VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐẶNG THÀNH CHUNG

CHUYỂN ĐỔI MÔ HÌNH TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
CỦA THÁI LAN VÀ MALAYSIA SAU KHỦNG HOẢNG
KINH TẾ TOÀN CẦU VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI - 2020


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐẶNG THÀNH CHUNG

CHUYỂN ĐỔI MÔ HÌNH TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
CỦA THÁI LAN VÀ MALAYSIA SAU KHỦNG HOẢNG
KINH TẾ TOÀN CẦU VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM

Ngành

: Kinh tế Quốc tế

Mã số


Lan, Malaysia và Việt Nam.......................................................................................... 9
1.2.1. Các nghiên cứu ngoài nước .......................................................................... 9
1.2.2. Các nghiên cứu trong nước ........................................................................ 12
1.3. Những điểm đã thống nhất, khoảng trống và hướng nghiên cứu của luận án17
1.3.1. Những điểm đã thống nhất ......................................................................... 18
1.3.2. Khoảng trống và hướng nghiên cứu của luận án ....................................... 18
1.4. Câu hỏi nghiên cứu và khung phân tích của luận án ....................................... 19
1.4.1. Câu hỏi nghiên cứu .................................................................................... 19
1.4.2. Khung phân tích của luận án ...................................................................... 19
Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ MÔ HÌNH TĂNG TRƯỞNG
KINH TẾ VÀ CHUYỂN ĐỔI MÔ HÌNH TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ.................. 21
2.1. Những vấn đề lý luận cơ bản về mô hình tăng trưởng kinh tế ........................ 21
2.1.1. Một số khái niệm........................................................................................ 21
2.1.2. Phân loại mô hình tăng trưởng kinh tế ....................................................... 24
2.1.3. Tốc độ và chất lượng tăng trưởng trong mô hình tăng trưởng kinh tế ...... 26
2.1.4. Các thành tố của mô hình tăng trưởng kinh tế ........................................... 38
2.1.5. Một số lý thuyết và mô hình tăng trưởng kinh tế....................................... 40
2.2. Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh
tế sau khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm 2008 ....................................................... 45
2.2.1. Nguyên nhân chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế.............................. 45
2.2.2. Mục đích chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế .................................... 51


2.2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế ....... 51
2.2.4. Kinh nghiệm thực tiễn và xu thế quốc tế trong chuyển đổi mô hình tăng
trưởng kinh tế ....................................................................................................... 54
Chương 3: CHUYỂN ĐỔI MÔ HÌNH TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở
MALAYSIA VÀ THÁI LAN SAU KHỦNG HOẢNG KINH TẾ TOÀN CẦU ... 59
3.1. Chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế ở Malaysia sau khủng hoảng kinh
tế toàn cầu .................................................................................................................... 59

2011 đến nay ......................................................................................................118
4.2.3. Gợi mở kinh nghiệm đối với Việt Nam về đổi mới mô hình tăng trưởng127
4.2.4. Một số giải pháp chủ yếu nhằm tiếp tục chuyển đổi mô hình tăng trưởng
kinh tế ở Việt Nam trong thời gian tới ............................................................... 139
KẾT LUẬN ................................................................................................................152
CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA NGHIÊN CỨU SINH ĐÃ CÔNG BỐ
LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .................................................................................154
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................ 155
PHỤ LỤC .................................................................................................................. 168


DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt
ADB

Tiếng Việt
Ngân hàng Phát triển châu Á

AEC

Cộng đồng kinh tế ASEAN

ASEAN

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

Tiếng Anh
Asian Development Bank
ASEAN Economic
Community

Gross Domestic Product

GNI

Tổng thu nhập quốc dân

Gross National Income

GNP

Tổng sản phẩm quốc dân

Gross National Products

HDI

Chỉ số phát triển con người

Human Development Index

Chương trình phát triển nông

Integrated Agricultural

nghiệp liên kết (Malaysia)

Development Project

Tỷ lệ vốn trên sản lượng tăng thêm



Quỹ Tiền tệ quốc tế

KCN

Khu công nghiệp

KHCN
LHQ
MDGs

International Monetary Fund

Khoa học công nghệ
Liên hợp quốc

United Nations

Mục tiêu Phát triển thiên niên kỷ

Millennium Development
Goals


MHTT
MHTTKT
MTST
NAP

Mô hình tăng trưởng

tế

Cooperation and
Development

TFP

Năng suất nhân tố tổng hợp

TPP

Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình

Trans-Pacific Partnership

Dương

Agreement

TTKT

Tăng trưởng kinh tế

UNDP

Chương trình phát triển của Liên

United Nations

hợp quốc

WHO

Tổ chức Y tế thế giới

World Health Organization

WTO

Tổ chức thương mại thế giới

World Trade Organization


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Phác thảo cơ bản về chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế ......................53
Bảng 2.2. Nhóm các nước thành công và thất bại do sự phù hợp hay không của
mô hình tăng trưởng kinh tế................................................................................56
Bảng 3.1: Các chỉ số xuất nhập khẩu của Malaysia, giai đoạn 2010 – 2012 ................72
Bảng 3.2: Tổng quan hệ thống giáo dục của Thái Lan ..................................................79
Bảng 4.1: Tốc độ tăng trưởng kinh tế và vốn đầu tư/GDP giai đoạn 1986–2010 ...... 111
Bảng 4.2. Đóng góp vào tăng trưởng của các yếu tố vốn, lao động và TFP .............. 113
Bảng 4.3: Kết quả hoạt động của 3 khu vực kinh tế ................................................... 114


DANH MỤC HÌNH
Hình 3.1: Thu nhập bình quân đầu người của Malaysia, giai đoạn 2007 – 2015 ..........70
Hình 3.2: Tốc độ tăng trưởng kinh tế của Thái Lan (Đơn vị: %) ..................................76
Hình 3.3: Tỷ lệ lao động phân theo trình độ giáo dục của Thái Lan, giai đoạn
2001-2010 ...........................................................................................................77
Hình 3.4. Hệ số GINI của Thái Lan, giai đoạn 1981-2012 ...........................................79

và nhóm nước có những bước đi và cách làm khác nhau, tùy thuộc vào điều kiện và
những vấn đề mà họ gặp phải đối với mô hình tăng trưởng kinh tế cũng như mục tiêu
và định hướng phát triển tương lai. Trong tiến trình đó, nhiều nước đã có sự lựa chọn
mô hình tăng trưởng đúng đắn, phát huy được nội lực và phù hợp với điều kiện bên
ngoài (Trung Quốc); thành công trong chuyển đổi mô hình tăng trưởng vượt qua
ngưỡng phát triển (Nhật Bản, Hàn Quốc và nhóm các nền kinh tế “con hổ châu Á”).
Đồng thời cũng có những nước chưa thành công trong tiến trình chuyển đổi (một số
nước Đông Nam Á, Nga, các nước Mỹ La Tinh). Chuyển đổi mô hình tăng trưởng
kinh tế được xem như là giải pháp tất yếu, lâu dài mà hầu hết các quốc gia, các nền
kinh tế phải tiếp tục thực hiện để khắc phục một cách triệt để, cơ bản những hậu quả
của khủng hoảng kinh tế toàn cầu và tiếp tục phát triển, hội nhập quốc tế.

1


Trong thời gian trước và sau khủng hoảng kinh tế toàn cầu (năm 2008), cũng
như các quốc gia ASEAN khác, hai quốc gia Malaysia và Thái Lan theo đuổi những
chương trình cải cách và chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế khác nhau. Mỗi
chương trình chuyển đổi có những mục tiêu, định hướng hay nội dung cụ thể riêng
khác nhau tùy thuộc vào những khiếm khuyết của bản thân mô hình đó, vào điều kiện
(thuận, nghịch) kinh tế, chính trị và xã hội cụ thể của mỗi quốc gia. Thực tiễn chuyển
đổi mô hình tăng trưởng kinh tế ở cả Malaysia và Thái Lan sau khủng hoảng đã đạt
được những thành tựu nhất định về tốc độ và chất lượng tăng trưởng kinh tế. Tuy
nhiên, thực tiễn chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế của Malaysia và Thái Lan
được đánh giá là có nhiều yếu tố chưa thành công, trong đó quan trọng nhất là quá
trình chuyển đổi từ mô hình tăng trưởng kinh tế theo chiều rộng sang chiều sâu ở các
nước này được tiến hành để đạt tăng trưởng nhanh bằng mọi giá kéo theo những hệ
lụy về xã hội, môi trường và thậm chí kéo theo những bất ổn kinh tế vĩ mô. Đồng
thời, đằng sau những khác biệt, những điểm đặc thù của mỗi Chương trình quốc gia
về chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế của hai nước, có những điểm chung rất

2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, luận án tập trung giải quyết được
những nhiệm vụ nghiên cứu chủ yếu sau:
- Làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về mô hình tăng trưởng kinh tế và
chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế.
- Phân tích, đánh giá công cuộc chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế tại hai
quốc gia lựa chọn là Thái Lan và Malaysia sau khủng hoảng kinh tế toàn cầu; rút ra
bài học kinh nghiệm và hàm ý cho Việt Nam.
- Phân tích, đánh giá những tác động của khủng hoảng kinh tế toàn cầu và mô
hình tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam hiện nay.
- Từ bài học kinh nghiệm chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế ở Thái Lan,
Malaysia và thực tiễn ở Việt Nam, đề xuất những hàm ý để Việt Nam có thể chuyển
đổi mô hình tăng trưởng kinh tế thành công.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
3.1. Đối tượng nghiên cứu của luận án
Đối tượng nghiên cứu của luận án là vấn đề chuyển đổi mô hình tăng trưởng
kinh tế của Thái Lan, Malaysia và Việt Nam sau khủng hoảng kinh tế toàn cầu.
3.2. Phạm vi nghiên cứu của luận án
- Về nội dung: Luận án giới hạn nội dung nghiên cứu về chuyển đổi mô hình
tăng trưởng kinh tế. Tập trung vào những tác động của khủng hoảng kinh tế toàn cầu
đến mô hình tăng trưởng kinh tế của các nước là đối tượng nghiên cứu; những điều
kiện, nhân tố thúc đẩy, biện pháp chuyển đổi và kết quả của việc chuyển đổi mô hình
tăng trưởng kinh tế của các nước đó sau khủng hoảng kinh tế toàn cầu.
Khái niệm “khủng hoảng kinh tế toàn cầu” ở đây được xác định là cuộc khủng
hoảng diễn ra vào các năm 2008 – 2009, có nguồn gốc từ khủng hoảng tài chính ở
3


Hoa Kỳ, bao gồm sự đổ vỡ hàng loạt hệ thống ngân hàng, tình trạng đói tín dụng, tình
trạng sụt giá chứng khoán và mất giá tiền tệ quy mô lớn ở Mỹ và nhiều nước châu

chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế; tác động của KHKTTC đến chuyển đổi mô

4


hình tăng trưởng kinh tế và nghiên cứu thực tiễn về chuyển đổi mô hình tăng trưởng
kinh tế sau KHKTTC của các quốc gia lựa chọn.
- Phương pháp so sánh: Phương pháp này được sử dụng để so sánh thực tiễn
chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế ở các quốc gia trong khu vực; đồng thời sử
dụng để so sánh giữa các giai đoạn tăng trưởng phát triển của một nước.
- Phương pháp khái quát hóa, cụ thể hóa: Phương pháp này giúp NCS đề xuất
phương hướng, giải pháp nhằm giúp Việt Nam tiếp tục thực hiện tốt chuyển đổi mô
hình tăng trưởng kinh tế trong các năm tiếp theo.
5. Đóng góp mới về khoa học của luận án
- Luận án đã nêu, phân tích, đánh giá về những tác động của KHKTTC đến mô
hình tăng trưởng kinh tế của Thái Lan, Malaysia và Việt Nam, trên cơ sở đó làm rõ
nguyên nhân, sự cần thiết phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế của các nước này.
- Luận án đã trình bày, phân tích làm rõ thực tiễn chuyển đổi mô hình tăng
trưởng kinh tế của Thái Lan, Malaysia, bao gồm mục đích, biện pháp, kết quả chuyển
đổi; đánh giá những thành công, thất bại trong chuyển đổi và rút ra bài học kinh
nghiệm cho Việt Nam.
- Luận án đã phân tích, đánh giá thực tiễn chuyển đổi mô hình tăng trưởng
kinh tế ở Việt Nam từ sau KHKTTC; trên cơ sở những bài học kinh nghiệm rút ra
được, luận án đề xuất những hàm ý chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế ở Việt
Nam trong thời gian tiếp theo.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
Kết quả nghiên cứu của luận án sẽ có giá trị tham khảo về cơ sở lý luận và
thực tiễn cho những nhà nghiên cứu quan tâm đến mô hình tăng trưởng kinh tế và
chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế nói chung và ở các nước Thái Lan, Malaysia
và Việt Nam nói riêng. Đồng thời, góp phần hoàn thiện thể chế, chính sách chuyển

nghiên cứu học thuật liên quan đến chủ đề này khá phong phú, cả trong và ngoài
nước. Nghiên cứu sinh (NCS) thực hiện tổng quan tình hình nghiên cứu theo các
nhóm: Một là, tình hình nghiên cứu ở nước ngoài, bao gồm: (i) Những công trình
nghiên cứu về mô hình tăng trưởng kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế
nói chung; (ii) Những công trình nghiên cứu về chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh
tế trên thế giới sau khủng hoảng kinh tế toàn cầu, đặc biệt ở các quốc gia Đông Nam
Á là Thái Lan, Malaysia, và Việt Nam. Hai là, tình hình nghiên cứu ở trong nước,
bao gồm: (i) Những nghiên cứu về mô hình tăng trưởng, phát triển kinh tế nói chung
và chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế trên thế giới sau khủng hoảng kinh tế toàn
cầu, đặc biệt ở các quốc gia Đông Nam Á là Thái Lan và Malaysia. Và (ii) Những
nghiên cứu về chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam.
1.1. Tổng quan tài liệu về mô hình tăng trưởng kinh tế và chuyển đổi mô hình
tăng trưởng kinh tế
1.1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
Cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu kinh điển liên quan đến các
khái niệm, nội dung, bản chất và những vấn đề chung của tăng trưởng kinh tế
(TTKT), MHTTKT: Đối với bản dịch về các công trình nghiên cứu liên quan đến
TTKT, MHTTKT có tác phẩm “Kinh tế học của sự phát triển” của tập thể tác giả
Malcolm Gillis, Dwight H. Perkins, Michael Roemer và Donald R. Snodgrass (1995),
bản dịch của Trung tâm thông tin tư liệu (Viện Quản lý kinh tế Trung ương)
[12];“Kinh tế học” của Paul A. Samuelson & William D. Nordhaus (1989), bản dịch
của Nhà xuất bản thống kê [63]; “Kinh tế học cho thế giới thứ ba” của P. Todaro
(1998), bản dịch của Nhà xuất bản Giáo Dục [56] và một số cuốn sách như “Kinh tế
học phát triển những vấn đề đương đại” do Trung tâm khoa học xã hội và nhân văn
quốc gia (2003) xuất bản và “Tăng trưởng có trách nhiệm vì mục tiêu thiên niên kỷ:
Hội nhập xã hội, hệ sinh thái và nền kinh tế” do World Bank xuất bản (2004).
Trong các tài liệu trên, các lý thuyết và các MHTTKT theo dòng thời gian đã
được đề cập khá toàn diện. Ngoài ra, các nghiên cứu cũng đề cập đến các nhân tố tác
động quyết định đến TTKT, như vốn, tài nguyên, lao động, khoa học công nghệ, và
thể chế…

cho phân phối thu nhập ngày càng trở nên bất bình đẳng hơn, khoảng cách giàu
nghèo càng lớn dần, do tăng trưởng nhanh dẫn đến tình trạng khác biệt về thu nhập
giữa các hộ gia đình thuộc các ngành kinh tế cũng như sự khác biệt giữa nông thôn
với thành thị, và đây là một trong những nguyên nhân tiềm ẩn gây mất ổn định xã hội.
Một số nghiên cứu đề cập đến mối quan hệ giữa TTKT nhanh tác động đến
tính bền vững về môi trường: Ngô Xuân Bình (2007), Trương Duy Hòa (2009),
Hoàng Thế Anh (2010) và Phạm Thái Quốc (2010 và 2014), Nguyễn Hà Phương
(2014) cho rằng tăng trưởng nhanh là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến
8


hủy hoại môi trường. Sự tập trung sản xuất trong những khu công nghiệp, mật độ dân
cư gia tăng chưa từng thấy ở các khu vực thành phố, sự mở rộng thiếu kiểm soát của
các khu vực đô thị,… dẫn đến làm phát sinh nhiều vấn đề về môi trường, làm giảm
đáng kể đất nông nghiệp và cây xanh.
Một số nghiên cứu đi sâu vào mối quan hệ giữa các yếu tố như: Vốn, thể chế
và TFP. … tác động đến tăng trưởng kinh tế, trong đó phải kể đến như: Trần Văn
Tùng, (2011), Ngô Doãn Vịnh (2005)… các tác giả đã chứng minh, làm rõ tại sao thể
chế lại quan trọng và tại sao thể chế kinh tế lại tác động mạnh mẽ đến tăng trưởng
kinh tế tại mỗi quốc gia.
Một số nghiên cứu của Lưu Ngọc Trịnh (2003); Lê Quốc Hội (2010); Trần
Văn Tùng và Vũ Đức Thanh (2010); Trần Thọ Đạt (2010); Khương Duy (2012);
Nguyễn Đức Bình (2012); Trần Chí Trung (2013); Lưu Đức Hải (2015);... cũng đề
cập đến khái niệm, các yếu tố của MHTTKT ở các chiều cạnh khác nhau.
Ngoài ra còn có một số sách giáo trình kinh tế trong nước liên quan đến các lý
thuyết TTKT truyền thống, các MHTTKT và các nghiên cứu thực nghiệm về nguồn
gốc TTKT do các tác giả trong nước biên soạn như cuốn“Giáo trình mô hình tăng
trưởng kinh tế” dùng cho chương trình sau đại học do tác giả Trần Thọ Đạt (2010)
biên soạn, cuốn “Sách chuyên khảo các mô hình tăng trưởng trưởng kinh tế” do cùng
tác giả biên soạn năm 2005. Giáo trình “Kinh tế phát triển: Lý thuyết và thực tiễn”

chuyển dịch cơ cấu kinh tế, gắn liền với yếu tố vốn con người, yếu tố năng suất và
mức độ tập trung FDI tại những vùng nhất định của Thái Lan.
Trong cuốn “Những bài học từ kinh nghiệm tăng trưởng của khu vực Đông và
Đông Nam Á”, do Đinh Trọng Minh dịch, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia ấn hành
năm 1999, các tác giả đã tập trung trình bày một số nhân tố cơ bản tạo cơ sở cho sự
tăng trưởng nhanh của các nền kinh tế Đông và Đông Nam Á. Một trong những kết
luận mà các tác giả đưa ra là “…các nước đang phát triển, với kết quả hoạt động xuất
khẩu tốt hơn, sẽ đạt được tăng trưởng kinh tế cao hơn”. Nói cách khác, nhóm tác giả
đã ca ngợi mô hình kinh tế hướng về xuất khẩu của các nước Đông và Đông Nam Á,
coi đó là nguyên nhân cơ bản dẫn đến sự thành công trong tăng trưởng kinh tế của
các quốc gia này trong những thập kỷ vừa qua.
Nhóm nghiên cứu của Đại học Havard trong bài “Lựa chọn thành công: Bài
học từ Đông Á và Đông Nam Á cho tương lai Việt Nam” (Tạp chí những vấn đề chính
trị xã hội 7/2008) đã khẳng định rằng “con đường của các nước Đông Á là con đường
thẳng để đạt tới sự thịnh vượng, ổn định và kính trọng của cộng đồng quốc tế. Còn
con đường của các nước Đông Nam Á thì vòng vèo và gồ ghề hơn, đưa các quốc gia
này tới một hiện tại mong manh hơn và một tương lai bất định hơn, với nỗi ám ảnh
của bất công và bất ổn”. Cũng theo bài viết này, cho đến nay nền kinh tế của các
nước Đông Nam Á vẫn dựa vào việc khai thác lao động giá rẻ và tài nguyên thiên
nhiên. Chính phủ của các nước này đã bị suy yếu một cách đáng kể “vì tham nhũng
và chính trị bẩn thỉu chạy theo đồng tiền” [28, tr.19]. Quá trình đô thị hóa của các
nước này đã diễn ra một cách hỗn loạn, với hàng triệu con người đang phải sống lay
lắt trong các khu ổ chuột và nghèo đói. Bởi vậy, bất ổn về mặt xã hội là điều không
thể tránh khỏi. Các cuộc biểu tình lớn, bạo loạn. lật đổ không còn là chuyện hiếm của
10


các quốc gia như Thailand, Philippines, hay Indonesia. Cuối cùng xét về mặt nào đó,
mô hình phát triển của các nước Đông Nam Á là một sự “thất bại tương đối” nếu so
sánh với các nước Đông Á.

tế toàn cầu đến các quốc gia, trong đó có các quốc gia đang phát triển như Việt Nam;
một số nghiên cứu về tình hình kinh tế chính trị thế giới tác động đến các nước trong
11


đó có Việt Nam; một số nghiên cứu nằm trong các nghiên cứu so sánh về chuyển đổi
MHTTKT giữa các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á….
1.2.2. Các nghiên cứu trong nước
Các công trình nghiên cứu về thực tiễn chuyển đổi MHTTKT của các quốc
gia, khu vực sau KHKTTC để từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam là khá
phong phú, tuy nhiên các nghiên cứu thường tập trung vào các nước chuyển đổi
MHTTKT thành công như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, các nước Bắc Âu….
Cụ thể:
Nghiên cứu của Đinh Công Tuấn (2011, 2013, 2015, 2016) về mô hình phát
triển của các nước Bắc Âu và những tác động của khủng hoảng tài chính tiền tệ,
khủng hoảng nợ công đến nền kinh tế, chính trị của các nước châu Âu (EU). Hoàng
Thế Anh (2012), Nguyễn Thanh Bình và Vũ Thị Phương Dung (2014), Trần Hải Hạc
(2011), Phạm Thái Quốc (2008, 2010) … tập trung bàn về chuyển đổi MHTTKT của
Trung Quốc; nghiên cứu của Nguyễn Ngọc Sơn (2013), Nguyễn Xuân Thắng (2012),
Lưu Ngọc Trịnh (2004, 2013), Nguyễn Trọng Tuấn (2010) … bàn về MHTTKT và
chuyển đổi MHTTKT của Nhật Bản, Hàn Quốc và một số nước khu vực Đông Á khác.
Các công trình nghiên cứu về chuyển đổi MHTTKT dưới dạng sách tham khảo
có: Trần Thọ Đạt (2010), "Tăng trưởng kinh tế thời kỳ đổi mới ở Việt Nam". Tác giả
đã nhận xét: Mô hình tăng trưởng kinh tế của Việt Nam trong giai đoạn vừa qua dựa
nhiều vào vốn vật chất và vốn lao động hơn vốn con người... diễn biến tăng trưởng có
xu hướng dựa ngày càng nhiều vào việc tăng vốn đầu tư. Trần Thọ Đạt và cộng sự
cũng chỉ rõ các mặt hạn chế của MHTTKT ở nước ta: (1) Tăng trưởng kinh tế chủ
yếu dựa vào gia tăng các yếu tố đầu vào truyền thống; (2) Tăng trưởng chủ yếu dựa
vào khai thác tài nguyên; (3) Cơ cấu ngành chuyển dịch chậm; (4) Cơ cấu đầu tư bất
hợp lý, dựa quá nhiều vào khu vực kinh tế nhà nước, vốn đầu tư nước ngoài sử dụng

Khoa học và Công nghệ quốc gia (NAFOSTED). Đây là một công trình nghiên cứu
rất quan trọng về vấn đề chuyển đổi mô hình phát triển kinh tế sau KHKTTC ở khu
vực Đông Á và Đông Nam Á. Đào Duy Huân (2012), "Đổi mới mô hình tăng trưởng
kinh tế Việt Nam phù hợp với hội nhập quốc tế"; Lê Xuân Bá (2012), "Tổng quan về
tái cơ cấu kinh tế và đổi mới mô hình tăng trưởng ở Việt Nam" v.v..
Hầu hết các nghiên cứu về chuyển đổi MHTTKT của các nước trong khu vực
ĐNÁ thường dưới dạng lồng ghép, so sánh với các nước trong khu vực Đông Á. Tiêu
biểu như Nghiên cứu của Nguyễn Quốc Hùng (2010), “Sự tụt dốc của mô hình tăng
trưởng kinh tế dựa vào khai thác tài nguyên, gây tác hại cho môi trường” đã chỉ ra những
hạn chế, tồn tại trong mô hình tăng trưởng kinh tế của một số nước ĐNÁ, trong đó có Việt
Nam; chỉ ra yêu cầu cần phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế, từ mô hình tăng
trưởng dựa nhiều vào khai thác tài nguyên sang mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào công
nghệ.
Nghiên cứu của Phạm Thị Quý (2002), “Chuyển đổi mô hình kinh tế ở Việt
Nam, thực trạng và kinh nghiệm”. Nghiên cứu đã làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn
của công cuộc chuyển đổi mô hình kinh tế ở Việt Nam, trong đó bên cạnh việc phân
tích bối cảnh trong nước và quốc tế tác động đến công cuộc chuyển đổi, các tác giả đã
13


làm rõ tính tất yếu khách quan của việc chuyển đổi mô hình kinh tế trong quá trình
phát triển, và sự phù hợp với xu thế thời đại; phân tích sự chuyển đổi mô hình kinh tế
của Việt Nam dựa trên cơ sở nhận thức và vận dụng quan điểm của V.I.Lênin trong
Chính sách kinh tế mới. Nghiên cứu đã khái quát quá trình chuyển đổi mô hình kinh
tế ở Việt Nam từ sau Đại hội ĐBTQ lần thứ VI của Đảng, từ chỗ làm rõ đường lối đổi
mới kinh tế của Đảng và Nhà nước ta, đặc biệt trong đa dạng hóa các hình thức sở
hữu và đổi mới cơ chế quản lý kinh tế; phân tích những thành tựu đạt được và những
hạn chế từ đó rút ra một số bài học kinh nghiệm. Đây là một nghiên cứu quan trọng,
giúp NCS có cái nhìn khái quát về việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế ở
nước ta từ sau Đại hội Đảng lần thứ VI (1986) đến năm 2002; đồng thời củng cố

đưa ra ba định hướng đổi mới mô hình tăng trưởng kinh tế của Việt Nam, hướng đến
sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên bằng cách sử dụng kỹ thuật công nghệ phù
hợp; Phát triển nguồn nhân lực và tăng cường thể chế.
Bài viết của Nguyễn Xuân Thiên (2013), “Cơ hội và thách thức đối với Việt Nam khi
chuyển sang mô hình tăng trưởng mới”, đã cho thấy, hơn 25 năm đổi mới, nền kinh tế Việt
Nam tăng trưởng liên tục và tương đối cao, đóng góp quan trọng vào sự thành công của sự
nghiệp CNH, HĐH của đất nước. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng của Việt Nam trong thời
gian qua được đóng góp bởi nhiều nhân tố, nhưng chủ yếu là lao động, vốn và tài nguyên
thiên nhiên; các nhân tố như năng suất lao động, công nghệ và thể chế đóng góp còn hạn chế
hoặc ở mức thấp. Bước sang giai đoạn mới, để phát triển bền vững và giữ được nhịp độ tăng
trưởng cao và ổn định, Việt Nam phải chuyển sang mô hình tăng trưởng mới. Bài viết phân
tích những cơ hội và thách thức cũng như đưa ra một số giải pháp khi Việt Nam chuyển
sang mô hình tăng trưởng kinh tế mới. Bài viết đã chỉ ra 3 nút thắt lớn của nền kinh tế Việt
Nam đó là: Nút thắt về cơ sở hạ tầng; nút thắt về nguồn nhân lực và nút thắt về thể chế. Theo
đó, các giải pháp hướng vào giải quyết ba nút thắt này để giải quyết vấn đề chuyển đổi.
Bài viết của Phạm Tú Tài (2016), “Một số giải pháp chuyển đổi mô hình tăng
trưởng kinh tế ở Việt Nam giai đoạn 2016-2020”, bài viết đi sâu phân tích ba giải
pháp cơ bản: Một là, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực gắn với đẩy mạnh phát
triển khoa học và công nghệ; Hai là, đẩy nhanh hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường,
thiết lập môi trường kinh doanh bình đẳng nhằm tạo động lực mới cho nền kinh tế;
Ba là, thực hiện quyết liệt ba trọng tâm tái cơ cấu nền kinh tế. Bài viết khẳng định các
giải pháp trên sẽ giúp Việt Nam thúc đẩy nhanh việc chuyển đổi MHTT, giúp nước ta
đạt được mục tiêu đến năm 2020 cơ bản tăng trưởng theo chiều sâu.
Các nghiên cứu trong nước liên quan đến chủ đề nghiên cứu về chuyển đổi mô
hình tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam sau khủng hoảng kinh tế toàn cầu rất đa dạng,
chủ yếu dưới dạng các bài viết trên các tạp chí nghiên cứu, luận văn, luận án, trong
một số cuốn sách chuyên khảo, kỷ yếu hội thảo khoa học… cụ thể:
Một số nghiên cứu tập trung vào làm rõ những cơ hội và thách thức đối với
MHTTKT Việt Nam sau khủng hoảng kinh tế toàn cầu và trong bối cảnh quốc tế mới
hiện nay: Nguyễn Văn Thường (2005), Đặng Nguyên Anh (2010), Nguyễn Quốc