BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO

BỘ TƯ PHÁP

TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

HÀ LỆ THỦY

CHẾ ĐỊNH BIỆN PHÁP TƢ PHÁP
TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM –
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI, 2020


BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO

BỘ TƯ PHÁP

TRƢỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

HÀ LỆ THỦY

CHẾ ĐỊNH BIỆN PHÁP TƢ PHÁP
TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM –
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
Chuyên ngành : Luật
Mã số



NCS. Hà Lệ Thủy


LỜI CẢ

ƠN

Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng kính trong và biết ơn sâu sắc đến thầy
giáo TS. Phạm Mạnh Hùng và thầy giáo TS. Hoàng Văn Hùng đã trực tiếp
hướng dẫn tận tình về phương pháp nghiên cứu, nội dung nghiên cứu và cách
làm việc khoa học để tôi có thể hoàn thành được Luận án của mình.
Trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành Luận án, tôi đã nhận được sự
giúp đỡ quý báu của các cán bộ, giảng viên Trường Đại học Luật Hà Nội,
Khoa Sau đại học Trường Đại học Luật Hà Nội và Trường Đại học Luật Huế.
Tôi cũng xin cảm ơn sự giúp đỡ của Tòa án nhân dân tối cao, Viện
kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân các tỉnh, thành, các cơ quan ban
ngành và các cán bộ, chuyên gia trong các lĩnh vực liên quan đến đề tài luận
án đã cung cấp số liệu và đóng góp nhiều ý kiến quý báu, ủng hộ nhiệt tình để
tôi có thể thực hiện được đề tài nghiên cứu này.
Cuối cùng, tôi xin chan thành cảm ơn tới gia đình và bạn be, những
người đã động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu khoa
học của mình.
Xin trân trọng cảm ơn./.


MỤC LỤC
A. MỞ ĐẦU ...............................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài .....................................................................................................1
2. Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án ...........................................................4

ẾT

UẢ NGHI N CỨU ..........................................................28

CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VÀ PHÁP LUẬT HÌNH SỰ
MỘT SỐ NƢỚC VỀ CÁC BIỆN PHÁP TƢ PHÁP ............................................28
1.1. Những vấ ề lý luận về biện pháp tƣ p p ..................................................28
1.1.1. Khái niệm, đ c điểm của biện pháp tư pháp ...................................................28
1.1.2. Vai trò của biện pháp tư pháp .........................................................................42
1.1.3. Phân loại biện pháp tư pháp ............................................................................46
1.1.4. Phân biệt biện pháp tư pháp với hình phạt ......................................................49


1.2. Khái quát về lịch sử hình thành và phát triển của các biệ p p tƣ p p
trong pháp luật hình sự Việt N m trƣớc khi có Bộ luật hình sự ăm 2015 ......56
1.2.1. Giai đoạn từ thời kỳ phong kiến Việt Nam đến trước Cách mạng tháng 8
năm 1945 ...................................................................................................................57
1.2.2. Giai đoạn từ Cách mạng tháng 8 năm 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật
hình sự năm 1985 ......................................................................................................59
1.2.3. Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 cho đến trước khi
ban hành Bộ luật hình sự năm 1999 ..........................................................................61
1.2.4. Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1999 cho đến trước khi
ban hành Bộ luật hình sự năm 2015 ..........................................................................64
1.3. Khái quát pháp luật hình sự một số ƣớc về các biệ p p tƣ p p ..........67
1.3.1. Quy định về biện pháp tư pháp trong pháp luật hình sự Thụy Điển ...............69
1.3.2. Quy định về biện pháp tư pháp trong pháp luật hình sự cộng h a Pháp ........70
1.3.3. Quy định về biện pháp tư pháp trong pháp luật hình sự Đức .........................72
1.3.4. Quy định về biện pháp tư pháp trong pháp luật hình sự Liên bang Nga ........74
1.3.5. Quy định về biện pháp tư pháp trong pháp luật hình sự Trung Quốc.............77
Kết luận chương 1 .....................................................................................................79



CHƢƠNG 3. HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ CÁC GIẢI PHÁP KHÁC
NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG CÁC BIỆN PHÁP TƢ PHÁP................156
3.1. Các y u tố ảm bảo áp dụ
ú quy ịnh về các về biệ p p tƣ p p
trong Bộ luật hình sự ăm 2015 ...........................................................................156
3.2. Hoàn thiệ quy ịnh pháp luật về các biệ p p tƣ p p .........................158
3.2.1. Tiếp tục hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự về các biện pháp
tư pháp .....................................................................................................................158
3.2.2. Hoàn thiện các quy định hướng dẫn áp dụng pháp luật hình sự, tố tụng
hình sự, thi hành án hình sự liên quan đến các biện pháp tư pháp..........................166
3 3 Nâ
o ă
ực và trách nhiệm nghề nghiệp củ ội ũ
bộ làm
ô t
iều tra, truy tố, xét xử và thi hành án ................................................169
3 4 Tă
ƣờng sự phối hợp giữ
ơ qu
ó t ẩm quyền trong việc áp
dụng các biệ p p tƣ p p .................................................................................172
3.5. Hoàn thiện tổ chứ
ơ qu t i
ói u v ơ qu t i
các biệ p p tƣ p p ói ri
...........................................................................173
3.6. Ti p tụ ầu tƣ â
ấp hệ thố


Bộ luật tố tụng dân sự

: BLTTDS

Bộ luật tố tụng hình sự

: BLTTHS

Bồi thường thiệt hại

: BTTH

Cơ quan điều tra

: CQĐT

Cơ quan tiến hành tố tụng : CQTHTT
Luật thi hành án hình sự

: LTHAHS

Pháp luật tố tụng hình sự

: PLTTHS

Pháp luật hình sự

: PLHS


ho c bồi thường thiệt hại .......................................................................118
Bảng 4.2: Tình hình bị cáo bị áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh ở các giai đoạn
tố tụng ........................................................................................................ 122
Bảng 5.2: Tình hình bị can, bị cáo bị mất khả năng nhận thức ho c khả năng
điều khiển hành vi .................................................................................123
ảng 6.2: Tình hình người dưới 18 tuổi phạm tội bị áp dụng biện pháp tư pháp
từ năm 2008 đến năm 2017 ...................................................................126
ảng 7.2: Các tội danh do người dưới 18 tuổi thực hiện có áp dụng biện pháp
tư pháp ...................................................................................................127
Bảng 8.2: Tình hình số vụ án và bị cáo dưới 18 tuổi phạm tộitheo các nhóm tội
phạm ......................................................................................................128
Bảng 9.2: Tình hình áp dụng biện pháp tư pháp đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
ở Hà Nội, Hồ Chí Minh và Đà Nẵng từ năm 2008 đến 2017 ................130


1

A. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọ

ề tài

Khi đề cập đến các biện pháp cưỡng chế hình sự trong Luật hình sự, đ c biệt là khi
xét đến vai trò của chúng, không thể không nói đến các BPTP, bởi bản thân các PTP là
một bộ phận hợp thành của hệ thống các biện pháp cưỡng chế về hình sự của Nhà nước,
góp phần khắc phục thiệt hại và những hậu quả khác do tội phạm gây ra, phòng ngừa
tội phạm và vi phạm pháp luật, bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ
quan, tổ chức, giáo dục, cải tạo người phạm tội.Trên thực tế, cùng với hệ thống hình
phạt, các BPTP về cơ bản đã được áp dụng một cách có hiệu quả trong việc xử lý tội
phạm, góp phần tích cực vào quá trình đấu tranh chống và phòng ngừa tội phạm.

2
đều có sự thống nhất trong quan điểm khoa học của PLHS các nước coi đây là biện
pháp cưỡng chế hình sự khác ngoài hình phạt, tuy nhiên, việc áp dụng các biện pháp
này trong thực tiễn với mục đích cụ thể như thế nào lại chưa được làm rõ. Sự khác
nhau trong chính sách hình sự của mỗi nước, sự khác nhau về đ c điểm kinh tế, chính
trị, văn hóa, xã hội của mỗi nước cũng đưa đến cách nhìn nhận và quy định các BPTP
trong PLHS mỗi nước theo cách khác nhau. Trong khi đó, các nhà lập pháp hình sự
Việt Nam quy định các biện pháp này trong BLHS cùng với hình phạt và các biện
pháp giám sát giáo dục.Bên cạnh những m t đạt được, có thể thấy rằng, việc nghiên
cứu về các BPTP trong khoa học pháp l hình sự hiện nay chưa thực sự được quan
tâm đúng mức. Cho đến nay, chúng ta chưa xây dựng được một cơ sở lý luận đầy
đủ về chế định PTP, chưa xây dựng khái niệm pháp lý về PTP cũng như làm rõ
đ c điểm, vai trò và mục đích của các biện pháp này. Chính vì vậy, trên các diễn
đàn học thuật vẫn đang tồn tại nhiều quan điểm khác nhau khiến cho việc hiểu đúng
và vận dụng các BPTP trong thực tiễn xử lý tội phạm chưa có sự thống nhất. Dưới
góc độ lý luận, vẫn còn những điều cần phải nghiên cứu một cách có hệ thống để
giúp đánh giá toàn diện về các BPTP trong luật hình sự Việt Nam hiện nay.
Dưới góc độ PLHS, việc qui định các BPTP bên cạnh hệ thống hình phạt góp
phần làm đa dạng hóa các biện pháp xử lý hình sự, giúp cho các cơ quan áp dụng
pháp luật có được sự lựa chọn đa dạng và linh hoạt trong việc xử lý triệt để tội
phạm nhưng cũng vẫn đảm bảo được hiệu quả của việc xử lý. Các PTP được quy
định, được sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện dần qua những lần pháp điển hóa hình sự.
Đến lần pháp điển hóa thứ ba,

LHS năm 2015 đã bổ sung qui định mới về các

BPTP áp dụng đối với pháp nhân thương mại phạm tội để làm phong phú thêm hệ
thống xử l hình sự đối với các chủ thể phạm tội. Ngoài ra, các quy định liên quan
đến người dưới 18 tuổi cũng có sự thay đổi thể hiện ở việc đề cao nguyên tắc bảo
đảm lợi ích tốt nhất của người dưới 18 tuổi vànhằm mục đích giáo dục, giúp đỡ họ


BLHS nhưng chưa nói lên được rằng, trong thực tiễn chúng đã được áp dụng triệt
để hay chưa. Một vấn đề nữa đ t ra là, phải xây dựng hệ thống các qui phạm PLHS
nói chung và các qui phạm liên quan đến các BPTP nói riêng sao cho tương thích
với pháp luật quốc tế và phù hợp với đ c điểm tình hình kinh tế, chính trị, xã hội
trong nước. Dưới góc độ lập pháp hình sự, những qui định mới của PLHS hiện hành
về các BPTP vẫn còn nhiều khía cạnh pháp lý cần phải được phân tích, làm sáng tỏ
để làm sao có thể đưa chúng đến gần hơn với thực tiễn áp dụng, qua đó phát huy vai
trò không thể thiếu của BPTP.
Dưới góc độ thực tiễn, trong những năm qua,trong quá trình giải quyết các vụ
án hình sự, các

PTP được các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng áp dụng

cùng với các biện pháp xử lý hình sự khác đã góp phần khắc phục những thiệt hại
do tội phạm gây ra, đồng thời góp phần giáo dục, cải tạo người phạm tội, phòng
ngừa tội phạm và bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ
chức.Tuy nhiên, cùng với những kết quả đạt được, việc áp dụng các PTP cũng c n
những hạn chế và khó khăn, vướng mắc. Một số t a án hiện nay chưa nhận thức đầy
đủ về tính chất và vai tr của
việc áp dụng một số

PTP dẫn tới việc áp dụng không đúng các

PTP;

PTP riêng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội ở nhiều nơi

chưa đáp ứng được yêu cầu là mang tính hướng thiện, hỗ trợ các biện pháp xử lý


cơ sở đó, luận án cũng đ t ra mục tiêu hoàn thiện quy định pháp luật về các PTP,
tìm ra những giải pháp khắc phục và giải pháp nâng cao hiệu quả làm nền tảng cho
việc áp dụng một cách linh hoạt các BPTP trong thực tiễn xử l tội phạm.
2.2. Nhiệm vụ của luận án
Với mục tiêu trên, tác giả đ t cho mình những nhiệm vụ sau:
- Nghiên cứu về m t lý luận khái niệm, đ c điểm của các PTP, phân tích các
vấn đề liên quan đến BPTP trong khoa học luật hình sự để chỉ ra được những quan
niệm khác nhau về PTP, từ đó xây dựng được khái niệm khoa học về PTP;


5
- Nghiên cứu về m t pháp luật các quy định của LHS về PTP, phân tích và
làm rõ lịch sử lập pháp hình sự quy định về các BPTP, khái quát quy định của luật
hình sự một số quốc gia trên thế giới để từ đó so sánh, đối chiếu và rút ra những nét
tương đồng, khác biệt với luật hình sự Việt Nam;
- Nghiên cứu và phân tích, đánh giá về m t thực tiễn các quy định của PLHS
hiện hành và thực trạng áp dụng các BPTP trong PLHS Việt Nam, chỉ ra được
những vướng mắc, hạn chế trong quá trình áp dụng các BPTP;
- Nghiên cứu và tìm ra các giải pháp hoàn thiện pháp luật, xác định các yếu tố
đảm bảo cho việc áp dụng đúng các quy định pháp luật về các PTP để qua đó nâng
cao hiệu quả áp dụng các BPTP trong thực tiễn.
3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Để đạt được các mục tiêu trên, tác giả xác định đối tượng nghiên cứu của luận
án là chế định các BPTP trong luật hình sự Việt Nam trên các phương diện sau: về
phương diện lý luận: nghiên cứu những vấn đề lý luận về các BPTP,có sự tham chiếu
các quy định của PLHS Việt Nam từ năm 1945 đến trước khi có LHS năm 2015 và
PLHS một số nước trên thế giới; về phương diện pháp luật thực định: nghiên cứu quy
định của PLHS Việt Nam hiện hành về PTP; về phương diện áp dụng pháp luật:
nghiên cứu thực tiễn áp dụng các quy định về các PTP ở Việt Nam, các giải pháp

Luận án đã lấy nền tảng của khoa học luật hình sự, đó là phép biện chứng duy
vật lịch sử của triết học Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối chính sách
của Đảng và Nhà nước về PLHS và TTHS làm cơ sở l luận cho việc nghiên cứu của
mình. Dựa trên cơ sở phương pháp luận, tác giả đã đ c biệt coi trọng các phương
pháp nghiên cứu hệ thống, lịch sử, phân tích, tổng hợp, so sánh, phương pháp khảo
sát, điều tra xã hội học để chọn lọc tri thức khoa học và kinh nghiệm thực tiễn.
Trong quá trình nghiên cứu nội dung các chương của luận án, tác giả sử dụng
các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: phương pháp kết hợp lý luận với thực tiễn,
phương pháp phân tích, phương pháp đánh giá, phương pháp tổng hợp, phương
pháp so sánh, phương pháp thống kê.
- Phương pháp kết hợp lý luận với thực tiễn: phương pháp này được sử dụng xuyên
suốt các chương của luận án, cụ thể là: sử dụng những vấn đề lý luận về các BPTP trong
PLHS để phân tích, đánh giá các quy định của PLHS Việt Nam về các BPTP, từ đó khái
quát lên thành những vấn đề có tính lý luận và tính thực tiễn, kết hợp giữa lý luận,
luật thực định và thực tiễn áp dụng để làm cơ sở đề xuất các giải pháp hoàn thiện
pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng các BPTP ở Việt Nam trong thời gian tới.
- Phương pháp phân tích, tổng hợp và đánh giá: luận án đã phân tích một cách
cụ thể và toàn diện các quy định của PLHS về PTP, phân tích, đánh giá chi tiết từng
điều kiện, đ c điểm của các PTP. Trên cơ sở tổng hợp những quan điểm khoa học,
luận án xây dựng một số khái niệm có nghĩa về m t lý luận liên quan đến các BPTP
này. Thông qua các quy định của PLHS hiện hành, tác giả cũng phân tích nội dung
của các BPTP áp dụng đối với các chủ thể phạm tội, đánh giá các quy định của BLHS
Việt Nam hiện hành để rút ra kết luận và đưa ra các kiến nghị, các giải pháp phù hợp.
- Phương pháp so sánh: phương pháp này được sử dụng trong việc tham khảo
kinh nghiệm lập pháp hình sự của một số nước điển hình trên thế giới có quy định
tương tự về các BPTP, từ đó rút ra những điểm chung, điểm khác biệt. Bên cạnh đó,
tác giả cũng sử dụng phương pháp này để đối chiếu, so sánh với PLHS Việt Nam và
rút ra bài học kinh nghiệm trong lĩnh vực lập pháp hình sự về các BPTP.
- Phương pháp thống kê: luận án đã chọn mẫu ngẫu nhiên để đánh giá thực
tiễn áp dụng các BPTP thông qua thống kê số lượng 500 bản án ở các tòa án cấp

khăn trong áp dụng các BPTP trong luật hình sự Việt Nam và nguyên nhân của chúng,
những giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng các BPTP là tài liệu tham khảo đối với các
cơ quan có thẩm quyền trong việc tiếp tục hoàn thiện các quy định của luật hình sự và
các văn bản pháp luật khác có liên quan về các PTP. Đồng thời, những kết quả của
luận án cũnglà nguồn tài liệu có giá trị tham khảo đối với các cơ quan có thẩm quyền
trongviệc áp dụng các PTP để giải quyết đúng đắn, toàn diện các vụ án hình sự.
6. K t cấu của luận án
Để thực hiện các vấn đề nghiên cứu trên, luận án được bố cục thành ba
chương. Ngoài phần mở đầu, phần tổng quan về vấn đề nghiên cứu, phần kết luận
và danh mục tài liệu tham khảo, phần nội dung bao gồm:
Chương 1. Những vấn đề chung và pháp luật hình sự một số nước về các biện
pháp tư pháp
Chương 2. Các biện pháp tư pháp theo quy định của pháp luật hình sự Việt
Nam hiện hành và thực tiễn áp dụng
Chương 3. Hoàn thiện pháp luật vàcác giải pháp khác nâng cao hiệu quả áp
dụng các biện pháp tư pháp


8

B. T NG

UAN VỀ VẤN ĐỀ NGHI N CỨU

1. Tình hình nghiên cứu tro

ƣớc

Để nghiên cứu về chế định PTP qui định trong LHS Việt Nam dưới cả góc
độ lý luận và thực tiễn, tác giả đã tìm hiểu, phân tích, đánh giá các tài liệu, công

tập thể tác giả Lê Cảm, Phạm Mạnh Hùng, Trịnh Tiến Việt. Công trình đề cập đến
mối liên hệ giữa TNHS và miễn TNHS, trong đó xác định các

PTP là một dạng

của TNHS. Các tác giả của công trình cho rằng: TNHS được thực hiện bằng việc áp
dụng đối với người phạm tội một ho c nhiều biện pháp cưỡng chế của nhà nước do
BLHS quy định-có thể là hình phạt ho c (và) BPTP [36;34,36 . Với việc xác định
các BPTP cũng là một dạng của TNHS như trên, công trình đã đưa đến một góc
nhìn mới về các BPTP, cho phép người viết luận án có điều kiện tìm hiểu và nghiên
cứu về các BPTP trong luật hình sự Việt Nam với tư cách là một dạng của TNHS.
Tuy nhiên, tất cả các PTP có phải đều là bộ phận của TNHS hay không, phát sinh
do TNHS hay không cũng cần phải được nghiên cứu sâu và toàn diện hơn. ởi l
cho đến nay, một số PTP vừa mang dấu hiệu và đ c điểm của TNDS ho c có biện
pháp không hoàn toàn phát sinh từ TNHS nhưng chưa được công trình làm rõ.
- Cuốn sách chuyên khảo Sau đại học “Những vấn đề cơ bản trong khoa học
luật hình sự (Phần chung)” của Lê Cảm. Tác giả cũng dành một mục nghiên cứu
khái niệm, đ c điểm của các

PTP, đồng thời phân biệt các

PTP với hình phạt


9
[33;679-682].

phần khác của công trình, khi xây dựng mô hình lý luận của chế

định BPTP, tác giả đã đề xuất việc đưa khái niệm các BPTP vào BLHS và nhấn

- Trong cuốn sách “Hoàn thiện các quy định của phần chung Bộ luật hình sự
trước yêu cầu mới của đất nước”, tác giả Trịnh Tiến Việt lại nghiên cứu, phân tích
và so sánh giữa các PTP đối với người dưới 18 tuổi phạm tội với biện pháp xử lý
hành chính đối với người chưa thành niên vi phạm pháp luật. Công trình chủ yếu
phân tích đ c điểm của các biện pháp có tính chất giáo dục, phòng ngừa tội phạm
do người dưới 18 tuổi thực hiện, đó là biện pháp Giáo dục tại xã, phường, thị trấn
và Đưa vào trường giáo dưỡng [128;329 . Trên cơ sở phân tích các qui định của
BLHS hiện hành, tác giả kiến nghị sửa đổi, bổ sung khái niệm, mục đích của các


10
PTP đồng thời đưa ra hướng hoàn thiện

LHS qui định về hai BPTP áp dụng

riêng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội [128; 338].
- Cuốn sách “ nh luận khoa học những đi m mới của ộ luật h nh sự n m
5 sửa đổi, bổ sung n m

7)” của tác giả Nguyễn Thị Phương Hoa và Phan

Anh Tuấn. Các tác giả đã bình luận và đưa ra những quan điểm cá nhân về những nội
dung quy định mới của các PTP, trong đó có đánh giá và bình luận về tính hợp l ,
tính khả thi của các biện pháp cưỡng chế hình sự áp dụng đối với pháp nhân phạm tội
[56;117-120 . Điều này ít nhiều cũng đã tạo ra sự tiên phong trong cách tiếp cận
nghiên cứu phân tích và đánh giá những điểm mới trong quy định của

LHS năm

2015. Tuy nhiên cuốn sách mới chỉ dừng lại ở việc bình luận các điểm mới về nhiều

việc áp dụng các BPTP không phải bao giờ cũng thuộc nội dung của việc thực hiện
TNHS theo qui định của luật hình sự. Bên cạnh đó, công trình cũng đã đề cập đến
vai trò của các BPTP áp dụng riêng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, phân tích
nguyên tắc và nội dung của việc áp dụng hai BPTP thay thế hình phạt đối với người
dưới 18 tuổi phạm tội [65;139]. Tác giảcho rằng, thực chất đây là qui định về việc
tòa án không áp dụng hình phạt mà áp dụng các BPTP thay thế hình phạt đối với


11
người dưới 18 tuổi phạm tội và coi đây là một trong những biện pháp chịu TNHS.
Trong trường hợp này người dưới 18 tuổi phạm tội vẫn phải chịu TNHS, vẫn phải
chịu sự lên án của Nhà nước mà T a án là người đại diện tuyên bản án kết tội tại
phiên tòa [65;15]. Tuy nhiên những nội dung mà tác giả đề cập tới trong luận án về
các BPTP chỉ là một mảng nhỏ, chưa đề cập đến chế định các PTP nói chung dưới
góc độ tổng thể.
- Luận án Các h nh phạt chính kh ng tước tự do trong uật h nh sự iệt
Nam” của tác giả Nguyễn Minh Khuê. Trong nội dung của công trình cũng có đề
cập đến những điểm tương đồng và khác nhau giữa các hình phạt chính không tước
tự do với các

PTP. Đ c biệt, công trình đã đưa ra được khái niệm các hình phạt

chính không tước tự do, các đ c điểm và

nghĩa của các loại hình phạt này. Những

nội dung về m t l luận và thực tiễn của công trình dù không đề cập trực tiếp đến
các PTP nhưng chính những kết quả của công trình liên quan đến việc xác định rõ
vai tr , tính chất, tầm quan trọng của các hình phạt này đã chỉ ra rằng: các hình phạt
chính không tước tự do và các PTP thực chất đều là các biện pháp không có tính

5/2000; “Hình phạt và biện pháp tư pháp trong luật hình sự Việt Nam” của tác giả
Lê Cảm, tạp chí Dân chủ và pháp luật, số 11/2000; “Thực trạng qui định của pháp
luật hình sự về biện pháp tư pháp: Thực ti n áp dụng và một số đề xuất” của tác giả
Trương Quang Vinh, tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 2/2010; “ iện pháp tư pháp
trong luật hình sự Việt Nam và vấn đề bảo vệ quyền con người” của Nguyễn Thị
Ánh Hồng, tạp chí Khoa học pháp lý, số 3/2012; “Những kiến giải lập pháp cụ th
về chế định trách nhiệm hình sự, chế định hình phạt và chế định các biện pháp tư
pháp hình sự trong Dự thảo phần chung Bộ luật hình sự (sửa đổi)” của Lê Cảm,
Mạc Minh Quang, tạp chí Tòa án nhân dân, số 4/2015. M c dù các bài báo trên đây
mới chỉ nghiên cứu một cách khái quát và sơ lược về vấn đề lý luận hay vấn đề thực
tiễn do chỉ giới hạn trong khuôn khổ một bài báo. Tuy vậy, những công trình này
cũng đã nêu lên những quan điểm của người viết nên có giá trị tham khảo hữu ích
trong quá trình bình luận về nội dung của các BPTP trong luận án này.
12 C

ô

tr

i

ứu về từ

biệ p

p tƣ p

p ụt ể

Cho đến thời điểm hiện tại, chỉ có các công trình là luận văn thạc sĩ ho c các

đến hiệu quả của hoạt động đấu tranh phòng và chống tội phạm; đưa ra những giải
pháp nhằm hoàn thiện, góp phần nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp này trong
việc đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm trong giai đoạn hiện nay 90 . Tuy
nhiên, những vấn đề khác như: xác định biện pháp

C thực chất có phải là một

loại biện pháp cưỡng chế hình sự phát sinh khi có TNHS đ t ra đối với người
phạm tội không; biện pháp này nếu do CQĐT,VKS áp dụng có thể coi đó là biện
pháp thay thế hình phạt không; cơ sở y tế, cơ sở điều trị chuyên khoa nơi thi hành
biện pháp

C

có được xem là cơ quan thi hành án hình sự hay không;

LTHAHS đã có quy định cụ thể về vấn đề này chưa, vẫn chưa được luận văn đề
cập hay làm sáng tỏ.
- Luận văn “ iện pháp tư pháp trả lại tài sản, sửa chữa ho c b i thường thiệt
hại theo ộ luật h nh sự n m 999” của tác giả Vũ Thị Phượng. Công trình đã chỉ
ra rằng, bản chất của biện pháp trả lại tài sản, sửa chữa ho c BTTH mang tính dân
sự và giải quyết TNDS trong vụ án hình sự là một trong những nguyên tắc quan
trọng đã được quy định tại Điều 28

LTTHS năm 2003, tuy nhiên quá trình áp

dụng vẫn còn tồn tại nhiều ý kiến, cách hiểu và áp dụng khác nhau. Tác giả đã phân
tích những điểm vướng mắc liên quan đến biện pháp này và đề xuất bổ sung thêm
quy định đối tượng tài sản bị người phạm tội sử dụng trái phép [84]. Tuy nhiên,
công trình chưa nêu rõ được bản chất của biện pháp buộc công khai xin lỗi; chưa

12/2011.
- Các bài báo nghiên cứu dưới góc độ thực tiễn áp dụng và xử lý, thủ tục thi
hành của các CQTHTT như: “Về bắt buộc chữa bệnh và những thiếu sót cần khắc
phục”của Đỗ Văn Chỉnh, tạp chí Tòa án nhân dân, số 3/1999; “Bàn về áp dụng biện
pháp “Bắt buộc chữa bệnh”” của Phan Hồng Thủy, tạp chí Kiểm sát, số 4/2002;
“Về việc xác định trách nhiệm b i thường thiệt hại do người chưa thành niên phạm
tội gây ra” của Nguyễn Hòa Bình, tạp chí Kiểm sát, số 6/2002; “Việc áp dụng biện
pháp chữa bệnh đối với bị can bị tâm thần” của Nguyễn Văn Chiến, tạp chí Kiểm
sát, số 10/2003; “Thi hành các biện pháp tư pháp không phải là hình phạt” của Hồ
S Sơn, tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 4/2004; “Thực ti n áp dụng biện pháp tư
pháp tịch thu vật, tiền bạc trực tiếp liên quan đến tội phạm” của Vũ Văn Tiếu, tạp chí
Tòa án nhân dân, số 13/2009; “Cần sửa đổi khoản , điều 311 Bộ luật tố tụng hình sự
về biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh”của Nguyễn Sơn Hà, tạp chí Kiểm sát, số
21/2010; “Trách nhiệm liên đới trong trả lại tài sản và b i thường thiệt hại ngoài
hợp đ ng”của Phạm Văn Thiệu, tạp chí Tòa án nhân dân, số 20/2012; “Thực ti n áp
dụng biện pháp tư pháp tịch thu, b i thường và việc xử lý vật ch ng trong xét xử các
vụ án hình sự” của Quách Thành Vinh, tạp chí Nghề Luật, số 3/2013.Tuy là nghiên
cứu một cách chi tiết và cụ thể nhưng do đ c thù là một bài báo, các nội dung cần
truyền tải giới hạn, do đó các bài báo mới chỉ dừng lại ở việc đề cập đến một vấn đề
cụ thể như thẩm quyền áp dụng, phạm vi áp dụng, thực tiễn áp dụng của một hay một


15
số BPTP. Vì thế, chúng cũng không đảm bảo được tính toàn diện của việc nghiên cứu
các PTP.
Nghiên cứu về PTP nói riêng áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội có
các bài báo sau:
- Các bài tham luận trong Hội thảo“ ảo vệ quyền của người chưa thành niên
phạm tội trong pháp luật h nh sự và tố tụng h nh sự iệt Nam”của Vụ pháp luật
hình sự- Hành chính thuộc


dụng các biện pháp ngoài hình phạt đối với họ c n ít ho c chưa đạt được hiệu quả
mong muốn. Trên cơ sở đó, hội thảo cũng đã đánh giá và đề xuất hướng hoàn thiện
các quy định về biện pháp ngăn ch n, biện pháp thay thế xử lý hình sự đối với
người dưới 18 tuổi phạm tội trong dự thảo BLTTHS (sửa đổi) [25].


16
- Các bài viết đăng trên các tạp chí chuyên ngành như: “Những đ c đi m cơ
bản về trách nhiệm hình sự của người chưa thành niên phạm tội trong lịch sử lập
pháp hình sự Việt Nam”củaTrần Văn Dũng, tạp chí Tòa án nhân dân, số 22/2005;
“Về áp dụng các biện pháp tư pháp phục h i đối với người chưa thành niên vi
phạm pháp luật”của Vũ Việt Hùng, tạp chí Kiểm sát, số 15/2007 hay bài viết
“Những khía cạnh pháp lý hình sự về các hình phạt và các biện pháp tư pháp áp
dụng đối với người chưa thành niên phạm tội”của tác giả Trịnh Tiến Việt, tạp chí
Tòa án nhân dân, số 13,14/2010.
Liên quan đến các PTP áp dụng đối với pháp nhân, có các bài báo sau:
- ài viết“Hoàn thiện quy định về trách nhiệm h nh sự của pháp nh n thương
mại phạm tội trong ộ luật h nh sự

5” của Nguyễn Thị Phương Hoa, Tạp chí

Luật học, số đ c biệt về LHS 2015/2016.
78 và điều 80 của

trong mục kiến nghị về việc sửa điều

LHS liên quan đến hình phạt đối với pháp nhân, tác giả cho

rằng, đối với những thiệt hại mà hành vi phạm tội của pháp nhân đã gây ra thì t a án