Tìm hiểu chuyên đề “Vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử ở trường THCS”
Tổ Sử Địa – Trường THCS Trưng Vương – Quận Hải Châu – Tp Đà Nẵng
-1-

Tổ SỬ ĐỊA.
Trường THCS
TRƯNG
VƯƠNG

CHUYÊN ĐỀ
“VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN, CHỦ ĐỀ
TÍCH HỢP
TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THCS”

Phương pháp dạy học vận dụng kiến thức liên môn, chủ đề tích hợp đã
được Bộ GD – ĐT triển khai và thí điếm nhiều năm gần đây. Tuy nhiên, vì
nhiều lí do khách quan và chủ quan nên vẫn còn nhiều GV ở các trường phổ
thông chưa thực sự nắm rõ mục đích, nội dung của phương pháp dạy học
này.
Để giúp GV trong Tổ Sử Địa trường THCS Trưng Vương, Đà Nẵng nói
riêng và các đồng nghiệp khác có quan tâm nói chung, chúng tôi cố gắng tìm
hiểu và hệ thống lại chuyên đề với các nội dung thực sự cần thiết.
PHẦN MỞ ĐẦU : THỰC TRẠNG DẠY HỌC LỊCH SỬ HIỆN NAY
& GIẢI PHÁP CẤP THIẾT.
I.THỰC TRẠNG DẠY HỌC LỊCH SỬ HIỆN
NAY :
1.CHƯƠNG TRÌNH, SGK :
a.Chương trình : thiết kế nặng,
không liên thông giữa các môn
học, cấp học, dẫn đến sự trùng
lắp một số kiến thức giữa các

-> Hệ quả : dẫn đến
tiết dạy khô khan,
kém hấp dẫn, nặng
về cung cấp kiến

3.HỌC
SINH:
-Ghi nhớ bài
học một
cách rời rạc,
máy móc.
-Không nắm
được mối
quan hệ giữa
các tri thức
thuộc lĩnh
vực đời sống
xã hội, về
kiến thức
liên môn.
->Hệ quả :
nhàm chán,
không yêu


Tìm hiểu chuyên đề “Vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử ở trường THCS”
Tổ Sử Địa – Trường THCS Trưng Vương – Quận Hải Châu – Tp Đà Nẵng
-2-

tranh cách mạng, ít đề cập về

kiến thức.
3.Đặc biệt từ việc hình thành được những biểu tượng Lịch sử cụ
thể, sinh động thông qua vận dụng tích hợp các kiến thức liên môn
sẽ tạo nên những gợi cảm mới, tác động mạnh mẽ đến tư tưởng,


Tìm hiểu chuyên đề “Vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử ở trường THCS”
Tổ Sử Địa – Trường THCS Trưng Vương – Quận Hải Châu – Tp Đà Nẵng
-3-

II.
NỘI
DUNG
&
MỨC
ĐỘ
TÍCH
HỢP

III.
YÊU
CẦU

tình cảm của học sinh, sẽ đem lại hiệu quả tích hợp giáo dục sâu
sắc trong nhiều chủ đề theo hướng dẫn của Bộ GD & ĐT.
4.Với việc dạy học theo chủ đề tích hợp trên có giá trị thực tiễn to
lớn trong đời sống xã hội. Phương pháp dạy học này chú trọng tập
dượt cho học sinh vận dụng các kiến thức kĩ năng học được cho
quá trình học tập tiếp theo, vận dụng được kiến thức đã học để giải
quyết các tình huống thách thức, bất ngờ, chưa từng gặp. Điều này

củng cố, tổng hợp ở mức cao hơn và được vận dụng thông minh
trong học tập.


Tìm hiểu chuyên đề “Vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử ở trường THCS”
Tổ Sử Địa – Trường THCS Trưng Vương – Quận Hải Châu – Tp Đà Nẵng
-4-

PHẦN HAI : MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP “VẬN DỤNG KIẾN THỨC
LIÊN MÔN TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ”.
1.Vai trò : Giữa văn học và sử học có mối liên hệ khăng khít. Các
trích đoạn thơ văn có tác dụng minh hoạ, cụ thể hoá sự kiện, nêu
ra 1 kết luận khái quát giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn một thời kì,
một sự kiện lịch sử. Các tác phẩm văn học bằng những hình
VĂN tượng cụ thể sẽ tác động mạnh mẽ đến tư tưởng, tình cảm người
HỌC học, góp phần quan trọng làm cho bài giảng sinh động, hấp dẫn,
nâng cao hứng thú học tập của học sinh.
2.Các tài liệuVăn học thường dùng :
a.Văn học dân gian : Phản ảnh về đời sống xã hội, về cuộc đấu
tranh vật lộn với thiên nhiên, chống ngoại xâm trong thời kì dựng
nước và giữ nước của cha ông.
(Sự tích Trăm trứng nở trăm con, Thánh Gióng, Truyền thuyết
Sơn Tinh - Thủy Tinh, Bánh chưng, bánh dày phản ánh nhiều khía
cạnh của đời sống xã hội và tinh thần của dân tộc thời Hùng
Vương…)
b.Tác phẩm văn học :
- Một số tác phẩm văn học là một tư liệu lịch sử như :“Hịch tướng
sĩ” của Trần Quốc Tuấn, “Cáo Bình Ngô” của Nguyễn Trãi,
“Tuyên Ngôn Độc Lập” của chủ tịch Hồ Chí Minh …
-Các tác phẩm văn học yêu nước, cách mạng : phản ánh các sự

học, tránh ôm đồm làm loãng nội dung bài lịch sử.
1.Những điểm tương đồng liên môn Lịch Sử - Địa Lí :
-Về nội dung : Hai môn Địa Lí và Lịch Sử đều có những nội
dung thuộc nhóm Khoa học xã hội nhân văn, đều nghiên cứu
những vấn đề của con người, xem xét các mối quan hệ mang tính
qui luật trong lĩnh vực kinh tế, xã hội, tuy rằng mỗi môn học có
mục tiêu riêng (Lịch sử chú ý đến quá trình hình thành và phát
triển của xã hội, trong khi đó địa lí chú ý đến tính không gian
lãnh thổ của các sự vật hiện tượng đang diễn ra hiện nay). Tuy
vậy, giữa chúng có mối quan hệ tác động qua lại với nhau bởi các
sự kiện lịch sử bao giờ cũng diễn ra trong một khoảng không gian
nhất định với các điều kiện cụ thể, trong đó có các điều kiện địa lí.
Lịch sử thế giới và lịch sử dân tộc (kể cả phần lịch sử địa phương)
đều gắn với những điều kiện tự nhiên mà con người sinh sống,
cho nên khi học tập lịch sử xã hội phải phân tích đến các yếu tố
của môi trường tự nhiên và thông qua nội dung lịch sử để hiểu rõ
hơn môi trường tự nhiên và thực hiện giáo dục môi trường.
-Về mặt kỹ năng : cũng sử dụng các phương tiện trực quan như
bản đồ, Atlat, tranh ảnh…
-Về mặt phương pháp dạy học: Trong quá trình dạy học, GV lịch
sử, địa lí đã vận dụng phương pháp dạy học theo con đường qui
nạp, đi từ phân tích các hiện tượng, sự kiện cụ thể, đơn lẻ để dẫn
tới những nhận xét, kết luận mang tính khái quát. Không chỉ có
môn địa lí, môn lịch sử cũng sử dụng bản đồ như một nguồn tri
thức quan trọng, một phương tiện dạy học cần thiết để thể hiện
không gian diễn biến các sự kiện lịch sử. Vì vậy, học sinh cần
biết cách sử dụng bản đồ khi học hai môn này.
2.Vận dụng kiến thức Địa lí trong dạy học Lịch Sử :
a.Điều kiện tự nhiên tác động mạnh mẽ, tích cực đến sự tồn tại,
hình thành và phát triển lịch sử xã hội loài người.

thổ mở rộng, kinh tế phát triển, đời sống con người ổn định.
+Việc khai thác các nguồn lợi từ tự nhiên như đồng, sắt, than
đá, sức nước…đã đưa con người tiến dần vào thế giới văn minh từ
khi có công cụ bằng kim loại, các cuộc cách mạng công nghiệp,
cách mạng khoa học – kĩ thuật.
- Điều kiện tự nhiên có ý nghĩa quan trọng trong cuộc đấu tranh
chống giặc ngoại xâm dựng nước và giữ nước:
+Cha ông đã biết dựa vào những điều kiện tự nhiên để xây
dựng căn cứ, bảo toàn và phát triển lực lượng: thành Cổ Loa,
phòng tuyến sông Cầu, thành nhà Hồ, căn cứ địa Tây Sơn, phòng
tuyến Tam Điệp – Biện Sơn, căn cứ địa Yên Thế, Bãi Sậy; căn cứ
địa Việt Bắc, đường Trường sơn.
+Cha ông đã biết lợi dụng địa thế, vị trí tự nhiên để kháng
chiến thắng lợi: chiến thắng Bạch Đằng, chiến thắng Rạch Gầm –
Xoài Mút, chiến thắng Chi Lăng – Xương Giang, chiến dịch Việt
Bắc...
b.Việc khai thác và sử dụng môi trường tự nhiên của con người
đã gây ảnh hưởng tiêu cực dến môi trường ở các mức độ khác
nhau trong từng giai đoạn lịch sử :
-Thời nguyên thủy : con người phụ thuộc vào thiên nhiên -> ít tác
động đến môi trường.
-Thời văn minh nông nghiệp : Rừng bắt đầu thu hẹp (tiêu cực), hệ
sinh thái nông nghiệp phát triển (tích cực).
-Thời công nghiệp với cuộc cách mạng khoa học – kỹ thuật, con
người tăng cường khai thác và sử dụng nguồn nguyên vật liệu,
nhiên liệu trong tự nhiên của con người đã làm ô nhiễm môi
trường nghiêm trọng, phạm vi tác hại toàn cầu.
*Chính sách khai thác thuộc địa, cuộc chiến tranh đế quốc,
chiến tranh xâm lược thuộc địa, cuộc chiến tranh giành độc lập


khắc, tranh ảnh … được sử dụng hợp lí sẽ giúp học sinh tiếp nhận
MĨ
kiến thức sâu sắc hơn và việc học Lịch Sử sẽ hứng thú hơn.
THUẬT Ngày nay, với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin, giáo viên trình
chiếu kênh hình sẽ có ưu thế hơn vì học sinh được trực quan với
hình ảnh rõ, kích thước lớn, màu sắc sinh động và ấn tượng hơn.
*GV cần chọn lọc tranh ảnh có tính mĩ thuật cao và nội dung
phù hợp với mục tiêu của bài Lịch Sử .
Các tác phẩm âm nhạc trong chương trình có tác dụng minh họa
kiến thức lịch sử một cách cụ thể bỡi nhiều tác phẩm được sáng
tác trong chính thời kì đó. Đặc biệt thông qua ca từ và âm nhạc sẽ
ÂM
có sức lay động lớn đến tâm tư, tình cảm, nhận thức của người
NHẠC học, giúp học sinh hình dung một cách cụ thể, sinh động các giai
đoạn lịch sử.
*Ví dụ :
-Quốc tế ca (1871)-Hành khúc & vũ khí chiến đấu của những
người CS và người lao động trên toàn thế giới.-Kêu gọi đấu tranh
ở VN đầu thế kỉ XX.


Tìm hiểu chuyên đề “Vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử ở trường THCS”
Tổ Sử Địa – Trường THCS Trưng Vương – Quận Hải Châu – Tp Đà Nẵng
-8-

-.NS Lưu Hữu Phước và bài hát “Lên đàng”(1944) -> khí thế hào
hùng, kêu gọi thế hệ trẻ.
-“Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn thiếu niên nhi đồng” (Phong
Nhã)Cuối 1945 -> Tình cảm mến yêu của thiếu nhi VN với Bác
Hồ.

THCS”
I.BƯỚC MỘT : Tìm hiểu chương trình, SGK các môn học khác -> Chọn
các nội dung có liên quan đến bộ môn Lịch Sử.


Tìm hiểu chuyên đề “Vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử ở trường THCS”
Tổ Sử Địa – Trường THCS Trưng Vương – Quận Hải Châu – Tp Đà Nẵng
-9-

Như đã trình bày ở phần II, trong chương trình, SGK các môn học khác
có rất nhiều nội dung kiến thức có thể tích hợp trong môn Lịch Sử - nhất là
môn Văn, Địa Lí, GDCD, Âm Nhạc,Mĩ Thuật . . . Do vậy việc tìm hiểu
chương trình, SGK các môn học khác để chọn các nội dung có liên quan đến
bộ môn Lịch Sử là việc làm cần thiết không những phục vụ cho việc giảng
dạy Lịch Sử của GV mà còn giúp HS liên tưởng, củng cố các kiến thức của
các môn học khác.
*Xem phần Phụ lục đính kèm : Các nội dung kiến thức liên môn có
thể tích hợp dạy học Lịch Sử và Địa Lí.
II.BƯỚC HAI : Xác định địa chỉ tích hợp và chủ đề giáo dục tích hợp ở
từng bài Lịch Sử cụ thể.
ĐỊA CHỈ TÍCH
KIẾN THỨC LIÊN MÔN & CHỦ ĐỀ TÍCH
HỢP
HỢP
1.
2.
3.
PHẦN KẾT LUẬN
Vận dụng kiến thức liên môn, chủ đề tích hợp trong dạy học Lịch Sử nói
riêng và các môn học nói thực sự đem lại nhiều hiệu quả thiết thực.

Địa lý ở trường trung học cơ sở (Chủ nhiệm đề tài:ThS. Nguyễn Trọng Đức )
-Bảo vệ môi trường trong dạy học Lịch Sử (SKKN của GV Đinh Thị
Bích Nga, Trường THCS Võ Thị Sáu)
-Một số tài liệu vận dụng kiến thức liên môn khác.

PHẦN PHỤ LỤC ĐÍNH KÈM :
1.Bảng trình chiếu giới thiệu chuyên đề ”Vận dụng kiến thức liên môn, chủ
đề tích hợp trong dạy học Lịch Sử ở trường THCS” (Tổ Sử Địa, Trường
THCS Trưng Vương).
2.Nội dung chương trình, SGK liên môn cấp THCS có thể tích hợp trong
dạy học Lịch Sử & Địa Lí (Tổ Sử Địa, Trường THCS Trưng Vương).
3.Tích hợp tư liệu văn học trong dạy học Lịch Sử (tổng hợp từ nhiều
nguồn)
4.Giới thiệu tài liệu chuyên đề tập huấn có liên quan đến tích hợp GD trong
dạy học Lịch Sử:
-GD môi trường trong dạy học Lịch Sử (GV Nguyễn Thị Quỳnh Dư – Sở
GD ĐT Bắc Ninh)
-Tích hợp GD Học tập và làm theo dương đạo đức Hồ Chí Minh (Bản in và
trình chiếu – tài liệu tập huấn)
Đà Nẵng, ngày 12/12/2013