Những vấn đề lý luận chung về chất lượng thẩm định
tài chính dự án trong hoạt động cho vay trung và dài hạn
của NHTM
1.Hoạt động cho vay của NHTM
1.1Hoạt động cho vay của NHTM.
Trải qua nhiều thế kỉ từ khi xuất hiện đến nay hệ thống các ngân hàng
thương mại với hàng ngàn chi nhánh ở khắp năm châu đã không ngừng thể hiện
tầm quan trọng không thể thiếu của mình đối với sự phát triển nền kinh tế thế
giới nói chung, cũng như đối với sự phát triển kinh tế của mỗi quốc gia riêng
biệt. Chính hệ thống Ngân hàng với những phương tiện giao dịch hiện đại
(Ngân hàng điện tử) đang từng bước xoá bỏ sự ngăn cách về địa lý, không gian
và thời gian làm cho các lục địa xích lại gần nhau hơn.
Ngày nay hoạt động ngân hàng không còn chỉ đơn điệu với những nghiệp
vụ đơn giản như nhận tiền gửi, đổi tiền…mà đã trở nên vô cùng phong phú đa
dạng với homebanking, thẻ ngân hàng, chuyển tiền điện tử,….Tuy nhiên những
khoản dịch vụ hiện đại này mới chỉ chiếm một tỷ trọng nhỏ trong tổng cơ cấu
tài sản của ngân hàng, còn phần tỷ trọng lớn trong cơ cấu tài sản của ngân hàng
vẫn là các dịch vụ cho vay. Ở hầu hết các nước khả năng cho vay đối với khách
hàng chính là lý do cơ bản để ngân hàng được các cơ quan quản lý có thẩm
quyền cấp phép hoạt động. Mọi người mong muốn các ngân hàng hỗ trợ cho sự
phát triển của cộng đồng địa phương thông qua các hoạt động cho vay đáp ứng
nhu cầu tài chính của doanh nghiệp và của người tiêu dùng với một mức lãi suất
hợp lý. Do đó, cho vay được coi là chức năng kinh tế hàng đầu của các ngân
hàng. Hoạt động cho vay cũng có mối quan hệ mật thiết với tình hình phát triển
kinh tế tại khu vực ngân hàng phục vụ, bởi cho vay thúc đẩy tăng trưởng của
các doanh nghiệp, tạo ra sức sống cho nền kinh tế. Không những vậy thông qua
các khoản cho vay của ngân hàng, thị trường sẽ có thêm những thông tin về chất
lượng tín dụng của từng khách hàng và nhờ đó giúp họ có khả năng nhận thêm
các khoản tín dụng mới từ những nguồn khác với chi phí thấp hơn. Đối với hầu
hết các ngân hàng thương mại, đặc biệt ở các nước đang phát triển thì thu nhập
từ cho vay chiếm quá nửa tổng giá trị tổng nguồn thu của ngân hàng.

Hiện nay giữa các nước khác nhau trên thế giới quan niệm về cho vay
trung và dài hạn không hoàn toàn giống nhau. Tại thị trường tài chính Việt Nam
cho vay trung và dài hạn vẫn được coi là các khoản cho vay có thời hạn trên 1
năm. Trong đó:
Cho vay trung hạn là các khoản cho vay có thời hạn từ 1 đến 3 năm
Cho vay dài hạn là những khoản cho vay có thời hạn trên 3 năm.
* Lý do lựa chọn phương án vay trung và dài hạn của khách hàng:
Ngoài nguồn vốn chủ sở hữu, đi vay trung và dài hạn từ các định chế tài
chính và phát hành trái phiếu trên thị trường chứng khoán là hai nguồn tài trợ
dài hạn chủ yếu của các khách hàng doanh nghiệp. Chính bởi vậy mà có nhiều
lý do để các khách hàng lựa chọn nguồn vốn vay trung và dài hạn từ các ngân
hàng.
Trước hết là do các doanh nghiệp nhỏ bị hạn chế về khả năng tìm nguồn
vốn trên thì trường, họ không thể có đủ các điều kiện để có thể huy động vốn
trung và dài hạn cho mình thông qua thị trường chứng khoán. Vì vậy khi nhu
cầu vốn phát sinh họ phải đi vay ở các ngân hàng thương mại và các định chế
tài chính khác.
Thứ hai đó là, trong nhiều trường hợp khách hàng thấy vay trung dài hạn
tốt hơn phát hành chứng khoán. Bởi so với phát hành trái phiếu, đi vay mượn
các doanh nghiệp có thể có điều kiện vay muợn thích hợp hơn cho nhu cầu của
mình. Sau khi nhận tiền vay họ vẫn có thể thương lượng với người cho vay một
số điều kiện đã được xác định ban đầu. Hơn nữa đi vay họ sẽ không phải tốn
thêm những chi phí về bảo lãnh, đăng ký, phát hành…..
Thứ ba là, trong nhiều trường hợp doanh nghiệp không muốn phát hành
chứng khoán để thu hút vốn vì ngại phải công bố thông tin về mình hoặc đang ở
trong điều kiện thị trường không thuận lợi cho việc phát hành.
Và thứ tư đó là, cho vay trung dài hạn sẽ buộc các doanh nghiệp nhỏ phải
tích luỹ vốn từ lợi nhuận để lại, cho dù doanh nghiệp có quan hệ mật thiết với
ngân hàng. Điều này sẽ có lợi cho doanh nghiệp về sau này.
Với những lý do trên cho thấy đi vay trung dài hạn tại các định chế tài chính

chính phủ nhằm phục vụ cộng đồng yếu tố lợi nhuận không được đặt nên hàng
đầu, còn lại hầu hết cho vay các dự án khác đều nhằm mục đích tạo thu nhập
cho ngân hàng. Vì vậy việc thẩm định tài chính dự án là vô cùng quan trọng
trong hoạt động cho vay của ngân hàng.
1.2.2Sự cần thiết của công tác thẩm định tài chính trong hoạt động cho vay
trung dài hạn của NHTM.
Để cho một lượng vốn lớn được bỏ ra hiện tại có thể được thu hồi dần
trong tương lai xa, thì trước khi chi vốn vào các dự án, các nhà đầu tư đều tiến
hành soạn lập chương trình cụ thể, chi tiết theo tính chất của từng dự án. Những
công việc này hết sức phức tạp liên quan đến nhiều vấn đề, đòi hỏi phải có sự
phối hợp hoạt động của nhiều người. Thực tế những giải trình từ phía doanh
nghiệp đối với ngân hàng về dự án cần vay vốn thường rất sơ sài, đôi khi có số
liệu không đủ căn cứ để chứng minh tính sát thực Do đó phải rà soát, điều chỉnh
lại.
 Đối với ngân hàng, để ngăn chặn sự đổ bể, sự lãng phí vốn khi muốn
tài trợ hay cho vay vốn vào dự án thì cần phải thẩm định lại tính hiệu quả của
dự án, đặc biệt sự hiệu quả về mặt tài chính. Điều này đảm bảo cho chính bản
thân sự tồn tại của một ngân hàng. Bởi nều để xảy ra bất kỳ rủi ro nào dẫn đến
sự không thu hồi được vốn của ngân hàng sẽ ảnh hưởng lớn đến thu nhập của
ngân hàng, nhất là khi đó là các dự án lớn.
 Đối với xã hội, mỗi một dự án khi thực hiện không chỉ có ảnh hưởng
đến chủ dự án, ngân hàng (hay các nhà đầu tư khác) mà còn chứa đựng cả
những ảnh hưởng đối với người dân nơi thực hiện dự án, đến nguồn tài nguyên
đất nước sẽ được sử dụng, đến các ngành nghề khác liên quan….Vì vậy ngân
hàng cần phải tiến hành thẩm định lại dự án để xem xét một cách toàn diện khi
có chi phí xã hội dự án, hiệu quả tài chính của dự án còn được đảm bảo không,
có phù hợp với mục tiêu và chiến lược phát triển của vùng, của địa phương hay
không.
 Đối với chủ dự án, khi ngân hàng tiến hành thẩm định lại dự án chính
là dịp để khẳng định tính đúng đắn trong quyết định đầu tư của chủ dự án. Đồng

như dự báo theo tỷ phần doanh thu, dự toán tổng thể. Nhà thẩm định sẽ xem xét
toàn bộ quá trình lập dự toán vốn này để biết được mức vốn chính xác cần thiết
cho dự án.
Và:
Tổng vốn đầu
tư của dự án
=
Vốn cố
định
+
Vốn lưu
động
+
Vốn dự
phòng
Tổng vốn đầu tư được xác định là vậy nhưng sẽ tài trợ bằng nguồn vốn
nào? Đây là câu hỏi không chỉ nhà thẩm định mà chính chủ thực hiện dự án sẽ
đặt ra đầu tiên. Về mặt lý thuyết và cả thực tế thì mỗi dự án có nhiều hình thức
tài trợ vốn khác nhau:
Trước hết dự án có thể được tài trợ bằng vốn tự có: Loại vốn này có được
từ bốn nguồn: từ phát hành cổ phiếu thường, từ thặng dư vốn và từ lợi nhuận
giữ lại, phát hành cổ phiếu ưu đãi.
Cổ phiếu thường có nhiều ưu thế trong việc phát hành ra công chúng và
trong quá trình lưu hành trên thị trường chứng khoán. Như sau khi phát hành
doanh nghiệp có thể tạm thời mua lại, doanh nghiệp có thể dễ dàng phát hành
thêm khi cần thiết….Nên loại này cũng được sử dụng để tài trợ cho dự án, đặc
biệt là các dự án qui mô lớn.
Nguồn thặng dư vốn: Đây chính là phần vốn có được từ chênh lệch giữa
giá thị trường của cổ phiếu thường và mệnh giá của nó tại thời điểm phát hành.
Tuỳ theo sự đánh giá của thị trường về trị giá của cổ phiếu của doanh nghiệp mà

K
d
: Chi phí của vốn vay
W
e
: Tỷ trọng của vốn chủ sở hữu trong tổng vốn
W
d
: Tỷ trọng của vốn vay trong tổng vốn
Ta có công thức xác định chi phí vốn trung bình của dự án:
WACC = W
e
.k
e
+ W
d
.(1 – T).k
d
1.3.2 Thẩm định kế hoạch doanh thu – chi phí – lợi nhuận hàng năm của dự
án.
Khi thực hiện công tác thẩm định về doanh thu của dự án điểm xuất phát
đầu tiên của nhà thẩm định là tìm hiểu về thị trường sản phẩm của dự án. Cán
bộ thẩm định sẽ phải thu thập thông tin về giá cả sản phẩm đã có hay sản phẩm
tương tự của đối thủ cạnh tranh trên thị trường hiện tại là bao nhiêu? Nhu cầu về
sản phẩm này hiện tại và xu hướng trong tương lai. Rồi đặc tính sản phẩm của
dự án có khả năng chiếm lĩnh thị trường hay không? Công suất dự tính của dự
án sẽ là bao nhiêu …. Từ đó dự tính doanh thu hàng năm của dự án.
Doanh thu mỗi
năm của dự án
=

định giá trị hay hiệu quả trực tiếp của dự án. Khi xác định dòng tiền các nhà
phân tích và thẩm định có những nguyên tắc nhất định. Đó là :
Loại bỏ chi phí chìm ra khỏi phân tích: Chi phí chìm là những chi phi mà
doanh nghiệp - chủ dự án vẫn phải bỏ ra cho dù dự án có được chấp nhận và
thực hiện hay không (chẳng hạn như chi phí tư vấn về dự án, chi phí thiết kế dự
án, …). Chi phí này là một khoản chi tất yếu do đó không được đưa vào phần
chi đầu tư của dự án.
Chi phí cơ hội sẽ được đưa vào để phân tích chi phí của dự án: Có những
dự án được thiết kế trong đó có sử dụng một số yếu tố đầu vào sẵn có của doanh
nghiệp. Mà đáng lẽ ra nếu không sử dụng vào dự án thì nó sẽ được sử dụng vào
việc khác và đem lại nguồn thu cho doanh nghiệp. Khi sử dụng vào dự án doanh