phép tổ chức hay tham gia
hoặc kinh doanh các hợp đồng quyền chọn hàng hóa. Tuy nhiên, hoạt động này cũng sẽ
sớm được đưa vào hoạt động do thị trường ngày càng phát triển, và các nhu cầu về hoạt
động giao dịch các hợp đồng ngày càng tăng lên. Với sự thành lập ba sở giao dịch nhiều
loại mặt hàng của quốc gia vào năm 2002 và 2003, bao gồm sở giao dịch hàng hóa và
các công cụ phái sinh quốc gia, Mumbai (NCDEX), Sở giao dịch đa hàng hóa
Ahmedabad (NMCE) và sở giao dịch đa hàng hóa Mumbai (MCX) đã tạo ra một bước
ngoặt trong lịch sử phát triển sở giao dịch hàng hóa cũng như phát triển kinh tế của
nước này.
Đặc điểm sở giao dịch hàng hóa ở Ấn Độ
Nhân tố thúc đẩy sự hình thành sở giao dịch hàng hóa: giống như Trung Quốc
động lực đầu tiên thúc đẩy việc thành lập sở giao dịch hàng hóa chính là từ phía chính
phủ. Đặc biệt ở Ấn Độ, cơ quan quản lý của nước này GOI đã thành lập một kế hoạch
chi tiết cho việc phát triển ba sở giao dịch đa hàng hóa của quốc gia và đặt ra tiêu chí
mà mỗi sở giao dịch mới đề phải thực hiện đó là: cổ phần hóa, phạm vi hoạt động trên
cả nước, cơ cấu đa hàng hóa, và chỉ áp dụng các giao dịch điện tử mà thôi. Kết quả là
mỗi sở giao dịch hàng hóa trong ba sở giao dịch hàng hóa quốc gia của Ấn Độ đều đạt
sự phát triển hết sức ngoạn mục đó là khối lượng giao dịch các sở giao dịch hàng hóa
này đều nằm trong danh sách những sở giao dịch có khối lượng giao dịch nhiều nhất
trên thế giới.
Số lượng sở giao dịch hàng hóa: ở Ấn Độ có tới 25 sở giao dịch hàng hóa trong
đó có 3 sở giao dịch hàng hóa quốc gia là MCX, NCDEX, NMCEIL trong đó MCX là
sở giao dịch lớn nhất, mỗi sở giao dịch này đều tập trung vào các giao dịch tương lai
hàng hóa của giao dịch các công cụ khác hoặc tài sản khác đều không được pháp luật
cho phép. Chính vì vậy nên sở giao dịch hàng hóa ở Ấn Độ tuy có khối lượng giao dịch
khá lớn nhưng vẫn chưa thể hiện hết tiềm năng của nước này so với những nước khác.
Hiện tại, sở giao dịch MCX vượt qua NCDEX trở thành sở giao dịch có khối lượng
giao dịch lớn nhất với gần 69 triệu hợp đồng giao dịch trong năm 2007 tăng 51,08% so

triển nền kinh tế theo hướng toàn diện hơn. Trong điều kiện Ấn Độ đang trong quá
trình chuyển dịch kinh tế, và ổn định thị trường, việc xuất hiện các sở giao dịch quốc
gia không những là tạo ra một công cụ quản lý rủi ro giá cả thông qua các giao dịch
tương lai mà còn góp phần đáng kể trong việc phát triển toàn diện nền kinh tế. Sự phát
triển toàn diện đó là nhờ việc cải thiện đáng kể luồng thông tin tới những vùng núi và
nông thôn, thúc đẩy sự phát triển các cơ sở hạ tầng vật chất - đặc biệt là hệ thống nhà
kho, vận tải ở những trung tâm giao dịch, thiết lập những tiêu chuẩn chất lượng đáng tin
cậy và được công nhận nhờ đó mà những người mua đặc biệt là các nhà xuất khẩu thêm
tự tin thực hiện các hoạt động của mình trong các dây chuyền sản xuất của thế giới.
Tuy có những đặc điểm giống như Trung Quốc, nhưng thông qua sự hình thành
và phát triển sở giao dịch hàng hóa ở Ấn Độ, ta cũng có thể thấy được những điểm khác
so với những kinh nghiệm từ Trung Quốc đó là:
Cơ cấu hàng hóa:: việc các sở giao dịch hàng hóa ở Ấn Độ giao dịch nhiều mặt
hàng một mặt phản ảnh tiềm năng các nguồn lực đa dạng của Ấn Độ cũng như độ lớn
của thị trường nội địa nước này. Tuy Trung Quốc cũng có những tiềm năng tương tự,
nhưng những chính sách phát triển thận trọng của nước này đã hạn chế sở giao dịch
tương lai hàng hóa chỉ giao dịch một số hàng hóa trên cơ sở phi cạnh tranh mà thôi.
Những người sản xuất nhỏ: Tuy sự tham gia của những người sản xuất nhỏ tại
các sở giao dịch vẫn còn hạn chế, nhưng Ấn Độ là một trong những quốc gia mà có kỳ
vọng rằng sẽ thu hút những người nông dân nhỏ tham gia trực tiếp vào các thị trường
giao dịch tại sở nhằm quản lý rủi ro của mình. Điều này có thể là do không được giáo
dục, thiếu nhận thức cũng như khả năng tham của những người sản xuất nhỏ này cũng
như các thị trường giao ngay vẫn đang trong tình trạng rời rạc và thiếu thốn về cơ sở hạ
tầng. Do đó, để thực hiện theo định hướng ban đầu, Ấn Độ đã nỗ lực khắc phục những
khó khăn đó. Trước hết đó là việc phổ biến kiến thức cho người nông dân, cung cấp
thông tin cho họ. Mỗi sở giao dịch hàng hóa ở Ấn Độ đều hợp tác với các thành viên
của họ cùng các phương tiện thông tin đại chúng để đưa các thông tin đến cho người
nông dân. Đặc biệt với việc công nghệ thông tin đang ngày càng phát triển, các sở giao
dịch này còn sử dụng các tin nhắn gửi miễn phí đến điện thoại di động của những người
nông dân. Thêm vào đó, MCX cùng với những sở giao dịch quốc gia khác đã đầu tư

ngành càng gia tăng và việc tách biệt ngày càng rõ rệt giữa những người sản xuất nhỏ
và những công ty thương mại, những người sản xuất lớn, và vấn đề cần phải hợp nhất
và thương mại hóa khu vực những người sản xuất nhỏ.
3.1.3.2. Kinh nghiệm ở Malaysia
Khác với hai quốc gia trên, sở giao dịch hàng hóa ở Malaysia ra đời khá muộn,
sở giao dịch hàng hóa đầu tiên của Malaysia là sở giao dịch Kuala Lumpur (KLCE) ra
đời vào năm 1980. Rồi sau đó, sở giao dịch này đã phải trải qua rất nhiều cuộc mua bán
và sáp nhập để trở thành sở giao dịch công cụ phái sinh Bursa Malaysia (Bursa
Malaysia Derivatives) hiện là một phần của tập đoàn Bursa Malaysia. Chính vì sự mua
bán và sáp nhập như vậy nên Bursa Malaysia Derivatives không chỉ bao gồm các giao
dịch hàng hóa mà còn bao gồm các giao dịch tương lai về chỉ số chứng khoán, giao dịch
tiền tệ, và cả giao dịch chứng khoán.
Nhân tố thúc đẩy sự hình thành sở giao dịch hàng hóa: sở giao dịch hàng hóa ở
Malaysia hình thành đầu tiên vào năm 1980 không phải được thúc đẩy bởi nhà nước,