BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM

---------------------------

TẠ THỊ THƠ
CÁC NHÂN TỐ BÊN TRONG DOANH NGHIỆP
TÁC ĐỘNG ĐẾN CHẤT LƢỢNG THÔNG TIN
KẾ TOÁN ĐƢỢC TRÌNH BÀY TRÊN BÁO CÁO
TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ
VÀ VỪA TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Kế toán
Mã số ngành: 60340301

TP. HỒ CHÍ MINH, tháng 01 năm 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM

---------------------------

TẠ THỊ THƠ

CÁC NHÂN TỐ BÊN TRONG DOANH NGHIỆP
TÁC ĐỘNG ĐẾN CHẤT LƢỢNG THÔNG TIN
KẾ TOÁN ĐƢỢC TRÌNH BÀY TRÊN BÁO CÁO
TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ
VÀ VỪA TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ

Phản biện 1

3

TS. Phan Thị Hằng Nga

Phản biện 2

4

PGS.TS. Lê Quốc Hội

5

TS. Hà Văn Dũng

Chủ tịch

Ủy viên
Ủy viên, Thƣ ký

Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận sau khi Luận văn đã đƣợc
sửa chữa
Chủ tịch Hội đồng đánh giá LV


TRƢỜNG ĐH CÔNG NGHỆ TP. HCM

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM


tin kế toán đƣợc trình bày trên báo cáo tài chính của các doanh nghiệp nhỏ
và vừa
III- Ngày giao nhiệm vụ: 20/08/2015
IV- Ngày hoàn thành nhiệm vụ: 15/01/2016
V- Cán bộ hƣớng dẫn: PGS-TS Nguy n Xu n Hƣng
CÁN BỘ HƢỚNG DẪN
(Họ tên và chữ ký)

KHOA QUẢN LÝ CHUYÊN NGÀNH
(Họ tên và chữ ký)


i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn thạc sĩ kinh tế “Các nhân tố bên trong doanh
nghiệp tác động đến chất lượng thông tin kế toán được trình bày trên báo cáo tài
chính của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí Minh” là công
trình của việc học tập và nghiên cứu khoa học thật sự nghiêm túc của bản thân.
Những kết quả nêu ra trong luận văn này là trung thực và chƣa đƣợc công bố trƣớc
đ y. Các số liệu trong luận văn có nguồn gốc rõ ràng, đƣợc tổng hợp từ những
nguồn thông tin đáng tin cậy.
TP. HCM, ngày 09 tháng 01 năm 2016
Học viên thực hiện Luận văn

Tạ Thị Thơ


ii

Chính sách pháp luật (P), Nhân sự kế toán (N) , Nhà quản lý (L), Môi trƣờng
doanh nghiệp (M) và Thuế (T). Nghiên cứu sử dụng kết quả của bảng câu hỏi sau
khi khảo sát thực tế tại thành phố Hồ Chí Minh và chạy chƣơng trình SPSS 2.0 để
đo lƣờng mức độ tác động của các nhân tố
Kết quả nghiên cứu cho thấy có 2 nhân tố bên trong doanh nghiệp tác động đến
chất lƣợng thông tin kế toán đƣợc trình bày trên báo cáo tài chính của các doanh
nghiệp nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí Minh bao gồm: Chính sách pháp luật, Nhân
sự kế toán. Nhà quản lý, Thuế và Môi trƣờng doanh nghiệp không có ý nghĩa trong
nghiên cứu này. Nhân tố chính sách pháp luật có ảnh hƣởng mạnh nhất (β = 0.557 )
tới chất lƣợng thông tin kế toán trình bày trên báo cáo tài chính của các doanh
nghiệp nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí Minh, kế tiếp là Nhân sự kế toán (β=
0.259)
Mô hình kết quả nghiên cứu nhƣ sau:
Chất lƣợng thông tin kế toán đƣợc trình bày trên báo cáo tài chính của các
doanh nghiệp nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí Minh = 0.557 x Chính sách
pháp luật + 0.259 x Nhân sự kế toán
Trên cơ sở đó, luận văn đƣa ra một số đề xuất với các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại
thành phố Hồ Chí Minh nhằm giúp các nhà quản trị nâng cao chất lƣợng thông tin kế
toán đƣợc trình bày trên báo cáo tài chính của doanh nghiệp mình.


iv

ABSTRACT
To contribute to the accounting information of the medium and small
businesses more transparent, healthier, higher quality, consistent with the objective
requirements of development of market economies have chosen dissertation topic
financial "Factors within the enterprise impact on the quality of accounting
information is presented on the financial statements of small and medium-sized
enterprises in Ho Chi Minh city" to study. By inheriting the previous study to

FASB: Financial Accounting Standards Board
IASB: International Accounting Standards Board
TM BCTC: Thuyết minh báo cáo tài chính
TTKT: Thông tin kế toán
US GAAP: US Generally Accepted Accoungting Principles


vi

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1 Tóm tắt các nghiên cứu đánh giá chất lƣợng báo cáo tài chính................ 10
Bảng 1.2 Đo lƣờng các đặc tính chất lƣợng kế toán theo nghiên cứu của ferdy van
beest và các cộng sự .............................................................................................. 11
Bảng 2.1 Tổng hợp đặc tính chất lƣợng thông tin của knight và burn..................... 23
Bảng 4.1 Ngành nghề của đối tƣợng khảo sát ........................................................ 42
Bảng 4.2 Kết quả crobach alpha các thang đo ........................................................ 43
Bảng 4.3 Ma trận nhân tố sau khi xoay ( rotated compoment matrix ) ................... 46
Bảng 4.4 Kết quả phân tích efa cho biến phụ thuộc ............................................... 48
Bảng 4.5 Kết quả tóm tắt cronbach các thang đo sau khi hiệu chỉnh ...................... 49
Bảng 4.6 Ma trận hệ số tƣơng quan ....................................................................... 50
Bảng 4.7 Tóm tắt mô hình ..................................................................................... 51
Bảng 4.8 Ph n tích phƣơng sai ( anova) ................................................................. 51
Bảng 4.9 Trọng số hồi qui ( coefficients ) .............................................................. 52


vii

DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 1.1 Mô hình hệ thống thông tin thành công của delone và mclean (1992) ....... 6
Hình 1.2 Mô hình hệ thống thông tin thành công của delone và mclean (2003) ....... 6

4.ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU....................................................... 2
5.PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ......................................................................... 3
6.ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN VĂN .................................................................. 3
7.KẾT CẤU ĐỀ TÀI ............................................................................................... 3
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ..................................... 5
1.1

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU NƢỚC NGOÀI ............................................................... 5

1.1.1 Mô hình DeLone và McLean ( 1992) ....................................................... 5
1.1.2 Mô hình Nelson và các cộng sự ( 2005).................................................... 7
1.1.3

Mô hình Stoderstrom và Sun (2007) .................................................... 7

1.1.4

Nghiên cứu của Ferdy van Beest, Geert Braam và Suzanne Boelens –

Trung tâm nghiên cứu kinh tế Nijmegen ( NICE), Viện nghiên cứu quản lý đại
học Radboud Nijmegen (11-15) ........................................................................ 9
1.2 ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU TRONG NƢỚC ................................................................. 12
1.2.1 Nghiên cứu của Lê Trƣờng Vinh, luận văn thạc sĩ Đại học kinh tế
Tp.HCM (2008): . ........................................................................................... 12
1.2.2 Nghiên cứu của Nguy n Thị Thanh Phƣơng, luận văn thạc sĩ Đại học Đà
Nẵng (2013): . ................................................................................................. 13


ix
1.2.3 Nghiên cứu của Phan Minh Nguyệt, luận văn thạc sĩ Đại học kinh tế



x
3.2.4. M- Thang đo môi trƣờng doanh nghiệp ................................................. 38
3.2.5. Q- Thang đo thuế .................................................................................. 38
3.2.6. C- Thang đo chất lƣợng thông tin kế toán đƣợc trình bày trên báo cáo tài
chính của các doanh nghiệp nhỏ và vừa .......................................................... 38
3.3 CÁC GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU CẦN KIỂM ĐỊNH.............................................. 39
3.4 MẪU NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƢỢNG .................................................................... 39
3.4.1 Phƣơng pháp chọn mẫu .......................................................................... 39
3.4.2 Kích cỡ mẫu khảo sát ............................................................................. 40
3.5 ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI KHẢO SÁT ............................................................... 40
3.6 CÔNG CỤ THU THẬP, PHÂN TÍCH VÀ XỬ LÝ DỮ LIỆU ....................................... 40
KẾT LUẬN CHƢƠNG 3 ...................................................................................... 41
CHƢƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN ................................... 42
4.1 MẪU NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƢỢNG .................................................................... 42
4.2 ĐÁNH GIÁ THANG ĐO BẰNG CROBACH ALPHA .............................................. 43
4.3 PHÂN TÍCH NHÂN TỐ KHÁM PHÁ EFA ( EFA – EXPLORATION FACTOR
ANALYSIS ) ......................................................................................................... 45
4.4 PHÂN TÍCH NHÂN TỐ BIẾN PHỤ THUỘC ........................................................... 48
4.5 KIỂM ĐỊNH THANG ĐO HIỆU CHỈNH ................................................................ 49
4.6 KIỂM ĐỊNH MÔ HÌNH VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU ........................................ 49
4.6.1 Ph n tích tƣơng quan .............................................................................. 49
4.6.2 Đánh giá phù hợp mô hình hồi quy tuyến tính bội .................................. 50
4.6.3 Kiểm định giả thuyết .............................................................................. 51
4.6.4 Kiểm định giả thuyết về ý nghĩa của hệ số hồi qui.................................. 52
4.6.5 Dò tìm các vi phạm giả thuyết cần thiết .................................................. 53
4.6.6 Kết luận phân tích hồi qui ...................................................................... 56
4.7 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU................................................................................... 57
4.8 HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI .................................................................................... 58

Cùng với quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trƣờng, sự phát triển của thị
trƣờng vốn, mong muốn thu hút vốn đầu tƣ nƣớc ngoài, quyết tâm mở cửa hội nhập
với nền kinh tế quốc tế của Đảng và Nhà nƣớc thì yêu cầu nâng cao chất lƣợng
thông tin kế toán ngày càng trở nên cấp thiết.
Tuy nhiên, trên thực tế hiện nay, các doanh nghiệp Việt Nam nhất là các doanh
nghiệp vừa và nhỏ chƣa thực quan t m đến vấn đề chất lƣợng thông tin kế toán; nói
cách khác, thông tin kế toán chƣa có nhiều tác động đến việc ra các quyết định sản
xuất kinh doanh của doanh nghiệp hay các quyết định cho vay của ng n hàng để
doanh nghiệp phát triển. Điều này do rất nhiều nguyên nh n: môi trƣờng pháp lý
chƣa hoàn thiện, ý thức chấp hành pháp luật của doanh nghiệp chƣa tốt, nhận thức
của doanh nghiệp về các đối tƣợng sử dụng thông tin kế toán còn chƣa cao, trình độ
kế toán còn nhiều hạn chế, …Với những lý do trên khiến cho thông tin kế toán đƣợc
trình bày trên báo cáo tài chính không đƣợc chính xác và minh bạch. Vì vậy việc
nâng cao chất lƣợng thông tin kế toán cả về lƣợng lẫn về chất là điều kiện cần và đủ
để Việt Nam phát triển bền vững.
Trên thế giới đã xảy ra nhiều vụ án kinh tế liên quan đến chất lƣợng thông tin
kế toán trên báo cáo tài chính làm mất lòng tin của nhà đầu tƣ khi tham gia thị
trƣờng chứng khoán đó là sự sụp đổ của Enron, Worldcom. Tại Việt Nam xảy ra
các vụ bê bối về báo cáo tài chính của công ty Vinashin cũng làm cho nhà đầu tƣ


2
đặt ra những câu hỏi nghi vấn về mức độ trung thực, chính xác và hợp lý của thông
tin trên báo cáo tài chính hay chính là chất lƣợng thông tin kế toán
Vậy làm thế nào để nâng cao chất lƣợng thông tin kế toán trên báo cáo tài chính
là vấn đề đƣợc quan tâm. Hiểu đƣợc vấn đề mang tính thời sự này tôi đã chọn đề tài
“Các nhân tố bên trong doanh nghiệp tác động đến chất lượng thông tin kế toán
được trình bày trên báo cáo tài chính của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại thành
phố Hồ Chí Minh” nhằm góp phần làm cho thông tin kế toán trong các doanh
nghiệp vừa và nhỏ đƣợc minh bạch hơn, lành mạnh hơn, có chất lƣợng hơn, phù

đến chất lƣợng thông tin kế toán
Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu này đƣợc thực hiện tại các doanh nghiệp nhỏ và
vừa tại thành phố Hồ Chí Minh thông qua 150 doanh nghiệp


3
Phƣơng pháp nghiên cứu

5.

Luận văn vận dụng 2 phƣơng pháp nghiên cứu đó là
- Phƣơng pháp định tính: Kế thừa các nghiên cứu trƣớc để xác định các nhân
tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng thông tin kế toán từ đó x y dựng mô hình cho các
nhân tố bên trong doanh nghiệp ảnh hƣởng đến chất lƣợng thông tin kế toán của
các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí Minh và xây dựng bảng câu hỏi
khảo sát sử dụng thang đo Likert 5 điểm.
- Phƣơng pháp định lƣợng: Dữ liệu khảo sát thu thập đƣợc phân tích thông qua
phần mềm SPSS 2.0 và áp dụng phƣơng pháp mô hình hồi qui tuyến tính để đo
lƣờng mức độ ảnh hƣởng của các nhân tố bên trong doanh nghiệp ảnh hƣởng đến
chất lƣợng thông tin kế toán của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí
Minh.
6.

Đóng góp mới của luận văn
Hiện nay, đa số các nghiên cứu của nƣớc ngoài nói chung và Việt Nam nói

riêng đều viết về chất lƣợng thông tin kế toán có ảnh hƣởng đến việc ra quyết định
kinh doanh của nhà đầu tƣ hoặc các nhân tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng thông tin kế
toán trong môi trƣờng ứng dụng hoạch định nguồn nhân lực doanh nghiệp (ERP).
Chƣa có nghiên cứu cụ thể nào Xác định đƣợc các nhân tố bên trong doanh nghiệp

thông tin kế toán đƣợc trình bày trên báo cáo tài chính đƣợc minh bạch và chính xác
hơn, bảo vệ lợi ích cho nhà đầu tƣ cũng nhƣ việc nộp thuế của doanh nghiệp với các
cơ quan chức năng đƣợc chính xác để thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Có rất nhiều
đề tài đƣa ra nhiều yếu tố khác nhau có tác động đến chất lƣợng thông tin kế toán.
Để hiểu rõ hơn luận văn sẽ tóm tắt một số các mô hình nghiên cứu và bài viết
nghiên cứu có liên quan ở Việt Nam và các nƣớc trên thế giới.
1.1

Đề tài nghiên cứu nƣớc ngoài

1.1.1 Mô hình DeLone và McLean ( 1992)
Theo mô hình của DeLone và McLean (1992), hệ thống thông tin là một hệ
thống sử dụng công nghệ thông tin để thu thập, truyền, lƣu trữ, xử lý và biểu di n
thông tin trong một hay nhiều quá trình kinh doanh và sự thành công của hệ thống
thông tin này phụ thuộc vào hệ thống và chất lƣợng thông tin của nó. Đồng thời
trong mô hình này cũng chỉ ra những nhân tố ảnh hƣởng đến sự thành công trong tổ
chức thông tin kế toán bao gồm 6 nhân tố quan trọng nhƣ sau:
- System Quality – Chất lƣợng hệ thống
- Information Quality – Chất lƣợng thông tin
- Use – Việc sử dụng hệ thống thông tin
- User Satisfaction – Sự hài lòng của ngƣời sử dụng
- Individual Impact – Nhân tố tác động liên quan đến cá nhân
- Organizational Impact – Nhân tố tác động liên quan đến tổ chức


6

Chất lƣợng
hệ thống
Chất lƣợng

Việc sử dụng hệ
thống thông tin

Chất
lƣợng
thông tin

Lợi nhuận
ròng
Ngƣời sử dụng

Chất
lƣợng
dịch vụ

Hình 1.2 Mô hình hệ thống thông tin thành công của Delone và McLean (2003)


7
1.1.2 Mô hình Nelson và các cộng sự ( 2005)
Nelson, Todd và Wixom (2005) đã sử dụng mô hình thành công đầu tiên của
De Lone và McLean (1992) để xác định các đặc điểm của hệ thống và chất lƣợng
thông tin. Theo mô hình này, bốn đặc tính quan trọng của chất lƣợng thông tin đó
là: chính xác, đầy đủ, thích hợp và có thể hiểu đƣợc. Độ chính xác của thông tin nói
chung đƣợc định nghĩa là tính trung thực của các thông tin đƣợc trình bày. Tính đầy
đủ đề cập đến sự trình bày của tất cả các thông tin có liên quan cho ngƣời sử dụng,
thông tin đƣợc trình bày hoàn chỉnh cho một ngƣời sử dụng, nhƣng có thể không
đầy đủ cho nhiều ngƣời khác. Tính thích hợp đề cập đến tính kịp thời của thông tin
và tính có thể hiểu đƣợc liên quan đến chất lƣợng thông tin đƣợc trình bày.
Ngoài ra, Nelson và các cộng sự (2005) cũng đã xác định các đặc điểm đƣợc

trƣờng tài
chính

Cấu trúc
vốn

Chủ sở hữu

Hệ
thống
thuế

Chất lƣợng thông tin kế toán

Hình 1.3 Mô hình các nhân tố tác động đến chất lượng thông tin kế toán của
Stoderstrom và Sun (2007)
Kết quả nghiên cứu của mô hình cho thấy:
Hệ thống pháp luật và chính trị là nhân tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng thông tin
kế toán theo nhiều cách khác nhau, nó có thể tác động trực tiếp đến chất lƣợng
thông tin kế toán hoặc tác động gián tiếp đến chất lƣợng thông tin kế toán thông qua
chuẩn mực kế toán và việc trình bày báo cáo tài chính. Vai trò của hệ thống luật và
chính trị sẽ giúp cho việc áp dụng IFRS d dàng hơn.
Việc trình bày báo cáo tài chính xuất phát từ hai nguồn đó là chi phí công bố
thông tin và lợi ích của các bên trong hợp đồng. Đồng thời, nó cũng chỉ ra bốn yếu
tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng thông tin kế toán gồm
-

Thị trƣờng tài chính

-

dựng cơ sở đo lƣờng trên nguyên tắc “ Việc áp dụng các mục tiêu và các đặc tính
chất lƣợng sẽ dẫn tới các tiêu chuẩn chất lƣợng kế toán tốt, do đó sẽ dẫn đến chất
lƣợng thông tin báo cáo tài chính tốt và hữu ích cho việc ra quyết định”. Do vậy, có
rất nhiều các nghiên cứu trƣớc đ y đánh giá chất lƣợng của báo cáo tài chính bằng
các phƣơng pháp đo lƣờng khác nhau. Mỗi phƣơng pháp có ƣu và nhƣợc điểm khác
nhau, đƣợc tóm tắt trong bảng sau:


10
Bảng 1.1 Tóm tắt các nghiên cứu đánh giá chất lượng báo cáo tài chính
Mô hình các yếu
tố đặc biệt trong
Mô hình dồn tích
(Accrual models)

Mô hình giá trị thích

báo cáo hằng

hợp

năm

(Value relevance)

(Specific
elements in

Mô hình đặc
tính chất lƣợng

đo lƣờng tính thích hợp và năm bằng kinh

cáo tài chính

đáng tin cậy của báo cáo

bằng các đặc

nghiệm

tính chất lƣợng

tài chính
D dàng thu thập số
Ƣu điểm

liệu để đo lƣờng các
khoản thu nhập của
công ty

D dàng thu thập số liệu
để đo lƣờng thu nhập của
công ty

Tập trung vào

Tập trung vào

chất lƣợng báo


biệt

đo lƣờng

Rất khó đo lƣờng

đại diện chính xác cho thị
trƣờng chứng khoán

Tác giả

e.g Jones, 1999;

e.g Barth et al, 2001;

e.g. Hirst et al,

Healy &Wahlen,

Choi et al, 1997; Nichols

2004 ; Beretta

1999; Dechow et al,

&Wahlen, 2004; Nelson,

&Bozzolan, 2004;

1995