BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM

---------------------------

TẠ THỊ THƠ
CÁC NHÂN TỐ BÊN TRONG DOANH NGHIỆP
TÁC ĐỘNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN
KẾ TOÁN ĐƯỢC TRÌNH BÀY TRÊN BÁO CÁO
TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ
VÀ VỪA TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Kế toán
Mã số ngành: 60340301

TP. HỒ CHÍ MINH, tháng 01 năm 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM

---------------------------

TẠ THỊ THƠ
CÁC NHÂN TỐ BÊN TRONG DOANH NGHIỆP
TÁC ĐỘNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN
KẾ TOÁN ĐƯỢC TRÌNH BÀY TRÊN BÁO CÁO
TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ
VÀ VỪA TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Kế toán


3

TS. Phan Thị Hằng Nga

Phản biện 2

4

PGS.TS. Lê Quốc Hội

5

TS. Hà Văn Dũng

Chủ tịch

Ủy viên
Ủy viên, Thư ký

Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận sau khi Luận văn đã được
sửa chữa
Chủ tịch Hội đồng đánh giá LV


TRƯỜNG ĐH CÔNG NGHỆ TP. HCM

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

PHÒNG QLKH – ĐTSĐH

III- Ngày giao nhiệm vụ: 20/08/2015
IV- Ngày hoàn thành nhiệm vụ: 15/01/2016
V- Cán bộ hướng dẫn: PGS-TS Nguyễn Xuân Hưng
CÁN BỘ HƯỚNG DẪN
(Họ tên và chữ ký)

KHOA QUẢN LÝ CHUYÊN NGÀNH
(Họ tên và chữ ký)


i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn thạc sĩ kinh tế “Các nhân tố bên trong doanh
nghiệp tác động đến chất lượng thông tin kế toán được trình bày trên báo cáo tài
chính của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí Minh” là công
trình của việc học tập và nghiên cứu khoa học thật sự nghiêm túc của bản thân.
Những kết quả nêu ra trong luận văn này là trung thực và chưa được công bố trước
đây. Các số liệu trong luận văn có nguồn gốc rõ ràng, được tổng hợp từ những
nguồn thông tin đáng tin cậy.
TP. HCM, ngày 09 tháng 01 năm 2016
Học viên thực hiện Luận văn

Tạ Thị Thơ


ii

LỜI CẢM ƠN

khi khảo sát thực tế tại thành phố Hồ Chí Minh và chạy chương trình SPSS 2.0 để
đo lường mức độ tác động của các nhân tố
Kết quả nghiên cứu cho thấy có 2 nhân tố bên trong doanh nghiệp tác động đến
chất lượng thông tin kế toán được trình bày trên báo cáo tài chính của các doanh
nghiệp nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí Minh bao gồm: Chính sách pháp luật, Nhân
sự kế toán. Nhà quản lý, Thuế và Môi trường doanh nghiệp không có ý nghĩa trong
nghiên cứu này. Nhân tố chính sách pháp luật có ảnh hưởng mạnh nhất (β = 0.557 )
tới chất lượng thông tin kế toán trình bày trên báo cáo tài chính của các doanh
nghiệp nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí Minh, kế tiếp là Nhân sự kế toán (β=
0.259)
Mô hình kết quả nghiên cứu như sau:
Chất lượng thông tin kế toán được trình bày trên báo cáo tài chính của các
doanh nghiệp nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí Minh = 0.557 x Chính sách
pháp luật + 0.259 x Nhân sự kế toán
Trên cơ sở đó, luận văn đưa ra một số đề xuất với các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại
thành phố Hồ Chí Minh nhằm giúp các nhà quản trị nâng cao chất lượng thông tin kế
toán được trình bày trên báo cáo tài chính của doanh nghiệp mình.


iv

ABSTRACT
To contribute to the accounting information of the medium and small
businesses more transparent, healthier, higher quality, consistent with the objective
requirements of development of market economies have chosen dissertation topic
financial "Factors within the enterprise impact on the quality of accounting
information is presented on the financial statements of small and medium-sized
enterprises in Ho Chi Minh city" to study. By inheriting the previous study to
determine the factors that affect the quality of accounting information from which
to build models for the enterprise internal factors affecting the quality of accounting

TM BCTC: Thuyết minh báo cáo tài chính
TTKT: Thông tin kế toán
US GAAP: US Generally Accepted Accoungting Principles


vi

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1 Tóm tắt các nghiên cứu đánh giá chất lượng báo cáo tài chính ................10
Bảng 1.2 Đo lường các đặc tính chất lượng kế toán theo nghiên cứu của ferdy van
beest và các cộng sự ..................................................................................................11
Bảng 2.1 Tổng hợp đặc tính chất lượng thông tin của knight và burn .....................23
Bảng 4.1 Ngành nghề của đối tượng khảo sát...........................................................42
Bảng 4.2 Kết quả crobach alpha các thang đo ..........................................................43
Bảng 4.3 Ma trận nhân tố sau khi xoay ( rotated compoment matrix ) ....................46
Bảng 4.4 Kết quả phân tích efa cho biến phụ thuộc .................................................48
Bảng 4.5 Kết quả tóm tắt cronbach các thang đo sau khi hiệu chỉnh .......................49
Bảng 4.6 Ma trận hệ số tương quan ..........................................................................50
Bảng 4.7 Tóm tắt mô hình.........................................................................................51
Bảng 4.8 Phân tích phương sai ( anova) ...................................................................51
Bảng 4.9 Trọng số hồi qui ( coefficients ) ................................................................52


vii

DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 1.1 Mô hình hệ thống thông tin thành công của delone và mclean (1992) ........6
Hình 1.2 Mô hình hệ thống thông tin thành công của delone và mclean (2003) ........6
Hình 1.3 Mô hình các nhân tố tác động đến chất lượng thông tin kế toán của
stoderstrom và sun (2007) ...........................................................................................8

6.ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN VĂN .....................................................................3
7.KẾT CẤU ĐỀ TÀI...................................................................................................3
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ......................................5
1.1

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI ..................................................................5

1.1.1 Mô hình DeLone và McLean ( 1992) ..........................................................5
1.1.2 Mô hình Nelson và các cộng sự ( 2005) ......................................................7
1.1.3

Mô hình Stoderstrom và Sun (2007) ......................................................7

1.1.4

Nghiên cứu của Ferdy van Beest, Geert Braam và Suzanne Boelens –

Trung tâm nghiên cứu kinh tế Nijmegen ( NICE), Viện nghiên cứu quản lý đại
học Radboud Nijmegen (11-15) ...........................................................................9
1.2 ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC ...................................................................12
1.2.1 Nghiên cứu của Lê Trường Vinh, luận văn thạc sĩ Đại học kinh tế
Tp.HCM (2008): . ...............................................................................................12
1.2.2 Nghiên cứu của Nguyễn Thị Thanh Phương, luận văn thạc sĩ Đại học Đà
Nẵng (2013): ......................................................................................................13


ix
1.2.3 Nghiên cứu của Phan Minh Nguyệt, luận văn thạc sĩ Đại học kinh tế
Tp.HCM (2014):. ................................................................................................13
1.2.4 Nghiên cứu của Cao Nguyễn Lệ Thư, luận văn thạc sĩ Đại học kinh tế

x
3.2.4. M- Thang đo môi trường doanh nghiệp ...................................................38
3.2.5. Q- Thang đo thuế ......................................................................................38
3.2.6. C- Thang đo chất lượng thông tin kế toán được trình bày trên báo cáo tài
chính của các doanh nghiệp nhỏ và vừa .............................................................38
3.3 CÁC GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU CẦN KIỂM ĐỊNH ...............................................39
3.4 MẪU NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG .......................................................................39
3.4.1 Phương pháp chọn mẫu .............................................................................39
3.4.2 Kích cỡ mẫu khảo sát ................................................................................40
3.5 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI KHẢO SÁT ..................................................................40
3.6 CÔNG CỤ THU THẬP, PHÂN TÍCH VÀ XỬ LÝ DỮ LIỆU .........................................40
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3..........................................................................................41
CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN ....................................42
4.1 MẪU NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG .......................................................................42
4.2 ĐÁNH GIÁ THANG ĐO BẰNG CROBACH ALPHA ................................................43
4.3 PHÂN TÍCH NHÂN TỐ KHÁM PHÁ EFA ( EFA – EXPLORATION FACTOR
ANALYSIS ) .............................................................................................................45
4.4 PHÂN TÍCH NHÂN TỐ BIẾN PHỤ THUỘC .............................................................48
4.5 KIỂM ĐỊNH THANG ĐO HIỆU CHỈNH...................................................................49
4.6 KIỂM ĐỊNH MÔ HÌNH VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU ..........................................49
4.6.1 Phân tích tương quan .................................................................................49
4.6.2 Đánh giá phù hợp mô hình hồi quy tuyến tính bội ....................................50
4.6.3 Kiểm định giả thuyết .................................................................................51
4.6.4 Kiểm định giả thuyết về ý nghĩa của hệ số hồi qui ...................................52
4.6.5 Dò tìm các vi phạm giả thuyết cần thiết ....................................................53
4.6.6 Kết luận phân tích hồi qui .........................................................................56
4.7 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ......................................................................................57
4.8 HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI ........................................................................................58
KẾT LUẬN CHƯƠNG 4..........................................................................................59
CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN CHUNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT

với nền kinh tế quốc tế của Đảng và Nhà nước thì yêu cầu nâng cao chất lượng
thông tin kế toán ngày càng trở nên cấp thiết.
Tuy nhiên, trên thực tế hiện nay, các doanh nghiệp Việt Nam nhất là các doanh
nghiệp vừa và nhỏ chưa thực quan tâm đến vấn đề chất lượng thông tin kế toán; nói
cách khác, thông tin kế toán chưa có nhiều tác động đến việc ra các quyết định sản
xuất kinh doanh của doanh nghiệp hay các quyết định cho vay của ngân hàng để
doanh nghiệp phát triển. Điều này do rất nhiều nguyên nhân: môi trường pháp lý
chưa hoàn thiện, ý thức chấp hành pháp luật của doanh nghiệp chưa tốt, nhận thức
của doanh nghiệp về các đối tượng sử dụng thông tin kế toán còn chưa cao, trình độ
kế toán còn nhiều hạn chế, …Với những lý do trên khiến cho thông tin kế toán được
trình bày trên báo cáo tài chính không được chính xác và minh bạch. Vì vậy việc
nâng cao chất lượng thông tin kế toán cả về lượng lẫn về chất là điều kiện cần và đủ
để Việt Nam phát triển bền vững.
Trên thế giới đã xảy ra nhiều vụ án kinh tế liên quan đến chất lượng thông tin
kế toán trên báo cáo tài chính làm mất lòng tin của nhà đầu tư khi tham gia thị
trường chứng khoán đó là sự sụp đổ của Enron, Worldcom. Tại Việt Nam xảy ra
các vụ bê bối về báo cáo tài chính của công ty Vinashin cũng làm cho nhà đầu tư


2
đặt ra những câu hỏi nghi vấn về mức độ trung thực, chính xác và hợp lý của thông
tin trên báo cáo tài chính hay chính là chất lượng thông tin kế toán
Vậy làm thế nào để nâng cao chất lượng thông tin kế toán trên báo cáo tài chính
là vấn đề được quan tâm. Hiểu được vấn đề mang tính thời sự này tôi đã chọn đề tài
“Các nhân tố bên trong doanh nghiệp tác động đến chất lượng thông tin kế toán
được trình bày trên báo cáo tài chính của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại thành
phố Hồ Chí Minh” nhằm góp phần làm cho thông tin kế toán trong các doanh
nghiệp vừa và nhỏ được minh bạch hơn, lành mạnh hơn, có chất lượng hơn, phù
hợp với yêu cầu phát triển khách quan của nền kinh tế.
2.

vừa tại thành phố Hồ Chí Minh thông qua 150 doanh nghiệp


3
Phương pháp nghiên cứu

5.

Luận văn vận dụng 2 phương pháp nghiên cứu đó là
- Phương pháp định tính: Kế thừa các nghiên cứu trước để xác định các nhân
tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán từ đó xây dựng mô hình cho các
nhân tố bên trong doanh nghiệp ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán của
các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí Minh và xây dựng bảng câu hỏi
khảo sát sử dụng thang đo Likert 5 điểm.
- Phương pháp định lượng: Dữ liệu khảo sát thu thập được phân tích thông qua
phần mềm SPSS 2.0 và áp dụng phương pháp mô hình hồi qui tuyến tính để đo
lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố bên trong doanh nghiệp ảnh hưởng đến
chất lượng thông tin kế toán của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí
Minh.
6.

Đóng góp mới của luận văn
Hiện nay, đa số các nghiên cứu của nước ngoài nói chung và Việt Nam nói

riêng đều viết về chất lượng thông tin kế toán có ảnh hưởng đến việc ra quyết định
kinh doanh của nhà đầu tư hoặc các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế
toán trong môi trường ứng dụng hoạch định nguồn nhân lực doanh nghiệp (ERP).
Chưa có nghiên cứu cụ thể nào Xác định được các nhân tố bên trong doanh nghiệp
tác động đến chất lượng thông tin kế toán được trình bày trên báo cáo tài chính của
các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại thành phố Hồ Chí Minh

cơ quan chức năng được chính xác để thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Có rất nhiều
đề tài đưa ra nhiều yếu tố khác nhau có tác động đến chất lượng thông tin kế toán.
Để hiểu rõ hơn luận văn sẽ tóm tắt một số các mô hình nghiên cứu và bài viết
nghiên cứu có liên quan ở Việt Nam và các nước trên thế giới.
1.1

Đề tài nghiên cứu nước ngoài

1.1.1 Mô hình DeLone và McLean ( 1992)
Theo mô hình của DeLone và McLean (1992), hệ thống thông tin là một hệ
thống sử dụng công nghệ thông tin để thu thập, truyền, lưu trữ, xử lý và biểu diễn
thông tin trong một hay nhiều quá trình kinh doanh và sự thành công của hệ thống
thông tin này phụ thuộc vào hệ thống và chất lượng thông tin của nó. Đồng thời
trong mô hình này cũng chỉ ra những nhân tố ảnh hưởng đến sự thành công trong tổ
chức thông tin kế toán bao gồm 6 nhân tố quan trọng như sau:
- System Quality – Chất lượng hệ thống
- Information Quality – Chất lượng thông tin
- Use – Việc sử dụng hệ thống thông tin
- User Satisfaction – Sự hài lòng của người sử dụng
- Individual Impact – Nhân tố tác động liên quan đến cá nhân
- Organizational Impact – Nhân tố tác động liên quan đến tổ chức


6

Chất lượng
hệ thống
Chất lượng
thông tin



Chất
lượng
thông tin

Lợi nhuận
ròng
Người sử dụng

Chất
lượng
dịch vụ

Hình 1.2 Mô hình hệ thống thông tin thành công của Delone và McLean (2003)


7
1.1.2 Mô hình Nelson và các cộng sự ( 2005)
Nelson, Todd và Wixom (2005) đã sử dụng mô hình thành công đầu tiên của
De Lone và McLean (1992) để xác định các đặc điểm của hệ thống và chất lượng
thông tin. Theo mô hình này, bốn đặc tính quan trọng của chất lượng thông tin đó
là: chính xác, đầy đủ, thích hợp và có thể hiểu được. Độ chính xác của thông tin nói
chung được định nghĩa là tính trung thực của các thông tin được trình bày. Tính đầy
đủ đề cập đến sự trình bày của tất cả các thông tin có liên quan cho người sử dụng,
thông tin được trình bày hoàn chỉnh cho một người sử dụng, nhưng có thể không
đầy đủ cho nhiều người khác. Tính thích hợp đề cập đến tính kịp thời của thông tin
và tính có thể hiểu được liên quan đến chất lượng thông tin được trình bày.
Ngoài ra, Nelson và các cộng sự (2005) cũng đã xác định các đặc điểm được
bàn luận nhiều nhất về chất lượng hệ thống đó là: khả năng tiếp cận, độ tin cậy, thời
gian đáp ứng, tính linh hoạt và tính toàn vẹn. Khả năng tiếp cận đề cập đến sự dễ

vốn

Chủ sở hữu

Hệ
thống

Chất lượng thông tin kế toán

Hình 1.3 Mô hình các nhân tố tác động đến chất lượng thông tin kế toán của
Stoderstrom và Sun (2007)
Kết quả nghiên cứu của mô hình cho thấy:
Hệ thống pháp luật và chính trị là nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin
kế toán theo nhiều cách khác nhau, nó có thể tác động trực tiếp đến chất lượng
thông tin kế toán hoặc tác động gián tiếp đến chất lượng thông tin kế toán thông qua
chuẩn mực kế toán và việc trình bày báo cáo tài chính. Vai trò của hệ thống luật và
chính trị sẽ giúp cho việc áp dụng IFRS dễ dàng hơn.
Việc trình bày báo cáo tài chính xuất phát từ hai nguồn đó là chi phí công bố
thông tin và lợi ích của các bên trong hợp đồng. Đồng thời, nó cũng chỉ ra bốn yếu
tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán gồm
-

Thị trường tài chính

-

Cấu trúc vốn

-


nhau, được tóm tắt trong bảng sau:


10
Bảng 1.1 Tóm tắt các nghiên cứu đánh giá chất lượng báo cáo tài chính
Mô hình các yếu
tố đặc biệt trong
Mô hình dồn tích
(Accrual models)

Mô hình giá trị thích

báo cáo hằng

hợp

năm

(Value relevance)

(Specific
elements in

Mô hình đặc
tính chất lượng
(Qualiative
characteristics)

annual reports)
Sử dụng mối liên hệ giữa


tính chất lượng

tài chính
Dễ dàng thu thập số
Ưu điểm

liệu để đo lường các
khoản thu nhập của
công ty

tính hữu ích của

Dễ dàng thu thập số liệu
để đo lường thu nhập của
công ty

Tập trung vào

Tập trung vào

chất lượng báo

chất lượng thông

cáo tài chính và

tin báo cáo tài

đo lường trực tiếp chính

trường chứng khoán

Tác giả

e.g Jones, 1999;

e.g Barth et al, 2001;

e.g. Hirst et al,

Healy &Wahlen,

Choi et al, 1997; Nichols

2004 ; Beretta

1999; Dechow et al,

&Wahlen, 2004; Nelson,

&Bozzolan, 2004;

1995

1996

Cohen et al, 2004

e.g Schipper et
al, 2003; van der