Lý thuyết cơ bản về bảo hiểm hoả hoạn và các rủi ro đặc biệt
I. TÍNH TẤT YẾU KHÁCH QUAN VÀ VAI TRÒ CỦA BẢO HIỂM HOẢ HOẠN VÀ CÁC
RỦI RO ĐẶC BIỆT.
I.1.Tính tất yếu khách quan của bảo hiểm hoả hoạn và các rủi ro
đặc biệt
Phát hiện ra lửa đã đánh dấu một bước phát triển vĩ đại trong quá trình
chinh phục tự nhiên và tự hoàn thiện mình của con người, đưa con người từ
giai đoạn mông muội dã man tới giai đoạn văn minh, tiến bộ.Cho tới nay, lửa
vẫn đóng một vai trò quan trọng, không chỉ trong đời sống sinh hoạt mà còn
trong tất cả các lĩnh vực sản xuất kinh doanh của nền kinh tế.Tuy nhiên, lửa
cũng có mặt trái của nó, đó là hoả hoạn.Hoả hoạn được coi là một loại rủi ro
mang tính chất thảm hoạ vì hậu quả mà có gây ra là vô cùng to lớn và có thể
kéo dài trong nhiều năm.Các vụ hoả hoạn không chỉ xảy ra ở các nước chậm
phát triển mà ngay cả các nước có nền kinh tế phát triển như Mỹ, Anh, Pháp…
nơi mà nền khoa học công nghệ đã đạt tới đỉnh cao của sự hiện đại và an toàn
thì hoả hoạn vẫn xảy ra ngày một tăng về số lượng và mức độ nghiêm
trọng.Theo ước tính mỗi năm trên Thế giới xảy ra khoảng 5 triệu vụ cháy với
thiệt hại lên tới hàng trăm tỷ USD. Như ở Mỹ, các vụ cháy đã gây thiệt hại
khoảng 1,5 tỷ USD mỗi năm, hay ở Anh là khoảng 1,8 tỷ USD.Ở Việt Nam, trong
vòng 30 năm từ khi Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh phòng cháy chữa cháy
(4/10/1961) thì đã xảy ra 566.036 vụ cháy (không kể cháy do chiến tranh) làm
chết 2.574 người ,bị thương 4.479 người, gây thiệt hại ước tính 948 tỷ
đồng.Trong những năm gần đây, khi nền kinh tế phát triển hơn thì số lượng
các vụ cháy cũng ngày càng gia tăng, đặc biệt là các vụ cháy lớn. Năm 1992 –
1993 cả nước đã xảy ra 1710 vụ cháy, làm chết 213 người, bị thương 348
người và ước tính thiệt hại khoảng 114,746 tỷ đồng. Riêng trong năm 1996,
đã xảy ra khoảng 961 vụ cháy, làm chết và bị thương 162 người , thiệt hại
khoảng 43,8 tỷ đồng.Các vụ hoả hoạn điển hình trong những năm gần đây phải
kể đến như :
* Vụ cháy chợ Đồng Xuân – Hà Nội ngày 4/7/1994 đã gây thiệt hại khoảng
140 tỷ đồng.

Ngày nay, khi khoa học công nghệ đang ngày càng phát triển thì các công
cụ phòng cháy chữa cháy cũng được cải tiến, đổi mới và hoàn thiện hơn. Tuy
nhiên, tốc độ phát triển của khoa học kỹ thuật trong sản xuất nhanh hơn rất
nhiều so với kỹ thuật công nghệ về an toàn, mà trong khi đó ngày càng có
nhiều các vụ hoả hoạn mà nguyên nhân lại chính là mặt trái của công nghệ
tiên tiến. Bên cạnh đó, nguồn vốn cho các biện pháp an toàn thường rất nhỏ so
với các nguồn vốn chi cho phát triển sản xuất.Không những thế, ngày nay con
người sử dụng ngày càng nhiều nguyên nhiên liệu dễ cháy như gas, xăng dầu,
các loại hoá chất…nên nguy cơ cháy xảy ra là rất cao.Thêm vào đó, lượng chất
thải vào bầu khí quyển ngày càng lớn đã gây nên hiện tượng hiệu ứng nhà
kính, El Nino…làm xuất hiện hạn hán, cháy rừng ở khắp nơi, điển hình là các
vụ cháy rừng kéo dài hàng tháng ở Indonexia và Malaixia…gây thiệt hại nặng
nề về kinh tế, con người và môi trường.
Mặt khác, trong điều kiện kinh tế thị trường, các tổ chức, doanh nghiệp, cá
nhân phải tự chủ về tài chính.Các hoạt động sản xuất ngày càng gia tăng, khối
lượng hàng hoá giao dịch ngày càng lớn, công nghệ sản xuất ngày càng phong
phú và đa dạng…đòi hỏi họ phải đầu tư một số lượng tiền lớn. Nếu xảy ra hoả
hoạn, họ sẽ phải đương đầu với rất nhiều khó khăn về tài chínhvà thậm chí có
thể bị phá sản.Trong khi đó, nếu tham gia bảo hiểm hoả hoạn, ngay sau khi xảy
ra hoả hoạn, họ đã có thể nhanh chóng ổn định đời sống sản xuất và tiếp tục
kinh doanh nhờ vào khoản tiền bồi thường nhận được từ phía các nhà bảo
hiểm.
Vì vậy, có thể nói hoả hoạn thực sự là thảm hoạ đối với loài người, và mặc
dù con người đã có nhiều biện pháp để hạn chế thiệt hại do cháy gây ra nhưng
hiệu quả của các biện pháp này đem lại là không khả quan lắm. Do vậy, bên
cạnh việc tích cực phòng cháy chữa cháy thì bảo hiểm hoả hoạn chính là một
giá đỡ cho mỗi cá nhân, mỗi doanh nghiệp tham gia bảo hiểm.
Vào thời Trung đại rồi Phục hưng, ở Châu Âu vẫn chưa có hệ thống phòng
cháy hữu hiệu hơn hệ thống sử dụng từ thời các Hoàng đế La Mã trị vì. Vào
ban đêm, các đội tuần tra được giao nhiệm vụ đi dọc các phố để kiểm tra và

Tiếp đó, một loạt các công ty bảo hiểm hảo hoạn khác cũng được thành
lập trên khắp thế giới.Như ở Đức, ngay từ năm 1677 đã thành lập quỹ bảo
hiểm hoả hoạn đầu tiên của mình.Ở Pháp công ty bảo hiểm hoả hoạn đầu tiên
do hai anh em Prien thành lập năm 1686 mang tên là Company I’Assurance
Centre I’Incendia.Công ty bảo hiểm hoả hoạn đầu tiên được thành lập ở Mỹ là
một công ty bảo hiểm tương hỗ do Benjamin Franklin và một số thành viên
khác cùng sáng lập năm 1752 lấy tên là The Philadelphia Contributionship
chuyên bảo hiểm cháy cho nhà cửa.
Ngày nay, xuất phát từ chính nhu cầu thực tế, nghiệp vụ bảo hiểm hoả
hoạn hầu hết đã được tiến hành ở mọi nước trên Thế giới và đã trở thành một
nghiệp vụ truyền thống với số phí hàng năm thu được là rất cao.Ví dụ như ở
Nhật, số phí bảo hiểm hoả hoạn thu được hàng năm lên tới hơn 10 tỷ USD,
chiếm 15,5% doanh thu của các nghiệp vụ bảo hiểm phi nhân thọ; còn phí bảo
hiểm hoả hoạn ở Mỹ hàng năm cũng chiếm khoảng gần 2% trong tổng số phí
bảo hiểm tài sản…Hiện nay, nghiệp vụ bảo hiểm hoả hoạn đang ngày càng
phát triển và trở thành một nghiệp vụ không thể thiếu đối với bất cứ một công
ty bảo hiểm phi nhân thọ nào.
Ở Việt Nam, ngay từ thời Pháp thuộc đã có một công ty bảo hiểm hoả
hoạn tại miền Nam được thành lập.Mặc dù Bảo Việt được thành lập từ năm
1964 nhưng do trong cơ chế bao cấp, Nhà nước đứng ra bù đắp mọi thiệt hại
cho các doanh nghiệp khi họ gặp rủi ro, nên bảo hiểm nói chung và bảo hiểm
hảo hoạn nói riêng không có điều kiện phát triển.Trước yêu cầu đòi hỏi các
doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm về tài chính và thiệt hại kinh doanh khi
nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường, nghiệp vụ bảo hiểm hoả hoạn đã
chính thưc được triển khai theo quyết định số 06/TCQĐ ngày 17/1/1989. Sau
một thời gian thực hiện, để phù hợp với thực tế, Bộ Tài Chính đã ra quyết định
số 142/TCQĐ ban hành quy tắc và biểu phí mới.Ngày 12/4/1993, Bộ Tài Chính
lại có quyết định số 212/TCQĐ ban hành biểu phí bảo hiểm hoả hoạn và các rủi
ro đặc biệt với mức phí tối đa để thay cho biểu phí bảo hiểm hoả hoạn theo
quyết định số 142/TCQĐ.

lang pháp lý thuận lợi cho hoạt động kinh doanh bảo hiểm nói chung. Nhưng
bên cạnh đó hàng loạt những khó khăn, vướng mắc tồn tại từ những năm
trước đó và đặc thù của nghiệp vụ đã làm tốc độ phát triển của nghiệp vụ này
chậm hơn so với các nghiệp vụ khác. Sự kiện ngày 11/9/2001 mà hậu quả để
lại của nó cũng làm nhiều công ty tái bảo hiểm bị phá sản và cũng làm giảm
khă năng nhận tái.Vì vậy, nói chung tình hình tổn thất năm 2001 có tăng nhẹ,
tỷ lệ tổn thất ước tính khoảng 31%, tăng 5% so với năm 2000.
Có thể nói năm 2002 là năm phát triển rực rỡ của bảo hiểm phi nhân thọ
với tốc độ tăng trưởng là 42%, cao nhất trong những năm gần đây, trong đó
nghiệp vụ bảo hiểm cháy đạt doanh thu khoảng 300 tỷ đồng, tăng 15% so với
năm 2001.
Năm 2003, sự ổn định của tình hình kinh tế chính trị đã đảm bảo cho sự
phát triển của mọi nghành trong nền kinh tế, đặc biệt là các thành phần kinh
tế liên quan đến bảo hiểm hoả hoạn đều đạt tỷ lệ tăng trưởng cao.Tổng phí
bảo hiểm cháy trong năm này cũng tăng nhẹ khoảng 17% so với năm
ngoái.Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng này cũng còn chậm so với tốc độ tăng
trưởng chung của khu vực bảo hiểm phi nhân thọ.
Năm 2004 là năm có nhiều biến động lớn đối với nghành bảo hiểm Việt
Nam. Vụ tiêu cực Pjico đã làm tổn hại đến uy tín của toàn nghành bảo hiểm nói
chung. Bảo hiểm hoả hoạn trong năm này vần tăng tuy tốc độ có giảm , khoảng
7% so với năm 2003.
Năm 2005 cũng là một năm đầy khó khăn và thử thách đối với khu vực
bảo hiểm phi nhân thọ nói chung và bảo hiểm hoả hoạn nói riêng. Trước yêu
cầu để gia nhập tổ chức thương mại quốc tế WTO, Nhà nước đã chính thức mở
cửa cho các tổ chức có vốn đầu tư nước ngoài đầu tư vào lĩnh vực bảo hiểm
phi nhân thọ, với sự xuất hiện của một số công ty bảo hiểm nước ngoài như
AAA…Tuy nhiên, đây cũng là năm có đầu tư nước ngoài đạt mức cao nhất từ
trước tới nay, và đó chính là một thuận lợi lớn cho sụ phát triển của các loại
hình bảo hiểm tài sản kỹ thuật, trong đó có bảo hiểm hoả hoạn. Năm 2005, tốc
độ phát triển của bảo hiểm hoả hoạn đạt khoảng 12%.

nhanh chóng, kịp thời và thoả đáng, bảo hiểm đã giúp các doanh nghiệp nhanh
chóng khắc phục được hậu quả thiệt hại .Vì vậy có thể nói bảo hiểm là lá chắn
kinh tế để ổn định kinh doanh và bảo toàn vốn cho các doanh nghiệp khi xảy ra
các sự cố bảo hiểm. Mặt khác, quỹ bảo hiểm nhàn rỗi sẽ được các công ty bảo
hiểm đem đi đầu tư sinh lời vừa để bảo toàn và cũng vừa nhằm thu lợi nhuận,
để phát triển và tăng trưởng quỹ bảo hiểm.
Ở không ít quốc gia trên thế giới người ta coi hoả hoạn không khác gì
giặc ngoại xâm vì thiệt hại hoả hoạn gây ra là vô cùng to lớn và không thể
lường trước được.Đặc biệt, hoả hoạn còn mang tính chất tích luỹ rủi ro, những
thiệt hại do cháy gây ra không chỉ để lại hậu quả trước mắt còn mà về lâu về
dài.Do vậy, nếu chỉ để một cá nhân hoặc một doanh nghiệp thực hiện khắc
phục hậu quả thiệt hại là không thể làm được.
Để đề phòng và hạn chế hậu quả do cháy gây ra, người ta sử dụng hai
biện pháp chính là phòng cháy chữa cháy và bảo hiểm.Bên cạnh các biện pháp
phòng cháy chữa cháy truyền thống thì việc tham gia bảo hiểm cũng được coi
như là một trong những biện pháp phòng cháy chữa cháy tốt nhất hiện
nay.Trong điều kiện kinh tế thị trường, việc chi trả bồi thường từ các công ty
bảo hiểm có ỹ nghĩa vô cùng to lớn .Vì như trước đây,các doanh nghiệp chưa
tham gia bảo hiểm hoả hoạn, khi xảy ra sự cố, họ chỉ nhận được một khoản bù
đắp, cứu trợ tượng trưng rất nhỏ của Nhà nước và cũng chỉ áp dụng đối với
các doanh nghiệp Nhà nước.Còn trong quá trình tư nhân hoá đang ngày càng
phát triển như hiện nay, bất cứ doanh nghiệp nào cũng có thể tham gia bảo
hiểm hoả hoạn và khi xảy ra sự cố bảo hiểm thì họ cũng nhanh chóng nhận
được các khoản bồi thường lớn để có thể ổn định và tiếp tục sản xuất kinh
doanh.Còn đối với các doanh nghiệp Nhà nước, khi chuyển đổi cơ chế thị
trường, họ sẽ không còn có nhiều sự hỗ trợ của Nhà nước như trước đay nữa
nên trong trường hợp xảy ra rủi ro, họ không được quyền khi giảm vốn.Vì vậy,
có thể nói bảo hiểm là lá chắn cuối cùng để đảm bảo cho sự bảo toàn vốn của
các doanh nghiệp khi sự cố bảo hiểm xảy ra.
Bảo hiểm là chỗ dựa tinh thần cho mọi người, mọi tổ chức giúp họ yên

phiếu, kinh doanh bất động sản, tham gia thị trường chứng khoán , đầu tư vào
các dự án....các hoạt động kinh tế cũng nhờ đó mà sôi động, hiệu quả hơn, nền
kinh tế của một nước luôn chắc chắn có một nguồn vốn đầu tư đáng kể .Như
vậy có thể nói doanh nghiệp bảo hiểm đã tạo ra một bàn tay vô hình thúc đẩy
nền kinh tế phát triển.
Bên cạnh đó, bảo hiểm cháy còn có ý nghĩa quan trọng trong việc giữ gìn
trật tự an ninh, an toàn xã hội vì nó tránh được sự bất ổn, lo lắng cho chính
người được bảo hiểm và cả hệ thống tài chính, ngân hàng và các quỹ tài chính
trung gian khác.Bởi vì, khi các doanh nghiệp vay vốn để tiến hành sản xuất
kinh doanh, họ luôn phải có tài sản thế chấp để chứng minh khả năng thanh
khoản đối với các ngân hàng.Và nếu doanh nghiệp đó tham gia bảo hiểm hoả
hoạn thì họ hoàn toàn có thể đưa ra bản hợp đồng bảo hiểm đó như một bằng
chứng đảm bảo để vay vốn.Các ngân hàng cũng như các trung gian tài chính có
thể yên tâm cho vay vốn là vì họ biết rằng nếu có rủi ro xảy ra với doanh
nghiệp họ cho vay vốn thì các doanh nghiệp đó sẽ nhận được bồi thường từ
phía các công ty bảo hiểm và do đó có khả năng trả được nợ hơn các doanh
nghiệp không tham gia bảo hiểm .
Như trước đây, khi xảy ra hoả hoạn là Nhà nước buộc phải gánh vác các
khoản chi khổng lồ đó.Nhưng khi các doanh nghiệp đã tham gia bảo hiểm hoả
hoạn thì Nhà nước đã có thể tiết kiệm được các khoản chi khắc phục hậu quả
tổn thất, tránh được những biến động chi tiêu ảnh hưởng tới ngân sách nhà
nước. Hơn nữa, bảo hiểm cháy cũng góp phần tăng thu ngoại tệ cho Nhà nước
khi mà hoạt động tái bảo hiểm được thực hiện tốt giữa các nhà bảo hiểm trong
nước và quốc tế. Thị trường bảo hiểm phát triển sẽ thu hút nhiều hơn sự tham
gia bảo hiểm của các nhà xuất nhập khẩu trong và ngoài nước cũng như sự
chú ý của các nhà đầu tư.
Đối với các nước đang phát triển như Việt Nam, việc thu hút đầu tư trực
tiếp nước ngoài đóng một vai trò hết sức to lớn.Trong khi đó, những chủ đầu
tư này đã quen với việc tham gia bảo hiểm cháy sẽ rất an tâm khi đầu tư vào
Việt Nam nếu các công ty bảo hiểm trong nước cung cấp đầy đủ các dịch vụ để

dễ xảy ra trong cuộc sống hàng ngày.
Nghiệp vụ bảo hiểm có tính kỹ thuật trong hoạt động rất phức tạp, thể
hiện ở mọi khâu của nghiệp vụ như :cách xác định phân chia rủi ro, cách tính
phí, giám định, bồi thường…
Có rất nhiều yếu tố làm ảnh hưởng đến biểu phí vì đối tượng của bảo
hiểm hoả hoạn là rất đa dạng về chủng loại và mức độ rủi ro.Trên thực tế, một
số yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến biểu phí như :vật liệu xây dựng, cách phân
chia đơn vị rủi ro, phòng cháy chữa cháy, bao bì đóng gói, chủng loại hàng
hóa…Các yếu tố này trực tiếp hay gián tiếp ảnh hưỏng đến việc gia tăng hoặc
giảm thiểu mức độ rủi ro cháy.Trong trường hợp rủi ro cháy được giảm càng
nhiều thì người được bảo hiểm càng được giảm phí, nhà bảo hiểm giảm khả
năng phải bồi thường, hoạt động kinh tế cũng nhờ đó mà không bị ngừng trệ.
II. NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA NGHIỆP VỤ BẢO HIỂM HOẢ HOẠN VÀ CÁC
RỦI RO ĐẶC BIỆT
II.1.Một số khái niệm liên quan
II.1.1.Cháy
Lômônôxôp là người đầu tiên đã chứng minh bản chất của quá trình
cháy là sự hoá hợp giữa các chất cháy với không khí. Đến năm 1773, nhà hoá
học người Pháp Lavoadie đã khẳng định rõ hơn cháy là một phản ứng õy hoá,
là sự hoá hợp giữa chất cháy với oxy của không khí.
Theo nghiên cứu của các nhà khoa học trên thế giới hiện nay thì bản chất
của cháy là phản ứng hoá học có toả nhiệt và phát ra ánh sáng. Như vậy, có 3
dấu hiệu để nhận biết ra cháy là : có phản ứng hoá học, có toả nhiệt và phát ra
ánh sáng.
II.1.2.Hoả hoạn
Trong đơn bảo hiểm cháy tiêu chuẩn không định nghĩa rõ hoả hoạn là
như thế nào vì người ta đều hiểu nó theo nghĩa thông dụng. Theo nghĩa thông
dụng, sẽ được hiểu là hoả hoạn khi bao gồm đầy đủ cả 3 yếu tố sau:
- Phải thực sự phát ra lửa
- Lửa đó không phải là lửa chuyên dùng