ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN THỊ SÁU

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG
MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ
UÔNG BÍ, TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Thái Nguyên - 2019


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN THỊ SÁU

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG
MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ
UÔNG BÍ, TỈNH QUẢNG NINH
Ngành: Quản lý đất đai
Mã số: 8.85.01.03

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS LƯƠNG VĂN HINH

Thái Nguyên - 2019


Tôi xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã
giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn.
Tôi xin trân trọng cảm ơn !

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Thị Sáu


iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
ANTT

:

An ninh trật tự

ANQP

:

An ninh quốc phòng

BTC

:

Bộ Tài chính


CHN

:

Cây hàng năm

CLN

:

Cây lâu năm

CN-TTCN

:

Công nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp

CNH – HĐH

:

Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá

ĐKQSDĐ

:

Đăng ký quyền sử dụng đất


KTXH

:

Kinh tế xã hội

NTTS

:

Nuôi trồng thủy sản

NN

:

Nông nghiệp

QĐ-UBND

:

Quyết định, ủy ban nhân dân

TĐC

:

Tái định cư


2. Mục tiêu của đề tài ....................................................................................................3
3. Ý nghĩa của đề tài nghiên cứu...................................................................................4
Chương 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU .................................................5
1.1. Cơ sở khoa học nghiên cứu đề tài ..........................................................................5
1.2. Khái quát về công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB ..................................................7
1.3. Thực trạng về công tác bồi thường, GPMB trên thế giới, trong nước và tỉnh
Quảng Ninh ……………………………………………………………………........10
1.4. Công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn thành phố Uông Bí,
tỉnh Quảng Ninh hiện nay ...........................................................................................17
1.5. Đánh giá chung: ...................................................................................................21
Chương 2. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .........26
2.1. Đối tượng nghiên cứu ..........................................................................................26
2.2. Thời gian, địa điểm nghiên cứu ...........................................................................27
2.3. Phương pháp nghiên cứu .....................................................................................27
Chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ........................................32
3.1. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của thành phố Uông Bí, tỉnh
Quảng Ninh. ................................................................................................................32
3.2. Tình hình quản lý đất đai và hiện trạng sử dụng đất của thành phố Uông Bí .....42
3.3. Đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng 2 dự án trên địa bàn
thành phố Uông Bí ......................................................................................................46


v

3.4. Đánh giá sự ảnh hưởng của công tác GPMB đến đời sống của các hộ dân ........63
3.5. Đánh giá những thuận lợi, khó khăn, tồn tại và giải pháp hoàn thiện công tác
GPMB khi nhà nước thu hồi đất của 02 dự án............................................................68
KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ ..................................................................70
1. Kết luận ...................................................................................................................70
2. Kiến nghị .................................................................................................................71

đầu tư xây dựng công trình hệ thống vận chuyển than từ kho than Khe Ngát ra
cảng Điền Công........................................................................................................... 64
Bảng 3.14: Thu nhập bình quân của người dân tại 02 dự án ...................................... 65
Bảng 3.15: Tình hình thu nhập của các hộ sau khi bị thu hồi đất tại 02 dự án ........... 66
Bảng 3.16: Tình hình cơ sở hạ tầng sau khi thu hồi đất tại 02 dự án ......................... 66


vii

Bảng 3.17: Tình hình an ninh, trật tự xã hội sau khi thu hồi đất tại 02 dự án ............ 66
Bảng 3.18: Tình hình cảnh quan và môi trường sống của người dân
sau khi thu hồi đất tai 2 dự án nghiên cứu .................................................................. 67
Bảng 3.19: Bảng tổng hợp đánh giá của người dân về công tác bồi thường GPMB
của 02 dự án trên địa bàn thành phố ........................................................................... 67


viii

DANH MỤC HÌNH
3

Hình 3.1. Bản đồ hiện trạng thành phố Uông Bí ........................................................32


1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Đất đai là nguồn tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản
xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng của môi trường sống, là địa bàn xây

những người bị ảnh hưởng khi thu hồi đất dễ dẫn đến khiếu kiện, đặc biệt là
những khiếu kiện tập thể, sẽ trở thành vấn đề xã hội phức tạp, ảnh hưởng
nghiêm trọng đến tình hình an ninh trật tự xã hội và phần nào ảnh hưởng đến
lòng tin của người dân đối với các chính sách, pháp luật của nhà nước. Nếu việc
thu hồi đất diễn ra tràn lan không kiểm soát được thì quỹ đất nông nghiệp bị
giảm dần, về lâu dài có thể ảnh hưởng tới vấn đề an ninh lương thực quốc gia.
Quảng Ninh là một tỉnh nằm trong vùng kinh tế trọng điểm khu vực
Bắc bộ (Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh). Quảng Ninh có hệ thống giao
thông thủy nội địa, có cảng sông, cảng biển lớn, thuận lợi cho thông thương
phát triển kinh tế, có nhiều cơ hội để đón nhận đầu tư và ứng dụng khoa học kỹ
thuật, có điều kiện để phát triển sản xuất nông nghiệp và dịch vụ phục vụ đô
thị và có điều kiện để tiếp cận cuộc sống hiện đại và văn minh. Trong những
năm vừa qua, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Ninh nói
chung và quá trình đô thị hoá của thành phố Uông Bí nói riêng nhu cầu sử
dụng đất cho việc phát triển cơ sở hạ tầng ngày càng trở nên cấp thiết. Uông Bí
là một thành phố trẻ, những năm gần đây, thành phố đã chấp thuận một số dự
án đầu tư như: Khu công nghiệp Phương Nam; Khu dân cư đô thị cầu Lạc
Trung; Khu dân cư đô thị Việt Long; khu dân cư đô thị Hoàng Long; khu dân
cư đô thị đồi Lắp Ghép; Khu dân cư đô thị và trung tâm thương mại Cầu Sến;
khu đô thị Tân Thành; dự án đầu tư xây dựng hệ thống vận huyển than từ kho
than Khe Ngát ra cảng Điền Công và dự án mở rộng nâng cấp quốc lộ 18a...các
dự án đã lấy đi một diện tích lớn đất sản xuất nông nghiệp khá lớn dân dẫn đến
việc nhiều người dân bị thiếu đất hoặc không còn đất để canh tác. Mặc dù
trong quá trình thu hồi đất, địa phương đã ban hành nhiều chính sách cụ thể
nhằm giải quyết việc làm, đào tạo chuyển đổi nghề, hỗ trợ tái định cư, nhưng
vẫn không thể tránh khỏi một số thiếu sót và bất cập.


3


bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội.
Tính đa dạng thể hiện: mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất
khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội và có trình độ dân trí nhất
định. Đối với mỗi khu vực nội thành, khu vực ven đô, ngoại thành… mật
độ dân cư khác nhau, ngành nghề đa dạng và đều hoạt động sản xuất theo
một đặc trưng riêng của vùng đó. Do đó, giải phóng mặt bằng cũng được
tiến hành với những đặc điểm riêng biệt.
1.1.2. Cơ sở thực tiễn
Thu hồi đất xây dựng và phát triển các dự án là một quá trình tất yếu
của mỗi Quốc gia để phát triển công nghiệp hóa và hiện đai hóa đất nước.
Trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên; Việc xây dựng khu dân cư Việt Bắc,
phường Quang Trung, Thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên giúp hoàn
thiện cơ sở hạ tầng, góp phần vào công cuộc xây dựng và phát triển của thành
phố Thái Nguyên. Tuy nhiên, việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ như thế nào để
đảm bảo hài hòa lợi ích của xã hội, tập thể và cá nhân, việc chuyển đổi ngành
nghề cho các hộ dân bị thu hồi đất là một quan tâm của cả nước và của tỉnh Thái
Nguyên nói riêng đã được các phương tiện thông tin đại chúng và nhiều nhà
khoa học đã đưa ra các giải pháp tuy nhiên còn có nhiều điểm chưa thống nhất.
1.1.3. Cơ sở pháp lý của đề tài
1.1.3.1. Các văn bản pháp quy của nhà nước có liên quan đến công tác bồi
thường, hỗ trợ GPMB
- Luật Đất đai ngày 29 tháng 11 năm 2013;


6

- Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy
định chi tiết một số điều của Luật Đất đai;
- Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ về việc
quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất;

Quảng Ninh về việc bổ sung một số nội dung quy định ban hành kèm theo quyết
định 4234/2015/QĐ-UBND ngày 28/12/2015 của UBND tỉnh Quảng Ninh.
- Quyết định số 3238/QĐ-UBND ngày 26/12/2014 của UBND tỉnh
Quảng Ninh về việc quy định giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
thực hiện từ ngày 01/01/2015 đến 31/12/2019
- Quyết định số 1768/2014/QĐ-UBND ngày 13/8/2014 của UBND tỉnh
Quảng Ninh về việc ban hành quy định hạn mức giao đất ở, hạn mức công
nhận đất ở, diện tích đất ở tối thiểu được tách thửa cho hộ gia đình cá nhân trên
địa bàn tỉnh Quảng Ninh.
- Quyết định số 1023/QĐ-UBND ngày 04/4/2017 của UBND tỉnh
Quảng Ninh về việc điều chỉnh, bổ sung một số vị trí giá đất trong bảng giá
các loại đất trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh ban hành theo quyết định 3238/QĐUBND ngày 26/12/2014 và bổ sung thêm khoản 7 vào điều 2 của quyết định
3238/QĐ-UBND ngày 26/12/2014 của UBND tỉnh Quảng Ninh.
- Quyết định số 568/2015/QĐUBND ngày 27/02/2015 của UBND tỉnh
Quảng Ninh về việc quy định hệ số điều chỉnh giá các loại đất trên địa bàn tỉnh
Quảng Ninh năm 1015.
- Quyết định số 523/2016/QĐ-UBND ngày 23/02/2016 của UBND tỉnh
Quảng Ninh về việc ban hành hệ số điều chỉnh giá các loại đất trên địa bàn tỉnh
Quảng Ninh năm 1016.
- Căn cứ Quyết định số 2121/QĐ-UBND ngày 07/7/2009 của UBND tỉnh
Quảng Ninh về việc điều chỉnh quy hoạch chung xây dựng thị xã Uông Bí ;
1.2. Khái quát về công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB
1.2.1. Khái quát về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư:
1.2.1.1. Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất
đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất.Hỗ trợ khi Nhà nước


8


9

Bồi thường bằng nhà ở.
Bồi thường giao đất ở mới.
Bồi thường bằng tiền để người dân tự lo chỗ ở.
Tái định cư là một bộ phận không thể tách rời và giữ một vị trí
quan trọng trong chính sách giải phóng mặt bằng. Các dự án tái định cư
cũng được gọi là các dự án phát triển và phải được thực hiện như các dự án
phát triển khác [20].
1.2.1.2. Bản chất của bồi thường, giải phóng mặt bằng
BT & GPMB là quá trình đa dạng và phức tạp, nó thể hiện sự khác
nhau giữa các dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích quốc gia của các bên
tham gia và lợi ích của toàn xã hội. Chính vì vậy quá trình bồi thường, giải
phóng mặt bằng có đặc điểmsau:
- Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác
nhau với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và trình độ dân trí nhất định.
Đối với khu vực nội thành, khu vực ven đô, khu vực ngoại thành,... mật độ
dân cư khác nhau, ngành nghề đa dạng và đều hoạt động sản xuất theo một
đặc trưng riêng của vùng đó.
- Tính phức tạp: “Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng
trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi người dân. Ở khu vực nông thôn,
dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là
tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả
năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân cư là giữ được đất để
sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất cũng được lợi nhuận cao hơn là sản xuất
nhưng họ vẫn không cho thuê. Mặt khác do tập quán canh tác và sinh hoạt nên
đa phần người dân đều không muốn mất đi mảnh đất của mình. Tình hình đó
dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển là rất khó
khăn. Bên cạnh đó công tác kiểm kê, định giá để bồi thường, hỗ trợ gặp nhiều
khó khăn do các tài sản như công trình, vật kiến trúc gắn liền với đất rất đa

và tỉnh Quảng Ninh
1.3.1. Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng trên thế giới
- Thái Lan:
Giống như nhiều nước khác trong khu vực Châu Á, quá trình đô thị hóa ở
Thái Lan diễn ra nhanh chóng, mọi giao dịch về đất đai đều do cơ chế thị trường


11

điều tiết. Tuy nhiên, với những dự án do Chính phủ quản lý, việc đền bù được
tiến hành theo trình tự: tổ chức nghe ý kiến người dân, định giá đền bù.
Giá đền bù tùy thuộc vào từng khu vực từng dự án. Nếu dự án mang tính
chiến lược quốc gia thì Nhà nước đền bù với giá rất cao so với giá thị trường. Nhìn
chung khi tiến hành lấy đất của dân, nhà nước hoặc cá nhân đầu tư đều đền bù với
mức cao hơn giá thị trường. Nguyễn Hoàng Minh (2014)
- Trung Quốc
Về pháp luật đất đai có nhiều nét tương đồng với pháp luật đất đai ở
Việt Nam. Trung Quốc, đất đai thuộc chế độ công hữu, gồm sở hữu toàn dân
và sở hữu tập thể. Đất đai ở khu vực thành thị và đất xây dựng thuộc sở hữu
Nhà nước. Đất ở khu vực nông thôn và đất nông nghiệp thuộc sở hữu tập
thể,nông dân lao động. Theo quy định của Luật đất đai Trung Quốc năm 1998,
đất đai thuộc sở hữu nhà nước được giao cho các tổ chức, cá nhân sử dụng
theo các hình thức giao đất không thu tiền sử dụng đất (cấp giấy), giao đất có
thu tiền sử dụng đất và cho thuê đất.
Đất thuộc diện được cấp bao gồm đất được sử dụng cho cơ quan nhà
nước, phục vụ mục đích công cộng, xây dựng cơ sở hạ tầng và phục vụ cho
mục đích quốc phòng, an ninh. Đất sử dụng vào mục đích sản xuất kinh doanh
thì được Nhà nước giao đất theo hình thức giao đất có thu tiền sử dụng đất
hoặc là cho thuêđất.
Trong trường hợp Nhà nước có thu hồi đất của người đang sử dụng để

phần lớn các gia đình dùng số tiền bồi thường đó cộng với tiền tiết kiệm của họ
có thể mua được một căn hộ mới. Còn đối với người dân ở khu vực nông thôn
có thể dùng khoản tiền bồi thường mua được hai căn hộ ở cùng một nơi .
Tuy nhiên,ở thành thị, cá biệt cũng có một số gia đình sau khi được bồi
thường cũng không mua nổi một can hộ để ở. Những đối tượng trong diện giải
tỏa mặt bằng thường được hưởng chính sách mua nhà ưu đãi của Nhà nước,
song trên thực tế họ thường mua nhà bên ngoài thitrường.
Về tổ chức thực hiện và quản lý giải tỏa mặt bằng: Cục quản lý tài
nguyên đất đai ở các địa phương thực hiện việc quản lý giải tỏa mặt bằng .


13

Người nhận khu đất thu hồi sẽ thuê một đơn vị xây dựng giải tỏa mặt bằng khu
đất đó, thường là các đơn vị chịu trách nhiệm thi công công trình trên khu đất
giảitỏa.
Nhìn chung hệ thống pháp luật về bồi thường và TĐC của Trung Quốc
đều nhằm bảo vệ những người mà sức sống có thể bị giảm do việc thu hồi đất
để thực hiện các dự án. Theo một nghiên cứu gần đây của WB thì các luật về
TĐC của Trung Quốc đối với các dự án phát triển đô thị, công nghiệp và giao
thông “đã đáp ứng đầy đủ các yêu cầu cả WB trong tài liệu hướng dẫn thực
hiện TĐC”. Trương Ánh Tuyết (2012).
- Australia
Từ khi người dân Châu Âu đến định cư tại Úc, Nữ Hoàng nắm giữ toàn
bộ đất đai. Quyền sở hữu đất phụ thuộc vào sự ban phát của Nữ Hoàng cho
người nắm giữ và người sử dụng. Trong khi ban phát Nữ Hoàng thường có
những điều khoản riêng, có quyền lấy lại một phần đất cho các mục đích công
cộng. Mọi sự thu hồi đất của tư nhân cho Nữ Hoàng và cơ quan chức trách tiến
hành đều phải căn cứ theo luật định.
Theo hiến pháp Úc chính quyền liên bang (Chính Phủ) có quyền ban

đạt 19%. Đạt được thành tựu này, Vĩnh phúc coi khâu GPMB là then chốt.
Toàn tỉnh đã giải phóng gần 7000 ha đất dành cho công nghiệp và phát triển đô
thị. Với phương châm “có công nghiệp vào, đời sống nhân dân phải tốt hơn khi
chưa có”, Vĩnh Phúc đã tạo cơ chế cấp đất cho người dân bị mất 30% đất sản
xuất trở lên ở vị trí thuận lợi để họ làm dịch vụ, có chính sách rằng buộc nhà
đầu tư thực hiện nghĩa vụ tạo việc làm cho con em công nhân trong các doanh
nghiệp trên địa bàn.
Tỉnh Vĩnh Phúc trong giai đoạn này đang tích cực thực hiện CNHHĐH nông nghiệp, nông thôn ngoài việc phải thực hiện thành công việc
chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi thì vấn đề thu hút vốn đầu tư, đưa các dự
án vào địa phương nhằm phát triển công nghiệp, xây dựng, dịch vụ… việc thúc
đẩy phát triển kinh tế - xã hội trở thành nhiệm vụ hàng đầu của cấp ủy Đảng,


15

chính quyền địa phương tỉnh Vĩnh Phúc. Tuy nhiên, mỗi công trình xây dựng,
mỗi dự án muốn được triển khai nhanh chóng và có hiệu quả cao thì vấn đề
đặc biệt cần quan tâm giải quyết trước là công tác GPMB.
Xác định được nhiệm vụ đó, ngay từ ngày đầu thực hiện Nghị quyết
Đại hội Đảng bộ nhiệm kỳ 2010-2015, Đảng ủy tỉnh Vĩnh Phúc đã xác định:
Muốn công tác GPMB có hiệu quả thì trước nhất phải phát huy được tinh thần
tự giác trong nhân dân, làm tốt quy chế dân chủ, tuyên truyền để nhân dân hiểu
và tự nguyện bàn giao mặt bằng cho các dự án. Đảng ủy tỉnh Vĩnh Phúc đã
công khai các Nghị quyết liên quan đến công tác GPMB, quy hoạch đất đai
hàng năm. Đồng thời thành lập Ban chỉ đạo thực hiện công tác GPMB ở địa
phương.
Việc GPMB cho các dự án đầu tư vào địa phương nhiều lúc không thể
thực hiện được theo dự án nêu trên. Nguyên nhân chính là sự hạn chế trong
nhận thức của bộ phận một số người dân trong địa bàn xã. Họ cho rằng: mảnh
ruộng mà họ sống chung cả đời sẽ bị mất đi khi bàn giao cho dự án, cho nên