MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN CƠ BẢN VỀ ĐẤU THẦU VÀ
CẠNH TRANH TRONG ĐẤU THẦU
I/ Khái quát chung về đấu thầu
1. Khái niệm và đặc điểm của đấu thầu
Thuật ngữ đấu thầu đó trở nên quen thuộc ở Việt Nam trong hơn chục năm
gần đây mặc dù nó đó được xuất hiện từ lâu trên thế giới bởi thuật ngữ này
gắn liền với một hoạt động chỉ xuất hiện trong nền kinh tế thị trường .Đấu
thầu là quá trỡnh thực hiện một hoạt động mua bán đặc biệt mà người mua
yêu cầu một hoặc nhiều người bán cung cấp những bản chào hàng cho một
dịch vụ , công trỡnh hoặc một hàng hoá cần mua nào đó và trên cơ sở những
bản chào hàng , người mua sẽ lựa chọn cho mỡnh một hoặc một vài người bán
tốt nhất .
Đấu thầu giúp cho người mua mua được hàng hoá , công trỡnh hay dịch vụ
mỡnh cần một cách tôt nhất hay nói một cách khác là sử dụng đồng tiền của
mỡnh một cách hiệu quả nhất.
Theo từ diển Tiếng Việt (do Viện ngôn ngữ khoa học biên soạn , xuất bản năm
1998) đấu thầu được giải thích là “ đọ công khai ,, ai nhận làm nhận bán với
điều kiện tốt nhất thỡ được giao cho làm hoặc được bán hàng. Theo quy chế
đấu thầu của Việt Nam ban hành theo nghị định số 88/ 1999/NĐ- CP ngày
01/09/1999 , thỡ đấu thầu là quá trỡnh lựa chọn nhà thầu đáp ứng yêu cầu
của bên mời thầu. Trên cơ sở những khái niệm đó về đấu thầu mà chúng ta có
thể thấy những đặc điểm cơ bản của đấu thầu như sau:
Thứ nhất đấu thầu với bản chất là một hoạt động mua bán . Tuy nhiên
đây là một hoạt động mua bán đặc biệt , vỡ khi đó người mua (hay cũn gọi là
bên mời thầu ) có quyền lựa chọn cho mỡnh người bán (hay cũn được gọi là
nhà thầu ) tốt nhất một cách công khai và theo một quy trỡnh nhất định .
Thứ hai , đấu thầu mang tính cạnh tranh gay gắt , do vậy mà hoạt động
này chỉ có trong nền kinh tế thị trường khi xó hội đó phát triển đến một mức
tương đối ổn định . Lúc nầy người ta phải cạnh tranh với nhau để giành khách
hàng . tức là những người mua , cũn khách hàng được tuỳ ý lựa chọn người
bán phù hợp với yêu cầu và chủng laọi hàng hoá mà mỡnh cần mua.

Phương thức này thường được sử dụng với đầu thầu xây lắp và mua sắm hàng
hoá. Khi đó các bên tham dự thầu đều biết rừ về giá của nhau.
2.2.2.Hai túi hồ sơ , một giai đoạn
Lúc này hai đề xuất kĩ thuật và tài chính được bỏ vào cùng hai túi hồ sơ và hai
túi đều được niêm phong . Tuỳ theo từng trường hợp cụ thể mà bên mời thầu
yêu cầu hoặc phải nộp hai túi cung một lúc , hoặc túi tài chính nộp sau.
Trong quá trỡnh đánh giá , nếu những nhà thầu không đạt tiêu chuẩn kĩ thuật
thỡ hồ sơ tài chính được trả lại cũn nguyên niêm phong . Hiện tại ở Việt Nam
phương thức này chỉ cho phếp áp dụng với đầu thầu tuyển chọn tư vấn cũn
đấu thầu xây lắp và mua sắm hàng háo thỡ không được áp dụng.
2.2.3.Hai giai đoạn , một túi hồ sơ
Là phương thức mà bên mời thầu yêu cầu các nhà thầu nộp đề xuất kĩ thuật
hoặc có thể cả đề xuất tài chính và sẽ loại bỏ luôn nhưnữg nhà thầu có đề xuất
kĩ thuật không khả thi .Kết thúc giai đoạn 1 lựa chọn những nhà thầu có đề
xuất kĩ thuật hoàn thiện và tiếp tục chuyển sang giai đoạn 2 bằng cách yêu cầu
các nhà thầu vượt qua giai đoạn 1 nộp đề xuất tài chính có kềm theo dự án cụ
thể .
Phương thức này thường được áp dụng với công việc có nhiều phương án thực
hiện mà bên mời thầu chưa biết lựa chọn phương án nào . Và thường đó là
những công trỡnh xây dựng mà hai bên kí kết với nhau theo loại hợp đồng
“chỡa khoá trao tay” – là loại hợp đồng mà nhà thầu phải thực hiện tất cả các
công việc từ : lập dự án , lắp đặt , thi công xây lắp , vận hành chạy thử ..vv.Sau
đó mới bàn giao cho bên mời thầu.
3. Các loại hỡnh đấu thầu
Dựa vào đặc điểm hay bản chất của đấu thầu (là hoạt động mua bán ) có thể
chia đấu thầu làm bốn loại hỡnh :
Đấu thầu tuyển chọn tư vấn : trong lĩnh vực đầu tư , tư vấn được hiểu
là việc cung cấp những kinh nghiệm , chuyên môn cần thiết cho chủ đầu
tư trong quá trỡnh xem xét , kiểm tra và ra quyết định ở tất cả các giai
đoạn của một dự án đầu tư. Như vậy đấu thầu tuyển chọn tư vấn là quá

hiện.
• Nhà thầu xây dung luôn phải làm việc tại một địa điểm cố định có ghi
trong hồ sơ mời thầu
• Nhà thầu tư vấn có thể là một cá nhân song nhà thầu xây dung phải là
một tổ chức có tư cách pháp nhân
• Việc xem xét đánh giá năng lực của nhà thầu xây dung dựa trên hai nội
dung chính , đó là: về tài chính và kĩ thuật . Và năng lực tài chính bao giờ
cũng được quan tâm trước tiên là do bởi đặc điểm quan trọng nhất của
đấu thầu xây lắp là nhà thầu phải thực hiện trước một phần công việc
bằng vốn của mình, chính vì thế mà những đảm bảo về tài chính là rất
quan trọng.
3.2. Trình tự tổ chức đấu thầu xây lắp
Đấu thầu sẽ được tiến hành theo một trình tự tổng quát như sau:
Phân chia gói thầu →Sơ tuyển →hồ sơ mời thầu→Mở thầu→Xét thầu →Trao
thầu
Theo nghị định 88CP và nghị định 14CP đấu thầu ở nước ta bao gồm các giai
đoạn:
Chuẩn bị đấu thầu→Tổ chức đấu thầu→Xét thầu→Thẩm định và phê duyệt
kết quả đấu thầu→Công bố trúng thầu→Hoàn thiện hơpự đồng và kí hơpự
đồng
Mỗi giai đoạn này lại bao gồm nhiều bước thể hiện ở sơ đồ sau:
CHUẨN BỊ ĐẤU THẦU Sơ tuyển
Thông báo mời thầu
Lập hồ sơ mời thầu
TỔ CHỨC ĐẤU THẦU Phát hành hồ sơ mời thầu
Lập tổ chuyên gia xét thầu
Xây dung tiêu chuẩn đánh giá
XÉT THẦU Đánh giá sơ bộ
Đánh giá chi tiết
Báo cáo kết quả đánh giá