ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
––––––––––––––––––––––

PHẠM THỊ THÙY DUYÊN

XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP
TRONG DẠY HỌC HỆ THỨC LƯỢNG TRONG TAM GIÁC
CHO HỌC SINH LỚP 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2019


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
––––––––––––––––––––––

PHẠM THỊ THÙY DUYÊN

XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP
TRONG DẠY HỌC HỆ THỨC LƯỢNG TRONG TAM GIÁC
CHO HỌC SINH LỚP 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
Ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Toán
Mã số: 8.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Trần Việt Cường


cứu của bản thân tác giả sau một thời gian học tập và nghiên cứu chuyên
ngành Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Toán. Để có được kết quả
này, ngoài sự nỗ lực, cố gắng của bản thân, trong quá trình tiến hành nghiên
cứu hoàn thiện đề tài, tôi đã nhận được sự động viên, giúp đỡ, hướng dẫn của
sự tận tình của các thầy cô giáo trong Khoa Toán, Phòng Đào tạo Trường
Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên và các thầy cô đã trực tiếp giảng
dạy, giúp đỡ cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu tại Trường.
Đặc biệt, tôi xin được bày tỏ sự biết ơn sâu sắc tới PGS.TS. Trần
Việt Cường - Thầy giáo đã trực tiếp giúp đỡ, hướng dẫn cho tôi trong suốt
quá trình nghiên cứu và hoàn thiện bản luận văn này.
Dù đã cố gắng nhiều, song vì những lý do khách quan và chủ quan,
luận văn không thể tránh khỏi những thiếu xót. Rất mong nhận được sự góp
ý, chỉ dẫn và giúp đỡ của quý thầy cô giáo, và các bạn đồng nghiệp.
Xin trân trọng cảm ơn!
Thái Nguyên, tháng 6 năm 2019
Tác giả

Phạm Thị Thùy Duyên

ii


MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU
.............................................................................................................1
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
............................................4
1.1. Sơ lược về lịch sử nghiên cứu vấn đề
........................................................4

Kết luận chương
1 ............................................................................................ 29
Chương 2. XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC
HỆ THỨC LƯỢNG TRONG TAM GIÁC CHO HỌC SINH LỚP 10.....31
2.1. Nội dung chủ đề Hệ thức lượng trong tam giác trong chương
trình môn Toán lớp
10............................................................................................... 31
2.1.1. Vai trò của chủ đề Hệ thức lượng trong tam giác trong chương trình
môn
Toán lớp 10
........................................................................................................ 31
2.1.2. Nội dung chủ đề Hệ thức lượng trong tam giác trong sách giáo
khoa
Hình học 10
........................................................................................................ 32

4


2.1.3. Mục đích, yêu cầu khi dạy học chủ đề hệ thức lượng trong tam giác
cho học sinh
.............................................................................................................. 33
2.4. Xây dựng và tổ chức dạy học chủ đề tích hợp trong dạy học nội
dung chủ đề Hệ thức lượng trong tam giác cho học sinh lớp
10........................... 34
2.4.1. Chủ đề 1: Em tìm hiểu về tháp Pô Klong Garai (tháp Chàm)
................ 34
2.4.2. Chủ đề 2: Vai trò của hệ thức lượng trong tam giác trong giải toán
về tổng hợp, phân tích lực và điều kiện cân bằng của chất
điểm........................... 44

5


MỞ ĐẦU
1. Lí do lựa chọn đề tài
Nước chúng ta đang ở trong thời kỳ xây dựng công nghiệp hóa và hội
nhập quốc tế, nguồn nhân lực là rất quan trọng và quyết định sự thành công
của sự phát triển đất nước. Do đó, giáo dục là quan trọng trong việc hình
thành một thế hệ công dân Việt Nam mới, toàn diện, có lý tưởng có tính tổ
chức và kỷ luật, đạo đức, có tư duy sáng tạo, làm chủ tri thức tiên tiến, khả
năng thích nghi với yêu cầu về người lao động trong giai đoạn đổi mới, hội
nhập hiện nay.
Đảng và Nhà nước ta đang từng bước đẩy mạnh cải cách giáo dục.
Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành trung ương Đảng cộng sản Việt Nam lần
thứ 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện Giáo dục và Đào tạo đã nêu
rõ [12] “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp và học theo hướng hiện đại,
phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của
người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc.
Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người
học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kĩ năng, phát triển năng lực”.
Dạy học tích hợp là tạo mối liên hệ trong học tập bằng việc kết nối các
môn học khác nhau, nhấn mạnh đến sự phụ thuộc và mối liên hệ giữa các
kiến thức, kỹ năng và phương pháp của các môn học đó [27]. Như vậy, có
thể thấy dạy học tích hợp là một trong những định hướng mang lại hiệu quả
cao trong việc dạy và học, nhằm đáp ứng được yêu cầu đổi mới phương pháp
dạy học.
Hệ thức lượng trong tam giác là một trong những nội dung cơ bản
trong chương trình môn toán ở trường Trung học phổ thông. Nội dung này
gắn liền với thực tế qua những bài toán tìm cạnh, góc, diện tích… trong một
tam giác. Trong chương trình môn Toán lớp 10, sách giáo khoa giới thiệu

giả thuyết khoa học đã đề ra.


6. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lí luận: Nghiên cứu một số tài liệu liên
quan đến lý luận và phương pháp dạy học bộ môn toán, tâm lý học; các sách,
tạp chí, các bài viết về khoa học toán phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài; các
công trình nghiên cứu có các vấn đề liên quan trực tiếp đến hướng nghiên
cứu của đề tài.
- Điều tra, quan sát: Dự giờ, quan sát việc dạy học của giáo viên và
việc học tập của học sinh trong quá trình dạy học ở trường Trung học phổ
thông; phát phiếu hỏi giáo viên và học sinh để tìm hiểu thực trạng việc dạy
học tích hợp ở trường Trung học phổ thông…
- Thực nghiệm sư phạm: Thể hiện các biện pháp sư phạm đã đề ra qua
một số giờ dạy thực nghiệm ở một số lớp học thực nghiệm và lớp học đối
chứng trên cùng một lớp đối tượng.
7. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội
dung của luận văn bao gồm ba chương:
Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn.
Chương 2. Xây dựng một số chủ đề tích hợp trong dạy học hệ thức
lượng trong tam giác cho học sinh lớp 10.
Chương 3. Thực nghiệm sư phạm


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1. Sơ lược về lịch sử nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Một số nghiên cứu ở nước ngoài
Tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục và đã trở thành một

Liên Xô. Đầu những năm 1990, V.T.Phormenko và cộng sự của ông đã thiết
lập một phương pháp tích hợp sách giáo khoa vào giáo dục, cung cấp các
cách để phân loại chúng, hình thành một khái niệm về các sự kiện tích hợp
và cần được tích hợp [10]. Do đó, theo quan điểm của các nhà giáo dục của
Liên Xô, dạy học tích hợp về cơ bản là giáo dục lao động, mặt khác là sự hội
nhập của giáo dục kỹ thuật tổng hợp.
Ở một số nước trên thế giới, tích hợp là một quan điểm cơ bản về việc
xây dựng chương trình và sách giáo khoa từ bậc giáo dục tiểu học đến bậc
Trung học cơ sở và bậc Trung học phổ thông. Theo trình độ học vấn, mức độ
mà quan điểm tích hợp dựa trên những đặc điểm riêng của từng nước. Tại
Hoa Kỳ, Vương quốc Anh, Pháp, New Zealand, Úc, Nhật Bản, Hàn Quốc...
sử dụng quan điểm tích hợp ở mức độ cao từ tiểu học đến Trung học phổ
thông. Mức độ tích hợp trên các môn học và đạt đến mức tối đa: nội bộ, liên
môn, đa môn [1], [28].
- New Zealand: Chương trình học ở New Zealand chú trọng cung cấp
cho học sinh nền tảng để tiếp tục học toán hoặc các lĩnh vực môn học khác
và phát triển kỹ năng, khái niệm, kiến thức và sự tự tin sử dụng toán học
trong cuộc sống hàng ngày, giúp học sinh có các phương pháp tiếp cận để
giải quyết các vấn đề liên quan đến toán học và phát triển khả năng tư duy,
suy luận logic.


- Hoa Kỳ: Chương trình giảng dạy toán học ở một số tiểu bang của
Hoa Kỳ nhấn mạnh những điểm sau đây. Giải quyết vấn đề: đọc hiểu và thể
hiện toán học trong giao tiếp. Lập luận toán học, mô hình toán học, sử dụng
các công cụ toán học tích hợp. Ví dụ, chương trình giảng dạy toán học của
Madison Metropolitan. School District (Wicosin State) nhắc tới các năng
lực: giải quyết vấn đề, chứng minh và lập luận. Giao tiếp và tương tác với
các môn học và lĩnh vực khác trong toán học, bao gồm về kiến thức, về tư
tưởng, về ứng dụng toán học trong thực tiễn và trình bày nội dung toán học.

đầu tiên của chương trình cải cách được chia thành 7 chủ đề và hiện đã được
giảm xuống còn ba chủ đề chính [23].
Các vấn đề về giáo dục tích hợp và phân hóa đã được phản ánh trong
Luật Giáo dục. Mục tiêu giáo dục là “giúp học sinh phát triển toàn diện về
đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực
cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt
Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân” [19].
Theo chương trình giáo dục tổng thể, chương trình môn học và hoạt
động giảng dạy được tích hợp ở bậc Tiểu học, Trung học cơ sở và phân hóa
mạnh ở bậc Trung học phổ thông. Tuy nhiên, ở bậc Trung học phổ thông
việc dạy học tích hợp vẫn được thể hiện trong chương trình các môn học đặc
biệt của khoa học tự nhiên và khoa học xã hội là nhóm môn học tự chọn.
Chương trình được đổi mới một cách cơ bản theo hướng tích hợp các môn
học, tạo ra nhiều cơ hội hơn cho việc học nội dung, tăng cường các hoạt
động của học sinh để định hướng và phát triển khả năng của học sinh [3].
Trong thực tế, các vấn đề về tích hợp trong phát triển chương trình và
sách giáo khoa vẫn còn hạn chế. Các trường Trung học cơ sở và Trung học
phổ thông có số lượng lớn các môn học, giáo viên chưa được bồi dưỡng
chuẩn bị cho giảng dạy tích hợp, công tác tập huấn và bồi dưỡng không đáp


ứng được yêu cầu, việc giảng dạy tích hợp dựa trên khả năng và ý thức tự
giác của giáo viên nên chưa có hiệu quả tốt trong việc dạy học tích hợp.
Hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã và đang nghiên cứu xây dựng
chương trình, sách giáo khoa phổ thông mới cũng dựa trên quan điểm tích
hợp và quan điểm hệ thống nhằm giảm tải môn học, giảm tải nội dung [2].
Có thể nói, sau khi tìm hiểu lịch sử về tình hình nghiên cứu dạy học
tích hợp trong nước và trên thế giới, tác giả nhận thấy sự cần thiết và hiệu
quả tích cực của dạy học tích hợp trong dạy học nhằm nâng cao năng lực cho
học sinh. Hình thức dạy học tích hợp đang được thực hiện và đạt hiệu quả

dục học có các loại tích hợp [13]: Tích hợp chương trình; Tích hợp các bộ
môn học; Tích hợp giảng dạy; Tích hợp học tập; Tích hợp kiến thức; Tích
hợp kỹ năng...
- Tiếp cận theo góc nhìn tổng thể, thì tích hợp là một phương diện của
quá trình phát triển liên quan đến tổng hợp trong một thể thống nhất các
thành phần và các yếu tố riêng lẻ đã có từ trước đó [21].
- Tiếp cận theo cấu trúc môn học [22], tích hợp là sự kết hợp, tổ hợp
nội dung từ các môn học/lĩnh vực học tập khác nhau thành một “môn học”
mới. Hoặc tích hợp là sự lồng ghép các nội dung cần thiết vào những nội
dung vốn có của một môn học (theo chủ đề).
- Tiếp cận theo góc độ dạy học [11], tích hợp là sự liên kết giữa các
đối tượng giảng dạy, học tập trong cùng một kế hoạch hoạt động để đảm bảo
sự thống nhất, hài hòa, trọn vẹn của hệ thống dạy học, nhằm đạt mục tiêu
dạy học tốt nhất.
- Tiếp cận ở bình diện tổ chức dạy học [9], dạy học tích hợp là tổ
chức, hướng dẫn để học sinh biết huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng
thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập; thông


qua đó hình thành những kiến thức, kỹ năng mới; phát triển được những
năng lực cần thiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đề trong học tập và trong
thực tiễn cuộc sống.
Mặc dù có nhiều cách để phát biểu, nhưng cũng có những điểm chung
trong quan niệm về tích hợp, có thể hiểu rằng: Tích hợp là sự kết hợp của các
đối tượng khác nhau vào một chỉnh thể thống nhất. Kết quả của quá trình kết
hợp được là sự hình thành một hệ thống mới hoặc có thể bao gồm từ chính
những phần có ít nhiều liên hệ với các hệ thống trong quá khứ, chúng có sự
thay đổi về chất trong bản thân thuộc tính của mỗi bộ phận và có sự thay đổi
về chất trong bản thân thuộc tính của mỗi bộ phận.
b. Quan niệm về dạy học tích hợp

nhất của giai đoạn giáo dục hướng vào các năng lực thực hiện theo định
hướng nghề nghiệp là định hướng chất lượng đầu ra của quá trình đào tạo,
nghĩa là xem người học có thể làm được những gì? Vận dụng được những gì
vào thực tiễn? Thể hiện mức độ đạt chuẩn ra sao?... Dạy học tích hợp quan
tâm đến kết quả học tập của người học để có thể vận dụng trong công việc,
nghề nghiệp sau này. Vì vậy, yêu cầu quá trình học tập phải đảm bảo hiệu
quả và chất lượng để có thể thực hiện được nhiệm vụ. Từ những kết quả đầu
ra đó sẽ xác định được vai trò của các bên liên quan người mà đã tạo ra kết
quả đầu ra này, xem như là tập hợp của các hành vi được chờ đợi sau công
việc mà người đó sẽ đảm nhiệm.
+ Hướng vào hình thành, phát triển các năng lực đã định: Vì
định hướng kết quả đầu ra nên để đảm bảo thành công của dạy học tích hợp
ta phải xác định được các năng lực mà người học cần phải đạt tới sau khi
học, cũng như chỉ rõ các cơ hội phát triển và hình thành của chúng qua chủ
đề tích hợp.


Các năng lực này được thể hiện ở các nhiệm vụ, công việc, nghề nghiệp…
theo các yêu cầu, hoặc tiêu chuẩn đặt ra và đã được nêu rõ trong khi xây
dựng chủ đề. Một chủ đề tích hợp thường được cấu tạo theo các modun (hay
phần), hướng vào thực hiện và đạt được các năng lực. Điều này cũng giống
với việc các nội dung trong modun phải được xây dựng theo hướng tiếp cận
kỹ năng. Do đó, đánh giá kết quả học tập cũng phải đi theo hướng đánh giá
năng lực người học, hướng vào sự phát triển của chính học sinh, so sánh ở
thời điểm trước và thời điểm hiện tại của chính học sinh đó, chứ không phải
dùng đánh giá để so sánh cá nhân này với cá nhân khác. Vì vậy, giáo viên
cần đánh giá xem người học đã biết được những gì?, đã thực hiện được
những gì theo nhiệm vụ đề ra?, theo mô tả năng lực đã có, theo cách
người học thực hiện được trong thực tế.
- Dạy học tích hợp có rất nhiều bình diện tiếp cận. Trong dạy học ở

V
ai
tr
ò
V
ai
tr
ò

DD
ạạ
L L
à à
N Gi
hi ản
ều g
ph dạ
ư y
N Ít
hi ph
ều ản
ph hồ
C
D hỉ
ự tậ
p
a tr
H
oạ K
t

dạy học một số tri thức nhất định nào đó. Ngoài ra, người ta cũng có thể liên
kết những môn học liên quan lại với nhau để hình thành môn học mới với
cấu trúc môn học được tổ chức lại một cách phù hợp.
- Tích hợp xuyên môn (Transdisciplinary Integration): Phương thức
này hướng tới việc phát triển các kĩ năng mà học sinh có thể sử dụng trong
tất cả các môn học và trong việc giải quyết các tình huống đa dạng. Để làm
được điều này, việc tổ chức hoạt động học tập cần xoay quanh các vấn đề
xuất phát từ ngữ cảnh cuộc sống thực, có ý nghĩa và thu hút được sự quan
tâm của người học. Học sinh sẽ phát triển được các kĩ năng xuyên môn khi
được tạo cơ hội áp dụng những kĩ năng môn học và liên môn vào ngữ cảnh
thực tế của cuộc sống.
1.2.3. Quy trình xây dựng bài học/chủ đề tích hợp
Hiện nay, có một số tác giả đã nghiên cứu về dạy học tích hợp, chẳng
hạn như:
Tác giả Phạm Thị Thu Hương (2013) đưa ra quy trình xây dựng bài
học bao gồm 6 bước đó là [18]:
- Bước 1. Nghiên cứu kỹ nội dung bài học


- Bước 2. Tìm hiểu đối tượng người học
- Bước 3. Xác định phương pháp, biện pháp, phương tiện, các hoạt
động, hành động, thao tác sẽ tiến hành trong bài học
- Bước 4. Soạn bài theo tiến trình dạy học dự kiến.
- Bước 5. Kiểm tra và hoàn thiện thiết kế bài học.
- Bước 6. Rút kinh nghiệm và điểu chỉnh thiết kế (nếu có) sau giờ dạy
học.
Theo tác giả Nguyễn Thị Phương Nhung (2017) quy trình xây dựng
bài học cần được thực hiện theo 5 bước sau [20]:
- Bước 1. Phân tích chương trình dạy học, người học: Giáo viên cần
nghiên cứu kỹ nội dung chương trình dạy học, hiểu được mạch kiến thức và

học, các ý tưởng dạy học, các tài liệu tham khác, để đánh giá, lựa chọn, cân
nhắc hoàn thiện bản thiết kế, đưa ra những phương án dự phòng, điều chỉnh
khi cần thiết. Đối với giáo viên đã lành nghề, đó là quá trình cân nhắc, tham
khảo đồng nghiệp; ngay cả sau quá trình thức thi bản thiết kế kế hoạch bài
học cần rút kinh nghiệm, điều chỉnh, bổ sung cần thiết.
Từ các quy trình xây dựng bài học trên có thể thấy, mặc dù mỗi tác giả
đưa ra quy trình xây dựng khác nhau về việc thiết kế bài học tích hợp nhưng
có thể thấy, các tác giả đều thống nhất các hoạt động như sau:
Thứ nhất, xác định mục tiêu bài học: các mục tiêu được thể hiện bằng
động từ, và các động từ có thể được định lượng theo ba cấp độ: hiểu, biết và
vận dụng. Phải phù hợp với cấp độ của học sinh để xác định thứ bậc cụ thể
của mục tiêu.
Thứ hai, xác định việc chuẩn bị giáo viên và học sinh: giáo viên và
học sinh cần chuẩn bị các tài liệu giảng dạy cần thiết cho bài học.


Thứ ba, thiết kế các hoạt động dạy - học cụ thể: Đây là bước đặc trưng
nhất, bao gồm:
+ Lựa chọn các phương pháp dạy học sao cho đơn giản, phù hợp nhằm
giúp học sinh tự lực ở mức cao nhất và phù hợp với từng đối tượng học sinh
cụ thể.
+ Xây dựng các hoạt động của giáo viên và học sinh ở trên lớp. Mỗi
bài học có thể chia ra thành một số hoạt động nhất định nối tiếp nhau và có
thể được phân thành: Hoạt động khởi động, hoạt động giải quyết vấn đề,
hoạt động tổng kết và vận dụng những kiến thức thu được, hoạt động đánh
giá kết quả bài học.
+ Lựa chọn các phương pháp dạy học đơn giản và phù hợp để giúp
học sinh có trình độ cao nhất, phù hợp với từng học sinh.
+ Xây dựng các hoạt động của giáo viên và học sinh trong lớp học.
Mỗi bài học có thể được chia thành một số hoạt động tuần tự, có thể được