BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

UBND THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG

CAO THỊ HẢI LINH

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
THEO DỰ ÁN VÀO DẠY HỌC CHƯƠNG
HỆ THỨC LƯỢNG TRONG TAM GIÁC VUÔNG
HÌNH HỌC LỚP 9

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

CHUYÊN NGÀNH: LL&PP DẠY HỌC BỘ MÔN TOÁN
MÃ SỐ: 8.14.01.11

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Vũ Quốc Chung

HẢI PHÒNG - 2018


i
LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi và được sự
hướng dẫn của PGS.TS. Vũ Quốc Chung. Các nội dung nghiên cứu, kết quả
trong đề tài này là trung thức và chưa được công bố dưới bất kì hình thức nào
trước đây. Ngoài ra, trong luận văn còn sử dụng một số nhận xét, đánh giá cũng
như số liệu của các tác giả khác, cơ quan tổ chức khác đều có trích dẫn và chú


Cao Thị Hải Linh


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................ ii
MỤC LỤC ............................................................................................................ iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ........................................................................ vi
DANH MỤC BẢNG .............................................................................................vii
MỞ ĐẦU ................................................................................................................ 1
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ................................................. 5
1.1. Lược sử về phương pháp dạy học theo dự án.................................................... 5
1.1.1.Thuật ngữ ....................................................................................................... 5
1.1.2. Lịch sử .......................................................................................................... 5
1.2. Những khái niệm cơ bản của phương pháp dạy học theo dự án ........................ 8
1.2.1. Khái niệm về dự án và dự án học tập ............................................................. 8
1.2.2. Đặc trưng cơ bản của dạy học theo dự án ...................................................... 9
1.2.3. Một số quan điểm về dạy học theo dự án ..................................................... 10
1.2.4. Các hình thức dạy học theo dự án ................................................................ 13
1.2.5. Cấu trúc của dạy học theo dự án .................................................................. 15
1.2.6. Đặc điểm của dạy học theo dự án ................................................................ 16
1.2.7. Tác dụng của dạy học theo dự án ................................................................. 19
1.2.8. Thiết kế một dự án dạy học ......................................................................... 22
1.2.9. Đánh giá trong dạy học theo dự án .............................................................. 23
1.2.10. Cách thức tiến hành dạy học theo dự án..................................................... 25
1.2.11. Những ưu điểm và hạn chế của dạy học theo dự án ................................... 26
1.3. Thực trạng dạy học theo dự án vào chương “hệ thức lượng trong tam giác

2.3.2. Công cụ đánh giá: ........................................................................................ 65
2.3.3. Một số cách thức đánh giá kết quả học tập của học sinh khi dạy học theo
dự án ..................................................................................................................... 69
2.4. Kết luận chương 2 .......................................................................................... 73
CHƯƠNG 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM .......................................................... 74
3.1. Mục đích và nội dung thực nghiệm sư phạm .................................................. 74
3.1.1. Mục đích thực nghiệm ................................................................................. 74
3.1.2. Nội dung thực nghiệm ................................................................................. 74


v
3.2. Quá trình thực nghiệm sư phạm...................................................................... 75
3.2.1. Đối tượng thực nghiệm sư phạm.................................................................. 75
3.2.2. Quá trình thực nghiệm ................................................................................. 75
Đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh ............................... 78
và hướng dẫn học sinh tự học ở nhà ...................................................................... 78
Nhóm Toán 9 thực hiện lên lớp chuyên đề: Dạy học theo chủ đề .......................... 78
3.3. Đánh giá kết quả thực nghiệm ........................................................................ 89
3.3.1. Đánh giá định lượng .................................................................................... 89
3.3.2. Đánh giá định tính: ...................................................................................... 93
3.4. Kết luận Chương 3 ......................................................................................... 94
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ........................................................................ 96
1.Kết luận .............................................................................................................. 96
2. Khuyến nghị ...................................................................................................... 96
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................... 97
PHỤ LỤC ............................................................................................................. 99


vi
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT


Hoạt động


vii
DANH MỤC BẢNG

Số hiệu

Tên bảng

Trang

bảng
2.1

Thang điểm đánh giá bài tập nhóm

28

2.2

Phiếu đánh giá quá trình thực hiện dự án của thành

29

viên trong nhóm
2.3

Phiếu đánh giá bài thuyết trình báo cáo dự án của

để nhận thức rõ những giá trị quan trọng, thực chất trong cuộc sống. Điều đó
thực ra là yêu cầu giáo viên không ngừng nâng cao trình độ hiểu biết. Ở đó, vai
trò của người giáo viên trở thành nhân tố kích thích trí tò mò của học sinh, mài
sắc thêm năng lực nghiên cứu độc lập, tăng cường khả năng tổ chức, sử dụng
kiến thức và khả năng sáng tạo. Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy mới
đòi hỏi phải có những tài liệu dạy - học mới. Những tài liệu này phải gắn với
các phương pháp kiểm tra, đánh giá mới phù hợp với năng lực của người học
nhằm khuyến khích không chỉ khả năng ghi nhớ mà cả khả năng thông hiểu, các
kỹ năng thực hành và sáng tạo của học sinh. Như TS Vũ Ngọc Anh, Viện Khoa
học Giáo dục Việt Nam đã chia sẻ: “Đổi mới PPDH trong trường phổ thông
không phải là một mong muốn chủ quan, một phong trào quần chúng với sự tự


2
nguyện hoặc không mà là một yêu cầu khách quan, cấp thiết, có cơ sở pháp lí, lí
luận, thực tiễn đối với mọi trường học, mọi giáo viên”.
Những năm gần đây, trong xu thế đổi mới chung của đất nước đi đôi với
đổi mới nội dung là việc đổi mới về phương pháp giảng dạy, đặc biệt là môn
toán có sự thay đổi hình thức, nội dung thi yêu cầu học sinh phải giải quyết được
những tình huống thực tế. Điều này tạo ra những thuận lợi và gặp không ít khó
khăn. Do đó trong quá trình giảng dạy giáo viên cần áp dụng linh hoạt những
phương pháp dạy học tích cực. Điển hình có phương pháp dạy học theo dự án là
một hình thức dạy học vừa có tính hợp tác vừa có tính thực tiễn cao. Trong đó,
người học thực hiện nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và
thực hành và đòi hỏi phải thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình
học tập từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện yêu cầu,
kiểm tra, đánh giá, điều chỉnh quá trình và kết quả thực hiện.
Từ đầu thế kỷ 20, các nhà sư phạm Mỹ đã xây dựng cơ sở lý luận cho
phương pháp dạy học theo dự án và coi đây là phương pháp dạy học quan trọng
để thực hiện hoạt động dạy học hướng vào người học nhằm khắc phục nhược

đồng thời bổ sung thêm những thông tin cần thiết nhằm phục vụ quá trình
nghiên cứu đề tài.
Phương pháp chuyên gia: tham khảo ý kiến các chuyên gia về nhận định
thực trạng tình hình dạy học chương “Hệ thức lượng trong tam giác vuông” cho
học sinh THCS; thu thập ý kiến đề xuất và khả năng vận dụng; một số biện pháp
dạy học theo phương pháp dự án cho học sinh THCS.
Phương pháp thực nghiệm sư phạm: nhằm kiểm định giả thuyết khoa học
và tính khả thi của đề tài.
7. Giả thuyết khoa học:
Nếu đề xuất được các phương pháp dạy học theo phương pháp dạy học
theo dự án phù hợp vào chương “Hệ thức lượng trong tam giác vuông” hình học
lớp 9 thì sẽ phát huy được tính chủ động, sáng tạo của học sinh, góp phần rèn
luyện năng lực giải quyết vấn đề, năng lực làm việc nhóm và năng lực đánh giá của
học sinh.
8. Cấu trúc luận văn:
Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục luận
văn được trình bày trong hai phần gồm ba chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn.
Chương 2: Tổ chức dạy học theo dự án vào chương “Hệ thức lượng trong
tam giác vuông”, hình học lớp 9.


5
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm.
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1. Lược sử về phương pháp dạy học theo dự án
1.1.1.Thuật ngữ
Thuật ngữ dự án, tiếng Anh là “Project”, được hiểu theo nghĩa phổ thông
là một đề án, một dự thảo hay một kế hoạch, cần được thực hiện nhằm đạt mục
đích đề ra. Khái niệm dự án được sử dụng phổ biến trong hầu hết các lĩnh vực

hết là một nơi ở đó tất cả phải áp dụng các cách làm việc để nghiên cứu các
thông tin, trao đổi các kiến thức hoặc trả lời thư nhận được từ các lớp học sinh
khác hoặc chuẩn bị các điều tra ngoài lớp học, phân tích các dữ liệu hoặc trình
bày các báo cáo tập hợp được...Trong môi trường như thế, sự hợp tác ở bên
trong nhóm rất phong phú. Khát vọng của Freinet là tạo nên một cá nhân có đầu
óc phát triển tốt hơn là đầu óc được “rót đầy kiến thức”. Nhiều nhà sư phạm ở
châu Âu cũng đã vận dụng “sư phạm bởi dự án”. Một nguyên tắc của phương
pháp này là niềm tin gần như không giới hạn vào quyền lực của giáo dục và khả
năng phát triển của trẻ; sự cần thiết phải chịu trách nhiệm trước xã hội và những
công việc đảm nhận với những người khác; sự chịu trách nhiệm của cá nhân và
tập thể ở bên trong nhóm của mỗi người có một nét riêng [23].
Đầu thế kỷ XX các nhà sư phạm Mỹ đã xây dựng cơ sở lý luận cho
phương pháp dự án và coi đó là phương pháp dạy học quan trọng để thực hiện
quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm, nhằm khắc phục nhược điểm
của phương pháp dạy học truyền thống. Ban đầu phương pháp dự án được sử
dụng trong dạy học thực hành các môn học kỹ thuật, về sau được sử dụng hầu
hết trong các môn học khác. Hiện nay, phương pháp dự án được sử dụng phổ
biến trong các trường phổ thông và đại học trên thế giới, đặc biệt ở những nước
phát triển [21].
Học tập thông qua dự án cũng tạo nên một chuyển động xã hội - giáo dục
từ đầu thế kỷ XX ở Bắc Mỹ cũng như ở châu Âu nhằm tạo ra sự thay đổi mạnh
mẽ trong dạy học nhà trường. Nền tảng của chuyển động này là đem lại ở mỗi
học sinh sự tiếp nhận hứng thú kiến thức, sự thay đổi phương pháp làm việc của


7
họ. Trong trào lưu này người ta nhấn mạnh đến sự tham gia một cách có ý thức,
tích cực nhất về phía học sinh vào sự học tập của họ, vào việc thiết lập tri thức.
Ở nước ta khi bước vào thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hội nhập
với cộng đồng thế giới trong nền kinh tế cạnh tranh quyết liệt thì mục tiêu của

9
nhân lực cần thực hiện nhằm mục tiêu đề ra. Dự án được thực hiện trong những
điều kiện xác định và có tính phức hợp, liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau.
Dự án là quá trình tổ chức nghiên cứu một đề tài trong khoảng thời gian
nhất định do một cá nhân, một nhóm thực hiện nhằm tạo ra sản phẩm sau dự án.

1.2.1.2. Khái niệm về dạy học theo dự án
Có nhiều quan niệm và định nghĩa khác nhau về dạy học theo dự án.
Nhiều tác giả coi dạy học theo dự án là một tư tưởng hay một quan điểm dạy
học, cũng có người coi là một hình thức dạy học vì khi thực hiện một dự án có
nhiều phương pháp dạy học được sử dụng.
Dạy học theo dự án là một hình thức dạy học hay phương pháp dạy học
phức hợp, trong đó dưới sự hướng dẫn của giáo viên, người học tiếp thu kiến
thức và hình thành kỹ năng thông qua việc giải quyết một bài tập tình huống có
thật trong đời sống, theo sát chương trình học, có sự kết hợp giữa lý thuyết với
thực hành và tạo ra các sản phẩm cụ thể. Nhiệm vụ này được người học thực
hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục
đích, lập kế họach, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá
trình và kết quả thực hiện. Làm việc nhóm là hình thức cơ bản của dạy học theo
dự án [5].
1.2.2. Đặc trưng cơ bản của dạy học theo dự án
Các nhà khoa học của tập đoàn Intel đã chỉ ra các đặc trưng cơ bản của
dạy học dự án như sau [13]:
- Dạy học theo dự án lấy người học là trung tâm của quá trình dạy học.
- Dạy học theo dự án tập trung vào những mục tiêu học tập quan trọng
gắn với chuẩn kiến thức kĩ năng.
- Dạy học theo dự án được định hướng theo bộ câu hỏi khung chương
trình.
- Dạy học theo dự án đòi hỏi các hình thức đánh giá đa dạng và thường
xuyên.

dự án: “Cách học dựa trên dự án là một mô hình học tập khác với các hoạt động
học tập truyền thống với những bài giảng ngắn, tách biệt và lấy giáo viên làm


11
trung tâm. Theo đó, các hoạt động học tập được thiết kế một cách cẩn thận,
mang tính lâu dài, liên quan đến nhiều lĩnh vực học thuật, lấy học sinh làm trung
tâm và hoà nhập với những vấn đề và thực tiễn của thế giới thực tại ” [13].
Tác giả Nguyễn Thị Diệu Thảo cho rằng: “Dạy học theo dự án là một
phương pháp dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức
hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn. Nhiệm vụ này được thực hiện với
tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế
hoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều khiển, đánh giá quá trình và kết
quả thực hiện. Kết quả dự án là những sản phẩm có thể trình bày, giới thiệu”
[17].
Tuỳ theo cách tiếp cận, mà có nhiều quan niệm hay định nghĩa khác nhau
về dạy học theo dự án:
Dạy học theo dự án là phương pháp tổ chức dạy học mà giáo viên và học
sinh cùng nhau giải quyết không chỉ về mặt lý thuyết mà còn về mặt thực tiễn
một nhiệm vụ học tập có tính chất tổng hợp, tạo điều kiện cho học sinh tự
nghiên cứu và giải quyết vấn đề trong tất cả các giai đoạn học tập, kết quả tạo ra
được một sản phẩm nhất định.
Từ một số quan điểm trên cho thấy, mặc dù các nhà nghiên cứu giáo dục
trên thế giới và ở Việt Nam có những cách định nghĩa và những cách hiểu khác
nhau về dạy học theo dự án, nhưng có thể thấy các tác giả đều thống nhất về một
số điểm như sau:
- Dạy học theo dự án là hình thức tổ chức dạy học hướng vào người học,
lấy người học làm trung tâm.
- Trong dạy học theo dự án, người học tự nghiên cứu, tự thực hiện một
nhiệm vụ học tập do giáo viên đưa ra hoặc giáo viên cùng với người học đưa ra

Bài học thiết kế theo dự án chứa đựng nhiều kỹ thuật dạy học khác nhau
như thuyết trình, vấn đáp, động não, hỏi chuyên gia,… nhằm tăng tính hấp dẫn
với nội dung bài học, với người học.
Thông thường học sinh sẽ tìm hiểu thông tin từ mạng Internet và từ những
cá nhân trực tiếp liên quan đến dự án cần thực hiện để giải quyết vấn đề, hiểu
sâu nội dung hơn. Trong quá trình thực hiện dự án, có sử dụng nhiều phương
tiện dạy học, ứng dụng công nghệ thông tin để hoàn thành dự án; có nhiều cách


13
đánh giá khác nhau để giúp học sinh tạo ra những sản phẩm theo mục tiêu ban
đầu đề ra.
Theo chương trình ITP (Intel Teach Program) của Intel, dạy học theo dự
án được thiết kế nhằm hỗ trợ giúp giáo viên phát huy khả năng sáng tạo của
mình và của học sinh trong và ngoài học đường, phát huy cao độ tính tích cực,
sáng tạo chủ động của học sinh. Một trong những chủ đề của chương trình là tập
trung vào các phương pháp giúp giáo viên và học sinh nâng cao chất lượng học
tập và đặc biệt nhấn mạnh phương pháp học thông qua thực hành [13].
Tóm lại, dạy học theo dự án hay phương pháp dạy học dự án được hiểu là
một phương pháp hay hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện một
nhiệm vụ phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn, thực hành. Nhiệm
vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong quá trình học tập, từ
việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều
chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện [11].
1.2.4. Các hình thức dạy học theo dự án
Các hình thức dạy học dự án có thể được phân loại dựa theo nhiều cơ sở
khác nhau. Sau đây là một số cách phân loại chính [17]:
1.2.4.1. Phân loại theo lĩnh vực hoạt động của dự án
Có rất nhiều yếu tố, phương diện để phân loại hoạt động của dự án. Có
thể phân loại như sau :

– dự án liên môn tích hợp môn Hóa – Sinh trường THCS Nguyễn Đình Chiểu
năm 2016.
- Dự án “nghiên cứu, học tập” ;
Ví dụ: Dự án xác định “khoảng cách từ hai bên bờ sông Bạch Đằng – Đền
Tràng Kênh, Thủy Nguyên, Hải Phòng” – dự án học tập môn Toán lớp 8, kết
hợp trải nghiệm sáng tạo năm 2018.
- Dự án “tuyên truyền giáo dục, quảng cáo”;
Ví dụ: Dự án tuyên truyền giáo dục ý thức bảo vệ môi trường; an toàn
giao thông ngoài trường học.
- Dự án “tổ chức thực hiện các hoạt động xã hội”.
Trong luận văn, do tính chất môn học và điều kiện thực tế, hình thức của
dự án nghiên cứu là dự án “nghiên cứu, học tập” theo phạm vi dự án nhỏ với số
lượng người tham gia ít và thời gian thực hiện ngắn.


15
1.2.5. Cấu trúc của dạy học theo dự án
Trong dạy học theo dự án có nhiều thành tố liên quan đến nhau, như [22]:
1.2.5.1. Người học
- Người học là trung tâm của dạy học dự án, người học không hoạt động
độc
lập mà làm việc theo nhóm, đóng vai là những người thuộc các lĩnh vực khác
nhau,
có nhiệm vụ hoàn thành vai trò của mình theo mục tiêu đã đề ra.
- Khi thực hiện nhiệm vụ được giao, người học tự quyết định cách tiếp
cận
vấn đề và các hoạt động cần phải tiến hành để giải quyết vấn đề.
- Trong dạy học theo dự án người học cần hoàn thành dự án với những
sản
phẩm cụ thể có ý nghĩa và giá trị nhất định đối với bản thân và xã hội.

thức. Như vậy, mỗi bài học đều thật sự hấp dẫn đối với người học vì đó là những
vấn đề có thật trong đời sống.
1.2.5.5. Phương tiện dạy học
Phương tiện dạy học trong dạy học dự án là sách giáo khoa, tài liệu tham
khảo, máy tính, internet, các phương tiện trình chiếu…. Người học cần được tạo
điều kiện sử dụng công nghệ thông tin khi sản xuất một sản phẩm dự án, khi
trình
bày vấn đề...
1.2.5.6. Môi trường và thời gian thực hiện dự án
Dự án có thể chỉ giới hạn trong phạm vi lớp học và có độ dài khoảng 1-2
tiết, hoặc có thể vượt ra ngoài phạm vi lớp học và kéo dài trong suốt năm học.
1.2.6. Đặc điểm của dạy học theo dự án
Trong các tài liệu về dạy học theo dự án có rất nhiều đặc điểm được đưa
ra
và sắp xếp theo nhiều hệ thống khác nhau. Các đặc điểm cơ bản của dạy học
theo
dự án phản ánh bản chất của dạy học theo dự án; phù hợp với bản chất của dạy
học


17
dự án và các sản phẩm của dự án phải được định hướng cho việc vận dụng.
Dưới
đây là hệ thống bẩy đặc điểm cơ bản của dạy học theo dự án [8] [16]:
- Định hướng thực tiễn: chủ đề của dự án xuất phát từ những tình huống
của thực tiễn xã hội, thực tiễn nghề nghiệp cũng như thực tiễn đời sống. Nhiệm
của dự án cần chứa đựng những vấn đề phù hợp với trình độ và khả năng nhận
thức của người học. Các dự án học tập có ý nghĩa thực tiễn xã hội, góp phần gắn
việc học tập trong nhà trường với thực tiễn đời sống, xã hội. Trong những
trường hợp lí tưởng, việc thực hiện các dự án có thể mang lại những tác động xã