B GIO DC V O TO

B Y T

TRNG I HC Y H NI

PHM TH THY HNG

TìNH TRạNG DINH DƯỡNG Và MộT Số YếU Tố
LIÊN QUAN ĐếN TìNH TRạNG DINH Dỡng CủA
BệNH NHÂN
ĐáI THáO ĐƯờNG TYPe 2 ĐƯợc quản lý TạI BệNH
VIệN
ĐA KHOA TRUNG ƯƠNG QUảNG NAM NĂM 20162017

LUN VN THC S DINH DNG


H NI 2017
B GIO DC V O TO

B Y T

TRNG I HC Y H NI

PHM TH THY HNG

TìNH TRạNG DINH DƯỡNG Và MộT Số YếU Tố
LIÊN QUAN ĐếN TìNH TRạNG DINH Dỡng CủA
BệNH NHÂN ĐáI THáO ĐƯờNG TYPe 2 ĐƯợc quản lý
TạI BệNH VIệN

cùng chị em học viên lớp cao học dinh dưỡng 24 đã nhiệt tình giúp đỡ và chia
sẻ kinh nghiệm giúp tôi hoàn thành luận văn.
Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Gia đình của tôi là chỗ dựa
vững chắc, nguồn động viên và truyền nhiệt huyết để tôi hoàn thành luận văn.


Hà Nội, ngày 20 tháng 6 năm 2017
Tác giả
Phạm Thị Thùy Hương


LỜI CAM ĐOAN

Tôi là Phạm Thị Thùy Hương, học viên cao học khóa 24 Trường Đại học
Y Hà Nội, chuyên ngành Dinh Dưỡng, xin cam đoan:
1. Đây là luận văn do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng
dẫn của PGS.TS. Lê Thị Hương.
2. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã
được công bố tại Việt Nam.
3. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác,
trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ
sở nơi nghiên cứu.
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này.

Hà Nội, ngày 20 tháng 6 năm 2017
Người viết cam đoan

Phạm Thị Thùy Hương




HĐTL

: Hoạt động thể lực

IDF

: Liên đoàn Đái tháo đường quốc tế
(International Diabetes Federation)

IDI

: Hội nghiên cứu béo phì quốc tế đã phối hợp với Viện nghiên cứu
Bệnh đái tháo đường Quốc tế

LDL-C

: Cholesterol có tỷ trọng thấp (Low Density Lipoprotein-cholesterol)

RDA

: nhu cầu khuyến nghị (Recommended Dietary Allowances)

SDDTCBP: Suy dinh dưỡngThừa cân béo phì
Tri-đói

: Triglyiceride

TTDD


CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU.......................................................3
1.1. Định nghĩa, phân loại và cơ chế bệnh sinh của đái tháo đường.............3
1.1.1. Định nghĩa......................................................................................3
1.1.2. Phân loại.........................................................................................3
1.1.3. Cơ chế bệnh sinh của đái tháo đường type 2...................................4
1.2. Tỷ lệ mắc đái tháo đường trên thế giới và Việt Nam.............................5
1.2.1. Tỷ lệ mắc đái tháo đường trên thế giới............................................5
1.2.2. Tỷ lệ mắc đái tháo đường ở Việt Nam.............................................7
1.3. Đánh giá tình trạng dinh dưỡng người bệnh .........................................8
1.3.1. Khái niệm.......................................................................................8
1.3.2. Các nội dung trong đánh giá TTDD của người bệnh.......................9
1.3.3. Một số phương pháp đánh giá TTDD người bệnh...........................9
1.4. Một số yếu tố liên quan đến tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân ĐTĐ
type 2......................................................................................................9
1.4.1. Khẩu phần và thói quen dinh dưỡng................................................9
1.4.2 Môi trường và lối sống...................................................................10
1.4.3. Tuổi..............................................................................................12
1.4.4. Bệnh lý mắc kèm..........................................................................12
1.5. Hậu quả của đái tháo đường.................................................................13
1.6. Các biện pháp dự phòng và hỗ trợ điều trị bệnh ĐTĐ type 2..............15
CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.........20


2.1. Đối tượng nghiên cứu...........................................................................20
2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu........................................................20
2.2.1. Địa điểm.......................................................................................20
2.2.2. Thời gian......................................................................................20
2.3. Phương pháp nghiên cứu......................................................................21
2.3.1. Thiết kế nghiên cứu......................................................................21
2.3.2. Chọn mẫu nghiên cứu...................................................................21

4.2.1. Tình trạng dinh dưỡng theo các chỉ số nhân trắc...........................66
4.2.2. Khẩu phần thực tế của người bệnh ĐTD type 2.............................68
4.3. Một số yếu tố liên quan đến tình trạng dinh dưỡng của người bệnh
ĐTĐ type 2 ..........................................................................................72
4.3.1. Khẩu phần, thói quen dinh dưỡng của người bệnh ĐTĐ type 2.....72
4.3.2. Tần suất tiêu thụ thực phẩm..........................................................75
4.3.3. Lối sống của người bệnh ĐTĐ type 2...........................................76
4.3.4. Mối liên quan giữa nhóm tuổi và tình trạng TCBP........................79
4.3.5. Mối liên quan giữa một số bệnh lý mắc kèm và tình trạng TCBP ở
bệnh nhân ĐTĐ type 2.................................................................80
KẾT LUẬN....................................................................................................81
KHUYẾN NGHỊ............................................................................................83
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
ĐẶT VẤN ĐỀ....................................................................................................
CHƯƠNG 1........................................................................................................
TỔNG QUAN TÀI LIỆU.................................................................................
1.1. Định nghĩa, phân loại và cơ chế bệnh sinh của đái tháo đường......
1.1.1. Định nghĩa.......................................................................................
1.1.2. Phân loại..........................................................................................


1.1.3. Cơ chế bệnh sinh của đái tháo đường type 2.................................
1.2. Tỷ lệ mắc đái tháo đường trên thế giới và Việt Nam..........................
1.2.1. Tỷ lệ mắc đái tháo đường trên thế giới..........................................
1.2.2. Tỷ lệ mắc đái tháo đường ở Việt Nam...........................................
1.3. Đánh giá tình trạng dinh dưỡng người bệnh ......................................
1.3.1. Khái niệm........................................................................................
1.3.2. Các nội dung trong đánh giá TTDD của người bệnh....................
1.3.3. Một số phương pháp đánh giá TTDD người bệnh........................

CHƯƠNG 3........................................................................................................
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU...............................................................................
3.1. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu.....................................................
3.1.1 Đặc điểm chung....................................................................................
3.1.1.1 Phân bố theo giới, tuổi..................................................................
3.1.1.2. Trình độ văn hóa, nghề nghiệp....................................................
3.1.1.3. Thời gian phát hiện bệnh, bệnh lý mắc kèm...............................
3.1.2.1. Phân bố tỷ lệ mắc bệnh kèm của người bệnh ĐTĐ type 2.........
3.1.2.2. Mức độ kiểm soát chỉ số sinh hóa của người bệnh ĐTĐ type 2.
3.2. Tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân ĐTĐ type 2............................
3.2.1. Tình trạng dinh dưỡng...................................................................
3.2.2. Khẩu phần thực tế của người bệnh ĐTĐ type 2...........................
3.3. Một số yếu tố liên quan đến TTDD của bệnh nhân ĐTĐ type 2....47
3.3.1. Khẩu phần, thói quen dinh dưỡng của người bệnh ĐTĐ type 2
.....................................................................................................47
3.3.3. Lối sống của người bệnh đái tháo đường type 2........................53
3.3.4. Mối liên quan giữa khu vực sống, nhóm tuổi và tình trạng
TCBP..........................................................................................55
3.3.5. Mối liên quan giữa một số bệnh kèm và tình trạng TCBP.......56
CHƯƠNG 4....................................................................................................58
BÀN LUẬN....................................................................................................58
4.1. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu.................................................58
4.1.1 Đặc điểm chung................................................................................58
4.1.1.1. Phân bố theo giới, tuổi.............................................................58
4.1.1.2. Trình độ học vấn, nghề nghiệp................................................60
4.1.1.3. Thời gian phát hiện bệnh.........................................................61


4.1.2 Đặc điểm lâm sàng của đối tượng nghiên cứu...............................62
4.1.2.1 Phân bố tỷ lệ mắc bệnh kèm.....................................................62



1.4. Hậu quả của đái tháo đường.............................................................10
1.5. Các biện pháp dự phòng và hỗ trợ điều trị bệnh ĐTĐ type 2........12
1.6. Đánh giá tình trạng dinh dưỡng người bệnh...................................16
1.6.1. Khái niệm....................................................................................16
1.6.2. Các nội dung trong đánh giá TTDD của người bệnh................17
1.6.3. Một số phương pháp đánh giá TTDD người bệnh....................17
CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.........18
2.1. Đối tượng nghiên cứu.........................................................................18
2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu.....................................................18
2.2.1. Địa điểm......................................................................................18
2.2.2. Thời gian.....................................................................................18
2.3. Phương pháp nghiên cứu...................................................................18
2.3.1. Thiết kế nghiên cứu....................................................................18
2.3.2. Chọn mẫu nghiên cứu.................................................................19
2.3.3. Phương pháp chọn mẫu..............................................................19
2.3.4. Các biến số nghiên cứu...............................................................20
2.4. Phương pháp, công cụ thu thập và các chỉ tiêu đánh giá...............21
2.4.1. Phương pháp, kỹ thuật, công cụ thu thập số liệu......................21
2.4.2. Các chỉ tiêu đánh giá...................................................................22
2.5. Xử lý, phân tích số liệu.......................................................................26
2.6. Các loại sai số và cách khắc phục.....................................................26
2.6.1. Các loại sai số..............................................................................26
2.6.2. Khắc phục...................................................................................26
2.7. Đạo đức nghiên cứu............................................................................27
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU....................................................28
3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu......................................28
3.1.1. Phân bố theo giới, tuổi................................................................28
3.1.2. Trình độ văn hóa, nghề nghiệp...................................................30

4.3.5. Mối liên quan giữa khu vực sống, thời gian phát hiện bệnh,
nhóm tuổi với tình trạng dinh dưỡng........................................79
KẾT LUẬN....................................................................................................81
KHUYẾN NGHỊ............................................................................................83
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC


DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1.

Mười nước có tỷ lệ đái tháo đường cao nhất thế giới.......................6

Bảng 1.2.

Nhu cầu năng lượng cho bệnh nhân ĐTĐ tại cộng đồng...............17

Bảng 1.3.

Phân bố năng lượng trong ngày cho các bữa ăn.........................18

Bảng 1.4.

Phân loại chỉ số đường huyết của một số loại thực phẩm...........18

Bảng 1.5.

Thực phẩm có chỉ số đường huyết cao.......................................18


Phân bố trình độ văn hóa của người ĐTĐ type 2........................33

Bảng 3.4.

Phân bố nghề nghiệp của người ĐTĐ type 2..............................34

Bảng 3.5.

Phân bố mức độ lao động theo giới............................................34

Bảng 3.6.

Phân bố thời gian phát hiện bệnh ĐTĐ type 2............................35


Bảng 3.7.

Phân bố bệnh lý mắc kèm của người bệnh ĐTĐ type 2.............36

Bảng 3.8.

Mức độ kiểm soát các chỉ số sinh hóa theo ADA 2015..............37

Bảng 3.9.

So sánh chỉ số sinh hóa trung bình giữa 2 giới...........................38

Bảng 3.10. Tình trạng dinh dưỡng (BMI) của bệnh nhân theo WHO...........39
Bảng 3.11. Tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân theo IDI & WPRO.........40
Bảng 3.12. Phân bố vòng eo (VE) của bệnh nhân ĐTĐ type 2.....................41

Bảng 3.1.

Tỷ lệ đái tháo đường type 2 theo tuổi, giới.............................3028

Bảng 3.2.

So sánh về tuổi và giới ở người mắc ĐTĐ type 2...................3230

Bảng 3.3.

Phân bố trình độ văn hóa của người ĐTĐ type 2....................3230

Bảng 3.4.

Phân bố nghề nghiệp của người ĐTĐ type 2..........................3331

Bảng 3.5.

Phân bố mức độ lao động theo giới........................................3331


Bảng 3.6.

Phân bố thời gian phát hiện bệnh ĐTĐ type 2........................3432

Bảng 3.7.

Phân bố bệnh kèm của người bệnh ĐTĐ type 2.....................3533

Bảng 3.8.

Bảng 3.29. Phân bố thực trạng lạm dụng rượu bia của người ĐTĐ type 2
.................................................................................................5555
Bảng 3.30. Tỷ lệ tham gia các HĐTL hàng ngày của người ĐTĐ type 2. 5555
Bảng 3.31. Thói quen tập thể dục của đối tượng nghiên cứu....................5556
Bảng 3.32. Mối liên quan giữa mức độ lao động với TTDD....................5557
Bảng 3.34. Mối liên quan giữa thời gian phát hiện bệnh và TTDD..........5558


DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 3.1:

Phân bố bệnh nhân ĐTĐ type 2 theo giới...............................43

Biểu đồ 3.2:

Phân bố tuổi ở bệnh nhân ĐTĐ type 2....................................44

Biểu đồ 3.3:

Phân bố tỷ lệ bệnh lý mắc kèm ở bệnh nhân ĐTĐ type 2......48

Biểu đồ 3.4:

Phân bố Glucose huyết lúc đói ở người bệnh ĐTĐ type 2.....49

Biểu đồ 3.5:

Phân bố BMI theo WHO 1998 ở người bệnh ĐTĐ type 2.....53



ĐẶT VẤN ĐỀ
Thế kỷ XXI là thế kỷ của các bệnh nội tiết và rối loạn chuyển hóa.
Trong số các bệnh nội tiết và rối loạn chuyển hóa, bệnh đái tháo đường
(ĐTĐ), nhất là bệnh ĐTĐ type 2 đã và đang được xem là vấn đề cấp thiết của
thời đại [1].
Đái tháo đường (ĐTĐ) là hội chứng rối loạn chuyển hóa với sự tăng
glucose máuglucose huyết do thiếu tuyệt đối hoặc tương đối insulin. Sự thiếu
hụt insulin ảnh hưởng tới chuyển hóa carbohydrat, protein, lipid và gây ra các
rối loạn nước và điện giải [2].
Trong những thập niên gần đây, sự phát triển nhanh chóng về kinh tế xã
hội tại Việt Nam đã tác động mạnh mẽ đến lối sống của người dân theo chiều
hướng không có lợi cho sức khỏe.Theo WHO, ĐTĐ là “căn bệnh của lối
sống” dDinh dưỡng không hợp lý, ít hoạt động thể lực làm cho tốc độ mắc
các bệnh mạn tính không lây đặc biệt là bệnh ĐTĐ type 2 gia tăng nhanh
chóng. Không chỉ báo động về tỷ lệ mắc bệnh, mà bệnh ĐTĐ còn gây nhiều
biến chứng nguy hiểm, tác động trực tiếp đến người bệnh, gây gánh nặng đối
với sự phát triển kinh tế xã hội [3]. Một số nghiên cứu cũng đã cho thấy,
người bệnh mắc ĐTĐ typ type 2II thực hiện chế độ dinh dưỡng đúng, tập
luyện thể thao đúng cách sẽ giúp kiểm soát đường huyết tốt hơn, đồng thời có
tỷ lệ biến chứng thấp hơn người bệnh không thực hiện [3][4]. [TLTK]. Và
một khẩu phần ăn giàu thức ăn động vật, thói quen ăn ngoài gia đình, tăng sử
dụng thức ăn nhanh, lạm dụng rượu bia và ít vận động đã góp phần gây nên
tình trạng TCBP [5].
Tỷ lệ mắc ĐTĐ type 2 ngày càng gia tăng trên thế giới, tTheo Liên đoàn
ĐTĐ thế giới (IDF), năm 2015 số người bị ĐTĐ trên toàn thế giới là 415 triệu


2


Cùng với lối sống công nghiệp và sự phát triển về kinh tế, đời sống
nhân dân được cải thiện thì tỷ lệ bệnh đái tháo đường tại các cơ sở khám chữa
bệnh đang gia tăng. Hơn nữa, các nghiên cứu về bệnh đái tháo đường tại
Quảng Nam chưa đáp ứng được hiểu biết về tình hình mắc bệnh, hoạt động
phòng chống và quản lý bệnh ĐTĐ chưa được quan tâm đúng mức. Các
nghiên cứu cũng cho thấy thừa cân/béo phì là yếu tố nguy cơ của ĐTĐ type 2,
đặc biệt béo phì làm tăng nguy cơ biến chứng của bệnh; đồng thời cũng
chứng minh mỡ nội tạng tiết ra một loại protein là retinol-binding protein 4,
làm tăng tính đề kháng với insulin [10] [TLTK]*. Do đó, việc biết được tình
trạng dinh dưỡng của bệnh nhân ĐTĐ type 2 có vai trò quan trọng trong việc
kiểm soát và dự phòng các biến chứng của ĐTĐ type 2. Vì vậy, chúng tôi tiến
hành nghiên cứu đề tài: “Tình trạng dinh dưỡng và một số yếu tố liên quan
đến tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân đái tháo đường type 2 được
quản lý tại Bệnh viện Đa khoa Trung ương Quảng Nam năm 2016-2017”
với mục tiêu:
1: Đánh giá tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân ĐTĐ type 2 được
quản lý tại Bệnh viện Đa khoa Trung ương Quảng Nam, năm 2016-2017.
2: Mô tả một số yếu tố liên quan đến tình trạng dinh dưỡng của bệnh
nhân ĐTĐ type 2 được quản lý tại Bệnh viện Đa khoa Trung ương Quảng
Nam năm, 2016-2017.


4

* TLTK: Nguyễn Hải Thủy (2009), Bệnh tim mạch trong đái tháo đường,
ed. NXB Đạị học và Huế, 25


5